Satires

pr. Prologus Nec fonte labra prolui caballino

nec in bicipiti somniasse Parnaso

memini, ut repente sic poeta prodirem.

Heliconidasque pallidamque Pirenen

illis remitto, quorum imagines lambunt

hederae sequaces: ipse semipaganus

ad sacra vatum carmen adfero nostrum.

quis expedivit psittaco suum chaere,

picamque docuit verba nostra conari?

magister artis ingenique largitor

venter, negatas artifex sequi voces;

quod si dolosi spes refulserit nummi,

corvos poetas et poetridas picas

cantare credas Pegaseium nectar.

1. O curas hominum, o quantum est in rebus inane!

quis leget haec? min tu istud ais? nemo hercule. nemo?

vel duo vel nemo. turpe et miserabile! quare?

ne mihi Polydamas et Troiades Labeonem

praetulerint? nugae. non, si quid turbida Roma

elevet, accedas examenque improbum in illa

castiges trutina, nec te quaesiveris extra,

nam Romae quis non—ali, si fas dicere—sed fas

tunc cum ad canitiem et nostrum istud vivere triste

aspexi ac nucibus facimus quaecumque relictis,

cum sapimus patruos; tunc tunc ignoscite; (nolo:

quid faciam? sed sum petulanti splene) cachinno.

Scribimus inclusi, numeros ille, hic pede liber,

grande aliquid, quod pulmo animae praelargus anhelet.

scilicet haec populo pexusque togaque recenti

et natalicia tandem cum sardonyche albus

sede leges celsa, liquido cum plasmate guttur

mobile conlueris, patranti fractus ocello.

tunc neque more probo videas nec voce serena

ingentis trepidare Titos, cum carmina lumbum

intrant et tremulo scalpuntur ubi intima versu,

tun, vetule, auriculis alienis colligis escas,

auriculis, quibus et dicas cute perditus ohe?

quo didicisse, nisi hoc fermentum et quae semel intus

innata est rupto iecore exierit caprificus?

en pallor seniumque! o mores, usque adeone

scire tuum nihil est, nisi te scire hoc sciat alter?

at pulchrum est digito monstrari et dicier hic est;

ten cirratorum centum dictata fuisse

pro nihilo pendes? ecce inter pocula quaerunt

Romulidae saturi, quid dia poemata narrent;

hic aliquis, cui circum umeros hyacinthina laena est,

rancidulum quiddam balba de nare locutus

Phyllidas, Hypsipylas, vatum et plorabile siquid,

eliquat ac tenero subplantat verba palato.

adsensere viri: nunc non cinis ille poetae

felix? non levior cippus nunc inprimit ossa?

laudant convivae: nunc non e manibus illis,

nunc non e tumulo fortunataque favilla

nascentur violae? rides, ait, et nimis uncis

naribus indulges, an erit qui velle recuset

os populi meruisse et cedro digna locutus

linquere nec scombros metuentia carmina nec tus?

Quisquis es, o modo quem ex adverso dicere feci,

non ego cum scribo, si forte quid aptius exit,

quando haec rara avis est, si quid tamen aptius exit,

laudari metuam; neque enim mihi cornea fibra est.

sed recti finemque extremumque esse recuso

euge tuum et belle. nam belle hoc excute totum:

quid non intus habet? non hic est Ilias Atti

ebria veratro? non siqua elegidia crudi

dictarunt proceres? non quidquid denique lectis

scribitur in citreis? calidum scis ponere sumen,

scis comitem horridulum trita donare lacerna,

et verum inquis amo, verum mihi dicite de me.

qui pote? vis dicam? nugaris, cum tibi, calve,

pinguis aqualiculus propenso sesquipede extet.

o Iane, a tergo quem nulla ciconia pinsit,

nec manus auriculas imitari mobilis albas,

nec linguae quantum sitiat canis Apula tantum!

vos, o patricius sanguis, quos vivere fas est

occipiti caeco, posticae occurrite sannae.

quis populi sermo est? quis enim, nisi carmina molli

nunc demum numero fluere, ut per leve severos

effundat iunctura ungues? scit tendere versum

non secus ac si oculo rubricam derigat uno.

sive opus in mores, in luxum, in prandia regum

dicere, res grandes nostro dat Musa poetae.

ecce modo heroas sensus adferre videmus

nugari solitos graece, nec ponere lucum

artifices nec rus saturum laudare, ubi corbes

et focus et porci et fumosa Palilia faeno,

unde Remus sulcoque terens dentalia, Quinti.

cum trepida ante boves dictatorem induit uxor

et tua aratra domum lictor tulit: euge poeta!

est nunc Brisaei quem venosus liber Acci,

sunt quos Pacuviusque et verrucosa moretur

Antiopa, aerumnis cor luctificabile fulta.

hos pueris monitus patres infundere lippos

cum videas, quaerisne unde haec sartago loquendi

venerit in linguas, unde istud dedecus, in quo

trossulus exultat tibi per subsellia levis?

