Eclogarum Liber

AUSONIUS DREPANIO FILIO CUI dono lepidum novum libellum? 1 Veronensis ait poeta quondam inventoque dedit statim Nepoti. at nos inlepidum, rudem libellum, burras, quisquilias ineptiasque, credemus gremio cui fovendum? inveni, trepidae silete nugae, nec doctum minus et magis benignum, quam quem Gallia praebuit Catullo. hoc nullus mihi carior meorum, quem pluris faciunt novem sorores, quam cunctos alios Marone dempto. Pacatum haut dubie, poeta, dicis? ipse est. intrepide volate, versus, et nidum in gremio fovete tuto. hic vos diligere, hic volet tueri; ignoscenda teget, probata tradet: post hunc iudicium timete nullum, vale.

EX GRAECO PYTHAGORICUM DE AMBIGUITATE ELIGENDAE VITAE QUOD vitae sectabor iter, si plena tumultu sunt fora, si curis domus anxia, si peregrinos cura domus sequitur, mercantem si nova semper damna manent, cessare vetat si turpis egestas; si vexat labor agricolam, mare naufragus horror infamat, poenaeque graves in caelibe vita et gravior cautis custodia vana maritis; sanguineum si Martis opus, si turpia lucra faenoris et velox inopes usura trucidat? omne aevum curae, cunctis sua displicet aetas. sensus abest parvis Iactantibus, et puerorum dura rudimenta, et iuvenum temeraria pubes. adflictat fortuna viros per bella, per aequor, irasque insidiasque catenatosque labores 1 mutandos semper gravioribus. ipsa senectus expectata diu votisque optata malignis obicit innumeris corpus lacerabile morbis. spernimus in commune omnes praesentia; quosdam constat nolle deos fieri. Iuturna reclamat: ”quo vitam dedit aeternam? cur mortis adempta est condicio?“ sic Caucasea sub rupe Prometheus testatur Saturnigenam nec nomine cessat incusare Iovem, data sit quod vita perennis. respice et ad cultus animi, sic nempe pudicum perdidit Hippolytum non felix cura pudoris. e contra inlecebris maculosam degere vitam quem iuvat, adspiciat poenas et crimina regum, Tereos incesti vel mollis Sardanapalli. perfidiam vitare monent tria Punica bella; set prohibet servare fidem deleta Saguntos. vive et amicitias semper cole.-Crimen ob istud Pythagoreorum periit schola docta sophorum.- hoc metuens igitur nullas cole.-Crimen ob istud Timon Palladiis olim lapidatus Athenis, dissidet ambiguis semper mens obvia votis, nec voluisse homini satis est: optata recusat, esse in honore placet, mox paenitet: et dominari ut possint, servire volunt, idem auctus honore invidiae obicitur, pernox est cura disertis; set rudis ornatu vitae caret, esto patronus, et defende reos: set gratia rara clientis, esto cliens: gravis imperiis persona patroni, xercent hunc vota patrum: mox aspera curis sollicitudo subit, contemnitur orba senectus et captatoris praeda est heredis egenus. vitam parcus agas: avidi lacerabere fama, et largitorem gravius censura notabit. cuncta tibi adversis contraria casibus, ergo optima Graiorum sententia: quippe homini aiunt non nasci esse bonum aut natum cito morte potiri. Haec quidem Pythagorica est apophasis secundum tale quod subiectum est distichon: πρῶτον μὲν μὴ φῦναι ἐν ἀνθρώποισιν ἄριστον, δεύτερον ὅττι τάχιστα πύλασ Ἀίδαο περῆσαι. 2 Contra sed alterius sectator dogmatis ista quid doceat reprobans, subdita disce legens: “Ergo nihil quoniam vita est quod amemus in ista, nec tamen incassum fas est nos credere natos, auctorem vitae si iustum credimus esse, vita alia est nobis illi vivendo paranda, cum quo post istam possimus vivere vitam, illi equidem stygias properent descendere ad umbras, Pythagoreorum stolidum qui dogma secuti non nasci sese quam natos vivere malint.”

