Hamartigenia

pr. Praefatio

Fratres ephebi fossor et pastor duo,

quos feminarum prima primos procreat,

sistunt ad aram de laborum fructibus

Deo sacranda munerum primordia.

hic terrulentis, ille vivis fungitur;

certante voto discrepantes inmolant,

fetum bidentis alter, ast alter scrobis.

Deus minoris conprobavit hostiam,

reiecit illam quam paravit grandior.

vox ecce summo missa persultat throno:

‘Cain, quiesce; namque si recte offeras,

oblata nec tu lege recta dividas,

perversa nigram vota culpam traxerint.’

armat deinde parricidalem manum

frater, probatae sanctitatis aemulus;

germana curvo colla frangit sarculo,

mundum recentem caede tinguit inpia,

sero expiandum, iam senescentem, sacro

cruore Christi, quo peremptor concidit.

mors prima coepit innocentis vulnere,

cessit deinde vulnerato innoxio.

per crimen orta dissoluta est crimine,

Abel quod ante perculit, Christum dehinc;

finita et ipsa est finis exsortem petens.

ergo ex futuris prisca coepit fabula

factoque primo res notata est ultima,

ut ille mortis inchoator rusticus

insulsa terrae deferens libamina

Deumque rerum mortuarum deputans

rastris redacta digna sacris crederet,

viventis atrox aemulator hostiae.

agnosco nempe quem figura haec denotet,

quis fratricida, quis peremptor invidus

prave sacrorum disciplinam dividat,

mactare dum se vota censet rectius.

Marcion, arvi forma corruptissimi,

docet duitas discrepare a Spiritu,

contaminatae dona carnis offerens

et segregatim numen aeternum colens.

qui si quiescat nec monentem neglegat,

pacem quieta 1 diligat germanitas,

unum atque vivum fassa vivorum Deum.

hic se caduco dedicans mysterio

summam profanus dividit substantiam;

malum bonumque ceu duorum separatis

regnum Deorum sceptra committit duo,

Deum esse credens quem fatetur pessimum.

Cain cruentus, unitatis invidus,

mundi colonus, immolator squalidus,

cuius litamen sordet et terram sapit,

terram caduci corporis, venam putrem,

umore denso conglobatam et pulvere,

natura cuius fraude floret fertili

fecunda fundens noxiorum crimina,

animaeque vitam labe carnis enecat.

caro in sororem tela mentem dirigit,

mens in cerebro ventilatur ebrio,

ex quo furores suculentos conligit

madens veneno corporis lymphatico.

Deum perennem findit in duos Deos,

audet secare numen insecabile.

cadit perempta denegans unum Deum,

Cain triumphat morte fratris halitus. 1

1. Quo te praecipitat rabies tua, perfide Cain,

divisor blaspheme Dei? tibi conditor unus

non liquet, et bifidae caligant nubila lucis?

insincera acies duo per divortia semper

spargitur, in geminis visum frustrata figuris.

terrarum tibi forma duplex obludit, ut excors

dividuum regnare Deum super aethera credas.

bina boni atque mali glomerat discrimina sordens

hic mundus, Domino sed caelum obtemperat uni.

non idcirco duos retinent caelestia reges

quod duo sunt opera humanas agitantia curas.

exterior terrenus homo est, qui talia cernens

conicit esse duo variarum numina rerum.

dum putat esse Deum qui prava effinxerit olim,

et qui recta itidem condens induxerit, ambos

autumat esse Deos natura dispare summos.

quae tandem natura potest consistere duplex

aut regnare diu, quam fons divisus ab arce

separat, alternaque apicum dicione recidit?

aut unus Deus est, rerum cui summa potestas,

aut quae iam duo sunt minuuntur dispare summa,

porro nihil summum nisi plenis viribus unum,

distantes quoniam, proprium dum quisque revulso

vindicat imperio, nec summa nec omnia possunt,

ius varium non est plenum, quia non habet alter

quidquid dispar habet; cumulum discretio carpit,

nos plenum sine parte Deum testamur et unum,

in quo Christus inest, idem quoque plenus et unus,

qui viget ac viguit super omnia quique vigebit

participem nullum collato foedere passus.

summa potestatum Pater est, 1 dominatio rerum,

virtutum sublime caput, fons unicus orbis,

naturalis apex, generisque et originis auctor;

ex quo cuncta fluunt, et lux et tempora et anni

et numerus, qui post aliquid dedit esse secundum;

unus enim princeps numeri est, nec dinumerari

tantum unus potis est. sic, cum Pater ac Deus alter

non sit, item Christus non sit genitore secundus,

anterior numero est, cui Filius unicus uni est.

ille Deus, meritoque Deus, quia primus et unus,

in virtute sua primus, tum primus in illo

quem genuit, quid enim differt generatio simplex?

unum semper erit gignens atque unus ab uno

ante chaos genitus numeroque et tempore liber,

quis dixisse duos rem maiestate sub una

regnantem propriamque sibi retroque perennem

ausit, et unius naturae excindere vires?

numquid adoptivum genitor sibi sumpsit, ut alter

externi generis numerum praestare duorum

debeat et geminum distans inducere numen?

forma Patris veri verus stat Filius ac se

unum rite probat dum formam servat eandem,

non amor adscitus sociat nec iungit utrumque

coniurata fides, pietas sed certa genusque

unum, quod Deus est, summam revocatur ad unam.

haec tibi, Marcion, via displicet, hanc tua damnat

secta fidem dominis caelum partita duobus,

quae te confundunt nebulae? quis somnus

inerti incubat ingenio, cui per phantasmata duplex

occurrit species bivio dispersa superne

si vim mentis hebes stupor obsidet, aspice saltem

obvia terrenis oculis elementa, quibus se

res occulta Dei dignata est prodere signis,

hanc heresin praesaga Patris praeviderat olim

maiestas: fore qui rectorem lucis et orbis

scinderet in partes geminatum segrege regno,

idcirco specimen posuit spectabile nostris

exemplumque oculis, ne quis duo numina credat

. 1

una per inmensam caeli caveam revolutos

praebet flamma dies, texit sol unicus annum;

triplex ille tamen nullo discrimine trina

subnixus ratione viget, splendet, volat, ardet,

motu agitur, fervore cremat, tum lumine fulget.

