Psychomachia

pr. Senex fidelis prima credendi via

Abram, beati seminis serus pater,

adiecta cuius nomen auxit syllaba,

Abram parenti dictus, Abraham Deo,

senile pignus qui dicavit victimae,

docens ad aram cum litare quis velit,

quod dulce cordi, quod pium, quod unicum

Deo libenter offerendum credito,

pugnare nosmet cum profanis gentibus

suasit, suumque suasor exemplum dedit,

nec ante prolem coniugalem gignere

Deo placentem, matre virtute editam,

quam strage multa bellicosus spiritus

portenta cordis servientis vicerit.

victum feroces forte reges ceperant

Loth inmorantem criminosis urbibus

Sodomae et Gomorrae, quas fovebat advena

pollens honore patruelis gloriae.

Abram sinistris excitatus nuntiis

audit propinquum sorte captum bellica

servire duris barbarorum vinculis:

armat trecentos terque senos vernulas,

pergant ut hostis terga euntis caedere,

quem gaza dives ac triumphus nobilis;

captis tenebant inpeditum copiis.

quin ipse ferrum stringit et plenus Deo

reges superbos mole praedarum graves

pellit fugatos, sauciatos proterit,

frangit catenas et rapinam liberat:

aurum, puellas, parvulos, monilia,

greges 1 equarum, vasa, vestem, buculas.

Loth ipse ruptis expeditus nexibus

attrita bacis colla liber erigit.

Abram triumphi dissipator hostici

redit recepta prole fratris inclytus

ne quam fidelis sanguinis prosapiam

vis pessimorum possideret principum.

adhuc recentem caede de tanta virum

donat sacerdos ferculis caelestibus,

Dei sacerdos, rex et idem praepotens,

origo cuius fonte inenarrabili

secreta nullum prodit auctorem sui, 2

Melchisedech, qua stirpe, quis maioribus

ignotus, uni cognitus tantum Deo.

mox et triformis angelorum trinitas

senis revisit hospitis mapalia,

et iam vietam Sarra in alvum fertilis

munus iuventae mater exsanguis stupet,

herede gaudens, et cachinni paenitens.

haec ad figuram praenotata est linea,

quam nostra recto vita resculpat pede:

vigilandum in armis pectorum fidelium,

omnemque nostri portionem corporis,

quae capta foedae serviat libidini,

domi coactis liberandam viribus;

nos esse large vernularum divites,

si quid trecenti bis novenis additis

possint figura noverimus mystica.

mox ipse Christus, qui sacerdos verus est,

parente inenarrabili atque uno satus, 1

cibum beatis offerens victoribus

parvam pudici cordis intrabit casam,

monstrans honorem Trinitatis hospitae.

animam deinde Spiritus conplexibus

pie maritam, prolis expertem diu,

faciet perenni fertilem de semine,

tunc sera dotem possidens puerpera

herede digno Patris inplebit domum.

1. Christe, graves hominum semper miserate labores,

qui patria virtute cluis propriaque, Sed una,

(unum namque Deum colimus de nomine utroque,

non tamen et solum, quia tu Deus ex Patre, Christe,)

dissere, rex noster, quo milite pellere culpas

mens armata queat nostri de pectoris antro,

exoritur quotiens turbatis sensibus intus

seditio atque animam morborum rixa fatigat,

quod tunc praesidium pro libertate tuenda

quaeve acies furiis inter praecordia mixtis

obsistat meliore manu. nec enim, bone ductor,

magnarum virtutum inopes nervisque carentes

Christicolas vitiis populantibus exposuisti,

ipse salutiferas obsesso in corpore turmas

depugnare iubes, ipse excellentibus armas

artibus ingenium, quibus ad ludibria cordis

oppugnanda potens tibi dimicet et tibi vincat,

vincendi praesens ratio est, si comminus ipsas

Virtutum facies et conluctantia contra

viribus infestis liceat portenta notare.

prima petit campum dubia sub sorte duelli

pugnatura Fides, agresti turbida cultu,

nuda umeros, intonsa comas, exerta lacertos;

namque repentinus laudis calor ad nova fervens

proelia nec telis meminit nec tegmine cingi,

pectore sed fidens valido membrisque refectis

provocat insani frangenda pericula belli,

ecce lacessentem conlatis viribus audet

prima ferire Fidem veterum Cultura Deorum,

illa hostile caput phalerataque tempora vittis

altior insurgens labefactat, et ora cruore

de pecudum satiata solo adplicat et pede calcat

elisos in morte oculos, animamque malignam

fracta intercepti commercia gutturis artant,

difficilemque obitum suspiria longa fatigant.

exultat victrix legio, quam mille coactam

martyribus regina Fides animarat in hostem,

nunc fortes socios parta pro laude coronat

floribus ardentique iubet vestirier ostro.

exim gramineo in campo concurrere prompta

virgo Pudicitia speciosis fulget in armis,

quam patrias succincta faces Sodomita Libido

adgreditur piceamque ardenti sulpure pinum

ingerit in faciem pudibundaque lumina flammis

adpetit, et taetro temptat subfundere fumo.

sed dextram furiae flagrantis et ignea dirae

tela lupae saxo ferit inperterrita virgo,

excussasque sacro taedas depellit ab ore.

tunc exarmatae iugulum meretricis adacto

transfugit gladio; calidos vomit illa vapores

sanguine concretos caenoso; spiritus inde

sordidus exhalans vicinas polluit auras.

hoc habet, exclamat victrix regina, ‘supremus

hic tibi finis erit, semper prostrata iacebis,

nec iam mortiferas audebis spargere flammas

in famulos famulasve Dei, quibus intima casti

vena animi sola fervet de lampade Christi,

tene, o vexatrix hominum, potuisse resumptis

viribus extincti capitis recalescere flatu,

Assyrium postquam thalamum cervix Olofernis

caesa cupidineo madefactum sanguine lavit,

gemmantemque torum moechi ducis aspera Iudith

sprevit et incestos conpescuit ense furores,

famosum mulier referens ex hoste tropaeum

non trepidante manu vindex mea caelitus audax!

