Agamemnon

Thyestis Umbra

Opaca linquens Ditis inferni loca

adsum profundo Tartari emissus specu,

incertus utras oderim sedes magis:

fugio Thyestes inferos, superos fugo.

en horret animus et pavor membra excutit:

video paternos, immo fraternos lares,

hoc est vetustum Pelopiae limen domus;

hinc auspicari regium capiti decus

mos est Pelasgis, hoc sedent alti toro

quibus superba sceptra gestantur manu,

locus 'hic habendae curiae— hic epulis locus,

libet reverti, nonne vel tristes lacus

incolere satius, nonne custodem Stygis

trigemina nigris colla iactantem iubis?

ubi ille celeri corpus evinctus rotae

in se refertur, ubi per adversum irritus

redeunte totiens luditur saxo labor,

ubi tondet ales avida fecundum iecur,

et inter undas fervida exustus siti

aquas fugaces ore decepto appetit

poenas daturus caelitum dapibus graves—

sed ille nostrae pars quota est culpae senex?

reputemus omnes quos ob infandas manus

quaesitor urna Gnosius versat reos,

vincam Thyestes sceleribus cunctos meis.

a fratre vincar? liberis plenus tribus

in me sepultis? viscera exedi mea.

nec hactenus Fortuna maculavit patrem,

sed maius aliud ausa commisso scelus

gnatae nefandos petere concubitus iubet.

non pavidus hausi dicta, sed cepi nefas.

ergo ut per omnis liberos irem parens,

coacta fatis gnata fert uterum gravem,

me patre dignum, versa natura est retro:

avo parentem, pro nefas, patri virum,

gnatis nepotes miscui— nocti diem.

Sed sera tandem respicit fessos malis

post fata demum sortis incertae fides:

rex ille regum, ductor Agamemnon ducum,

cuius secutae mille vexillum rates

Iliaca velis maria texerunt suis,

post decima Phoebi lustra devicto Ilio

adest— daturus coniugi iugulum suae.

iam iam natabit sanguine alterno domus:

enses secures tela, divisum gravi

ictu bipennis regium video caput,

iam scelera prope sunt, iam dolus caedes cruor—

parantur epulae, causa natalis tui,

Aegisthe, venit, quid pudor vultus gravat?

quid dextra dubio trepida consilio labat?

quid ipse temet consulis torques rogas, '

an deceat hoc te? respice ad matrem: decet.

Sed cur repente noctis aestivae vices

hiberna longa spatia producunt mora,

aut quid cadentes detinet stellas polo?

Phoebum moramur? redde iam mundo diem.

Chorus O regnorum magnis fallax

Fortuna bonis, in praecipiti

dubioque locas nimis excelsos;

numquam placidam sceptra quietem

certumve sui tenuere diem;

alia ex aliis cura fatigat

vexatque animos nova tempestas.

Non sic Libycis syrtibus aequor

furit alternos volvere fluctus,

non Euxini turget ab imis

commota vadis

unda nivali vicina polo,

ubi caeruleis immunis aquis

lucida versat plaustra Bootes,

ut praecipites regum casus

Fortuna rotat.

Metui cupiunt metuique timent,

non nox illis alma recessus

praebet tutos, non curarum

somnus domitor pectora solvit.

Quas non arces scelus alternum

dedit in praeceps? impia quas non

arma fatigant? iura pudorque

et coniugii sacrata fides

fugiunt aulas; sequitur tristis

sanguinolenta Bellona manu

quaeque superbos urit Erinys,

nimias semper comitata domos,

quas in planum quaelibet hora

tulit ex alto.

Licet arma vacent cessentque doli,

sidunt ipso pondere magna

ceditque oneri Fortuna suo.

vela secundis inflata notis

ventos nimium timuere suos,

nubibus ipsis inserta caput

turris pluvio vapulat Austro,

densasque nemus spargens umbras

annosa videt robora frangi;

feriunt celsos fulmina colles,

corpora morbis maiora patent,

et cum in pastus armenta vagos

vilia currant,

placet in vulnus maxima cervix.

