De Lege Fvfia Caninia. (1)

§ 42. Praeterea lege Fufia Caninia certus modus constitutus est in seruis testamento manumittendis.

Inst. 1, 7, 1.

§ 43. Nam ei qui plures quam duos neque plures quam decem seruos habebit usque ad partem dimidiam eius numeri manumittere permittitur; ei uero, qui plures quam x neque plures quam xxx seruos habebit usque ad tertiam partem eius numeri manumittere permittitur. at ei qui plures quam xxx neque plures quam centum habebit usque ad partem quartam potestas manumittendi datur. nouissime ei qui plures quam c nec plures quam d habebit, non plures manumittere permittitur quam quintam partem; neque plures 〈—〉 tur: sed praescribit lex, ne cui plures manumittere liceat quam c. quodsi quis unum seruum omnino aut duos habet, ad hanc legem non pertinet et ideo liberam habet potestatem manumittendi.

§ 44. Ac ne ad eos quidem omnino haec lex pertinet qui sine testamento manumittunt. itaque licet iis, qui uindicta aut censu aut inter amicos manumittunt, totam familiam liberare, scilicet si alia causa non inpediat libertatem.

§ 46. Nam et si testamento scriptis in orbem seruis libertas data sit, quia nullus ordo manumissionis inuenitur, nulli liberi erunt, quia lex Fufia Caninia quae in fraudem eius facta sint rescindit. sunt etiam specialia senatusconsulta quibus rescissa sunt ea quae in fraudem eius legis excogitata sunt.

§ 47. In summa sciendum est, 〈cum〉 lege Aelia Sentia cautum sit, ut creditorum fraudandorum causa manumissi liberi non fiant, hoc etiam ad peregrinos pertinere (senatus ita censuit ex auctoritate Hadriani), cetera uero iura eius legis ad peregrinos non pertinere.