sunt tria nempe simul, lux et calor et vegetamen,

una eademque tamen rota sideris indiscretis

fungitur his, uno servat tot munera ductu

et tribus una subest mixtim substantia rebus.

non conferre Deo velut aequiperabile quidquam

ausim, nec Domino famulum conponere signum;

ex minimis sed grande suum voluit Pater ipse

coniectare homines, quibus ardua visere non est.

parvorum speculo non intellecta notamus,

et datur occultum per proxima quaerere verum.

nemo duos soles nisi sub glaucomate vidit

aut, si fusca polum sntfudit palla serenum,

oppositus quotiens radiorum spicula nimbus

igne repercusso mentitos spargit in orbes.

sunt animis etiam sua nubila, crassus et aer,

est glaucoma, aciem quod tegmine velet aquoso,

libera ne tenerum penetret meditatio caelum

neve Deum rapidis conprendat sensibus unum;

spargitur in bifidas male sana intentio luces,

et duplices geminis auctoribus extruit aras.

si duo sunt, igitur cur non sint multa Deorum

milia cur numero Deitas contenta gemello est?

an non in populos dispersa examina Divum

fundere erat melius mundumque inplere capacem

semideis passim nullo discrimine monstris,

quis fera barbaries perituros mactat honores?

dissona discretum retinent si numina caelum,

convenit et nebulis et fontibus et reboanti

oceano et silvis et collibus et speluncis,

fluminibus, ventis, fornacibus atque metallis

assignare Deos proprios, sua cuique iura.

vel, si gentiles sordet venerarier umbras

et placet esse duos sceptris sodalibus aequos,

dic, age, quis terras dicionis sorte retentet,

quis regat aequoreas aeterna lege procellas,

ede coheredum distinctum ius dominorum.

unus, ais, ‘tristi residet sublimis in arce,

auctor nequitiae, scelerum Deus, asper, iniquus,

qui quodcumque malum vitioso fervet in orbe

sevit, et anguino medicans nova semina suco

rerum principium mortis de fomite traxit.

ipse opifex mundi terram, mare, sidera fecit,

condidit ipse hominem lutulenta et membra coëgit,

effigians quod morbus edat, quod crimine multo

sordeat, informi tumulus quod tabe resolvat.

ast alii pietatis amor placidumque medendi

ingenium, recreans homines, mortalia servans.

Testamenta duo fluxerunt principe utroque:

tradidit iste novum melior, vetus illud acerbus.’

haec tua, Marcion, gravis et dialectica vox est,

immo haec attoniti phrenesis manifesta cerebri.

novimus esse patrem scelerum, sed novimus ipsum

haudquaquam tamen esse Deum, quin immo gehennae

mancipium, Stygio qui sit damnandus Averno,

Marcionita Deus, tristis, ferus, insidiator,

vertice sublimis, cinctum cui nubibus atris

anguiferum caput et fumo stipatur et igni,

liventes oculos subfundit felle perusto

invidia inpatiens iustorum gaudia ferre.

hirsutos iuba densa umeros errantibus hydris

obtegit et virides adlambunt ora cerastae.

ipse manu laqueos per lubrica fila reflexos

in nodum revocat, facilique ligamine tortas

innectit pedicas nervosque in vincula tendit,

ars olli captare feras, animalia bruta

inretire plagis, retinacula denique caecis

indeprensa locis erranti opponere praedae,

hic ille est venator atrox, qui caede frequenti

incautas animas non cessat plectere, Nebroth,

qui mundum curvis anfractibus et silvosis

horrentem scopulis versuto circuit astu,

fraude alios tectisque dolis innectere adortus,

porro giganteis alios luctando lacertis

frangere, funereos late exercere triumphos,

inproba mors, quid non mortalia pectora cogis?

ipse suam (pudet heu!) contempto principe vitae

perniciem veneratur homo, colit ipse cruentum

carnificem gladiique aciem iugulandus adorat,

in tantum miseris peccati nectare captis

dulce mori est, tanta in tenebris de peste voluptas!

qui mala principio genuit Deus esse putatur,

quique bona infecit vitiis et candida nigris!

par furor illorum, quos tradit fama dicatis

consecrasse deas Febrem Scabiemque sacellis.

inventor vitii non est Deus: angelus illud

degener infami conceptum mente creavit,

qui prius augustum radiabat sidus et ingens

ex nihilo splendor nutrito ardebat honore.

ex nihilo nam cuncta retro, factumque quod usquam est,

at non ex nihilo Deus et Sapientia vera

Spiritus et Sanctus, res semper viva nec umquam

coepta, sed aerios etiam molita ministros,

horum de numero quidam pulcherrimus ore,

maiestate ferox, nimiis dum viribus auctus

inflatur, dum grande tumens sese altius effert

ostentatque suos licito iactantius ignes,

persuasit propriis genitum se viribus ex se

materiam sumpsisse sibi, qua primitus esse

inciperet, nascique suum sine principe coeptum,

hinc schola subtacitam meditatur gignere sectam,

quae docet e tenebris subitum micuisse tyrannum,

qui velut aeterna latitans sub nocte retrorsum

vixerit et tecto semper regnaverit aevo.

aemulus, ut memorant, opera ad divina repente

corrumpenda caput caligine protulit atra.

hoc ratio sed nostra negat, cui non licet unam

infirmare fidem, sacro quae tradita libro est.

nil, ait, ‘absque Deo factum, sed cuncta per ipsum,

cuncta, nec est alius quisquam nisi factus ab ipso.’

sed factus de stirpe bonus, bonitatis in usum

proditus et primo generis de fonte serenus,

deterior mox sponte sua, dum decolor illum

inficit invidia stimulisque instigat amaris.

arsit enim scintilla odii de fomite zeli

et dolor ingenium subitus conflavit iniquum,

viderat argillam simulacrum et structile flatu

concaluisse Dei, dominum quoque conditioni 1

inpositum, natura soli pelagique polique

ut famulans homini locupletem fundere partum

nosset et effusum terreno addicere regi.

inflavit fermento animi stomachante tumorem

bestia deque acidis vim traxit acerba medullis;

bestia sorde carens, cui tunc sapientia longi

corporis enodem servabat recta iuventam,

conplicat ecce novos sinuoso pectore nexus,

involvens nitidam spiris torquentibus alvum.

