Comma for either/or — dharma, courage. Spelling forgiving — corage finds courage.

    Sāṃkhyakārikā

    Evolution of the principles and the thirteenfold instrument

    Īśvarakṛṣṇa

    In the atlas

    4 min

    SK 22

    prakṛter mahāṃs tato ’haṃ-kāras tasmād gaṇaś ca ṣoḍaśakaḥ tasmād api ṣoḍaśakāt pañcabhyaḥ pañca bhūtāni.

    SK 23

    adhyavasāyo buddhir dharmo jñānaṃ vi-rāga aiśvaryam sāttvikam etad-rūpaṃ tāmasam asmād viparyastam.

    SK 24

    abhimāno ’haṃ-kāras tasmād dvi-vidhaḥ pravartate sargaḥ ekādaśakaś ca gaṇas tan-mātraḥ pañcakaś caiva.

    SK 25

    sāttvika ekādaśakaḥ pravartate vaikṛtād ahaṃ-kārāt bhūtādes tan-mātraḥ sa tāmasas taijasād ubhayaṃ.

    SK 26

    buddhīndriyāṇi cakṣuḥ-śrotra-ghrāṇa-rasana-tvag-ākhyāni vāk-pāṇi-pāda-pāyū-’pasthān karmendriyāny āhuḥ.

    SK 27

    ubhayātmakam atra manaḥ saṃkalpakam indriyaṃ ca sā-dharmyāt guṇa-pariṇāma-viśeṣān nānātvam bāhya-bhedāc ca.

    SK 28

    śabdādiṣu pañcānām ālocana-mātram iṣyate vṛttiḥ vacanādāna-viharaṇotsargānandāś ca pañcānām.

    SK 29

    svā-lakṣaṇyaṃ vṛttis trayasya sā eṣā bhavaty a-sāmānyā sāmānya-karaṇa-vṛttiḥ prāṇādyā vāyavaḥ pañca.

    SK 30

    yugapac catuṣṭayasya tu vṛttiḥ kramaśaś ca tasya nirdiṣṭā dṛṣṭe tathā ’py a-dṛṣṭe trayasya tat-pūrvikā vṛttiḥ.

    SK 31

    svāṃ svām pratipadyante paras-parākūta-hetukāṃ vṛttim puruṣārtha eva hetur na kena cit kāryate karaṇam.

    SK 32

    karaṇaṃ trayodaśa-vidhaṃ tad āharaṇa-dhāraṇa-prakāśa-karam kāryaṃ ca tasya daśadhā hāryaṃ, dhāryam prakāśyaṃ ca.

    SK 33

    antaḥ-karaṇaṃ tri-vidhaṃ daśadhā bāhyaṃ trayasya viṣayākhyam sāmprata-kālam bāhyaṃ tri-kālam ābhy-antaraṃ karaṇam.

    SK 34

    buddhīndriyāṇi teṣām pañca viśeṣāviśeṣa-viṣayāṇi vāg bhavati śabda-viṣayā śeṣāṇi tu pañca-viṣayāṇi.

    SK 35

    sāntaḥ-karaṇā buddhiḥ sarvaṃ viṣayam avagāhate yasmāt tasmāt tri-vidhaṃ karaṇaṃ dvāri dvārāṇi śeṣāṇi.

    SK 36

    ete pradīpa-kalpāḥ paras-para-vi-lakṣaṇā guṇa-viśeṣāḥ kṛtsnam puruṣasyā’rtham prakāśya buddhau prayacchanti.

    SK 37

    sarvam pratyupabhogaṃ yasmāt puruṣasya sādhayati buddhiḥ sā eva ca viśinaṣṭi punaḥ pradhāna-puruṣāntaraṃ sūkṣmam.