at fortasse parum fortis matrona sub umbra

legis adhuc pugnans, dum tempora nostra figurat,

vera quibus virtus terrena in corpora fluxit

grande per infirmos caput excisura ministros,

numquid et intactae post partum virginis ullum

fas tibi iam superest? post partum virginis, ex quo

corporis humani naturam pristina origo

deseruit carnemque novam vis ardua sevit,

atque innupta Deum concepit femina Christum,

mortali de matre hominem, sed cum Patre numen.

inde omnis iam diva caro est quae concipit illum

naturamque Dei consortis foedere sumit,

Verbum quippe caro factum non destitit esse

quod fuerat, verbum, dum carnis glutinat usum,

maiestate quidem non degenerante per usum

carnis, sed miseros, ad nobiliora trahente.

ille manet quod semper erat, quod non erat esse

incipiens: nos quod fuimus iam non sumus, aucti

nascendo in melius: mihi contulit et sibi mansit,

nec Deus ex nostris minuit sua, sed sua nostris

dum tribuit nosmet dona ad caelestia vexit,

dona haec sunt, quod victa iaces, lutulenta Libido,

nec mea post Mariam potis es perfringere iura.

tu princeps ad mortis iter, tu ianua leti,

corpora conmaculans animas in Tartara mergis.

abde caput tristi, iam frigida pestis, abysso;

occide, prostibulum; manes pete, claudere Averno,

inque tenebrosum noctis detrudere fundum,

te volvant subter vada flammea, te vada nigra

sulpureusque rotet per stagna sonantia vertex,

nec iam Christicolas, furiarum maxima, temptes,

ut purgata suo serventur corpora regi.’

dixerat haec et laeta Libidinis interfectae

morte Pudicitia gladium Iordanis in undis

abluit infectum, sanies cui rore rubenti

haeserat et nitidum macularat vulnere ferrum,

expiat ergo aciem fluviali docta lavacro

victricem victrix, abolens baptismate labem

hostilis iuguli; nec iam contenta piatum

condere vaginae gladium, ne tecta rubigo

occupet ablutum scabrosa sorde nitorem,

catholico in templo divini fontis ad aram

consecrat, aeterna splendens ubi luce coruscet.

ecce modesta gravi stabat Patientia vultu

per medias inmota acies variosque tumultus,

vulneraque et rigidis vitalia pervia pilis

spectabat defixa oculos et lenta manebat,

hanc procul Ira tumens, spumanti fervida rictu,

sanguinea intorquens subfuso lumina felle,

ut belli exsortem teloque et voce lacessit,

inpatiensque morae conto petit, increpat ore,

hirsutas quatiens galeato in vertice cristas.

en tibi Martis, ait, ‘spectatrix libera nostri,

excipe mortiferum securo pectore ferrum,

nec doleas, quia turpe tibi gemuisse dolorem.’

sic ait, et stridens sequitur convicia pinus

per teneros crispata notos, et certa sub ipsum

defertur stomachum rectoque inliditur ictu,

sed resilit duro loricae excussa repulsu.

provida nam virtus conserto adamante trilicem

induerat thoraca umeris squamosaque ferri

texta per intortos conmiserat undique nervos.

inde quieta manet Patientia, fortis ad omnes

telorum nimbos et non penetrabile durans.

nec mota est iaculo monstri sine more furentis,

opperiens propriis perituram viribus Iram.

scilicet indomitos postquam stomachando lacertos

barbara bellatrix inpenderat et iaculorum

nube supervacuam lassaverat inrita dextram,

cum ventosa levi cecidissent tela volatu,

iactibus et vacuis hastilia fracta iacerent,

vertitur ad capulum manus inproba et ense corusco

conisa in plagam dextra sublimis ab aure

erigitur, mediumque ferit librata cerebrum,

aerea sed cocto cassis formata metallo

tinnitum percussa refert aciemque retundit

dura resultantem, frangit quoque vena rebellis

inlisum chalybem, dum 1 cedere)nescia cassos

excipit adsultus ferienti et tuta resistit.

Ira, ubi truncati mucronis fragmina vidit

et procul in partes ensem crepuisse minutas,

iam capulum retinente manu sine pondere ferri,

mentis inops ebur infelix decorisque pudendi

erfida signa abicit monumentaque tristia longe

spernit, et ad proprium succenditur effera letum.

missile de multis, quae frustra sparserat, unum

pulvere de campi perversos sumit in usus:

rasile figit humi lignum ac se cuspide versa

perfodit et calido pulmonem vulnere transit,

quam super adsistens Patientia vicimus, inquit,

‘exultans vitium solita virtute, sine ullo

sanguinis ac vitae discrimine; lex habet istud

nostra genus belli, furias omnemque malorum

militiam et rabidas tolerando extinguere vires,

ipsa sibi est hostis vesania seque furendo

interimit moriturque suis Ira ignea telis.’

haec effata secat medias inpune cohortes

egregio comitata viro; nam proximus Iob

haeserat invictae dura inter bella magistrae,

fronte severus adhuc et multo funere anhelus,

sed iam clausa truci subridens ulcera vultu,

perque cicatricum numerum sudata recensens

millia pugnarum, sua praemia, dedecus hostis,

illum diva dubet tandem requiescere ab omni

armorum strepitu, captis et perdita quaeque

multiplicare opibus, nec iam peritura referre,

ipsa globos legionum et concurrentia rumpit

agmina, vulniferos gradiens intacta per imbres,

omnibus una comes virtutibus adsociatur,

auxiliumque suum fortis Patientia miscet.

nulla anceps luctamen init virtute sine ista

Virtus, nam vidua est quam non Patientia firmat.

forte per effusas inflata Superbia turmas

effreni volitabat equo, quem pelle leonis

texerat et validos villis oneraverat armos,

quo se fulta iubis iactantius illa ferinis

inferret tumido despectans agmina fastu.

turritum fortis caput adcumularat in altum

crinibus, extructos augeret ut addita cirros

congeries celsumque apicem frons ardua ferret.