DE VIRO BONO ΠΥΘΑΓOPIKH AΠΟΦΑΣΙΣ VIR bonus et sapiens, qualem vix repperit unum milibus e cunctis hominum consultus Apollo, iudex ipse sui totum se explorat ad unguem. quid proceres vanique levis quid opinio volgi . . . securus, mundi instar habens, teres atque rotundus, externae ne quid labis per levia sidat.1 ille, dies quam longus erit sub sidere Cancri quantaque nox tropico se porrigit in Capricorno, cogitat et iusto trutinae se examine pendit, ne quid luet, ne quid protuberet, angulus aequis partibus ut coeat, nil ut deliret amussis, sit solidum, quodcumque subest, nec inania subter indicet .admotus digitis pellentibus ictus, non prius in dulcem declinans lumina somnum, omnia quam longi reputaverit acta diei: quae praetergressus, quid gestum in tempore, quid non? cur isti facto decus afuit aut ratio illi? quid mihi praeteritum? cur haec sententia sedit, quam melius mutare fuit? miseratus egentem cur aliquem fracta persensi mente dolorem? quid volui, quod nolle bonum foret? utile honesto cur malus antetuli? num dicto aut denique voltu perstrictus quisquam? cur me natura magis quam disciplina trahit? sic dicta et facta per omnia ingrediens ortoque a vespere cuncta revolvens offensus pravis dat palmam et praemia rectis.

NAI KAI OY ΠYΘAΓOPIKON EST et Non cuncti monosyllaba nota frequentant. his demptis nil est, hominum quod sermo volutet. omnia in his et ab his sunt omnia, sive negoti sive oti quidquam est, seu turbida sive quieta, alterutro pariter nonnumquam, saepe seorsis obsistunt studiis, ut mores ingeniumque ut faciles vel difficiles contentio nancta est. si consentitur, mora nulla intervenit Est Est, sin controversum, dissensio subiciet Non. hinc fora dissultant clamoribus, hinc furiosi iurgia sunt circi, cuneati hinc lata theatri seditio, et tales agitat quoque curia lites. coniugia et nati cum patribus ista quietis verba serunt studiis salva pietate loquentes. hinc etiam placidis schola consona disciplinis dogmaticas agitat placido certamine lites, hinc omnis certat dialectica turba sophorum. estne dies? est ergo dies! non convenit istuc; nam facibus multis aut fulgeribus quotiens lux est nocturna homini, non est lux ista diei. est et Non igitur, quotiens lucem esse fatendum est, set non esse diem. mille hinc certamina surgunt, hinc rauco, multi quoque talia commeditantes murmure concluso rabiosa silentia rodunt. Qualis vita hominum, duo quam monosyllaba versant!

DE AETATIBUS ANIMANTIUM. HESIODION TER binos deciesque novem super exit in annos iusta senescentum quos implet vita virorum, hos novies superat vivendo garrula cornix et quater egreditur cornicis saecula cervus, alipedem cervum ter vincit corvus et illum multiplicat novies Phoenix, reparabilis ales. quem nos perpetuo decies praevertimus aevo, Nymphae Hamadryades, quarum longissima vita est. Haec cohibet finis vivacia fata animantum. cetera secreti novit deus arbiter aevi,1 tempora quae Stilbon volvat, quae saecula Phaenon, quos Pyrois habeat, quos Iuppiter igne benigno circuitus, quali properet Venus alma recursu, qui Phoeben, quanti maneant Titana labores, donec consumpto, magnus qui dicitur, anno, rursus in anticum veniant vaga sidera cursum, qualia dispositi steterunt ab origine mundi.