Quicquid in altum Fortuna tulit,

ruitura levat, modicis rebus

longius aevum est: felix mediae

quisquis turbae sorte quietus

aura stringit litora tuta

timidusque mari credere cumbam

remo terras propiore legit.

Clytemestra Nutrix Quid, segnis anime, tuta consilia expetis?

quid fluctuaris? clausa iam melior via est:

licuit pudicos coniugis quondam toros

et sceptra casta vidua tutari fide—

periere mores ius decus pietas fides

et qui redire cum perit nescit pudor;

da frena et omnem prona nequitiam incita:

per scelera semper sceleribus tutum est iter.

tecum ipsa nunc evolve femineos dolos,

quod ulla coniunx perfida atque impos sui

amore caeco, quod novercales manus

ausae, quod ardens impia virgo face,

Phasiaca fugiens regna Thessalica trabe:

ferrum, venena; vel Mycenaeas domos

coniuncta socio profuge furtiva rate—

quid timida loqueris furta et exilium et fugas?

soror ista fecit; te decet maius nefas.

Nvtr. Regina Danaum et inclitum Ledae genus,

quid tacita versas quidve consilii impotens

tumido feroces impetus animo geris?

licet ipsa sileas, totus in vultu est dolor.

proin quicquid est, da tempus ac spatium tibi:

quod ratio non quit saepe sanavit mora.

Clyt. Maiora cruciant quam ut moras possim pati;

flammae medullas et cor exurunt meum,

mixtus dolori subdidit stimulos timor,

invidia pulsat pectus; hinc animum iugo

premit cupido turpis et vinci vetat:

et inter istas mentis obsessae faces,

fessus quidem et devinctus et pessumdatus,

pudor rebellat. fluctibus variis agor,

ut cum hinc profundum ventus, hinc aestus rapit,

incerta dubitat unda cui cedat malo.

proinde omisi regimen e manibus meis:

quocumque me ira, qua dolor, quo spes feret,

hoc ire pergam; fluctibus dedimus ratem:

ubi animus errat, optimum est casum sequi.

Nvtr. Caeca est temeritas quae petit casum ducem.

Clyt. Cui ultima est fortuna, quid dubiam timet?

Nvtr. Tuta est latetque culpa, si pateris, tua.

Clyt. Perlucet omne regiae vitium domus.

Nvtr. Piget prioris et novum crimen struis?

Clyt. Res est profecto stulta nequitiae modus.

Nvtr. Quod metuit auget qui scelus scelere obruit.

Clyt. Et ferrum et ignis saepe medicinae loco est

Nvtr. Extrema primo nemo temptavit loco.

Clyt. Rapienda rebus in malis praeceps via est.

Nvtr. At te reflectat coniugi nomen sacrum.

Clyt. Decem per annos vidua respiciam virum?

Nvtr. Meminisse debes sobolis ex illo tuae.

Clyt. Equidem et iugales filiae memini faces

et generum Achillem: praestitit matri fidem.

Nvtr. Redemit illa classis immotae moras

et maria pigro fixa languore impulit.

Clyt. Pudet doletque— Tyndaris, caeli genus.

lustrale classi Doricae peperi caput!

revolvit animus virginis thalamos meae

quos ille dignos Pelopia fecit domo,

cum stetit ad aras ore sacrifico pater

quam nuptialis! horruit Calchas suae

responsa vocis et recedentes focos.

o scelera semper sceleribus vincens domus,

cruore ventos emimus, bellum nece!

sed vela pariter mille fecerunt rates?

non est soluta prospero classis deo:

eiecit Aulis impias portu rates.

sic auspicatus bella non melius gerit.

amore captae captus, immotus prece

Zminthea tenuit spolia Phoebei senis,

ardore sacrae virginis iam tum furens.

non illum Achilles flexit indomitus minis,

non ille solus fata qui mundi videt,

in nos fidelis augur, in captas levis,

non populus aeger et relucentes rogi:

inter ruentis Graeciae stragem ultimam

sine hoste victus marcet ac Veneri vacat

reparatque amores; neve desertus foret

a paelice umquam barbara caelebs torus,

ablatam Achilli diligit Lyrnesida,

nec rapere puduit e sinu avulsam viri—

en Paridis hostem, nunc novum vulnus gerens

amore Phrygiae vatis incensus furit,

et post tropaea Troica ac versum Ilium

captae maritus remeat et Priami gener.

