Liberation-in-life, the liberated sage, and the fruit
Ancient Ādiśeṣa Sanskrit68
ātmajñas tarati śucaṃ yasmād vidvān bibheti na kutaścit | mṛtyor api maraṇabhayaṃ na bhavaty anyat kutas tasya ||
69
kṣayavṛddhivadhyaghātakabandhanamokṣair vivarjitaṃ nityam | paramārthatattvam etad yad ato 'nyat tad anṛtaṃ sarvam ||
70
evaṃ prakṛtiṃ puruṣaṃ vijñāya nirastakalpanājālaḥ | ātmārāmaḥ praśamaṃ samāsthitaḥ kevalībhavati ||
71
nalakadaliveṇuvāṇā naśyanti yathā svapuṣpam āsādya | tadvat svabhāvabhūtāḥ svabhāvatāṃ prāpya naśyanti ||
72
bhinne 'jñānagranthau chinne saṃśayagaṇe śubhe kṣīṇe | dagdhe ca janmabīje paramātmānaṃ hariṃ yāti ||
73
mokṣasya naiva kiṃcid dhāmāsti na cāpi gamanam anyatra | ajñānamayagranther bhedo yas taṃ vidur mokṣam ||
74
buddhvaivam asatyam idaṃ viṣṇor māyātmakaṃ jagadrūpam | vigatadvandvopādhikabhogāsaṃgo bhavec chāntaḥ ||
75
buddhvā vibhaktāṃ prakṛtiṃ puruṣaḥ saṃsāramadhyago bhavati | nirmuktaḥ sarvakarmabhir ambujapattraṃ yathā salilaiḥ ||
76
aśnan yadvā tadvā saṃvīto yena kenacic chāntaḥ | yatra kvacana ca śāyī vimucyate sarvabhūtātmā ||
77
hayamedhasaharāṇy apy atha kurute brahmaghātalakṣāṇi | paramārthavin na puṇyair na ca pāpaiḥ spṛśyate vimalaḥ ||
78
madakopaharṣamatsaraviṣādabhayaparuṣavarjy avāgbuddhiḥ | niḥstotravaṣaṭkāro jaḍavad vicared agādhamatiḥ ||
79
utpattināśavarjitam evaṃ paramārtham upalabhya | kṛtakṛtyasaphalajanmā sarvagatas tiṣṭhati yatheṣṭam ||
80
vyāpinam abhinnam itthaṃ sarvātmānaṃ vidhūtanānātvam | nirupamaparamānandaṃ yo veda sa tanmayo bhavati ||
81
tīrthe śvapacagṛhe vā naṣṭasmṛtir api parityajan deham | jñānasamakālamuktaḥ kaivalyaṃ yāti hataśokaḥ ||
82
puṇyāya tīrthasevā nirayāya śvapacasadananidhanagatiḥ | puṇyāpuṇyakalaṃkasparśābhāve tu kiṃ tena ||
83
vṛkṣāgrāc cyutapādo yadvad anicchan naraḥ kṣitau patati | tadvad guṇapuruṣajño 'nicchann api kevalībhavati ||
84
paramārthamārgasādhanam ārabhyāprāpya yogam api nāma | suralokabhogabhogī muditamanā modate suciram ||
85
viṣayeṣu sārvabhaumaḥ sarvajanaiḥ pūjyate yathā rājā | bhuvaneṣu sarvadevair yogabhraṣṭas tathā pūjyaḥ ||
86
mahatā kālena mahān mānuṣyaṃ prāpya yogam abhyasya | prāpnoti divyam amṛtaṃ yat tat paramaṃ padaṃ viṣṇoḥ ||
87
vedāntaśāstram akhilaṃ vilokya śeṣas tu jagadādhāraḥ | āryapañcāśītyā babandha paramārthasāram idam ||
colophon
iti paramārthasāraṃ samāptam ||