DE RATIONE LIBRAE MIRARIS quicumque manere ingentia mundi corpora, sublimi caeli circumdata gyro, et tantae nullam moli intercedere labem, accipe, quod mirere magis, tenuissima tantis principia et nostros non admittentia visus: parvarum serie constant conexa atomorum; set solidum in parvis nullique secabile segmen. unde vigor viresque manent aeternaque rerum mobilitas nulloque umquam superabilis aevo. divinis humana licet conponere. sic est as solidus, quoniam bis sex de partibus aequis constat et in minimis paribus tamen una manet vis. nam si quid numero minuatur, summa vacillat convulsaeque ruunt labefacto corpore partes. ut, medium si quis vellat de fornice saxum, incumbunt cui cuncta, simul devexa sequentur cetera communemque trahent a vertice lapsum; non aliter libra est. si defuit uncia, totus non erit as nomenque deunx iam cassus habebit. nec dextans retinet nomen sextante remoto, et dodrans quadrante satus auctore carebit divulsusque triens prohibet persistere bessem. iam quincunx tibi nullus erit, si gramma 1 revellas. et semis cui semis erit pereuntibus assis partibus? et cuius librae pars septima septunx? libra igitur, totum si nulla in parte vacillet. ponderis et numeri morumque operumque et aquarum libra: nec est modulus, quem non hoc nomine signes. telluris, medio quae pendet in aere, libra est 2 et solis lunaeque vias sua libra cohercet. Libra dii somnique pares determinat horas,1 libra Caledonios sine litore continet aestus: tu quoque certa mane morum mihi libra meorum.

DE RATIONE PUERPERII MATURI OMNIA, quae vario rerum metimur in actu, astrorum dominatus agit; terrenaque tantum membra homini: e superis fortuna et spiritus auris septeno moderanda choro: set praesidet ollis sortitus regimen nitidae Sol aureus aethrae. nec sola in nobis moderatur tempora vitae, dum breve solliciti spatium producimus aevi: creditur occultosque satus et tempora vitae materno ducenda utero formare videndo et nondum exortae leges conponere vitae. namque ubi conceptus genitali insederit arvo, haut dubium Solem cuicumque insistere signo. qui cum vicini stationem ceperit astri, contiguos nullum transfundit lumen in ortus. ast ubi conversis post menstrua tempora habenis scandit purpureo iam tertia sidera curru, obliqua exilem demittit linea lucem, adspirans tenues per inertia pondera motus. quarta in sede viget primi indulgentia Solis, suadet et infusus teneros coalescere fetus. fulgore et trigono aspectus 1 vitale coruscat, clarum et lene micans, quinti qui cardine signi incutit attonitam vegetato infante parentem. nam sexto vis nulla loco, quia nulla tuendi aequati lateris signatur regula Phoebo.2 ast ubi signiferae media in regione cohortis septimus accepit limes rutilantia flammis recto castra situ: turgentis foedera partus iam plena sub luce videt, nec fulgura parci luminis intendens toto fovet igne coronae. hinc illud, quod legitimos Lucina labores praevenit et gravidos sentit subrepere nixus ante expectatum festina puerpera votum; quod nisi, septeno cum lumina fudit ab astro, impulerit tardi claustra obluctantia partus, posterior nequeat, possit prior: an quia sexto aemulus octavi conspectus inutilis astri nescit conpariles laterum formare figuras? set nono incumbens signo cunctantia matrum vota levat, trigono vires sociante sequenti. at si difficilis rursum trahit Ilithyia, tetragono absolvet dubiarum vincla morarum.

DE NOMINIBUS SEPTEM DIERUM NOMINA, quae septem venientibus apta diebus annus habet, totidem errantes fecere planetae, quos indefessa volvens vertigine mundus signorum obliqua iubet in statione vagari, primum supremumque diem radiatus habet Sol. proxima fraternae succedit Luna coronae, tertius adsequitur Titania lumina Mavors. Mercurius quarti sibi vindicat astra diei. illustrant quintam Iovis aurea sidera zonam, sexta salutigerum sequitur Venus alma parentem. cuncta supergrediens Saturni septima lux est. octavum instaurat revolubilis orbita Solem.