Nilne pudet capiti non posse pericula cano

pellere, quin tepidum hoc optes audire decenter?

fur es, ait Pedio. Pedius quid? crimina vasis

librat in antithetis, doctas posuisse figuras

laudatur: bellum hoc. hoc bellum? an, Romule, ceves?

men moveat? quippe et, cantet si naufragus, assem

protulerim? cantas, cum fracta te in trabe pictum

ex umero portes? verum, nec nocte paratum,

plorabit qui me volet incurvasse querella.

Sed numeris decor est et iunctura addita crudis.

claudere sic versum didicit Berecyntia Attis

et qui caeruleum dirimebat Nerea delphin;

sic costam longo subduximus Appennino.

arma virum! nonne hoc spumosum et cortice pingui,

ut ramale vetus vegrandi subere coctum?

quidnam igitur tenerum et laxa cervice legendum?

torva Mimalloneis implerunt cornua bombis,

et raptum vitulo caput ablatura superbo

Bassaris, et lyncem Maenas flexura corymbis

euhion ingeminat, reparabilis adsonat echo!

haec fierent, si testiculi vena ulla paterni

viveret in nobis? summa delumbe saliva

hoc natat in labris, et in udo est Maenas et Attis,

nec pluteum caedit nec demorsos sapit unguis.

Sed quid opus teneras mordaci radere vero

auriculas? vide sis ne maiorum tibi forte

limina frigescant: sonat hic de nare canina

littera. per me equidem sint omnia protinus alba;

nil moror: euge! omnes, omnes bene, mirae eritis res!

hoc iuvat? hic inquis veto quisquam faxit oletum.

pinge duos anguis: pueri, sacer est locus, extra

meite: discedo. secuit Lucilius urbem, te Lupe,

te Muci, et genuinum fregit in illis;

omne vafer vitium ridenti Flaccus amico

tangit et admissus circum praecordia ludit,

callidus excusso populum suspendere naso:

men muttire nefas? nec clam? nec cum scrobe? nusquam?

hic tamen infodiam. vidi, vidi ipse, lihelle:

auriculas asini quis non habet? hoc ego opertum,

hoc ridere meum, tam nil, nulla tibi vendo

Iliade. audaci quicumque adflate Cratino

iratum Eupolidem praegrandi cum sene palles,

aspice et haec, si forte aliquid decoctius audis.

inde vaporata lector mihi ferveat aure,

non hic qui in crepidas Graiorum ludere gestit

sordidus et lusco qui possit dicere lusce

sese aliquem credens, Italo quod honore supinus

fregerit heminas Arrcti aedilis iniquas,

nec qui abaco numeros et secto in pulvere metas

scit risisse vafer, multum gaudere paratus,

si cynico barbam petulans nonaria vellat.

his mane edictum, post prandia Calliroen do.

2. hunc, Macrine, diem numera meliore lapillo,

qui tibi labentis apponit candidus annos,

funde merum Genio, non tu prece poscis emaci

quae nisi seductis nequeas committere divis.

at bona pars procerum tacita libabit acerra;

haut cuivis promptum est murmurque humilesque susurros

tollere de templis et aperto vivere voto.

mens bona, fama, fides haec clare et ut audiat hospes;

illa sibi introrsum et sub lingua murmurat: o si

ebulliat patruus, praeclarum funus! et o si

sub rastro crepet argenti mihi seria dextro

Hercule! pupillumve utinam, quem proximus heres

inpello, expungam! namque est scabiosus et acri

bile tumet. Nerio iam tertia conditur uxor!

haec sancte ut poscas, Tiberino in gurgite mergis

mane caput bis terque et noctem flumine purgas?