Accingere, anime: bella non levia apparas.

scelus occupandum est. pigra, quem expectas diem?

Pelopia Phrygiae sceptra dum teneant nurus?

an te morantur virgines viduae domi

patrique Orestes similis? horum te mala

ventura moveant, turbo quis rerum imminet:

quid, misera, cessas? en adest gnatis tuis

furens noverca, per tuum, si aliter nequit,

latus exigatur ensis et perimat duos.

misce cruorem, perde pereundo virum:

mors misera non est commori cum quo velis.

Nvtr. Regina, frena temet et siste impetus

et quanta temptes cogita: victor venit

Asiae ferocis, ultor Europae, trahit

captiva Pergama et diu victos Phrygas;

hunc fraude nunc conaris et furto aggredi,

quem non Achilles ense violavit fero,

quamvis procacem torvus armasset manum,

non melior Aiax morte decreta furens,

non sola Danais Hector et bello mora,

non tela Paridis certa, non Memnon niger,

non Xanthus armis corpora immixta aggerens

fluctusque Simois caede purpureos agens,

non nivea proles Cycnus aequorei dei,

non bellicoso Thressa cum Rheso phalanx,

non picta pharetras et securigera manu

peltata Amazon? hunc domi reducem paras

mactare et aras caede maculare impia?

victrix inultum Graecia hoc facinus feret?

equos et arma classibusque horrens fretum

propone et alto sanguine exundans solum

et tota captae fata Dardaniae domus

regesta Danais, comprime affectus truces

mentemque tibimet ipsa pacifica tuam.

Aegisthus Clytemestra Nutrix Quod tempus animo semper ac mente horrui

adest profecto, rebus extremum meis.

quid terga vertis, anime? quid primo impetu

deponis arma? crede perniciem tibi

et dira saevos fata moliri deos:

oppono cunctis vile suppliciis caput,

ferrumque et ignes pectore adverso excipe,

Aegisthe: non est poena sic nato mori.

tu nos pericli socia, tu, Leda sata,

comitare tantum: sanguinem reddet tibi

ignavus iste ductor ac fortis pater,

sed quid trementes circuit pallor genas

iacensque vultu languido optutus stupet?

Clyt. Amor iugalis vincit ac flectit retro:

referamur illuc, unde non decuit prius

abire; sed nunc casta repetatur fides,

nam sera numquam est ad bonos mores via:

quem paenitet peccasse paene est innocens.

Aeg. Quo raperis amens? credis aut speras tibi

Agamemnonis fidele coniugium? ut nihil

subesset animo quod graves faceret metus:

tamen superba et impotens flatu nimis

Fortuna magno spiritus tumidos daret.

gravis ille sociis stante adhuc Troia fuit:

quid rere ad animum suapte natura trucem

Troiam addidisse? rex Mycenarum fuit,

veniet tyrannus: prospera animos efferant.

effusa circa paelicum quanto venit

turba apparatu! sola sed turba eminet

tenetque regem famula veridici dei:

feresne thalami victa consortem tui?

at illa nolet, ultimum est nuptae malum

palam mariti possidens paelex domum.

nec regna socium ferre nec taedae sciunt.

Clyt. Aegistbe, quid me rursus in praeceps agis

iramque flammis iam residentem incitas?

permisit aliquid victor in captam sibi:

nec coniugem hoc respicere nec dominam decet.

lex alia solio est, alia privato in toro.

quid quod severas ferre me leges viro

non patitur animus turpis admissi memor?

dat ille veniam facile cui venia est opus.

Aeg. Itane est? pacisci mutuam veniam licet?

ignota tibi sunt iura regnorum aut nova?

nobis maligni iudices, aequi sibi

id esse regni maximum pignus putant,

si quicquid aliis non licet solis licet.

Clyt. Ignovit Helenae: iuncta Menelao redit

quae Europam et Asiam paribus afflixit malis.