simplex lingua prius varia micat arte loquendi,

et discissa dolis resonat sermone trisulco.

hinc natale caput vitiorum, principe ab illo

fluxit origo mali, qui se corrumpere primum,

mox hominem didicit nullo informante magistro.

ultimus exitium subverso praeside mundus

sortitur mundique omnis labefacta supellex,

non aliter quam cum incautum spoliare viantem

forte latro adgressus, praedae prius inmemor, ipsum

ense ferit dominum, pugnae nodumque moramque,

quo pereunte trahat captivos victor amictus

iam non obstanti locuples de corpore praedo,

sic homini subiecta domus, ditissimus orbis

scilicet in facilem domino peccante ruinam

lapsus erile malum iam tunc vitiabilis hausit.

tunc lolium lappasque leves per adultera culta

ferre malignus ager glaebis male pinguibus ausus

triticeam vacuis segetem violavit avenis;

tunc etiam innocuo vitulorum sanguine pasci,

iamque iugo edomitos rictu laniare iuvencos

occiso pastore truces didicere leones,

nec non et querulis balatibus inritatus

plenas nocte lupus studuit perrumpere caulas,

omne animal diri callens sollertia furti

inbuit et tortos acuit fallacia sensus.

quamvis maceries florentes ambiat hortos,

saepibus et densis vallentur vitea rura,

aut populator edet gemmantia germina bruchus,

aut avibus discerpta feris lacerabitur uva.

uid loquar herbarum fibras medicante veneno

tinctas letiferi fudisse pericula suci?

noxius in teneris sapor aestuat ecce frutectis,

cum prius innocuas tulerit natura cicutas,

roscidus et viridem qui vestit flos rhododaphnen

pabula lascivis dederit sincera capellis.

ipsa quoque oppositum destructo foedere certo

transcendunt elementa modum rapiuntque ruuntque

omnia legirupis quassantia viribus orbem.

frangunt umbriferos aquilonum proelia lucos,

et cadit inmodicis silva exstirpata procellis.

parte alia violentus aquis torrentibus amnis

transilit obiectas, praescripta repagula, ripas

et vagus eversis late dominatur in agris.

nec tamen his tantam rabiem nascentibus ipse

conditor instituit, sed laxa licentia rerum

turbavit placidas rupto moderamine leges.

nec mirum si membra orbis concussa rotantur,

si vitiis agitata suis mundana laborat

machina, si terras luis incentiva fatigat:

exemplum dat vita hominum, quo cetera peccent,

vita hominum, cui quidquid agit vesania et error

suppeditant, ut bella fremant, ut fluxa voluptas

diffluat, inpuro fervescat ut igne libido,

sorbeat ut cumulos nummorum faucibus amplis

gurges avaritiae, finis quam nullus habendi

temperat aggestis addentem vota talentis,

auri namque fames parto fit maior ab auro.

inde seges scelerum, radix et sola malorum,

dum scatebras fluviorum omnes et operta metalla

eliquat ornatus solvendi leno pudoris,

dum venas squalentis humi scrutatur inepta

ambitio scalpens naturae occulta latentis,

si quibus in foveis radiantes forte lapillos

rimata inveniat, nec enim contenta decore

ingenito externam mentitur femina formam

ac, velut artificis Domini manus inperfectum

os dederit, quod adhuc res exigat aut hyacinthus

pingere sutilibus redimitae frontis in arce,

colla vel ignitis sincera incingere sertis,

auribus aut gravidis virides suspendere bacas,

nectitur et nitidis concharum calculus albens

crinibus aureolisque riget coma texta catenis,

taedet sacrilegas matrum percurrere curas,

muneribus dotata Dei quae plasmata fuco

inficiunt, ut pigmentis cutis inlita perdat

quod fuerat, falso non agnoscenda colore,

haec sexus male fortis agit, cui pectore in arto

mens fragilis facili vitiorum fluctuat aestu.

quid quod et ipse caput muliebris corporis et rex,

qui regit invalidam propria de carne resectam

particulam, qui vas tenerum dicione gubernat,

solvitur in luxum? cernas mollescere cultu

heroas vetulos, opifex quibus aspera membra

finxerat et rigidos duraverat ossibus artus,

sed pudet esse viros, quaerunt vanissima quaeque

quis niteant,genuina leves ut robora solvant,

vellere non ovium, sed Eoo ex orbe petitis

ramorum spoliis fluitantes sumere amictus

gaudent et durum scutulis perfundere corpus.

additur ars, ut fila herbis saturata recoctis

inludant varias distincto stamine formas,

ut quaeque est lanugo ferae mollissima tactu,

pectitur. hunc videas lascivas praepete cursu

venantem tunicas, avium quoque versicolorum

indumenta novis texentem plumea telis,

illum pigmentis redolentibus et peregrino

pulvere femineas spargentem turpiter auras,

omnia luxus habet nostrae vegetamina vitae,

sensibus in quinque statuens quae condidit auctor,

auribus atque oculis, tum naribus atque palato

quaeritur infectus vitiosis artibus usus;

ipse etiam toto pollet qui corpore tactus

palpamen tenerum blandis ex fotibus ambit,

pro dolor! ingenuas naturae occumbere leges,

captivasque trahi regnante libidine dotes!

perversum ius omne viget, dum quidquid habendum

omnipotens dederat studia in contraria vertunt,

idcircone, rogo, speculatrix pupula molli

subdita palpebrae est, ut turpia semivirorum

membra theatrali spectet vertigine ferri,

incestans miseros foedo oblectamine visus?

aut ideo spirant mediaque ex arce cerebri

demittunt geminas sociata foramina nares,

ut bibat inlecebras male conciliata voluptas

quas pigmentato meretrix iacit inproba crine?

num propter lyricae modulamina vana puellae

nervorumque sonos et convivale calentis

carmen nequitiae patulas Deus addidit aures

perque cavernosos iussit penetrare meatus

vocis iter? numquid madido sapor inditus ori

vivit ob hanc causam, medicata ut fercula pigram

ingluviem vegetamque gulam ganeonis inescent,

per varios gustus instructa ut prandia ducat

in noctem lassetque gravem sua crapula ventrem?

quid durum, quid molle foret, quid lene, quid horrens,

quid calidum gelidumve, Deus cognoscere nosmet

ad tactum voluit palpandi interprete sensu,

at nos delicias plumarum et linea texta

sternimus atque cutem fulcro adtenuante polimus.