Heus age, responde (minimum est quod scire laboro):

de Iove quid sentis? estne ut praeponere cures

hunc—cuinam? cuinam? vis Staio? an scilicet haeres?

quis potior iudex puerisve quis aptior orbis?

hoc igitur, quo tu Iovis aurem impellere temptas,

dic agedum Staio: pro Iuppiter! o bone, clamet,

Iuppiter! at sese non clamet Iuppiter ipse?

ignovisse putas, quia, cum tonat, ocius ilex

sulpure discutitur sacro quam tuque domusque?

an quia non fibris ovium Ergennaque iubente

triste iaces lucis evitandumque bidental,

idcirco stolidam praebet tibi vellere barbam

Iuppiter? aut quidnam est qua tu mercede deorum

emeris auriculas? pulmone et lactibus unctis?

Ecce avia aut metuens divum matertera cunis

exemit puerum, frontemque atque uda labella

infami digito et lustralibus ante salivis

expiat, urentis oculos inhibere petita;

tunc manibus quatit et spem macram supplice voto

nunc Licini in campos, nunc Crassi mittit in aedis:

hunc optent generum rex et regina; puellae

hunc rapiant; quidquid calcaverit hic, rosa fiat.

ast ego nutrici non mando vota; negato,

Iuppiter, haec illi, quamvis te albata rogarit!

Poscis opem nervis corpusque fidele senectae,

esto, age; sed grandes patinae tuccetaque crassa

adnuere his superos vetuere Iovemque morantur.

Rem struere exoptas caeso bove Mercuriumque

accersis fibra: da fortunare penatis,

da pecus et gregibus fetum! quo pessime, pacto,

tot tibi cum in flammis iunicum omenta liquescant?

et tamen hic extis et opimo vincere ferto

intendit: iam crescit ager, iam crescit ovile,

iam dabitur, iam iam—donec deceptus et exspes

nequiquam fundo suspiret nummus in imo.

Si tibi crateras argenti incusaque pingui

auro dona feram, sudes et pectore laevo

excutiat guttas laetari praetrepidum cor.

hinc illud subiit, auro sacras quod ovato

perducis facies; nam fratres inter aenos

somnia pituita qui purgatissima mittunt

praecipui sunto sitque illis aurea barba,

aurum vasa Numae Saturniaque impulit aera

Vestalesque urnas et Tuscum fictile mutat.

O curvae in terris animae et caelestium inanis!

quid iuvat hoc, templis nostros immittere mores

et bona dis ex hac scelerata ducere pulpa?

haec sibi corrupto casiam dissolvit olivo,

et Calabrum coxit vitiato murice vellus;

haec bacam conchae rasisse et stringere venas

ferventis massae crudo de pulvere iussit.

peccat et haec, peccat, vitio tamen utitur, at vos

dicite, pontifices: in sancto quid facit aurum?

nempe hoc quod Veneri donatae a virgine pupae.

quin damus id superis, de magna quod dare lance

non possit magni Messalae lippa propago:

compositum ius fasque animo sanctosque recessus

mentis et incoctum generoso pectus honesto.

haec cedo ut admoveam templis, et farre litabo.

3. nempe haec adsidue? iam clarum mane fenestras

intrat et angustos extendit lumine rimas;

stertimus, indomitum quod despumare Falernum

sufficiat, quinta dum linea tangitur umbra,

en quid agis? siccas insana canicula messes

iam dudum coquit et patula pecus omne sub ulmo est

unus ait comitum. verumne? itan? ocius adsit

huc aliquis, nemon? turgescit vitrea bilis:

findor ut Arcadiae pecuaria rudere credas,

iam liber et positis bicolor membrana capillis

inque manus chartae nodosaque venit harundo;

tunc querimur crassus calamo quod pendeat umor,

nigra set infusa vanescit sepia lympha;

dilutas querimur geminet quod fistula guttas.

O miser inque dies ultra miser, hucine rerum

venimus? aut cur non potius teneroque columbo

et similis regum pueris pappare minutum

poscis et iratus mammae lallare recusas?