Aeg. Sed nulla Atriden Venere furtiva abstulit

nec cepit animum coniugi obstrictum suae.

iam crimen ille quaerit et causas parat.

nil esse crede turpe commissum tibi:

quid honesta prodest vita, flagitio vacans?

ubi dominus odit fit nocens, non quaeritur.

Spartamne repetes spreta et Eurotan tuum

patriasque sedes profuga? non dant exitum

repudia regum, spe metus falsa levas.

Clyt. Delicta novit nemo nisi fidus mea.

Aeg. Non intrat umquam regium limen fides.

Clyt. Opibus merebor, ut fidem pretio obligem.

Aeg. Pretio parata vincitur pretio fides.

Clyt. Surgit residuus pristinae mentis pudor—

quid obstrepis? quid voce blandiloqua mala

consilia dictas? scilicet nubet tibi,

regum relicto rege, generosa exuli?

Aeg. Et cur Atrida videor inferior tibi,

gnatus Thyestae?

Clyt. Si parum est, adde et nepos.

Aeg. Auctore Phoebo gignor: haud generis pudet.

Clyt. Phoebum nefandae stirpis auctorem vocas,

quem nocte subita frena revocantem sua

caelo expulistis? quid deos probro addimus?

subripere doctus fraude genialis toros,

quem Venere tantum scimus inlicita virum,

facesse propere ac dedecus nostrae domus

asporta ab oculis: haec vacat regi ac viro.

Aeg. Exilia mihi sunt haud nova, assuevi malis.

si tu imperas, regina, non tantum domo

Argisve cedo: nil moror iussu tuo

aperire ferro pectus aerumnis grave.

Clyt. Siquidem hoc cruenta Tyndaris fieri sinam.

quae iuncta peccat debet et culpae fidem.

secede mecum potius, ut rerum statum

dubium ac minacem iuncta consilia explicent.

Chorus Canite, o pubes inclita, Phoebum!

tibi festa caput

turba coronat, tibi virgineas,

laurum quatiens,

de more comas innuba fudit

stirps Inachia;

tu quoque nostros, Thespias hospes,

comitare choros,

quaeque Erasini gelidos fontes,

quaeque Eurotan,

quaeque virenti tacitum ripa

bibis Ismenon:

quam fatorum praescia Manto,

sata Tiresia,

Latonigenas monuit sacris

celebrare deos.

arcus, victor, pace relata,

Phoebe, relaxa

umeroque graves levibus telis

pone pharetras

resonetque manu pulsa citata

vocale chelys:

nil acre velim magnumque modis

intonet altis,

sed quale soles leviore lyra

flectere carmen

simplex, lusus cum docta tuos

Musa recenset;

licet et chorda graviore sones,

quale canebas

cum Titanas fulmine victos

videre dei,

vel cum montes montibus altis

super impositi

struxere gradus trucibus monstris,

stetit imposita

Pelion Ossa, pinifer ambos

pressit Olympus,

ades, o magni, soror et coniunx,

consors sceptri,

regia Iuno: tua te colimus

turba Mycenae,

tu sollicitum supplexque tui

numinis Argos

sola tueris, tu bella manu

pacemque regis;

tu nunc laurus Agamemnonias

accipe victrix,

tibi multifora tibia buxo

solemne canit,

tibi fila movent docta puellae .

carmine molli,

tibi votivam matres Graiae

lampada iactant:

ad tua coniunx candida tauri

delubra cadet,

nescia aratri, nullo collum

signata iugo.

tuque, o magni gnata Tonantis,

incluta Pallas,

quae Dardanias cuspide turres

saepe petisti,

te permixto matrona minor

maiorque choro

colit et reserat veniente dea

templa sacerdos:

tibi nexilibus turba coronis

redimita venit,

tibi grandaevi lassique senes

compote voto

reddunt grates libantque manu

vina trementi.

et te Triviam nota memores

voce precamur:

tu maternam sistere Delon,

Lucina, iubes,

huc atque illuc prius errantem

Cyclada ventis;

nunc iam stabilis fixa terras

radice tenet,

respuit auras religatque rates

assueta sequi,

tu Tantalidos funera matris

victrix numeras:

stat nunc Sipyli vertice summo

flebile saxum,

et adhuc lacrimas marmora fundunt

antiqua novas,

colit impense femina virque

numen geminum,

tuque ante omnis, pater ac rector

fulmine pollens,

cuius nutu simul extremi

tremuere poli,

generis nostri, Iuppiter, auctor,

cape dona libens

abavusque tuam non degenerem

respice prolem.