felix qui indultis potuit mediocriter uti

muneribus parcumque modum servare fruendi,

quem locuples mundi species et amoena venustas

et nitidis fallens circumflua copia rebus

non capit, ut puerum, nec inepto addicit amori,

qui sub adumbrata dulcedine triste venenum

deprendit latitare boni mendacis operto,

sed fuit id quondam nobis sanctumque bonumque

principio rerum, Christus cum conderet orbem,

vidit enim Deus esse bonum velut ipse Moyses

historicus mundi nascentis testificatus

vidit, ait, Deus esse bonum quodcumque creavit.

hoc sequar, hoc stabili conceptum mente tenebo,

inspirante Deo quod sanctus vaticinator

prodidit antiquae recolens primordia lucis,

esse bonum quidquid Deus et Sapientia fecit.

conditor ergo boni Pater est et cum Patre Christus,

nam Deus, atque Deus Pater est et Filius unum;

quippe unum natura facit, quae constat utrique

una voluntatis, iuris, virtutis, amoris,

non tamen idcirco duo numina nec duo rerum

artifices, quoniam generis dissensio nulla est,

atque ideo nulla est operis distantia, nulla

ingenii, peperit bona omnia conditor unus.

nil luteum de fonte fluit nec turbidus umor

nascitur aut primae violatur origine venae,

sed dum liventes liquor incorruptus harenas

praelambit, putrefacta inter contagia sordet.

numquid equus, ferrum, taurus, leo, funis, olivum

in se vim sceleris, cum formarentur, habebant?

quod iugulatur homo, non ferrum causa furoris

sed manus est; nec equum vesania fervida circi

auctorem levitatis habet rabidive fragoris:

mens vulgi rationis inops, non cursus equorum

perfurit: infami studio perit utile donum,

sic Lacedaemonias oleo maduisse palaestras

novimus et placidum servire ad crimina sucum,

inde per aerium pendens audacia funem

ardua securis scandit proscaenia plantis,

inde feras volucri temeraria corpora saltu

transibunt mortisque inter discrimina ludunt.

sanguinis humani spectacula publicus edit

consensus legesque iubent venale parari

supplicium, quo membra hominum discerpta cruentis

morsibus oblectent hilarem de funere plebem,

mille alia stolidi bacchantia gaudia mundi

percensere piget, quae veri oblita Tonantis

humanum miseris volvunt erroribus aevum,

nemo animum summi memorem genitoris in altum

excitat, ad caelum mittit suspiria nemo,

nec recolens apicem solii natalis ad ipsum

respicit auctorem, nec spem super aera librat,

sed mentem gravidis contentam stertere curis

indigno subdit domino perituraque pronus

diligit et curvo quaerit terrestria sensu.

hoc pulchrum quod terra parit, quod gloria confert

lubrica, commendat quod perniciosa voluptas,

quod velut excitus difflato pulvere ventus

praeterit, exemplo tenuis quod transvolat umbrae,

his aegras animas morborum pestibus urget

praedo potens, tacitis quem viribus interfusum

corda bibunt hominum; serit ille medullitus omnes

nequitias spargitque suos per membra ministros,

namque illic numerosa cohors sub principe tali

militat horrendisque animas circumsidet armis,

Ira, Superstitio, Maeror, Discordia, Luctus, 1

Sanguinis atra Sitis, vini Sitis et Sitis Auri,

Livor, Adulterium, Dolus, Obtrectatio, Furtum,

informes horrent facies habituque minaces.

Ambitio ventosa tumet, Doctrina superbit,

personat Eloquium, nodos Fraus abdita nectit.

inde canina foro latrat Facundia toto,

hinc gerit Herculeam vilis Sapientia clavam,

ostentatque suos vicatim gymnosophistas,

inccrat lapides fumosos Idololatrix

Religio et surdis pallens advolvitur aris.

heu quantis mortale genus premit inprobus hostis

armigeris, quanto ferrata satellite ductor

bella gerit, quanta victos dicione triumphat!

surgit in auxilium Chananeus atque agmina denset

casside terribilis, saetarum pondera mento

concutiens dextramque gravi cum cuspide quassans.

ast alia de parte furens exercitus ardet

regis Amorraei, tum milia Gergeseorum

effundunt aciem toto volitantia campo;

eminus hi feriunt, confligunt comminus illi.

ecce Zebusiacae fervent ad proelia turmae,

aurea tela quibus de sanguine tincta draconis

mortifero splendore micant radiantque

necantque. nec non terrificas pilis armare catervas

te, Cittaee, iuvat; sed gens Pherezaea sagittis

insultat virtute pari, sed dispare ferro,

postremum cuneum rex promovet Euvaeorum

squamosum thoraca gerens de pelle colubri,

his subnixa viris scelerum perversa potestas

edomat invalidas mentes, quae simplicitate

indociles bellique rudes sub foedere falso

tristis amicitiae primum socia agmina credunt,

Mammoneamque fidem pacis sub amore sequuntur.

mox faciles ad vincla rapi iuga dura volentes

addictis subeunt cervicibus, et nebulonum

spirituum iussis servire ferocibus optant.

ille,supervacuis augens patrimonia fundis

finitimisque inhians contempto limite agellis,

ducitur innexus manicis et mille catenis

ante triumphales currus post terga revinctus,

nec se barbaricis addictum sentit habenis.

hic, qui ventosae scandit fastigia famae

inflaturque cavo pompae popularis honore,

qui summum solidumque bonum putat ambitionis

crescere successu, praeconum voce trementes

exanimare reos, miserorum in corpora fasces

frangere, terribiles legum exercere secures,

in laqueum iam colla dedit, iam compede dura

nectitur et pedibus servilia vincula limat.

credite, captivi mortales, hostica quos iam

damnatos cohibent ergastula, quos famulatu

poenarum virtus non intellecta coercet,

haec illa est Babylon, haec transmigratio nostrae

gentis et horribilis victoria principis Assur,

carmine luctifico quam deflens Hieremias

orbatam propriis ululavit civibus urbem,

num latet aut dubium est animas de semine Iacob

exilium gentile pati, quas Persica regna

captivas retinent atque in sua foedera cogunt?