An tali studeam calamo? cui verba? quid istas

succinis ambages? tibi luditur. effluis amens,

contemnere: sonat vitium percussa maligne

respondet viridi non cocta fidelia limo.

udum et molle lutum es, nunc nunc properandus et acri

fingendus sine fine rota. sed rure paterno

est tibi far modicum, purum et sine labe salinum

(quid metuas?) cultrixque foci secura patella,

hoc satis? an deceat pulmonem rumpere ventis,

stemmate quod Tusco ramum millesime ducis

censoremve tuum vel quod trabeate salutas?

ad populum phaleras! ego te intus et in cute novi.

non pudet ad morem discincti vivere Nattae?

sed stupet hic vitio et fibris increvit opimum

pingue, caret culpa, nescit quid perdat, et alto

demersus summa rursus non bullit in unda.

Magne pater divum, saevos punire tyrannos

haut alia ratione velis, cum dira libido

moverit ingenium ferventi tincta veneno:

virtutem videant intabescantque relicta,

anne magis Siculi gemuerunt aera iuvenci,

et magis auratis pendens laquearibus ensis

purpureas subter cervices terruit, imus

imus praecipites quam si sibi dicat et intus

palleat infelix quod proxima nesciat uxor?

Saepe oculos, memini, tangebam parvus olivo,

grandia si nollem morituri verba Catonis

dicere non sano multum laudanda magistro,

quae pater adductis sudans audiret amicis,

iure etenim id summum, quid dexter senio ferret

scire erat in voto, damnosa canicula quantum

raderet, angustae collo non fallier orcae,

neu quis callidior buxum torquere flagello.

Haut tibi inexpertum curvos deprendere, mores,

quaeque docet sapiens bracatis inlita Medis

porticus, insomnis quibus et detonsa iuventus

invigilat siliquis et grandi pasta polenta;

et tibi, quae Samios diduxit littera ramos,

surgentem dextro monstravit limite callem;

stertis adhuc? laxumque caput conpage soluta

oscitat hesternum dissutis undique malis?

est aliquid quo tendis, et in quod derigis arcum?

an passim sequeris corvos testaque lutoque,

securus quo pes ferat, atque ex tempore vivis?

Elleborum frustra, cum iam cutis aegra tumebit,

poscentis videas: venienti occurrite morbo,

et quid opus Cratero magnos promittere montis?

discite et, o miseri, causas cognoscite rerum:

quid sumus et quidnam victuri gignimur, ordo

quis datus aut metae qua mollis flexus et unde,

quis modus argento, quid fas optare, quid asper

utile nummus habet, patriae carisque propinquis

quantum elargiri deceat, quem te deus esse

iussit et humana qua parte Iocatus es in re;

disce, nec invideas quod multa fidelia putet

in locuplete penu defensis pinguibus Vmbris,

et piper et pernae, Marsi monumenta cluentis,

maenaque quod prima nondum defecerit orca.

Hic aliquis de gente hircosa centurionum

dicat: quod sapio, satis est mihi. non ego curo

esse quod Arcesilas aerumnosique Solones

obstipo capite et figentes lumine terram,

murmura cum secum et rabiosa silentia rodunt

atque exporrecto trutinantur verba labello,

aegroti veteris meditantes somnia, gigni

de nihilo nihilum, in nihilum nil posse reverti,

hoc est quod palles? cur quis non prandeat hoc est?

his populus ridet, multumque torosa iuventus

ingeminat tremulos naso crispante cachinnos.

Inspice, nescio quid trepidat mihi pectus et aegris

faucibus exsuperat gravis halitus, inspice sodes

qui dicit medico, iussus requiescere, postquam

tertia conpositas vidit nox currere venas,

de maiore domo modice sitiente lagoena

lenia loturo sibi Surrentina rogavit.

heus bone, tu palles. nihil est. videas tamen istuc,

quidquid id est: surgit tacite tibi lutea pellis.

at tu deterius palles. ne sis mihi tutor.

iam pridem hunc sepeli: tu restas. perge, tacebo.

turgidus hic epulis atque albo ventre lavatur,

gutture sulpureas lente exhalante mefites.

sed tremor inter vina subit calidumque trientem

excutit e manibus, dentes crepuere refecti,

uncta cadunt laxis tunc pulmentaria labris.

hinc tuba, candelae, tandemque beatulus alto

conpositus lecto crassisque lutatus amomis

in portam rigidas calces extendit, at illum

hesterni capite induto subiere Quirites.