MONOSTICHA DE MENSIBUS PRIMUS Romanas ordiris, Iane, kalendas. Februa vicino mense Numa instituit. Martius antiqui primordia protulit anni. fetiferum Aprilem vindicat alma Venus, maiorum dictus patrum de nomine Maius. Iunius aetatis proximus est titulo, nomine Caesareo Quintilem Iulius auget. Augustus nomen Caesareum sequitur, autumnum, Pomona, tuum September opimat. triticeo October faenore ditat agros. sidera praecipitas pelago, intempeste November. tu genialem hiemem, feste December, agis.

ITEM DISTICHA IANE nove, primo qui das tua nomina mensi, Iane bifrons, spectas tempora bina simul, post superum cultus vicino Februa mense dat Numa cognatis manibus inferias. Martius et generis Romani praesul et anni, prima dabas Latiis tempora consulibus. Aeneadum genetrix vicino nomen Aprili das Venus: est Marti namque Aphrodita comes. Maia dea, an maior Maium te fecerit aetas, ambigo; sed mensi est auctor uterque bonus. Iunius hunc sequitur duplici celebrandus honore, seu nomen Iuno sive Iuventa dedit, inde Dionaeo praefulgens Iulius astro aestatis mediae tempora certa tenet. Augustus sequitur cognatum a Caesare nomen, ordine sic anni proximus, ut generis, nectuntur post hos numerumque ex ordine signant: September, Bacchi munere praela rigans, et qui sementis per tempora faenore laetus October cupidi spem fovet agricolae, quique salo mergens sollemnia signa November praecipitat, caelo mox reditura suo. concludens numerum genialia festa December finit, ut a bruma mox novus annus eat.

DE TRIBUS MENSTRUIS MENSUUM BIS senas anno reparat Lucina kalendas et totidem medias dat currere Iuppiter idus nonarumque diem faciunt infra octo secundi, haec sunt Romano tantum tria nomina mensi; cetera per numeros sunt cognomenta dierum.

QUOTENI DIES SINT MENSUUM SINGULORUM INPLENT tricenas per singula menstrua luces Iunius Aprilisque et cum Septembre November. unum ter denis cumulatius adde diebus per septem menses, Iani Martisque kalendis et quas Maius agit, quas Iulius Augustusque et quas October positusque in fine December. unus erit tantum duodetriginta dierum, quem Numa praeposito voluit succedere Iano. sic ter centenis decies accedere senos quadrantemque et quinque dies sibi conputat annus.

QUO MENSE QUOTAE NONAE VEL IDUS SINT AT nonas modo quarta aperit, modo sexta refert lux. sexta refert Mai Octobris Martisque recursu et qui solstitio sua tempora Iulius infert, cetera pars mensum quartis est praedita nonis; omnes vero idus octava luce recurrunt.

QUOTA E KALENDAE SINT MENSUUM SINGULORUM POST IDUS, quas quisque suas habet ordine mensis, diversae numero redeunt variante kalendae, dum vertente anno 1 rursumque iterumque vocantur, ut tandem optati procedant temporis ortu. ter senis unoque die genialia festa porrigit, ut Ianum arcessat nova bruma morantem. hoc numero mensisque Numae redit autumnique principium referens Bacchi September alumnus. Iulius et Maius positusque in fine December Octoberque die re vocatur tardius uno. inde die redeunt minus uno quattuor ultra, quos numero adiciam: Sextilis, Iunius atque Aprilis, post quos paenultima meta November, ter quinis unoque die, Iunonie Mavors, ut redeas referasque exordia prima, cieris. Hoc numero ad plenum vertens reparabitur annus.