carbasea ex umeris summo collecta coibat

palla sinu teretem nectens a pectore nodum,

a cervice fluens tenui velamine limbus

concipit infestas textis turgentibus auras,

nec minus instabili sonipes feritate superbit,

inpatiens madidis frenarier ora lupatis.

huc illuc frendens obvertit terga, negata

libertate fugae, pressisque tumescit habenis.

hoc sese ostentans habitu ventosa virago

inter utramque aciem supereminet et phaleratum

circumflectit equum, vultuque et voce minatur

adversum spectans cuneum, quem milite raro

et paupertinis ad bella coegerat armis

Mens Humilis, regina quidem, sed egens alieni

auxilii proprio nec sat confisa paratu,

Spem sibi collegam coniunxerat, edita cuius

et suspensa ab humo est opulentia divite regno,

ergo Humilem postquam male sana Superbia Mentem

vilibus instructam nullo ostentamine telis

aspicit, in vocem dictis se effundit amaris:

‘non pudet, o miseri, plebeio milite claros

adtemptare duces ferroque lacessere gentem

insignem titulis, veteres cui bellica virtus

divitias peperit, laetos et gramine colles

imperio calcare dedit? nunc advena nudus

nititur antiquos, si fas est, pellere reges!

en qui nostra suis in praedam cedere dextris

sceptra volunt! en qui nostras sulcare novales

arvaque capta manu popularier hospite aratro r;

contendunt, duros et pellere Marte colonos!

nempe, o ridiculum vulgus, natalibus horis

totum hominem et calidos a matre amplectimur artus,

vimque potestatum per membra recentis alumni

spargimus, et rudibus dominamur in ossibus omnes.

quis locus in nostra tunc vobis sede dabatur,

congenitis cum regna simul dicionibus aequo

robore crescebant? nati nam luce sub una

et domus et domini paribus adolevimus annis,

ex quo plasma novum de consaepto paradisi

limite progrediens amplum transfugit in orbem,

pellitosque habitus sumpsit venerabilis Adam,

nudus adhuc, ni nostra foret praecepta secutus.

quisnam iste ignotis hostis nunc surgit ab oris

inportunus, iners, infelix, degener, amens,

qui sibi tam serum ius vindicat, hactenus exul?

nimirum vacuae credentur frivola famae,

quae miseros optare iubet quandoque futuri

spem fortasse boni, lenta ut solacia mollem

desidiam pigro rerum meditamine palpent.

quidni illos spes palpet iners, quos pulvere in isto

tirones Bellona truci non excitat aere,

inbellesque animos virtus tepefacta resolvit?

anne Pudicitiae gelidum iecur utile bello est?

an tenerum Pietatis opus sudatur in armis?

quam pudet, o Mavors et virtus conscia, talem

contra stare aciem ferroque lacessere nugas,

et cum virgineis dextram conferre choreis,

Iustitia est ubi semper egens et pauper Honestas,

arida Sobrietas, albo Ieiunia vultu,

sanguine vix tenui Pudor interfusus, aperta

Simplicitas et ad omne patens sine tegmine vulnus,

et prostrata in humum nec libera iudice sese

Mens Humilis, quam degenerem trepidatio prodit!

faxo ego, sub pedibus stipularum more teratur

invalida ista manus; neque enim perfringere duris

dignamur gladiis, algenti et sanguine ferrum

inbuere fragili que viros foedare triumpho.’

talia vociferans rapidum calcaribus urget

cornipedem laxisque volat temeraria frenis,

hostem humilem cupiens inpulsu umbonis equini

sternere deiectamque supercalcare ruinam,

sed cadit in foveam praeceps, quam callida forte

Fraus interciso subfoderat aequore furtim,

Fraus detestandis vitiorum e pestibus una,

fallendi versuta opifex, quae praescia belli

planitiem scrobibus vitiaverat insidiosis

hostili de parte latens, ut fossa ruentes

exciperet cuneos atque agmina mersa voraret;

ac ne fallacem puteum deprendere posset

cauta acies, virgis adopertas texerat oras,

et superinposito simularat caespite campum,

at regina humilis, quamvis ignara, manebat

ulteriore loco nec adhuc ad Fraudis opertum

venerat aut foveae calcarat furta malignae.

hunc eques illa dolum, dum fertur praepete cursu,

incidit, et caecum subito patefecit hiatum.

prona ruentis equi cervice involvitur, ac sub

pectoris inpressu fracta inter crura rotatur.

at virtus placidi moderaminis, ut levitatem

prospicit obtritam monstri sub morte iacentis,

intendit gressum mediocriter, os quoque parce

erigit et comi moderatur gaudia vultu,

cunctanti Spes fida comes succurrit et offert

ultorem gladium laudisque inspirat amorem,

illa cruentatam correptis crinibus, hostem

protrahit et faciem laeva revocante supinat,

tunc caput orantis flexa cervice resectum

eripit ac madido suspendit colla capillo.

extinctum vitium sancto Spes increpat ore:

‘Desine grande loqui; frangit Deus omne superbum,

magna cadunt, inflata crepant, tumefacta premuntur.

disce supercilium deponere, disce cavere

ante pedes foveam, quisquis sublime minaris.

pervulgata viget nostri sententia Christi

scandere celsa humiles et ad ima redire feroces.

vidimus horrendum membris animisque Goliam

invalida cecidisse manu: puerilis in illum

dextera fundali torsit stridore lapillum

traiectamque cavo penetravit vulnere frontem.

ille minax, rigidus, iactans, truculentus, amarus,

dum tumet indomitum, dum formidabile fervet,

dum sese ostentat, clipeo dum territat auras,

expertus pueri quid possint ludicra parvi

subcubuit teneris bellator turbidus annis.

me tunc ille puer virtutis pube secutus

florentes animos sursum in mea regna tetendit,

servatur quia certa mihi domus omnipotentis

sub pedibus Domini, meque ad sublime vocantem

victores caesa culparum labe capessunt.’

dixit, et auratis praestringens aëra pinnis

in caelum se virgo rapit, mirantur euntem

Virtutes tolluntque animos in vota volentes

ire simul, ni bella duces terrena retardent.