Sed ecce, vasto concitus miles gradu

manifesta properat signa laetitiae ferens

(namque hasta summo lauream ferro gerit)

fidusque regi semper Eurybates adest.

Eurybates Clytemestra Chorus Delubra et aras caelitum et patrios lares

post longa fessus spatia, vix credens mihi,

supplex adoro. vota superis solvite:

telluris altum remeat Argolicae decus

tandem ad penates victor Agamemnon suos,

Clyt. Felix ad aures nuntius venit meas.

ubinam petitus per decem coniunx mihi

annos moratur? pelagus an terras premit?

Evr. Incolumis, auctus gloria, laude inclitus

reducem expetito litori impressit pedem.

Clyt. Sacris colamus prosperum tandem diem

et si propitios attamen lentos deos.

tu pande vivat coniugis frater mei

et pande teneat quas soror sedes mea.

Evr. Meliora votis posco et obtestor deos:

nam certa fari sors maris dubii vetat.

ut sparsa tumidum classis excepit mare,

ratis videre socia non potuit ratem.

quin ipse Atrides aequore immenso vagus

graviora pelago damna quam bello tulit

remeatque victo similis, exiguas trahens

lacerasque victor classe de tanta rates.

Clyt. Effare casus quis rates hausit meas?

aut quae maris fortuna dispulerit duces.

Evr. Acerba fatu poscis, infaustum iubes

miscere laeto nuntium, refugit loqui

mens aegra tantis atque inhorrescit malis.

Clyt. Exprome: clades scire qui refugit suas

gravat timorem; dubia plus torquent mala.

Evr. Vt Pergamum omne Dorica cecidit face,

divisa praeda est, maria properantes petunt.

iamque ense fessum miles exonerat latus,

neglecta summas scuta per puppes iacent;

ad militares remus aptatur manus

omnisque nimium longa properanti mora est.

signum recursus regia ut fulsit rate

et clara laetum remigem monuit tuba,

aurata primas prora designat vias

aperitque cursus, mille quos puppes secent.

hinc aura primo lenis impellit rates

adlapsa velis; unda vix actu levi

tranquilla Zephyri mollis afflatu tremit.

splendetque classe polagus et pariter latet.

iuvat videro nuda Troiae litora, .

iuvat rolicti sola Sigei loca.

proporat iuventus omnis adductos simul

lentare remos, adiuvat ventos manu

et valida nisu bracchia alterno movet.

sulcata, vibrant aequora et latera increpant

dirimuntque canae caerulum spumae mare.

ut aura plenos fortior tendit sinus,

posuere tonsas, credita, est vento ratis

{ususque transtris miles aut terras procul,

quantum recedunt vela, fugientes notat,

aut bella narrat: Hectoris fortis minas

currusque et empto redditum corpus rogo,

sparsum cruore rogis Herceum Iovem.

tunc qui iacente reciprocus ludit salo

tumidumque pando transilit dorso mare

Tyrrhenus omni piscis exultat freto

agitatque gyros et comes lateri adnatat,

anteire naves laetus et rursus sequi;

nunc prima tangens rostra lascivit chorus,

millosimam nunc ambit et lustrat ratem.

iam litus omne tegitur et campi latent

et dubia parent montis Idaei iuga;

et iam, quod unum pervicax acies videt,

Iliacus atra fumus apparot nota.

iam lassa Titan colla relevabat iugo,

in astra iam lux prona, iam praeceps dios.

exigua nubes sordido crescens globo

nitidum cadentis inquinat Phoebi iubar;

suspecta rarius occideris fecit freta.