RATIO DIERUM ANNI VERTENTIS NONAGINTA dies et quattuor ac medium Sol conficit, a tropico in tropicum dum permeat astrum, octipedem in Cancrum Phrixeo ab Ariete pergens, hoc spatio aestivi pulsusque et meta diei. semidiemque duosque dies deciesque novenos a Cancro in Chelas aequatae tempora noctis atque dii cursu peragit Sol aureus altero, autumni aestatisque simul confinia miscens. unde autumnales transcurrens ordine menses ad tropicum pergit signum gelidi Capricorni, octo dies decies octonis insuper addens quadrantemque dii, quinto qui protinus anno mense Numae extremo nomen capit embolimaei. inde ad Agenorei festinans cornua Tauri, scandit Lanigeri tropicum Sol aureus astrum, nonaginta dies decreto fine cohercens. hic tibi circus erit semper vertentibus annis ter centum ac senis decies et quinque diebus.

IN QUO MENSE QUOD SIGNUM SIT AD CURSUM SOLIS PRINCIPIUM Iani sancit tropicus Capricornus. mense Numae in medio solidi stat sidus Aquari. procedunt duplices in Martia tempora Pisces, respicis Apriles, Aries Phryxeë, kalendas. Maius Agenorei miratur cornua Tauri. Iunius aequatos caelo videt ire Laconas. solstitio ardentis Cancri fert Iulius astrum. Augustum mensem Leo fervidus igne perurit. sidere, Virgo, tuo Bacchum September opimat, aequat et October sementis tempore Libram. Scorpios hibernus praeceps iubet ire Novembrem. terminat Arquitenens medio sua signa Decembri.

A SOLISTITIO IN AEQUINOCTIUM RATIO SOL profectus a teporo veris aequinoctio post semidiem postque totos nonaginta et quattuor fervidis flagrans habenis pulsum aestivum conficit, inde autumnus noctis horas librans aequo lumine octo et octoginta goeris et super trihorio . . . inde floridum reflexis ver revisit oreis additis ad hos priores goeros geminis orbibus.

DE MENSIBUS ET QUATTUOR ANNI TEMPORIBUS AETERNOS menses et tempora quattuor anni quattuor ista tibi subiecta monosticha dicent. Martius, Aprilis, Maius sunt tempora veris. Iulius, Augustus nec non et Iunius aestas. Septembri, Octobri autumnat totoque Novembri. brumales Ianus, Februarius atque December.

DE LUSTRALIBUS AGONIBUS QUATTUOR antiquos celebravit Achaia ludos. caelicolum duo sunt et duo festa hominum, sacra Iovis Phoebique, Palaemonis Archemorique, serta quibus pinus, malus, oliva, apium.

DE LOCIS AGONUM PRIMA Iovi magno celebrantur Olympia Pisae. Parnasus Clario sacravit Pythia Phoebo. Isthmia Portuno bimari dicat alta Corinthos. Archemori Nemeaea colunt funebria Thebae.

DE AUCTORIBUS AGONUM PRIMUS Olympiacae sacravit festa coronae Iuppiter Argivi stadia ad longissima circi, proximus Alcides Nemeum sacravit honorem, haec quoque temporibus quinquennia sacra notandis, Isthmia Neptuno data sunt et Pythia Phoebo ancipiti cultu divorum hominumque sepultis.1

QUOD IDEM QUI SACRI AGONES SUNT ET FUNEBRES LUDI HABEANTUR TANTALIDAE Pelopi maestum dicat Elis honorem. Archemori Nemeaea colunt quinquennia Thebae. Isthmia defuncto celebrata Palaemone notum. Pythia placando Delphi statuere draconi.