confligunt vitiis seque ad sua praemia servant.

venerat occiduis mundi de finibus hostis

Luxuria, extinctae iamdudum prodiga famae,

delibuta comas, oculis vaga, languida voce,

perdita deliciis, vitae cui causa voluptas,

elumbem mollire animum, petulanter amoenas

haurire inlecebras et fractos solvere sensus.

ac tunc pervigilem ructabat marcida cenam,

sub lucem quia forte iacens ad fercula raucos

audierat lituos, atque inde tepentia linquens

pocula lapsanti per vina et balsama gressu

ebria calcatis ad bellum floribus ibat.

non tamen illa pedes, sed curru invecta venusto

saucia mirantum capiebat corda virorum,

o nova pugnandi species! non ales harundo

nervum pulsa fugit, nec stridula lancea torto

emicat amento, frameam nec dextra minatur;

sed violas lasciva iacit foliisque rosarum

dimicat et calathos inimica per agmina fundit,

inde eblanditis Virtutibus halitus inlex

inspirat tenerum labefacta per ossa venenum,

et male dulcis odor domat ora et pectora et arma

ferratosque toros obliso robore mulcet.

deiciunt animos ceu victi et spicula ponunt,

turpiter, heu, dextris languentibus obstupefacti

dum currum varia gemmarum luce micantem

mirantur, dum bratteolis crepitantia lora

et solido ex auro pretiosi ponderis axem

defixis inhiant obtutibus et radiorum

argento albentem seriem, quam summa rotarum

flexura electri pallentis continet orbe.

et iam cuncta acies in deditionis amorem

sponte sua versis transibat perfida signis

Luxuriae servire volens dominaeque fluentis

iura pati et laxa ganearum lege teneri.

ingemuit tam triste nefas fortissima virtus

Sobrietas, dextro socios decedere cornu

invictamque manum quondam sine caede perire.

vexillum sublime crucis, quod in agmine primo

dux bona praetulerat, defixa cuspide sistit,

instauratque levem dictis mordacibus alam

exstimulans animos nunc probris, nunc prece mixta:

‘quis furor insanas agitat caligine mentes?

quo ruitis? cui colla datis? quae vincula tandem,

pro pudor, armigeris amor est perferre lacertis,

lilia luteolis interlucentia sertis

et ferrugineo vernantes flore coronas?

his placet adsuetas bello iam tradere palmas

nexibus, his rigidas nodis innectier ulnas,

ut mitra caesariem cohibens aurata virilem

conbibat infusum croceo religamine nardum,

post inscripta oleo frontis signacula, per quae

unguentum regale datum est et chrisma perenne,

ut tener incessus vestigia syrmate verrat

sericaque infractis fluitent ut pallia membris,

post inmortalem tunicam quam pollice docto

texuit alma Fides, dans inpenetrabile tegmen

pectoribus lotis, dederat quibus ipsa renasci,

inde ad nocturnas epulas, ubi cantharus ingens

despuit effusi spumantia damna Falerni

in mensam cyathis stillantibus, uda ubi multo

fulcra mero veterique toreumata rore rigantur?

excidit ergo animis eremi sitis, excidit ille

fons patribus de rupe datus, quem mystica virga

elicuit scissi salientem vertice saxi?

angelicusne cibus prima in tentoria vestris

fluxit avis, quem nunc sero felicior aevo

vespertinus edit populus de corpore Christi?

his vos inbutos dapibus iam crapula turpis

Luxuriae ad madidum rapit inportuna lupanar,

quosque viros non Ira fremens, non idola bello

cedere conpulerant, saltatrix ebria flexit!

state, precor, vestri memores, memores quoque Christi.

quae sit vestra tribus, quae gloria, quis Deus et rex,

quis Dominus meminisse decet, vos nobile Iudae

germen ad usque Dei genetricem, qua Deus ipse

esset homo, procerum venistis sanguine longo.

excitet egregias mentes celeberrima David

gloria continuis bellorum exercita curis,

excitet et Samuel, spolium qui divite ab hoste

adtrectare vetat nec victum vivere regem

incircumcisum patitur, ne praeda superstes

victorem placidum recidiva in proelia poscat,

parcere iam capto crimen putat ille tyranno,

at vobis contra vinci et succumbere votum est.

paeniteat, per si qua movet reverentia summi

numinis, hoc tam dulce malum voluisse nefanda

proditione sequi; si paenitet, haud nocet error,

paenituit Ionatham ieiunia sobria dulci

conviolasse favo sceptri mellisque sapore

heu male gustato, regni dum blanda voluptas

oblectat iuvenem iurataque sacra resolvit.

sed quia paenituit, nec sors lacrimabilis illa est,

nec tinguit patrias sententia saeva secures,

en ego Sobrietas, si conspirare paratis,

pando viam cunctis virtutibus, ut malesuada

Luxuries, multo stipata satellite, poenas

cum legione sua Christo sub iudice pendat.’

sic effata crucem Domini ferventibus offert

obvia quadriiugis, lignum venerabile in ipsos

intentans frenos, quod ut expavere feroces

cornibus obpansis et summa fronte coruscum,

vertunt praecipitem caeca formidine fusi

per praerupta fugam, fertur resupina reductis

nequiquam loris auriga comamque madentem

pulvere foedatur. tunc et vertigo rotarum

inplicat excussam dominam; nam prona sub axem

labitur et lacero tardat sufflamine currum,

addit Sobrietas vulnus letale iacenti,

coniciens silicem rupis de parte molarem,

hunc vexilliferae quoniam fors obtulit ictum

spicula nulla manu sed belli insigne gerenti,

casus agit saxum, medii spiramen ut oris

frangeret, et recavo misceret labra palato,

dentibus introrsum resolutis lingua resectam

dilaniata gulam frustis cum sanguinis inplet.

insolitis dapibus crudescit guttur, et ossa

conliquefacta vorans revomit quas hauserat offas.

ebibe iam proprium post pocula multa cruorem,

virgo ait increpitans, ‘sint haec tibi fercula tandem

tristia praeteriti nimiis pro dulcibus aevi.

lascivas vitae inlecebras gustatus amarae

mortis et horrifico sapor ultimus asperat haustu.’ 1

caede ducis dispersa fugit trepidante pavore

nugatrix acies. Iocus et Petulantia primi

cymbala proiciunt; bellum nam talibus armis

ludebant resono meditantes vulnera sistro.

dat tergum fugitivus Amor, lita tela veneno

et lapsum ex umeris arcum pharetramque cadentem

pallidus ipse metu sua post vestigia linquit.