Tange, miser, venas et pone in pectore dextram,

nil calet hic. summosque pedes attinge manusque:

non frigent. visa est si forte pecunia sive

candida vicini subrisit molle puella,

cor tibi rite salit? positum est algente catino

durum olus et populi cribro decussa farina:

temptemus fauces; tenero latet ulcus in ore

putre, quod haut deceat plebeia radere beta.

alges, cum excussit membris timor albus aristas;

nunc face supposita fervescit sanguis et ira

scintillant oculi, dicisque facisque quod ipse

non sani esse hominis non sanus iuret Orestes.

4. Rem populi tractas? barbatum haec crede

magistrum dicere, sorbitio tollit quem dira cicutae.

quo fretus? dic hoc, magni pupille Pericli,

scilicet ingenium et rerum prudentia velox

ante pilos venit, dicenda tacendave calles.

ergo ubi commota fervet plebecula bile,

fert animus calidae fecisse silentia turbae

maiestate manus, quid deinde loquere? Quirites,

hoc puta non iustum est; illud male,rectius illud.

scis etenim iustum gemina suspendere lance

ancipitis librae, rectum discernis ubi inter

curva subit vel cum fallit pede regula varo,

et potis es nigrum vitio praefigere theta.

quin tu igitur, summa nequiquam pelle decorus,

ante diem blando caudam iactare popello

desinis, Anticyras melior sorbere meracas?

Quae tibi summa boni est? uncta vixisse patella

semper et adsiduo curata cuticula sole?

expecta, haut aliud respondeat haec anus. i nunc,

Dinomaches ego sum, suffla, sum candidus. esto,

dum ne deterius sapiat pannucia Baucis,

cum bene discincto cantavcrit ocima vernae.

Vt nemo in sese temptat descendere, nemo,

sed praecedenti spectatur mantica tergo!

quaesieris nostin Vettidi praedia? cuius?

dives arat Curibus quantum non miluus errat.

hunc ais, hunc dis iratis genioque sinistro,

qui, quandoque iugum perfusa ad compita figit,

seriolae veterem metuens deradere limum,

ingemit hoc bene sit tunicatum cum sale mordens

caepe, et farrata pueris plaudentibus olla

pannosam faecem morientis sorbet aceti?

at si unctus cesses et figas in cute solem,

est prope te ignotus, cubito qui tangat et acre

despuat: hi mores! penemque arcanaque lumbi

runcantem populo marcentis pandere vulvas!

tunc cum maxillis balanatum gausape pectas,

inguinibus quare detonsus gurgulio extat?

quinque palaestritae licet haec plantaria vellant

elixasque nates labefactent forcipe adunca,

non tamen ista filix ullo mansuescit aratro.’

Caedimus inque vicem pracbemus crura sagittis,

vivitur hoc pacto, sic novimus, ilia subter

caecum vulnus habes, sed lato balteus auro

praetegit. ut mavis, da verba et decipe nervos,

si potes. Egregium cum me vicinia dicat,

non credam? viso si palles, inprobe, nummo,

si facis in penem quidquid tibi venit, amarum

si puteal multa cautus vibice flagellas,

nequiquam populo bibulas donaveris aures.

respue quod non es, tollat sua munera cerdo;

tecum habita: notis quam sit tibi curta supellex.

5. Vatibus hic mos est, centum sibi poscere voces,

centum ora et linguas optare in carmina centum,

fabula seu maesto ponatur hianda tragoedo,

vulnera seu Parthi ducentis ab inguine ferrum.

Quorsum haec? aut quantas robusti carminis offas

ingens, ut par sit centeno gutture niti?

grande locuturi nebulas Helicone legunto,

si quibus aut Prognes aut si quibus olla Thyestae

fervebit saepe insulso cenanda Glyconi.

tu neque anhelanti, coquitur dum massa camino,

folle premis ventos, nec clauso murmure raucus

nescio quid tecum grave cornicaris inepte,

nec seloppo tumidas intendis rumpere buccas.

verba togae sequeris iunctura callidus acri,

ore teres modico, pallentis radere mores

doctus et ingenuo culpam deligere ludo.

hinc trahe quae dicis mensasque relinque Mycenis

cum capite et pedibus plebemque prandia noris.

Non equidem hoc studeo, pullatis ut mihi nugis

pagina turgescat dare pondus idonea fumo.

secrete loquimur, tibi nunc hortante Camena

excutienda damus praecordia, quantaque nostrae

pars tua sit, Cornute, animae, tibi, dulcis amice,

ostendisse iuvat, pulsa dinoscere cautus

quid solidum crepet et pictae tectoria linguae.

hic ego centenas ausim deposcere fauces,

ut quantum mihi te sinuoso in pectore fixi,

voce traham pura, totumque hoc verba resignent

quod latet arcana non enarrabile fibra.