DE FERIIS ROMANIS NUNC et Apollineos Tiberina per ostia ludos et Megalesiacae matris operta loquar Vulcanique dies, autumni exordia primi, Quinquatrusque deae Pallados expediam et medias idus Mai Augustique recursu, quas sibi Mercurius quasque Diana dicat; matronae quae sacra colant pro laude virorum, Mavortis primi cum rediere dies. festa Caprotinis memorabo celebria nonis, cum stola matronis dempta teget famulas. quattuor illa etiam discretis partibus anni solstitia et luces nocte dieque pares, nec Regifugium pulsis ex urbe tyrannis laetum Romanis fas reticere diem. visne Opis ante sacrum vel Saturnalia dicam festaque servorum, cum famulantur eri? et numquam certis redeuntia festa diebus, compita per vicos cum sua quisque colit? aut duplicem cultum, quem Neptunalia dicunt, et quem de Conso consiliisque vocant? festa haec navigiis, aut quae celebrata quadrigis iungunt Romanos finitimosque duces? adiciam cultus peregrinaque sacra deorum, natalem Herculeum vel ratis Isiacae, nec non lascivi Floralia laeta theatri, quae spectare volunt, qui voluisse negant? nunc etiam veteres celebrantur Equirria ludi: prima haec Romanus nomina circus habet, et Dionysiacos Latio cognomine ludos Roma colit, Liber quae sibi vota dicat. Aediles etiam plebi aedilesque curules sacra Sigillorum nomine dicta colunt, et gladiatores funebria proelia notum decertasse foro: nunc sibi harena suos vindicat extremo qui iam sub fine Decembris falcigerum placant sanguine Caeligenam.

MONOSTLCHA DE AERUMNIS HERCULIS PRIMA Cleonaei tolerata aerumna leonis, proxima Lernaeam ferro et face contudit hydram. mox Erymantheum vis tertia perculit aprum, aeripedis quarto tulit aurea cornua cervi. Stymphalidas pepulit volucres discrimine quinto. Thraeiciam sexto spoliavit Amazona balteo, septima in Augei stabulis inpensa laboris, octava expulso numeratur adoria tauro, in Diomedeis victoria nona quadrigis. Geryone extincto decimam dat Hiberia palmam. undecimo mala Hesperidum destricta triumpho. Cerberus extremi .suprema est meta laboris.

QUINTI CICERONIS HI VERSUS EO PERTINENT UT QUOD SIGNUM QUO TEMPORE INLUSTRE SIT NOVERIMUS. QUOD SUPERIUS QUOQUE NOSTRIS VERSIBUS EXPEDITUR FLAMINA 1 verna cient obscuro lumine Pisces curriculumque Aries aequat noctisque diique, cornua quem condunt florum praenuntia Tauri, aridaque aestatis Gemini primordia pandunt, longaque iam munit praeclarus lumina Cancer, languificosque Leo proflat ferus ore calores. post modium quatiens Virgo fugat orta vaporem: autumni reserat portas aequatque diurna tempora nocturnis dispenso sidere Libra. ecfetos 1 ramos denudat flamma Nepai, pigra Sagittipotens iaculatur frigora terris, bruma gelu glacians iubar exspirat Capricorni, quam sequitur nebulas rorans liquor altus Aquari. tanta supra circaque viget vis flammea 2 mundi. at dextra laevaque ciet rota fulgida Solis mobile curriculum et Lunae simulacra feruntur. . . . squama sub aeterno conspectu torta Draconis eminet, hunc infra fulgentes Arcera septem magna quatit stellas: quam servans serus in alta conditur oceani ripa cum luce Bootes.3

HIC VERSUS SINE AUCTORE EST. QUO DIE QUID DEMI DE CORPORE OPORTEAT UNGUES Mercurio, barbam Iove, Cypride crines. Hoc sic refellendum MERCURIUS furtis probat ungues semper acutos articulisque aciem non sinit imminui. barba Iovi, crines Veneri decor: ergo necesse est, ut nolint demi, quo sibi uterque placent. Mavors imberbos et calvos, Luna, adamasti: non prohibent comi tum caput atque genas. Sol et Saturnus nil obstant unguibus: ergo non placitum divis tolle monostichium.