illic natali desuescunt vivere ritu

moribus et patriis exutae in barbara iura

degenerant linguamque novam vestemque sequuntur,

deque profanato discunt sordescere cultu

nutricemque abolent petulanti e pectore Sion.

iam patriae meminisse piget, iam mystica frangunt

organa et externi laudant anathemata regni.

nonne fuit melius saevum Memphitidis aulae

imperium tolerasse patres penitusque sinistris

adsedisse focis, positos Pharaonis iniqui

sub pedibus, limo et paleis servire paratos,

carnis et inmodicae spurco ructamine crudos?

quo tantum auxilii per prodigialia signa

effudit Dominus, populum dum forte rebellem

servat ope inmerita, vinclis dum subdita colla

solvit et Aegyptum virga serpente coercet?

quid iuvat aequoreum pelago cedente profundum

pulverea calcasse via, cum conscia ponti

saxa sub ignoto patuerunt prodita caelo

aruit et medio sitiens in gurgite limus,

si victor virtute Dei mediasque tenebras

luce columnari scindens exercitus olim

perdidit inventi vallem botryonis opimam,

si nescit versare solum, cui melle perenni

glaeba fluens niveos permiscet lactea rivos,

si domitam Ierichon lituis atque aere canoro

rursus in antiquos patitur consurgere muros,

si ripis reflui Iordanis pellitur et iam

deserit adscriptam dimensa in iugera sortem,

denique si structam tantis sudoribus urbem

et quae nubigenas transcendunt culmina nimbos

defensare nequit, si nescit quis lapis ille est

hostibus obsistens et inexpugnabile turris

praesidium, quem non aerato machina rostro

arietat insiliens, nec ferrea verbera quassant?

angulus hic portae in capite est, hic continet omnem

saxorum seriem constructaque limina firmat,

quem qui rite suis per propugnacula muris

noverit insertum, seque ac sua moenia vallo

praecingat triplici celsa stans eminus arce,

fretus amore petrae castis et pervigil armis,

non illum regina Tyri, non accola magni

Euphratis Parthus rapiet, non decolor Indus

tempora pinnatis redimitus nigra sagittis,

quin si fulmineos cogens ad bella gigantas

allophilus tua castra velit delere tyrannus,

tutus eris, nec te firma statione movebit

ipse Charon mundi, numen Marcionis, ipse,

qui regit aerio vanas sub sole tenebras,

nam vanum quidquid sol aspicit, ex elementis

cuncta solubilibus fluxoque creamine constant.

fallo, creaturam nisi doctor apostolus omnem

subiectam vanis non sponte laboribus orsus

periuro ingemuit miserans servire latroni:

errat ait, ‘qui luctamen cum sanguine nobis

et carne et venis ferventibus et vitioso

felle putat calidisque animam peccare medullis.

non mentem sua membra premunt, nec ferrea virtus

oppugnat sensus liquidos bellove lacessit,

sed cum spiritibus tenebrosis nocte dieque

congredimur, quorum dominatibus umidus iste

et pigris densus nebulis obtemperat aer.’

scilicet hoc medium, caelum inter et infima terrae

quod patet et vacuo nubes suspendit hiatu,

frena potestatum variarum sustinet ac sub

principe Belia rectoribus horret iniquis.

his conluctamur praedonibus, ut sacra nobis

oris apostolici testis sententia prodit.

nemo habitum naturae, aut inritamina peccans

corporis accuset; facile est frenare rebelles

affectus carnis nimiosque retundere pulsus

materiae fragilis et viscera victa domare.

quippe animus longe praestantior, utpote summo

aethere demissus, subiectos si velit artus

imperio quassare gravi iussisque severis

dedere, regnanti domino vis nulla resistet.

maior inest vis illa homini, quae flatile virus

ingerit et tenuem tenui ferit aere mentem.

Parthica non aeque ventos transcurrit harundo,

cuius iter nullus potis est conprendere visus;

praepes enim volucres dum pennis transvolat auras,

inprovisa venit, nec stridor nuntiat ante

adventum leti quam pectoris abdita rumpat,

securam penetrans medicato vulnere vitam;

sed magis aligera est magis et medicata sagitta,

quam iacit umbrosi dominatio lubrica mundi,

eludens excussa oculos calamique volantis

praepete transcursu cordis penetralia Agens,

nec segnis natura animae est aut tarda cavendi

vulneris, ignitum quoniam Deus indidit olli

ingenium, purum, sapiens, subtile, serenum,

mobile, sollicitum, velox, agitabile, acutum,

factorem modo casta suum veneretur et ipsi

militet ac victum proculcet sobria mundum,

nil de pestiferis opibus aut falsificatis

terrarum spoliis stulto oblectamine libans,

ne sub fasce iacens alieno et dedita regno

non queat argutas hostis vitare sagittas,

sed quid ego omne malum mundique hominumque maligni

hostis ad invidiam detorqueo, cum mala nostra

ex nostris concreta animis genus et caput et vim,

quid sint, quid valeant, sumant de corde parente?

ille quidem fomes nostrorum et causa malorum est,

sed tantum turbare potest aut fallere quantum

nos volumus, qui decrepito suggesta leoni

armamenta damus: friget fera futtile frendens,

humani generis ni per suffragia gliscat.

gignimus omne malum proprio de corpore nostrum,

ut genuit David, alias pater optimus, unum

crimen Abessalon; taetrum pater ille, sed unum,

innocuas inter suboles genuit patricidam,

ausus in auctorem generis qui stringere ferrum

(a pietas!) signis contraria signa paternis

egit et unius commisit sanguinis arma.

nostra itidem diros urente propagine natos

pectora parturiunt, versis qui protinus in nos

morsibus insuescunt gignentum vivere poenis;

depopulantur enim nimium fecunda parentum

viscera et interitu genitalis stirpis aluntur.

progeniem verum ille suam, rex utpote summus

atque Dei vates pariturae et virginis auctor,

tristibus atque piis variaverat, ut Solomonis

frater Abessalon sereret sua crimina iustis

pigneribus dulcemque domum turbaret amaris.

nos dignum Solomone nihil, nos degener inplet

solus Abessalon lacerans pia viscera ferro.