Cum primum pavido custos mihi purpura cessit

bullaque subcinctis Laribus donata pependit,

cum blandi comites totaque impune Subura

permisit sparsisse oculos iam candidus umbo,

cumque iter ambiguum est et vitae nescius error

diducit trepidas ramosa in compita mentes,

me tibi supposui. teneros tu suscipis annos

Socratico, Cornute, sinu. tunc fallere sollers

adposita intortos extendit regula mores

et premitur ratione animus vincique laborat

artificemque tuo ducit sub pollice vultum.

tecum etenim longos memini consumere soles

et tecum primas epulis decerpere noctes,

unum opus, et requiem pariter disponimus ambo,

atque verecunda laxamus seria mensa,

non equidem hoc dubites, amborum foedere certo

consentire dies et ab uno sidere duci.

nostra vel aequali suspendit tempora Libra

Parca tenax veri, seu nata fidelibus hora

dividit in Geminos concordia fata duorum,

Saturnumque gravem nostro Iove frangimus una,

nescio quod certe est quod me tibi temperat astrum.

Mille hominum species et rerum discolor usus;

velle suum cuique est, nec voto vivitur uno.

mercibus hic Italis mutat sub sole recenti

rugosum piper et pallentis grana cumini,

hic satur inriguo mavult turgescere somno,

hic campo indulget, hunc alea decoquit, ille

in venerem putris; set cum lapidosa cheragra

fecerit articulos veteris ramalia fagi,

tunc crassos transisse dies lucemque palustrem

et sibi iam seri vitam ingemuere relictam.

At te nocturnis iuvat inpallescere chartis;

cultor enim iuvenum purgatas inseris aures

fruge Cleanthea. petite hinc puerique senesque

finem animo certum miserisque viatica canis.

cras hoc fiet. idem cras fiet. quid? quasi magnum

finem animo certum miserisque viatica canis.nempe diem donas? sed cum lux altera venit,

iam cras hesternum consumpsimus; ecce aliud cras

egerit bos annos et semper paulum erit ultra,

nam quamvis prope te, quamvis temone sub uno

vertentem sese frustra sectabere canthum,

cum rota posterior curras et in axe secundo.

Libertate opus est. non hac, ut quisque Velina

Publius emeruit, scabiosum tesserula far

possidet, heu steriles veri, quibus una Quiritem

vertigo facit, hic Dama est non tresis agaso,

vappa lippus et in tenui farragine mendax;

verterit hunc dominus, momento turbinis exit

Marcus Dama: papae, Marco spondente recusas

credere tu nummos? Marco sub iudice palles?

Marcus dixit, ita est. adsigna, Marce, tabellas.

haec mera libertas, hoc nobis pillea donant.

An quisquam est alius liber, nisi ducere vitam

cui licet ut libuit? licet ut volo vivere: non sum

liberior Bruto? mendose colligis, inquit

stoicus hic aurem mordaci lotus aceto:

hoc reliqum accipio, licet illud et ut volo tolle.

Vindicta postquam meus a praetore recessi,

cur milli non liceat, iussit quodcumque voluntas,

excepto siquid Masuri rubrica vetavit?

Disce, sed ira cadat naso rugosaque sanna,

dum veteres avias tibi de pulmone revello,

non praetoris erat stultis dare tenvia rerum

officia, atque usum rapidae permittere vitae;

sambucam citius caloni aptaveris alto.

stat contra ratio et secretam garrit in aurem,

ne liceat facere id quod quis vitiabit agendo,

publica lex hominum naturaque continet hoc fas,

ut teneat vetitos inscitia debilis actus,

diluis elleborum certo conpescere puncto

nescius examen: vetat hoc natura medendi.

navem si poscat sibi peronatus arator

Luciferi rudis, exclamet Melicerta perisse

frontem de rebus. Tibi recto vivere talo

ars dedit et veri speciem dinoscere calles,

nequa subaerato mendosum tinniat auro?

quaeque sequenda forent quaeque evitanda vicissim,

illa prius creta, mox haec carbone notasti?

es modicus voti, presso lare, dulcis amicis?