nox prima caelum sparserat stellis, iacent

deserta vento vela. tum murmur grave,

maiora minitans, collibus summis cadit

tractuque longo litus ac petrae gemunt:

agitata ventis unda Venturis tumet:

cum subito luna conditur, stellae latent,

in astra pontus tollitur, caelum perit

nec una nox est: densa tenebras obruit

caligo et omni luce subducta fretum

caelumque miscet, undique incumbunt simul

rapiuntque pelagus infimo eversum solo

adversus Euro Zephyros et Boreae Notus:

sua quisque mittit tela et infesti fretum

emoliuntur, turbo convolvit mare:

Strymonius altas Aquilo contorquet nives

Libycusque harenas Auster ac Syrtes agit;

imbre auget undas, Eurus orientem movet

Nabataea quatiens regna et Eoos sinus.

quid rabidus ora Corus oceano exerens?

mundum revelli sedibus totum suis

ipsosque rupto crederes caelo deos

decidere et atrum rebus induci chaos.

vento resistit aestus et ventus retro

aestum revolvit; non capit sese mare

undasque miscent imber et fluctus suas.

nec hoc levamen denique aerumnis datur,

videre saltem et nosse quo pereant malo:

premunt tenebrae lumina et dirae Stygis

inferna nox est. excidunt ignes tamen

et nube dirum fulmen elisa micat,

miserisque lucis tanta dulcedo est malae:

hoc lumen optant. ipsa se classis premit

et prora prorae nocuit et lateri latus,

illam dehiscens pontus in praeceps rapit

hauritque et alto redditam revomit mari;

haec onere sidit, illa convulsum latus

submittit undis, fluctus hanc decimus tegit;

haec lacera et omni decore populato levis

fluitat nec illi vela nec tonsae manent

nec rectus altas malus antemnas ferens,

sed trunca toto puppis Icario natat,

nil ratio et usus audet: ars cessit malis;

tenet horror artus, omnis officio stupet

navita relicto, remus effugit manus,

in vota miseros ultimus cogit timor

eademque superos Troes et Danai rogant.

i quid fata possunt! invidet Pyrrhus patri,

Aiaci Vlixes, Hectori Atrides minor,

Agamemno Priamo; quisquis ad Troiam iacet

felix vocatur, cadere qui meruit gradu,

quem fama servat, victa quem tellus tegit,

'nil nobile ausos pontus atque undae ferunt?

ignava fortes fata consument viros?

perdenda mors est? quisquis es nondum malis

satiate tantis caelitum, tandem tuum

numen serena: cladibus nostris daret

vel Troia lacrimas, odia si durant tua

placetque mitti Doricum exitio genus,

quid hos simul perire nobiscum iuvat,

quibus perimas? sistito infestum mare:

vehit ista Danaos classis, et Troas venit.'

nec plura possunt: occupat vocem mare.

Ecce alia clades, fulmine irati Iovis

armata Pallas quicquid haut hasta minax,

haut aegide, haut furore Gorgoneo potest,

at igne patrio temptat, et caelo novae

spirant procellae, solus invictus malis

luctatur Aiax. vela cogentem hunc sua

tento rudente flamma praestrinxit cadens,

libratur aliud fulmen: hoc toto impetu

certum reducta Pallas excussit manu,

imitata patrem, transit Aiacem et ratem

ratisque partem secum et Aiacem tulit,

nil ille motus, ardua ut cautes, salo

ambustus extat, dirimit insanum mare

fluctusque rumpit pectore et navem manu

complexus ignes traxit et caeco mari

conlucet Aiax, omne resplendet fretum,

tandem occupata rupe furibundum intonat:

'superasse cuncta, pelagus atque ignes iuvat,

vicisse caelum Palladem fulmen mare.

non me fugavit bellici terror dei

Phoebea nec me tela pepulerunt gradu:

cum Phrygibus istos vicimus— tene horream?

aliena inerti tela mittis dextera,

quid si ipse mittat?' plura cum auderet furens,

tridente rupem subruit pulsam pater

Neptunus imis exerens undis caput

solvitque montem; quem cadens secum tulit

terraque et igne victus et pelago iacet.