si licet ex ethicis 1 quidquam praesumere vel si

de physicis exempli aliquid, sic vipera, ut aiunt,

dentibus cmoritur fusae per viscera prolis,

mater morte sua, non sexu fertilis aut de

concubitu distenta uterum, sed cum calet igni

percita femineo, moriturum obscena maritum

ore sitit patulo; caput inserit ille trilingue

coniugis in fauces atque oscula fervidus intrat,

insinuans oris coitu genitale venenum,

nupta voluptatis vi saucia mordicus haustum

frangit amatoris blanda inter foedera guttur,

infusasque bibit caro pereunte salivas.

his pater inlecebris consumitur, at genitricem

clausa necat subolis; nam postquam semine adulto

incipiunt calidis corpuscula parva latebris

serpere motatumque uterum vibrata ferire,

aestuat interno pietatis crimine mater

carnificemque gemit damnati conscia sexus

progeniem, saepti rumpentem obstacula partus,

nam quia nascendi nullus patet exitus, alvus

fetibus in lucem nitentibus excruciata

carpitur atque viam lacerata per ilia pandit,

tandem obitu altricis prodit grex ille dolorum

ingressum vitae vix eluctatus et ortum

per scelus exculpens; lambunt natale cadaver

reptantes catuli, prolis dum nascitur orba,

haud experta diem miserae nisi postuma matris,

non dispar nostrae conceptus mentis: ab ore

vipereo infusum sic conbibit illa venenum

coniuge Beliade, sic oscula devorat haustu

interiusque rapit, sic felle libidinis ardens

inpletur vitiis perituro mixta marito,

tunc praegnans letale genus concepta maligni

fert opera ingenii de semine conplicis hydri;

quem poenis pensare prius sua facta necesse est

corruptae pro stupro animae proque orbe perempto.

ipsam porro animam crudelia vulnera carpunt

mille puerperiis, suboles dum parturit ex se

contra naturam genitas, peccamina crebra

scilicet et pastos materno funere natos.

hinc illa est Domini iusta obiurgatio Christi:

‘nonne pater daemon, vos increpo, peccatores,

concubitu carnis semen sitientis iniquum

vos genuit?’ sanctum, lector, percense volumen:

quod loquor, invenies Dominum dixisse profanis

vera obiectantem mortalibus: ‘ex Patre nam vos

esse meo genitos pietas,’ ait, ‘ipsa probaret

ac pietatis opus.’ pro caeca libido! quid hoc est,

quod cum se thalamis desponsam mens bona iustis

noverit, inque torum regis nuptura vocetur,

et regis semper iuvenis senioque repulso

divinum decus aeterno servantis in ore,

malit adulterium fulvo et se munere vilem

vendat nocticolae spurcis conplexibus Indi,

aspernata Dei fusam per virginis artus

progeniem dulcesque vocans in fornice natos?

sentio quam contra moveat pellacia litem,

quo dente obnitens spinosa calumnia pugnet

nosque lacessito vocet ad luctamina vero.

si non vult Deus esse malum, cur non vetat? inquit.

‘nil refert auctor fuerit factorque malorum,

anne opera in vitium sceleris pulcherrima verti,

cum possit prohibere, sinat; qui si velit omnes

innocuos agere omnipotens, nec sancta voluntas

degeneret, facto nec se manus inquinet ullo.

condidit ergo malum Dominus quod spectat ab alto

et patitur fierique probat, tamquam ipse crearit;

ipse creavit enim quod, cum discludere possit,

non abolet longoque sinit grassarier usu.’

damna aures, Pater alme, meas, et claude meatus

obbrutescentis capitis, ne pervia tales

concipiat flexura sonos; est perdere tanti

extinctum vitae officium de parte cerebri,

inmunem modo sese anima expertemque nefandi

auditus felix stolida conservet ab aure.

quis ferat haec iniecta Deo convicia, qui se

divinis meminit praecellere nobilitatum

muneribus? multa ut taceam, vel sola benignum

res probat esse Deum, vetiti quod amore peremptos

excitat e tumulis homines regnique per aevum

participes iubet esse sui. qui si foret auctor

servatorque mali, nunquam post damna salutis

peccantumque obitus redivivam ferre medellam

vellet et amissos ope restaurare secunda,

labi hominis, servare Dei est: meritis perit iste,

ille abolet pereuntis opus meritumque resolvit,

argumentum ingens Dominum, qui talia praestet,

nolle malum nec, quod post abluit, ante probare.

‘invitone aliquis potis est peccare Tonante,

cui facile est in corde hominis conponere sensus

quos libeat, fibrasque omnes animare

pudicis pulsibus et totum venis infundere honestum?’

nescis, stulte, tuae vim libertatis ab ipso

formatore datam? nescis ab origine quanta

sit concessa tibi famulo super orbe potestas,

et super ingenio proprio laxaeque soluto

iure voluntatis, liceat cui velle sequique

quod placitum, nullique animum subiungere vinclo?

an cum te dominum cunctis, quaecumque crearat,

praeficeret mundumque tuis servire iuberet

imperiis, cumque arva, polum, mare, flumina, ventos

dederet, arbitrium de te tibi credere avarus

nollet ut indigno libertatemque negaret?

quale erat electus magni rex orbis ut esset

non rex ipse sui, curto foedatus honore?

nam quis honos domini est, cuius mens libera non est,

una sed inpositae servit sententia legi?

quae laus porro hominis vel quod meritum, sine certo

inter utramque viam discrimine vivere iuste?

non fit sponte bonus, cui non est prompta potestas

velle aliud flexosque animi convertere sensus,

atqui nec bonus est nec conlaudabilis ille

qui non sponte bonus, quoniam probitate coacta

gloria nulla venit sordetque ingloria virtus;

nec tamen est virtus, ni deteriora refutans

emicet et meliore viam petat indole rectam.

vade, ait ipse parens opifexque et conditor Adae,

‘vade, homo, adflatu nostri praenobilis oris,

insubiecte, potens, rerum arbiter, arbiter idem

et iudex mentis propriae, mihi subdere soli

sponte tua, quo sit subiectio et ipsa soluto

libera iudicio, non cogo nec exigo per vim,

sed moneo iniustum fugias iustumque sequaris.

lux comes est iusti, comes est mors horrida iniqui,

elige rem vitae; tua virtus temet in aevum

provehat, aeternum damnet tua culpa vicissim,

praestet et alterutram permissa licentia sortem.’

hac pietate vagus et tanto munere abundans,

transit propositum fas et letalia prudens

eligit atque volens, magis utile dum sibi credit

quod prohibente Deopersuasit callidus anguis,

persuasit certe hortatu, non inpulit acri

imperio; hoc mulier rea criminis exprobranti

respondit Domino, suadelis se malefabris

inlectam suasisse viro; vir et ipse libenter

consensit, licuitne hortantem spernere recti

libertate animi? licuit; namque et Deus ante

suaserat ut meliora volens sequeretur; at ille

spernens consilium saevo plus credidit hosti,

nunc inter vitae Dominum mortisque magistrum

consistit medius; vocat hinc Deus, inde tyrannus

ambiguum atque suis se motibus alternantem.

accipe gestarum monumenta insignia rerum,

praelusit quibus historia spectabile signum.