Pompa, ostentatrix vani splendoris, inani

exuitur nudata peplo; discissa trahuntur

serta venustatis collique ac verticis aurum

solvitur, et gemmas Discordia dissona turbat,

non piget adtritis pedibus per acuta frutecta

ire voluptatem, quoniam vis maior acerbam

conpellit tolerare fugam; formido pericli

praedurat teneras iter ad cruciabile plantas,

qua se cumque fugax trepidis fert cursibus agmen,

damna iacent, crinalis acus, redimicula, vittae,

fibula, flammeolum, strophium, diadema, monile.

his se Sobrietas et totus Sobrietatis

abstinet exuviis miles damnataque castis

scandala proculcat pedibus, nec fronte severos

conivente oculos praedarum ad gaudia flectit.

fertur Avaritia gremio praecincta capaci,

quidquid Luxus edax pretiosum liquerat, unca

corripuisse manu, pulchra in ludibria vasto

ore inhians aurique legens fragmenta caduci

inter harenarum cumulos. nec sufficit amplos

inplevisse sinus; iuvat infercire cruminis

turpe lucrum et gravidos furtis distendere fiscos,

quos laeva celante tegit laterisque sinistri

velat opermento; velox nam dextra rapinas

abradit spoliisque ungues exercet aenos.

Cura, Famis, Metus, Anxietas, Periuria, Pallor,

Corruptela, Dolus, Commenta, Insomnia, Sordes,

Eumenides variae monstri comitatus aguntur,

nec minus interea rabidorum more luporum

Crimina persultant toto grassantia campo,

matris Avaritiae nigro de lacte creata,

si fratris galeam fulvis radiare ceraunis

germanus vidit conmilito, non timet ensem

exerere atque caput socio mucrone ferire,

de consanguineo rapturus vertice gemmas.

filius extinctum belli sub sorte cadaver

aspexit si forte patris, fulgentia bullis

cingula et exuvias gaudet rapuisse cruentas:

cognatam Civilis agit Discordia praedam,

nec parcit propriis Amor insatiatus Habendi

pigneribus spoliatque suos Famis inpia natos.

talia per populos edebat funera victrix

orbis Avaritia, sternens centena virorum

millia vulneribus variis: hunc lumine adempto

effossisque oculis velut in caligine noctis

caecum errare sinit perque offensacula multa

ire, nec oppositum baculo temptare periclum.

porro alium capit intuitu fallitque videntem,

insigne ostentans aliquid, quod dum petit ille,

excipitur telo incautus cordisque sub ipso

saucius occulto ferrum suspirat adactum.

multos praecipitata in aperta incendia cogit

nec patitur vitare focos, quibus aestuat aurum,

quod petit arsurus pariter speculator 1 avarus.

omne hominum rapit illa genus, mortalia cuncta

occupat interitu, neque est violentius ullum

terrarum vitium, quod tantis cladibus aevum

mundani involvat populi damnetque gehennae.

quin ipsos temptare manu, si credere dignum est,

ausa sacerdotes Domini, qui proelia forte

ductores primam ante aciem pro laude gerebant

virtutum, magnoque inplebant classica flatu.

et fors innocuo tinxisset sanguine ferrum,

ni Ratio armipotens, gentis Levitidis una

semper fida comes, clipeum obiectasset et atrae

hostis ab incursu claros texisset alumnos.

stant tuti Rationis ope, stant turbine ab omni

inmunes fortesque animi; vix in cute summa

praestringens paucos tenui de vulnere laedit

cuspis Avaritae. stupuit luis inproba castis

heroum iugulis longe sua tela repelli;

ingemit et dictis ardens furialibus infit:

‘vincimur, heu, segnes nec nostra potentia perfert

vim solitam, languet violentia saeva nocendi,

suevcrat invictis quae viribus omnia ubique

rumpere corda hominum; nec enim tam ferrea quemquam

duravit natura virum, cuius rigor aera

sperneret aut nostro foret inpenetrabilis auro.

ingenium omne neci dedimus; tenera, aspera, dura,

docta, indocta simul, bruta et sapientia, nec non

casta, incesta meae patuerunt pectora dextrae,

sola igitur rapui quidquid Styx abdit avaris

gurgitibus, nobis ditissima Tartara debent

quos retinent populos, quod volvunt saecula nostrum est,

quod miscet mundus, vesana negotia, nostrum,

qui fit praevalidas quod pollens gloria vires

deserit et cassos ludit fortuna lacertos?

sordet Christicolis rutilantis fulva monetae

effigies, sordent argenti emblemata, et omnis

thensaurus nigrante oculis vilescit honore,

quid sibi docta volunt fastidia? nonne triumphum

egimus e Scarioth, magnus qui discipulorum

et conviva Dei, dum fallit foedere mensae

haudquaquam ignarum dextramque parabside iungit,

incidit in nostrum flammante cupidine telum,

infamem mercatus agrum de sanguine amici

numinis, obliso luiturus iugera collo?

viderat et Iericho propria inter funera quantum

posset nostra manus, cum victor concidit Achar.

caedibus insignis murali et strage superbus

subcubuit capto victis ex hostibus auro,

dum vetitis insigne legens anathema favillis

maesta ruinarum spolia insatiabilis haurit.

non illum generosa tribus, non plebis avitae

iuvit Iuda parens, Christo quandoque propinquo

nobilis et tali felix patriarcha nepote.

quis placet exemplum generis, placeat quoque forma

exitii: sit poena eadem, quibus et genus unum est.

