Epitaphia
Epitaphia Late Antiquity Ausonius, Decimus Magnus Latinpr. Ausonius Lectori Suo Salutem. Ad rem pertinere existimavi, ut vel vanum opusculum materiae congruentis absolverem et libello, qui commemorationem habet eorum, qui vel peregrini Burdigalae vel 1 Burdigalenses peregre docuerunt, Epitaphia subnecterem scilicet titulos sepulcrales 2 heroum, qui bello Troico interfuerunt. Quae antiqua cum aput philologum quendam repperissem, Latino sermone converti, non ut inservirem ordinis persequendi studio 3, set ut cohercerem libere nec aberrarem.
AGAMEMNONI REX regum Atrides, fraternae coniugis ultor, oppetii manibus coniugis ipse meae. quid prodest Helenes raptum punisse dolentem, vindicem adulterii cum Clytemestra necet?
MENELAO FELIX O Menelae, deum cui debita sedes decretumque piis manibus Elysium, Tyndareo dilecte gener, dilecte Tonanti, coniugii vindex, ultor adulterii, aeterno pollens aevo aeternaque iuventa, nec leti passus tempora nec senii.
AIACI AIACIS tumulo pariter tegor obruta Virtus, inlacrimans bustis funeris ipsa mei, incomptas lacerata comas, quod pravus Atrides cedere me instructis compulit insidiis, iam dabo purpureum claro de sanguine florem, testantem gemitu crimina iudicii.
ACHILLI NON una Aeaciden tellus habet: ossa teguntur litore Sigeo, crinem Larisa cremavit. pars tumulis secreta iacet, pars classe relata est; 1 orbe set in toto redivivum ostendet Homerus 2.
ULIXI CONDITUR hoc tumulo Laerta natus Ulixes: perlege Odyssean omnia nosse volens.
DIOMEDI CONDITUR hic genitore bono melior Diomedes, crimen ob uxoris pulsus dotalibus Argis, Argyripam clarosque viris qui condidit Arpos, clarior urbe nova patriae quam sede vetusta.
ANTILOCHO CONSILIIS belloque bonus, quae copula rara est, carus et Atridis, carus et Aeacidis: praemia virtutis simul et pietatis adeptus, servate Antilochus Nestore patre obii. non hic ordo fuit: set iustius ille superstes, Troia capi sine quo perfida non poterat.
NESTORI Hoc tegor in tumulo quarti iam prodigus aevi Nestor, consilio clarus et eloquio, obiecit sese cuius pro morte peremptus filius et nati vulnere vivo pater, eheu cur fatis disponere sic placet aevum, tam longum ut nobis, tam breve ut Antilocho?
PYRRHO ORBE tegor medio, maior virtute paterna, quod puer et regis Pyrrhus opima tuli. Impius ante aras quem fraude peremit Orestes, quid mirum, caesa iam genetrice furens.
EURYALO NEC me non dignum titulo Pleuronia credit, quae 1 communis erat cum Diomede domus, Euryalo et Sthenelo: nam tertius hoc ego regnum possedi, de quo nunc satis est tumulus.
GUNEO GUNEA pontus habet, tumulus sine corpore nomen. fama homines inter, caelum animus repetit, cuncta elementa duci tanto commune sepulcrum. quae? caelum et tellus et mare et ora virum.
PROTESILAO FATALE adscriptum nomen mihi Protesilao; nam primus Danaum bello obii Phrygio, audaci ingressus Sigeia litora saltu, captus pellacis Lartiadae insidiis. qui, ne Troianae premeret pede litora terrae, ipse super proprium desiluit clipeum, quid queror? hoc letum iam tum mea fata canebant, tale mihi nomen cum pater inposuit.
DEIPHOBO PRODITUS ad poenam sceleratae fraude Lacaenae et deformato corpore Deiphobus non habeo tumulum, nisi quem mihi voce vocantis et pius Aeneas et Maro conposuit.
Hectori HECTORIS hic tumulus, cum quo sua Troia sepulta est: conduntur pariter, qui periere simul.
ASTVANACTI FLOS Asiae tantaque unus de gente superstes, parvulus, Argivis set iam de patre timendus, hic iaceo Astyanax, Scaeis deiectus ab altis. pro dolor! Iliaci Neptunia moenia muri viderunt aliquid crudelius Hectore tracto.
SARPEDONI SARPEDON Lydus, genitus Iove, numine patris sperabam caelum, set tegor hoc tumulo sanguineis fletus lacrimis: pro ferrea fata, et patitur luctum, qui prohibere potest.
NASTI ET AMPHIMACHO NASTES Amphimachusque, Nomionis inclita proles, ductores quondam, pulvis et umbra sumus.
TROILO HECTORE prostrato nec dis nec viribus aequis congressus saevo Troilus Aeacidae, raptatus bigis fratris coniungor honori, cuius ob exemplum nec mihi poena gravis.
POLYDORO CEDE procul myrtumque istam fuge, nescius hospes: telorum seges est sanguine adulta meo. confixus iaculis et ab ipsa caede sepultus condor in hoc tumulo bis Polydorus ego. scit pius Aeneas et tu, rex impie, quod me Thracia poena premit, Troia cura tegit?
EUPHEMO EUPHEMUM Ciconum ductorem Troia tellus condidit hastati Martis ad effigiem, nec satis est titulum saxo incidisse sepulcri; insuper et frontem mole onerant statuae, ocius ista ruunt, quae sic cumulata locantur: maior ubi est cultus, magna ruina subest.