Loth fugiens Sodomis ardentibus omnia secum

pignera cara domus properabat sede relicta

nubibus urbicremis subducere, sulpure cum iam

nimboso ignitus coelum subtexeret aër

flagrantemque diem crepitans incenderet imber,

angelus hanc hospes legem praescripserat ollis

emissus virtute Dei sub imagine dupla,

omnis ut e portis iret domus atque in apertum

dirigeret constans oculos, nec pone reflexo

lumine regnantes per moenia cerneret ignes:

‘nemo, memor Sodomae, quae mundi forma cremandi est,

ut semel e muris gressum promoverit, ore

post tergum verso respectet funera rerum.’

Loth monitis sapiens obtemperat, at levis uxor

mobilitate animi torsit muliebre retrorsus

ingenium Sodomisque suis revocabilis haesit.

traxerat Eva virum dirae ad consortia culpae:

haec peccans sibi sola perit; solidata metallo

diriguit fragili saxumqtie liquabile facta

stat mulier, sicut steterat prius, omnia servans

caute sigillati longum salis effigiata,

et decus et cultum frontemque oculosque comamque

et flexam in tergum faciem paulumque relata

menta retro, antiquae monumenta rigentia noxae,

liquitur illa quidem salsis sudoribus uda,

sed nulla ex fluido plenae dispendia formae

sentit deliquio, quantumque armenta saporum

attenuant saxum, tantum lambentibus umor

sufficit attritamque cutem per damna reformat,

hoc meruit titulo peccatrix femina sisti,

infirmum fluidumque animum per lubrica solvens

consilia et fragilis iussa ad caelestia, voti

propositum contra non conmutabile servat

Loth ingressus iter, nec moenia respicit alto

in cinerem conlapsa rogo, populumque perustum

et mores populi, tabularia, iura forumque,

balnea, propolas, meritoria, templa, theatra,

et circum cum plebe sua, madidasque popinas.

quidquid agunt homines Sodomorum incendia iustis

ignibus involvunt et Christo iudice damnant.

haec fugisse semel satis est; non respicit ultra

Loth noster, fragilis sed coniunx respicit, et quae

fugerat inverso mutabilis ore revisit,

atque inter patrias perstat durata favillas.

en tibi signatum libertatis documentum,

quo voluit nos scire Deus, quodcumque sequendum est,

sub nostra dicione situm, passimque remissum

alterutram calcare viam. duo cedere iussi

de Sodomis; alter se proripit, altera mussat,

ille gradum celerat fugiens, contra illa renutat.

liber utrique animus, sed dispar utrique voluntas.

dividit huc illuc rapiens sua quemque libido,

talem multa sacris speciem notat orbita libris,

aspice Ruth gentis Moabitidis et simul Orphan,

illa socrum Noomin 1 fido comitatur amore,

deserit haec. atquin thalamis et lege iugali

exutae Hebraeisque toris sacrisque vacantes

iure fruebantur proprio, sed pristinus Orphae

fanorum ritus praeputia barbara suasit

malle et semiferi stirpem nutrire Goliae;

Ruth dum per stipulas agresti amburitur aestu,

fulcra Boos 1 meruit, castoque adscita cubili

Christigenam fecunda domum, Davitica regna,

edidit atque Deo mortales miscuit ortus,

saepe egomet memini fratres geminos ad hiulcum

pervenisse simul bivium nutante iuventa

et dubitasse diu bifido sub tramite, quodnam

esset iter melius; cum dextrum spinea silva

sentibus artaret scopulosaque semita longe

duceret aërium clivoso margine callem,

at laevum nemus umbriferum per amoena virecta

ditibus ornaret pomis et lene iacentem

planities daret ampla viam: squalentibus unum

contentum spinis reptasse per ardua saxa,

porro alium campo sese indulsisse sinistro;

illum sideribus caput inmiscere propinquis,

hunc in caenosas subito cecidisse paludes,

omnibus una subest natura, sed exitus omnes

non unus peragit placitorum segrege forma,

haud secus ac si olim per sudum lactea forte

lapsa columbarum nubes descendat in arvum

ruris frugiferi, laqueos ubi callidus auceps

praetendit lentoque inlevit vimina visco,

sparsit et insidias siliquis vel farre doloso,

inliciunt alias fallentia grana, gulamque

innectunt avidam tortae retinacula saetae,

molle vel inplicitas gluten circumligat alas,

ast aliae, quas nullus amor prolectat edendi,

gressibus innocuis sterili spatiantur in herba

suspectamque cavent oculos convertere ad escam;

mox ubi iam caelo revolandum, pars petit aethram

libera sideream plaudens super aëra pinnis,

pars captiva iacet laceris et saucia plumis

pugnat humi et volucres nequiquam suspicit, auras;

sic animas caeli de fontibus unicoloras

infundit natura solo, sed suavibus istic

devinctae inlecebris retinentur, et aethera paucae

conscendunt reduces, multas viscosus inescat

pastus et ad superas percurrere non sinit auras,

praescius inde Pater liventia Tartara plumbo

incendit liquido piceasque bitumine fossas

infernalis aquae furvo subfodit Averno,

et Phlegethonteo sub gurgite sanxit edaces

perpetuis scelerum poenis inolescere vermes,

norat enim flatu ex proprio vegetamen inesse

corporibus nostris animamque ex ore perenni

formatam non posse mori, non posse vicissim

pollutam vitiis rursum ad convexa reverti

mersandam penitus puteo ferventis abyssi,

vermibus et flammis et discruciatibus aevum

inmortale dedit, senio ne poena periret

non pereunte anima, carpunt tormenta foventque

materiam sine fine datam, mors deserit ipsa

aeternos gemitus et flentes vivere cogit.