quid moror aut Iudae populares aut populares

sacricolae summi (summus nam fertur Aaron)

fallere fraude aliqua Martis congressibus inpar?

nil refert armis contingat palma dolisve.’

dixerat et torvam faciem furialiaque arma

exuit inque habitum sese transformat honestum;

fit virtus specie vultuque et veste severa

quam memorant Frugi, parce cui vivere cordi est

et servare suum; tamquam nil raptet avare,

artis adumbratae meruit ceu sedula laudem,

huius se specie mendax Bellona coaptat,

non ut avara lues, sed virtus parca putetur;

nec non et tenero pietatis tegmine crines

obtegit anguinos, ut candida palla latentem

dissimulet rabiem, diroque obtenta furori,

quod rapere et clepere est avideque abscondere parta,

natorum curam dulci sub nomine iactet.

talibus inludens male credula corda virorum

fallit imaginibus, monstrumque ferale sequuntur

dum credunt virtutis opus; capit inpia Erinys

consensu faciles manicisque tenacibus artat.

attonitis ducibus perturbatisque maniplis

nutabat virtutum acies errore biformis

portenti, ignorans quid amicum credat in illo

quidve hostile notet: letum versatile et anceps

lubricat incertos dubia sub imagine visus,

cum subito in medium frendens Operatio campum

prosilit auxilio sociis, pugnamque capessit

militiae postrema gradu, sed sola duello

inpositura manum, ne quid iam triste supersit.

omne onus ex umeris reiecerat, omnibus ibat

nudata induviis multo et se fasce levarat,

olim divitiis gravibusque oppressa talentis,

libera nunc miserando inopum, quos larga benigne

foverat effundens patrium bene prodiga censum.

iam loculos ditata fidem 1 spectabat inanes,

aeternam numerans redituro faenore summam,

horruit invictae Virtutis fulmen et inpos

mentis Avaritia stupefactis sensibus haesit

certa mori: nam quae fraudis via restet, ut ipsa

calcatrix mundi mundanis victa fatiscat

inlecebris spretoque iterum sese inplicet auro?

invadit trepidam virtus fortissima duris

ulnarum nodis, obliso et gutture frangit

exsanguem siccamque gulam; conpressa ligantur

vincla lacertorum sub mentum et faucibus artis

extorquent animam, nullo quae vulnere rapta

palpitat atque aditu spiraminis intercepto

inclusam patitur venarum carcere mortem.

illa reluctanti genibusque et calcibus instans

perfodit et costas atque ilia rumpit anhela,

mox spolia exstincto de corpore diripit; auri

sordida frusta rudis nec adhuc fornace recoctam

materiam, tineis etiam marsuppia crebris

exesa et virides obducta aerugine nummos

dispergit servata diu victrix et egenis

dissipat ac tenues captivo munere donat,

tunc circumfusam vultu exultante coronam

respiciens alacris media inter milia clamat:

‘solvite procinctum, iusti, et discedite ab armis!

causa mali tanti iacet interfecta; lucrandi

ingluvie pereunte licet requiescere sanctis.

summa quies nil velle super quam postulet usus

debitus, ut simplex alimonia, vestis et una

infirmos tegat ac recreet mediocriter artus

expletumque modum naturae non trahat extra,

ingressurus iter peram ne tollito, neve

de tunicae alterius gestamine providus ito,

nec te sollicitet res crastina, ne cibus alvo

defuerit: redeunt escae cum sole diurnae.

nonne vides ut nulla avium cras cogitet ac se

pascendam, praestante Deo, non anxia credat?

confidunt volucres victum non defore viles,

passeribusque subest modico venalibus asse

indubitata fides Dominum curare potentem

ne pereant, tu, cura Dei, facies quoque Christi,

addubitas ne te tuus umquam deserat auctor?

ne trepidate, homines; vitae dator et dator escae est.

quaerite luciferum caelesti dogmate pastum,

qui spem multiplicans alat invitiabilis aevi,

corporis inmemores: memor est qui condidit illud

subpeditare cibos atque indiga membra fovere.’

his dictis curae emotae, Metus et Labor et Vis

et Scelus et placitae fidei Fraus infitiatrix

depulsae vertere solum. Pax inde fugatis

hostibus alma abigit bellum, discingitur omnis

terror et avulsis exfibulat ilia zonis,

vestis ad usque pedes descendens defluit imos,

temperat et rapidum privata modestia gressum.

cornicinum curva aera silent, placabilis inplet

vaginam gladius, sedato et pulvere campi

suda redit facies liquidae sine nube diei,

purpuream videas caeli clarescere lucem.

agmina casta super vultum sensere Tonantis

adridere hilares pulso certamine turmae,

et Christum gaudere suis victoribus arce

aetheris ac patrium famulis aperire profundum,

dat signum felix Concordia reddere castris

victrices aquilas atque in tentoria cogi.

numquam tanta fuit species nec par decus ulli

militiae, cum dispositis bifida agmina longe

duceret ordinibus peditum psallente caterva,

ast alia de parte equitum resonantibus hymnis,

non aliter cecinit respectans victor hiantem

Istrahel rabiem ponti post terga minacis,

cum iam progrediens calcaret litora sicco

ulteriora pede, stridensque per extima calcis

mons rueret pendentis aquae nigrosque relapso

gurgite Nilicolas fundo deprenderet imo,

ac refluente sinu iam redderet unda natatum

piscibus et nudas praeceps operiret harenas.

pulsavit resono modulantia tympana plectro

turba Dei celebrans mirum ac memorabile saeclis

omnipotentis opus, liquidas inter freta ripas

fluctibus incisis et subsistente procella

crescere suspensosque globos potuisse teneri,

sic expugnata vitiorum gente resultant

mystica dulcimodis virtutum carmina psalmis,

ventum erat ad fauces portae castrensis, ubi artum

liminis introitum bifori dant cardine claustra.

nascitur hic inopina Mali lacrimabilis astu

tempestas, placidae turbatrix invida Pacis,

quae tantum subita vexaret clade triumphum.