Nos alia maior naufragos pestis vocat,

est humilis, unda, scrupeis mendax vadis,

ubi saxa rapidis clausa verticibus tegit

fallax Caphereus; aestuat scopulis fretum

fervetque semper fluctus alterna vice.

arx imminet praerupta quae spectat mare

utrimque geminum: Pelopis hinc oras tui

et Isthmon, arto qui recurvatus solo

Ionia iungi maria Phrixeis vetat,

hinc scelere Lemnon nobilem et Calchedona

tardamque ratibus Aulida: hanc arcem occupat

Palamedis ille genitor et clarum manu

lumen nefanda vertice e summo efferens

in saxa ducit perfida classem face.

haerent acutis rupibus fixae rates;

has inopis undae brevia comminuunt vada,

pars vehitur huius prima, pars scopulo sedet;

hanc alia retro spatia relegentem ferit

et fracta frangit, iam timent terram rates

et maria malunt. cecidit in lucem furor:

postquam litatum est Ilio, Phoebus redit

et damna noctis tristis ostendit dies.

Clyt. Vtrumne doleam laeter an reducem virum?

remeasse laetor vulnus et regni grave

lugere cogor, redde iam Grais, pater

altisona quatiens regna, placatos deos.

nunc omne laeta fronde veletur caput,

sacrifiea dulces tibia effundat modos

et nivea magnas victima ante aras cadat

Sed ecce. turba tristis in comptae comas

Iliades adsunt, quas super celso gradu

effrena Phoebas entheas laurus quatit.

Chorus Iliadum Cassandra Heu quam dulce malum mortalibus additum

vitae diras amor, cum pateat malis

effugium et miseros libera mors vocet

portus aeterna placidus quiete,

nullus hunc terror nec impotentia

procella Fortunae movet aut iniqui

flamma Tonantis.

Perrumpet omne servitium

contemptor levium deorum,

qui vultus Acherontis atri,

qui Styga tristem non tristis videt

audetque vitae ponere finem.

Alta pax . . . nullos

civium coetus timet aut minaces

victoris iras, non maria asperis

insana coris, non acies feras

pulvereamve nubem

motam barbaricis equitum catervis;

non urbe cum tota populos cadentes,

hostica muros populari te flamma,

indoinitumve bellum:

par ille regi, par superis erit.

o quam miserum est nescire mori!

Vidimus patriam ruentem nocte funesta,

cum Dardana tecta Dorici raperetis ignes,

non illa bello victa, non armis,

ut quondam, Herculea cecidit pharetra.

quam non Pelei Thetidisquo natus

carosque Pelidae nimium feroci

vicit, acceptis cum fulsit armis

fuditque Troas falsus Achilles,

aut cum ipso Pelides animos feroces

sustulit luctu celeremque saltu

Troades summis timuere muris,

perdidit in malis

extremum decus fortiter vinci:

restitit quinis bis annis

unius noctis peritura furto.

Vidimus simulata dona

molis immensae Danaumque

fatale munus duximus nostra

creduli dextra tremuitque saepe

limine in primo sonipes, cavernis

conditos reges bellumque gestans;

et licuit dolos versare ut ipsi

fraude sua caderent Pelasgi.

saepe commotae sonuere parmae

tacitumque murmur percussit aures,

ut fremuit male subdolo

parens Pyrrhus Vlixi.

Secura metus Troica pubes

sacros gaudet tangere funes,

hinc aequaevi gregis Astyanax,

hinc Haemonio desponsa rogo

ducunt turmas,

haec femineas, ille viriles.

festae matres votiva ferunt

munera divis:

festi patres adeunt aras,

unus tota est vultus in urbe;

et, quod numquam post Hectoreos

vidimus ignes, laeta est Hecuba.

quid nunc primum, dolor infelix,

quidve extremum deflere paras?

moenia, divum fabricata manu,

diruta nostra?

an templa deos super usta suos?

non vacat istis lacrimare malis:

te, magne parens, flent Iliades.

vidi, vidi

senis in iugulo telum Pyrrhi

vix exiguo sanguine tingui.

Cass. Cohibete lacrimas omne quas tempus petet,

Troades, et ipsae vestra lamentabili

lugete gemitu funera: aerumnae meae

socium recusant, cladibus questus meis

removete, nostris ipsa sufficiam malis.

