De Exheredatione Liberorvm. (1)

§ 123. Item qui filium in potestate habet curare debet, ut eum uel heredem instituat uel nominatim exheredet; alioquin si eum silentio praeterierit, inutiliter testabitur, adeo quidem, ut nostri praeceptores existiment, etiamsi uiuo patre filius defunctus sit, neminem heredem ex eo testamento existere posse, quia scilicet statim ab initio non constiterit institutio. sed diuersae scholae auctores, siquidem filius mortis patris tempore uiuat, sane inpedimento eum esse scriptis heredibus et illum ab intestato heredem fieri confitentur; si uero ante mortem patris interceptus sit, posse ex testamento hereditatem adiri putant, nullo iam filio inpedimento; quia scilicet existimant 〈non〉 statim ab initio inutiliter fieri testamentum filio praeterito.

Inst. 2, 13 pr.

§ 124. Ceteras uero liberorum personas si praeterierit testator, ualet testamentum 〈sed〉 praeteritae istae personae scriptis heredibus in partem adcrescunt, si sui heredes sint in uirilem, si extranei, in dimidiam. id est si quis tres uerbi gratia filios heredes instituerit et filiam praeterierit, filia adcrescendo pro quarta parte fit heres, et ea ratione idem consequitur, quod ab intestato patre mortuo habitura esset; at si extraneos ille heredes instituerit et filiam praeterierit, filia adcrescendo ex dimidia parte fit heres. quae de filia diximus, eadem et de nepote deque omnibus liberorum personis seu masculini seu feminini sexus dicta intellegemus.

Inst. l. c

§ 125. Quid ergo est? licet eae secundum ea quae diximus scriptis heredibus dimidiam partem detrahant, tamen praetor eis contra tabulas bonorum possessionem promittit, qua ratione extranei heredes a tota hereditate repelluntur et efficiuntur sine re heredes.

§ 126. Et hoc iure utebamur, quasi nihil inter feminas et masculos interesset; sed nuper imperator Antoninus significauit rescripto suas non plus nancisci feminas per bonorum possessionem, quam quod iure adcrescendi consequerentur. quod in emancipatarum quoque persona obseruandum est, ut hae quoque, quod adcrescendi iure habiturae essent, si in potestate fuissent, id ipsum etiam per bonorum possessionem habeant.

§ 127. Sed siquidem filius a patre exheredetur, nominatim exheredari debet; alioquin non uidetur exheredari. nominatim autem exheredari uidetur, siue ita exheredetur titivs filivs mevs exheres esto, siue ita filivs mevs | exheres esto, non adiecto proprio nomine.

Inst. 2, 13, 1.

§ 128. Ceterae uero liberorum personae uel femini sexus uel masculini sa|tis inter ceteros exheredantur, id est his uerbis cete|ri omnes exheredes svnto, quae uerba — post in|stitutionem heredum adici solent. sed hoc ita— |.

Inst. l. c.

§ 129. Nam praetor omnes uirilis sexus liberorum personas, | id est nepotes quoque et pronepotes—|—|—|.

§ 130. Postumi quoque liberi uel heredes institui debent uel exheredari.

§ 131. Et in eo par omnium condicio est, quod 〈et〉 in filio postumo et in quolibet ex ceteris liberis siue feminini sexus siue masculini praeterito ualet quidem testamentum, sed postea agnatione postumi siue postumae rumpitur, et ea ratione totum infirmatur. ideoque si mulier ex qua postumus aut postuma sperabatur abortum fecerit, nihil inpedimento est scriptis heredibus ad hereditatem adeundam.

Inst. l. c.

§ 132. Sed feminini quidem sexus personae uel nominatim uel inter ceteros exheredari solent, dum tamen si inter ceteros exheredentur, aliquid eis legetur, ne uideantur per obliuionem praeteritae esse. masculini uero sexus personas placuit non aliter recte exheredari, quam si nominatim exheredentur, hoc scilicet modo qvicvmqve mihi filivs genitvs fverit ex|heres esto.

Inst. l. c.

§ 132 a —| potest u — |—

(4 uersus in C legi nequeunt)—|—agat—|n—|.

§ 133. Postumorum autem loco sunt et hi qui in sui heredis | locum succedendo quasi agnascendo fiunt parenti|bus sui heredes. ut ecce si filium et ex eo nepotem ne|ptemue in potestate habeam, quia filius gradu praecedit, | is solus iura sui heredis habet, quamuis nepos quo|que et neptis ex eo in eadem potestate sint; sed si filius meus me uiuo moriatur, aut qualibet ratione exeat de potestate mea, incipit nepos neptisue in eius locum succe|dere, et eo modo iura suorum heredum quasi agnatio|ne nanciscuntur.

Inst. 2, 13, 2.

§ 134. Ne ergo eo modo rumpatur mihi te|stamentum, sicut ipsum filium uel heredem instituere uel | exheredare debeo, ne non iure faciam testamentum, ita et ne|potem neptemue ex eo necesse est mihi uel heredem instituere uel exheredare, ne forte, me uiuo filio mortuo, succedendo in locum eius nepos neptisue quasi agnatione rumpat testamentum; idque lege Iunia Vellaea prouisum est, in qua simul exheredationis modus notatur, ut uirilis sexus 〈postumi〉 nominatim, feminini uel nominatim uel inter ceteros exheredentur, dum tamen iis qui inter ceteros exheredantur aliquid legetur.

Inst. l. c.

§ 135. Emancipatos liberos iure ciuili neque heredes instituere neque exheredare necesse est, quia non sunt sui heredes; sed praetor omnes tam feminini quam masculini sexus, si heredes non instituantur, exheredari iubet, uirilis sexus nominatim, feminini uel nominatim uel inter ceteros; quodsi neque heredes instituti fuerint neque ita ut supra diximus exheredati, praetor promittit eis contra tabulas bonorum possessionem.

Inst. 2, 13, 3.

§ 135 a. In potestate patris non sunt qui cum eo ciuitate Romana donati sunt nec in accipienda ciuitate Romana pater petiit, ut eos in potestate haberet, aut, si petiit, non inpetrauit, nam qui 〈in〉 potestatem patris ab imperatore rediguntur nihil diffe|runt a—.

§ 136. Adoptiui filii quamdiu manent in ado|ptione naturalium loco sunt; emancipati uero 〈a〉 patre adoptiuo neque iure ciuili neque quod ad edictum praetoris pertinet, inter liberos numerantur.

Inst. 2, 13, 4.

§ 137. Qua ratione accidit ut ex diuerso quod ad naturalem parentem pertinet, quamdiu quidem sint in adoptiua familia, extraneorum numero habeantur; si uero emancipati fuerint ab adoptiuo patre, tunc incipiant in ea causa esse qua futuri essent, si ab ipso naturali patre 〈emancipati〉 fuissent.

Inst. l. c.