iam nunc adstringas, iam nunc granaria laxes,

inque luto fixum possis transcendere nummum

nec gluttu sorbere salivam Mercurialem?

haec mea sunt, teneo cum vere dixeris, esto

liberque ac sapiens praetoribus ac Iove dextro,

sin tu, cum fueris nostrae paulo ante farinae,

pelliculam veterem retines et fronte politus

astutam vapido servas in pectore volpem,

quae dederam supra relego funemque reduco:

nil tibi concessit ratio; digitum exere, peccas,

et quid tam parvum est? sed nullo ture litabis,

haereat in stultis brevis ut semuncia recti,

haec miscere nefas; nec, cum sis cetera fossor,

tris tantum ad numeros satyrum moveare Bathylli.

Liber ego. unde datum hoc sumis, tot subdite rebus?

an dominum ignoras nisi quem vindicta relaxat?

i puer et strigiles Crispini ad balnea defer!

si increpuit, cessas nugator? servitium acre

te nihil inpellit, nec quicquam extrinsecus intrat

quod nervos agitet; sed si intus et in iecore aegro

nascuntur domini, qui tu inpunitior exis

atque hic, quem ad strigiles scutica et metus egit erilis?

Mane piger stertis. surge, inquit Avaritia, heia

surge. negas, instat: surge, inquit, non queo. surge.

et quid agam? rogas? en saperdas advehe Ponto,

castoreum, stuppas, hebenum, tus, lubrica Coa;

tolle recens primus piper ex sitiente camelo;

verte aliquid; iura. sed Iuppiter audiet. eheu,

baro, regustatum digito terebrare salinum

contentus perages, si vivere cum Iove tendis.

Iam pueris pellem succinctus et oenophorum aptas;

ocius ad navem! nihil obstat quin trabe vasta

Aegaeum rapias, ni sollers Luxuria ante

seductum moneat: quo deinde, insane, ruis, quo?

quid tibi vis? calido sub pectore mascula bilis

intumuit, quam non extinxerit urna cicutae?

tu mare transilias? tibi torta cannabe fulto

cena sit in transtro Veientanumque rubellum

exhalet vapida laesum pice sessilis obba?

quid petis? ut nummi, quos hic quincunce modesto

nutrieras, peragant avidos sudore deunces?

indulge genio, carpamns dulcia, nostrum est

quod vivis, cinis et manes et fabula fies.

vive memor leti, fugit hora, hoc quod loquor inde est.

En quid agis? duplici in diversum scindens hamo.

huncine an hunc sequeris? subeas alternus oportet

ancipiti obsequio dominos, alternus oberres.

nec tu cum obstiteris semel instantique negaris

parere imperio, rupi iam vincula dicas;

nam et luctata canis nodum abripit, at tamen illi,

cum fugit, a collo trahitur pars longa catenae.

Dave, cito, hoc credas iubeo, finire dolores

praeteritos meditor: crudum Chaerestratus unguem

adrodens ait haec. an siccis dedecus obstem

cognatis? an rem patriam rumore sinistro

limen ad obscaenum frangam, dum Chrysidis udas

ebrius ante fores extincta cum face canto?

euge puer, sapias, dis depellentibus agnam

percute. sed censen, plorabit, Dave, relicta?

nugaris; solea, puer, obiurgabere rubra,

ne trepidare velis atque artos rodere casses!

nunc ferus et violens; at si vocet, haut mora, dicas

quidnam igitur faciam? nec nunc, cum arcessat et ultro

supplicet, accedam? si totus et integer illinc

exieras, nec nunc. hic hic quod quaerimus, hic est,

non in festuca, lictor quam iactat ineptus.

Ius habet ille sui, palpo quem ducit hiantem

cretata ambitio? vigila et cicer ingere large

rixanti populo, nostra ut Floralia possint

aprici meminisse senes! quid pulchrius? at cum

Herodis venere dies unctaque fenestra

dispositae pinguem nebulam vomuere lucernae

portantes violas rubrumque amplexa catinum

cauda natat thynni, tumet alba fidelia vino,

labra moves tacitus recutitaque sabbata palles.

tum nigri lemures ovoque pericula rupto,

tum grandes galli et cum sistro lusca sacerdos

incussere deos inflantis corpora, si non

praedictum ter mane caput gustaveris alii.

Dixeris haec inter varicosos centuriones,

continuo crassum ridet Pulfenius ingens

et centum Graecos curto centusse licetur.