at diversa procul regionibus in paradisi

praemia constituit maiestas gnara futuri

spiritibus puris et ab omni labe remotis,

quique Gomorraeas non respexere ruinas,

aversis sed rite oculis post terga tenebras

liquerunt miseri properanda pericula mundi.

ac primum facili referuntur ad astra volatu,

unde fluens anima structum vegetaverat Adam.

nam quia naturam tenuem declivia vitae

pondera non reprimunt nec tardat ferrea conpes,

concretum celeri relegens secat aera lapsu

exsuperatque polum fervens scintilla remensum,

carcereos exosa situs, quibus haeserat exul.

tunc postliminio redeuntem suscipit alto

cana Fides gremio tenerisque oblectat alumnam

deliciis, multos post divorsoria carnis

ore renarrantem querulo, quos passa, labores.

illic purpureo latus exporrecta cubili

floribus aeternis spirantes libat odores

ambrosiumque bibit roseo de stramine rorem,

ditibus et longo fumantibus intervallo

fluminaque et totos caeli sitientibus imbres

inplorata negat digitum insertare palato,

flammarumque apices timenti extinguere tactu,

nec mirere locis longe distantibus inter

damnatas iustasque animas concurrere visus

conspicuos meritasque vices per magna notari

intervalla, polus medio quae dividit orbe.

errat, quisque animas nostrorum fine oculorum

aestimat, involvit vitreo quos lucida palla

obice, quis speculum concreta coagula texunt

inpediuntque vagas obducto umore fenestras.

numne animarum oculis denso vegetamine guttae

volvuntur teretes aut palpebralibus extra

horrescunt saetis, ciliove umbrante teguntur?

illis viva acies, nec pupula parva, sed ignis

traiector nebulae vasti et penetrator operti est.

nil ferrugineum solidumve tuentibus obstat,

nocturnae cedunt nebulae, nigrantia cedunt

nubila, praetenti cedit teres area mundi,

nec tantum aerios visu transmittit hiatus

spiritus, oppositos sed transit lumine montes,

oceani fines atque ultima littera Thylae

transadigit volucresque oculos in Tartara mittit,

nostris nempe omnes pereunt sub nocte colores

visibus et caeco delentur tempore formae,

numquid et exuti membris ac viscere perdunt

agnitione notas rerum, vel gressibus errant?

una animas semper facies habet et color unus

aëris, ut cuique est meritorum summa, sinistri

seu dextri: alternas nec commutabile tempus

convertit variatque vices; longum atque perenne est

quidquid id est, unus volvit sua saecula cursus,

expertus dubitas animas percurrere visu

abdita corporeis oculis, cum saepe quietis

rore soporatis cernat mens viva remotos

distantesque locos, aciem per rura, per astra,

per maria intendens? nec enim se segregat ipsa

ante obitum vivis ex artubus aut fugit exul

sanguinis et carnis penetralia seque medullis

exuit abductamve abigit de pectore vitam,

viscerea sed sede manens speculatur acutis

omnia luminibus et, qua circumtulit acrem

naturae levis intuitum nullo obice rerum

disclusa, ante oculos subiectum prospicit orbem

atque orbis sub mole situm sordens elementum.

obiacet interea tellus nec visibus obstat.

quin si stelligerum vultus convertat ad axem,

nil intercurrens obtutibus inpedit ignem

pervigilis animae, quamvis denseta graventur

nubila et opposito nigrescat vellere caelum,

sic arcana videt tacitis cooperta futuris

corporeus Iohannis adhuc nec carne solutus,

munere sed somni paulisper carne sequestra

liber ad intuitum sensuque oculisque peragrans

ordine dispositos Venturis solibus annos,

procinctum videt angelicum iam iamque cremandi

orbis in excidium, tristes 1 et percipit aure

mugitus gravium mundi sub fine tubarum.

haec ille ante obitum membrorum carcere saeptus,

secedente anima, non discedente videbat.

nonne magis flatus sine corpore cuncta notabit

corporis involucris tumulo frigente repostis?

certa fides rapidos subterna nocte caminos,

qui pollutam animam per saecula longa perenni

igne coquunt, oculis longum per inane remoti

pauperis expositos; nec setius aurea dona

iustorum dirimente chao rutilasque coronas

eminus ostendi poenarum carcere mersis.

hinc paradisicolae post ulcera dira beato

proditur infelix ululans in peste reatus

spiritus inque vicem meritorum mutua cernunt.

o Dee cunctiparens, animae dator, o Dee Christe,

cuius ab ore Deus subsistit Spiritus unus,

te moderante regor, te vitam principe duco,

iudice te pallens trepido, te iudice eodem

spem capio fore quidquid ago veniabile apud te,

quamlibet indignum venia faciamque loquarque.

confiteor; dimitte libens et parce fatenti.

omne malum merui, sed tu bonus arbiter aufer

quod merui; meliora favens largire precanti

dona animae quandoque meae, cum corporis huius

liquerit hospitium nervis, cute, sanguine, felle,

ossibus exstructum, corrupta quod incola luxu

heu nimium conplexa fovet, cum flebilis hora

clauserit hos orbes, et conclamata iacebit

materies oculisque suis mens nuda fruetur,

ne cernat truculentum aliquem de gente latronum

inmitem, rabidum, vultuque et voce minaci

terribilem, qui me maculosum aspergine morum

in praeceps, ut praedo, trahat nigrisque ruentem

inmergat specubus, cuncta exacturus ad usque

quadrantem minimum damnosae debita vitae,

multa in thensauris Patris est habitatio, Christe,

disparibus discreta locis, non posco beata

in regione domum; sint illic casta virorum

agmina, pulvereum quae dedignantia censum

divitias petiere tuas, sit flore perenni

candida virginitas animum castrata recisum.

at mihi Tartarei satis est si nulla ministri

occurrat facies, avidae nec flamma gehennae

devoret hanc animam mersam fornacibus imis.

esto, cavernoso, quia sic pro labe necesse est

corporea, tristis me sorbeat ignis Averno:

saltem mitificos incendia lenta vapores

exhalent aestuque calor languente tepescat;

lux inmensa alios et tempora vincta coronis

glorificent: me poena levis clementer adurat.