HIPPOTHOO ET PYLEO IN HORTO SEPULTIS HIPPOTHOUM Pyleumque tenet gremio infima tellus: caulibus et malvis terga superna virent. nec vexat cineres horti cultura quietos, dum parcente manu molle holus excolitur.
ENNOMO ET CHROMIO ENNOMUS hic Chromiusque iacent: quis Mysia regnum quis pater Alcinous Oceanusque atavus. nobilitas quid tanta iuvat? quo clarius istis est genus, hoc mortis condicio gravior.
PRIAMO HIC Priami non est tumulus nec condor in ista sede: caput Danai deripuere meum. ast ego cum lacerum sine nomine funus haberem, confugi ad cineres Hectoreos genitor, illic et natos Troiamque Asiamque sepultam inveni et nostrum quidquid ubique iacet.
ITEM PRIAMO QUI tumulum Priami quaerit, legat Hectoris ante. ille meus, nato quem prius ipse dedi. XXIV A.-HECTORI HECTORIS et patriae simul est commune sepulcrum, amborum quoniam iuncta ruina fuit.
HECUBAE QUAE regina fui, quae claro nata Dymante, quae Priami coniunx, Hectora quae genui, hic Hecuba iniectis perii superobruta saxis, set rabie linguae me tamen ulta prius. fidite ne regnis et prole et stirpe parentum, quicumque hoc nostrum σῆμα κυνὸς legitis.
POLYXENAE TROAS Achilleo coniuncta Polyxena busto malueram nullo caespite functa tegi. non bene discordes tumulos miscetis, Achivi: hoc violare magis, quam sepelire fuit.
DE NIOBE IN SIPYLO MONTE IUXTA FONTEM SEPULTA THEBARUM regina fui, Sipyleia cautes quae modo sum: laesi numina Letoidum. bis septem natis genetrix laeta atque superba, tot duxi mater funera, quot genui, nec satis hoc divis: duro circumdata saxo amisi humani corporis effigiem; set dolor obstructis quamquam vitalibus haeret perpetuasque rigat fonte pio lacrimas, pro facinus! tantaene animis caelestibus irae? durat adhuc luctus, matris imago perit .
IN DIOGENIS CYNICI SEPULCRO IN QUO PRO TITULO CANIS SIGNUM EST DIC, canis, hic cuius tumulus? — Canis.-At canis hic quis? — Diogenes.-Obiit? — Non obiit, set abit.- Diogenes, cui pera penus, cui dolia sedes, ad manes abiit? — Cerberus inde vetat.- Et quonam? — Clari flagrat qua stella Leonis, additus est iustae nunc canis Erigonae.
ITEM DIOGENIS PERA, polenta, tribon, baculus, scyphus, arta supellex ista fuit Cynici: set putat hanc nimiam. namque cavis manibus cernens potare bubulcum: cur, scyphe, te, dixit, gesto supervacuum.
ITEM EFFIGIEM, rex Croese, tuam, ditissime regum, vidit aput manes Diogenes Cynicus. nil, inquit, tibi, Croese, tuum; superant mihi cuncta. nudus eram: sic sum. nil habui: hoc habeo, rex ait: Haud egui, cum tu, mendice, carebas omnibus; et careo, si modo non egeo?
IN TUMULO HOMINIS FELICIS SPARGE mero cineres bene olentis et unguine nardi, hospes, et adde rosis balsama puniceis. perpetuum mihi ver agit inlacrimabilis urna et commutavi saecula, non obii. nulla mihi veteris perierunt gaudia vitae, seu meminisse putes omnia, sive nihil.
DE NOMINE CUIUSDAM LUCII SCULPTO IN MARMORE UNA quidem, geminis fulget set dissita punctis littera, praenomen sic L: nota sola facit, post .M. inrisum est: puto sic M: non tota videtur: dissiluit saxi fragmine laesus apex. nec quisquam, MARIUS SEU MARCIUS ANNE METELLUS hic iaceat, certis noverit indiciis, truncatis convulsa iacent elementa figuris, omnia confusis interfere notis, miremur periisse homines? monumenta fatiscunt mors etiam saxis nominibusque venit.
IUSSU AUGUSTI EQUO ADMIRABILI PHOSPHORE, clamosi spatiosa per aequora circi septenas solitus victor obire vias, inproperanter agens primos a carcere cursus, fortis praegressis ut potereris equis, promptum et veloces erat anticipare quadrigas: victores etiam vincere laus potior. hunc titulum vani solacia sume sepulcri et gradere Elysios praepes ad alipedes. Pegasus hinc dexter currat tibi, laevus Arion funis eat, quartum det tibi Castor equum.
DE SEPULCRO CARI VACUO ME sibi et uxori et natis commune sepulcrum constituit seras Carus ad exequias, iamque diu monumenta vacant sitque ista querella longior et veniat ordine quisque suo, nascendi qui lege datus, placidumque per aevum condatur, natu qui prior, ille prior.
IN TUMULUM SEDECENNIS MATRONAE OMNIA quae longo vitae cupiuntur in aevo, ante quater plenum consumpsit Anicia lustrum. infans Iactavit, pubes et virgo adolevit. nupsit, concepit, peperit, iam mater obivit. quis mortem accuset? quis non accuset in ista? aetatis meritis anus est, aetate puella.