6. Admovit iam bruma foco te, Basse, Sabino?

iamne lyra et tetrico vivunt tibi pectine chordae?

mire opifex numeris veterum primordia vocum

atque marem strepitum fidis intendisse Latinae,

mox iuvenes agitare iocos et pollice honesto

egregius lusisse senex. mihi nune Ligus ora

intepet hibernatque meum mare, qua latus ingens

dant scopuli et multa litus se valle receptat.

Lunai portum, est operae, cognoscite, cives:

cor iubet hoc Enni, postquam destertuit esse

Maeonides, quintus pavone ex Pythagoreo.

Hic ego securus volgi et quid praeparet auster

infelix pecori securus et angulus ille

vieini nostro quia pinguior; et si adeo omnes

ditescant orti peioribus, usque recusem

curvus ob id minui senio aut cenare sine uncto

et signum in vapida naso tetigisse lagoena.

discrepet his alius, geminos, horoscope, varo

producis genio: solis natalibus est qui

tinguat olus siccum muria vafer in calice empta,

ipse sacrum inrorans patinae piper; hic bona dente

grandia magnanimus peragit puer. utar ego, utar,

nec rhombos ideo libertis ponere lautus,

nec tenuis sollers turdarum nosse salivas.

Messe tenus propria vive et granaria, fas est,

emole. quid metuas? occa, et seges altera in herba est.

at vocat officium, trabe rupta Bruttia saxa

prendit amicus inops remque omnem surdaque vota

condidit Ionio, iacet ipse in litore et una

ingentes de puppe dei iamque obvia mergis

costa ratis lacerae: nunc et de caespite vivo

frange aliquid, largire inopi, ne pictus oberret

caerulea in tabula, sed cenam funeris heres

negleget iratus, quod rem curtaveris; urnae

ossa inodora dabit, seu spirent cinnama surdum

seu ceraso peccent casiae, nescire paratus:

tune bona incolumis minuas? et Bestius urguet

doctores Graios: ita fit; postquam sapere urbi

cum pipere et palmis venit nostrum hoc maris expers,

faenisecae crasso vitiarunt unguine pultes.

haec cinere ulterior metuas? at tu, meus heres

quisquis eris, paulum a turba seductior audi.

O bone, num ignoras? missa est a Caesare laurus

insignem ob cladem Germanae pubis, et aris

frigidus excutitur cinis ac iam postibus arma,

iam chlamydas regum, iam lutea gausapa captis

essedaque ingentesque locat Caesonia Rhenos.

dis igitur genioque ducis centum paria ob res

egregie gestas induco. quis vetat? aude.

vae, nisi conives! oleum artocreasque popello

largior, an prohibes? dic clare non adeo, inquis,

exossatus ager iuxta est. age, si mihi nulla

iam reliqua ex amitis, patruelis nulla, proneptis

nulla manet patrui, sterilis matertera vixit,

deque avia nihilum superest, accedo Bovillas

clivumque ad Virbi, praesto est mihi Manius heres,

progenies terrae? quaere ex me quis mihi quartus

sit pater: haut prompte, dicam tamen; adde etiam unum,

unum etiam: terrae est iam filius, et mihi ritu

Manius hic generis prope maior avunculus exit.

qui prior es, cur me in decursu lampada poscis?

sum tibi Mercurius, venio deus huc ego ut ille

pingitur. an renuis? vis tu gaudere relictis?

dest aliquid summae. minui mihi, sed tibi totum est

quidquid id est. ubi sit, fuge quaerere, quod mihi quondam

legarat Tadius, neu dicta repone paterna,

faenoris accedat merces, hinc exime sumptus.

quid reliqum est? reliqum? nunc nunc inpensius ungue,

ungue, puer, caules! mihi festa luce coquatur

urtica et fissa fumosum sinciput aure,

ut tuus iste nepos olim satur anseris extis,

cum morosa vago singultiet inguine vena,

patriciae inmeiat vulvae? mihi trama figurae

sit reliqua, ast illi tremat omento popa venter?

Vende animam lucro, mercare atque excute sollers

omne latus mundi, ne sit praestantior alter

Cappadocas rigida pinguis plausisse catasta,

rem duplica. feci; iam triplex, iam mihi quarto,

iam decies redit in rugam. depunge ubi sistam:

inventus, Chrysippe, tui finitor acervi.