inter confertos cuneos Concordia forte

dum stipata pedem iam tutis moenibus infert,

excipit occultum vitii latitantis ab ictu

mucronem laevo in latere, squalentia quamvis

texta catenato ferri subtegmine corpus

ambirent sutis et acumen vulneris hamis

respuerent, rigidis nec fila tenacia nodis

inpactum sinerent penetrare in viscera telum.

rara tamen chalybem tenui transmittere puncto

commissura dedit, qua sese extrema politae

squama ligat tunicae sinus et sibi conserit oras.

intulit hoc vulnus pugnatrix subdola victae

partis et incautis victoribus insidiata est.

nam pulsa Culparum acie Discordia nostros

intrarat cuneos sociam mentita figuram.

scissa procul palla structum et serpente flagellum

multiplici media camporum in strage iacebant.

ipsa redimitos olea frondente capillos

ostentans festis respondet laeta choreis.

sed sicam sub veste tegit, te, maxima virtus,

te solam tanto e numero, Concordia, tristi

fraude petens, sed non vitalia rumpere sacri

corporis est licitum, summo tenus extima tactu

laesa cutis tenuem signavit sanguine rivum.

exclamat virtus subito turbata: ‘quid hoc est?

quae manus hic inimica latet, quae prospera nostra

vulnerat et ferrum tanta inter gaudia vibrat?

quid iuvat indomitos bello sedasse Furores

et sanctum vitiis pereuntibus omne receptum,

si virtus sub pace cadit?’ trepida agmina maestos

convertere oculos: stillabat vulneris index

ferrata de veste cruor, mox et pavor hostem

comminus adstantem prodit; nam pallor in ore

conscius audacis facti dat signa reatus

et deprensa tremunt languens manus et color albens.

circumstat propere strictis mucronibus omnis

Virtutum legio exquirens fervente tumultu

et genus et nomen, patriam sectamque, Deumque

quem colat et missu cuiatis venerit, illa

exsanguis turbante metu: ‘Discordia dicor,

cognomento Heresis; Deus est mihi discolor,’ inquit,

‘nunc minor, aut maior, modo duplex et modo simplex,

cum placet, aerius et de phantasmate visus,

aut innata anima est quoties volo ludere numen;

praeceptor Belia mihi, domus et plaga mundus.’

non tulit ulterius capti blasphemia monstri

Virtutum regina Fides, sed verba loquentis

inpedit et vocis claudit spiramina pilo,

pollutam rigida transfigens cuspide linguam,

carpitur innumeris feralis bestia dextris;

frustatim sibi quisque rapit quod spargat in auras,

quod canibus donet, corvis quod edacibus ultro

offerat, inmundis caeno exhalante cloacis

quod trudat, monstris quod mandet habere marinis.

discissum foedis animalibus omne cadaver

dividitur, ruptis Heresis perit horrida membris.

conpositis igitur rerum morumque secundis

in commune bonis, postquam 1 intra tuta morari

contigit ac statione frui valloque foveri

pacificos Sensus, et in otia solvere curas, 1

exstruitur media castrorum sede tribunal

editiore loco, tumulus quem vertice acuto

excitat in speculam, subiecta unde omnia late

liber inoffenso circum inspicit aere visus,

hunc sincera Fides simul et Concordia, sacro

foedere iuratae Christi sub amore sorores,

conscendunt apicem; mox et sublime tribunal

par sanctum carumque sibi supereminet aequo

iure potestatis, consistunt aggere summo

conspicuae populosque iubent adstare frequentes,

concurrunt alacres castris ex omnibus omnes,

nulla latet pars Mentis iners, quae corporis ullo

intercepta sinu per conceptacula sese

degeneri languore tegat, tentoria apertis

cuncta patent velis, reserantur carbasa, ne quis

marceat obscuro stertens habitator operto.

auribus intentis expectant contio, quidnam

victores post bella vocet Concordia princeps,

quam velit atque Fides virtutibus addere legem,

erumpit prima in vocem Concordia tali

adloquio: ‘cumulata quidem iam gloria vobis,

o Patris, o Domini fidissima pignera Christi,

contigit: extincta est multo certamine saeva

barbaries, sanctae quae circumsaepserat urbis

indigenas, ferroque viros flammaque premebat.

publica sed requies privatis rure foroque

constat amicitiis: scissura domestica turbat

rem populi, titubatque foris quod dissidet intus,

ergo cavete, viri, ne sit sententia discors

Sensibus in nostris, ne secta exotica tectis

nascatur conflata odiis, quia fissa voluntas

confundit variis arcana biformia fibris,

quod sapimus coniungat amor;quod vivimus uno

conspiret studio: nil dissociabile firmum est.

utque homini atque Deo medius intervenit Iesus,

qui sociat mortale Patri, ne carnea distent

Spiritui aeterno sitque ut Deus unus utrumque,

sic, quidquid gerimus mentisque et corporis actu,

spiritus unimodis texat conpagibus unus.

pax plenum virtutis opus, pax summa laborum,

pax belli exacti pretium est pretiumque pericli.

sidera pace vigent, consistunt ferrea pace.

nil placitum sine pace Deo: non munus ad aram

cum cupias offerre probat, si turbida fratrem

mens inpacati sub pectoris oderit antro,

nec, si flammicomis Christi pro nomine martyr

ignibus insilias servans inamabile votum

bile sub obliqua, pretiosam proderit Iesu

inpendisse animam, meriti quia clausula pax est.

non inflata tumet, non invidet aemula fratri,

omnia perpetitur patiens atque omnia credit,

nunquam laesa dolet, cuncta offensacula donat,

occasum lucis venia praecurrere gestit,

anxia ne stabilem linquat sol conscius iram.

quisque litare Deo mactatis vult holocaustis,

offerat in primis pacem: nulla hostia Christo

dulcior: hoc solo sancta ad donaria vultum

munere convertens liquido 1 oblectatur odore,

sed tamen et niveis tradit Deus ipse columbis

pinnatum tenera plumarum veste colubrum

rimante ingenio docte internoscere mixtum

innocuis avibus; latet et lupus ore cruento

lacteolam mentitus ovem sub vellere molli,

cruda per agninos exercens funera rictus,

hac sese occultat Photinus et Arrius arte,

inmanes feritate lupi. discrimina produnt

nostra recensque cruor, quamvis de corpore summo,

quid possit furtiva manus.’ gemitum dedit omnis

Virtutum populus casu concussus acerbo,

tum generosa Fides haec subdidit: ‘immo secundis

in rebus cesset gemitus. Concordia laesa est,

sed defensa Fides: quin et Concordia sospes,

germanam comitata Fidem, sua vulnera ridet,

haec mea sola salus, nihil hac mihi triste recepta,

unum opus egregio restat post bella labori,

o proceres, regni quod tandem pacifer heres

belligeri, armatae successor inermus et aulae,

instituit Solomon, quoniam genitoris anheli

fumarat calido regum de sanguine dextra.

sanguine nam terse- templum fundatur et ara

ponitur auratis Christi domus ardua tectis.

tunc Hierusalem templo inlustrata quietum

suscepit iam diva Deum, circumvaga postquam

sedit marmoreis fundata altaribus arca.

surgat et in nostris templum venerabile castris,

omnipotens cuius sanctorum sancta revisat.

nam quid terrigenas ferro pepulisse phalangas

Culparum prodest, hominis si Filius arce

aetheris inlapsus purgati corporis urbem

intret inornatam templi splendentis egenus?

hactenus alternis sudatum est comminus armis:

munia nunc agitet tacitae toga candida pacis,

atque sacris sedem properet discincta iuventus.’

haec ubi dicta dedit, gradibus regina superbis

desiluit tantique operis Concordia consors

metatura novum iacto fundamine templum.

aurea planitiem spatiis percurrit harundo

dimensis, quadrent ut quattuor undique frontes,

ne commissuris distantibus angulus inpar

argutam mutilet per dissona semetra normam.

Aurorae de parte tribus plaga lucida portis

inlustrata patet, triplex aperitur ad austrum

portarum numerus, tris occidualibus offert

ianua trina fores, totiens aquilonis ad axem

panditur alta domus, nullum illic structile saxum,

sed cava per solidum multoque forata dolatu

gemma relucenti limen conplectitur arcu,

vestibulumque lapis penetrabile concipit unus.

portarum summis inscripta in postibus auro

nomina apostolici fulgent bis sena senatus.

Spiritus his titulis arcana recondita Mentis

ambit et electos vocat in praecordia Sensus;

quaque hominis natura viget, quam corpore toto

quadrua vis animat, trinis ingressibus aram

cordis adit castisque colit sacraria votis;

seu pueros sol primus agat, seu fervor ephebos

incendat nimius, seu consummabilis aevi

perficiat lux plena viros, sive algida Borrae

aetas decrepitam vocet ad pia sacra senectam,

occurrit trinum quadrina ad compita nomen,

quod bene discipulis disponit rex duodenis.

quin etiam totidem gemmarum insignia textis

parietibus distincta micant, animasque colorum

viventes liquido lux evomit alta profundo,

ingens chrysolitus, nativo interlitus auro,

hinc sibi sapphirum sociaverat, inde beryllum,

distantesque nitor medius variabat honores,

hic chalcedon hebes perfunditur ex hyacinthi

lumine vicino; nam forte cyanea propter

stagna lapis cohibens ostro fulgebat aquoso.

sardonicem pingunt amethystina, pingit iaspis

sardium iuxta adpositum pulcherque topazon.

has inter species smaragdina gramine verno

prata virent volvitque vagos lux herbida fluctus,

te quoque conspicuum structura interserit, ardens

chrysoprase, et sidus saxis stellantibus addit.

stridebat gravidis funalis machina vinclis

inmensas rapiens alta ad fastigia gemmas,

at domus interior septem subnixa columnis

crystalli algentis vitrea de rupe recisis

construitur, quarum tegit edita calculus albens

in conum caesus capita et sinuamine subter

subductus conchae in speciem, quod mille talentis

margaritum ingens, opibusque et censibus hastae

addictis, animosa Fides mercata pararat.

hoc residet solio pollens Sapientia et omne

consilium regni celsa disponit ab aula,

tutandique hominis leges sub corde retractat.

in manibus dominae sceptrum non arte politum

sed ligno vivum viridi est, quod stirpe recisum,1

quamvis nullus alat terreni caespitis umor,

fronde tamen viret incolumi, tum sanguine tinctis

intertexta rosis candentia lilia miscet

nescia marcenti florem submittere collo,

huius forma fuit sceptri gestamen Aaron

floriferum, sicco quod germina cortice trudens

explicuit tenerum spe pubescente decorem

inque novos subito tumuit virga arida fetus.

reddimus aeternas, indulgentissime doctor,

grates, Christe, tibi, meritosque sacramus honores

ore pio; nam cor vitiorum stercore sordet.

tu nos corporei latebrosa pericula operti

luctantisque animae voluisti agnoscere casus.

novimus ancipites nebuloso in pectore sensus

sudare alternis conflictibus, et variato

pugnarum eventu nunc indole crescere dextra,

nunc inclinatis virtutibus 1 ad iuga vitae

deteriora trahi seseque addicere noxis

turpibus et propriae iacturam ferre salutis.

o quotiens animam, vitiorum peste repulsa,

sensimus incaluisse Deo! quotiens tepefactum

caeleste ingenium post gaudia candida taetro

cessisse stomacho! fervent bella horrida, fervent

ossibus inclusa, fremit et discordibus armis

non simplex natura hominis; nam viscera limo

effigiata premunt animam, contra ille sereno

editus adflatu nigrantis carcere cordis

aestuat, et sordes arta inter vincla recusat,

spiritibus pugnant variis lux atque tenebrae,

distantesque animat duplex substantia vires,

donec praesidio Christus Deus adsit et omnes

virtutum gemmas conponat sede piata,

atque, ubi peccatum regnaverat, aurea templi

atria constituens texat spectamine morum

ornamenta animae, quibus oblectata decoro

aeternum solio dives Sapientia regnet.