Chor. Lacrimas lacrimis miscere iuvat:

magis exurunt quos secretae

lacerant curae, iuvat in medium

deflere suos; nec tu, quamvis

dura virago patiensque mali,

poteris tantas flere ruinas,

non quae verno mobile carmen

ramo cantat tristis aedon

Ityn in varios modulata sonos,

non quae tectis Bistonis ales

residens summis impia diri

furta mariti garrula narrat,

lugere tuam poterit digne

conquesta domum, licet ipse velit

clarus niveos inter olores

Histrum cycnus Tanainque colens

extrema loqui, licet alcyones

Ceyca suum fluctu leviter

plangente sonent, cum tranquillo

male confisae credunt iterum

pelago audaces fetusque suos

nido pavidae titubante fovent;

non si molles comitata viros

tristis Iaceret bracchia tecum

quae turritae turba parenti

pectora, rauco concita buxo,

ferit ut Phrygium lugeat Attin,

non est lacrimis, Cassandra, modus,

quia quae patimur vicere modum.

Sed cur sacratas deripis capiti infulas?

miseris colendos maxime superos putem.

CASS, Vicere nostra iam metus omnis mala.

equidem nec ulla caelites placo prece

nec, si velint saevire, quo noceant habent.

Fortuna vires ipsa consumpsit suas.

quae patria restat, quis pater, quae iam soror?

bibere tumuli sanguinem atque arae meum.

quid illa felix turba fraterni gregis?

exhausta nempe: regia miseri senes

vacua relicti, totque per thalamos vident

praeter Lacaenam ceteras viduas nurus,

tot illa regum mater et regimen Phrygum,

fecunda in ignes Hecuba fatorum novas

experta leges induit vultus feros:

circa ruinas rabida latravit suas,

Troiae superstes, Hectori, Priamo, sibi.

Chor. Silet repente Phoebas et pallor genas

creberque totum possidet corpus tremor;

stetere vittae, mollis horrescit coma,

anhela corda murmure incluso fremunt,

incerta nutant lumina et versi retro

torquentur oculi, rursus immoti rigent.

nunc levat in auras altior solito caput

graditurque celsa, nunc reluctantis parat

reserare fauces, verba nunc clauso male

custodit ore maenaa impatiens dei.

Cass. Quid me furoris incitam stimulis novi

quid mentis inopem, sacra Parnasi iuga,

rapitis? recede, Phoebe, iam non sum tua,

extingue flammas pectori infixas meo.

cui nunc vagor vaesana? cui bacchor furens?

iam Troia cecidit— falsa quid vates ago?

Vbi sum? fugit lux alma et obscurat genas

nox alta et aether abditus tenebris latet,

sed ecce gemino sole praefulget dies

geminumque duplices Argos attollit domus.

Idaea cerno nemora: fatalis sedet

inter potentes arbiter pastor deas.

timete reges, moneo, furtivum genus: . . .

agrestis iste alumnus evertet domum,

quid ista vaecors tela feminea manu

destricta praefert? quem petit dextra virum

Lacaena cultu, ferrum Amazonium gerens?

quae versat oculos alia nunc facies meos?

victor ferarum colla sublimis iacet

ignobili sub dente Marmaricus leo,

morsus cruentos passus audacis leae.

quid me vocatis sospitem solam e meis,

umbrae meorum? te sequor testis, pater,

Troiae sepultae; frater, auxilium Phrygum

terrorque Danaum, non ego antiquum decus

video aut calentes ratibus exustis manus,

sed lacera membra et saucios vinclo gravi

illos lacertos; te sequor, nimium cito

congresse Achilli Troile; incertos geris,

Deiphobe, vultus, coniugis munus novae,

iuvat per ipsos ingredi Stygios lacus,

iuvat videre Tartari saevum canem

avidique regna Ditis! haec hodie ratis

Phlegethontis atri regias animas vehet,

victamqne victricemqne. vos. umbrae, precor.

iurata superis unda. te pariter precor:

reserate paulum terga nigrantis poli,

levis ut Mycenas turba prospiciat Phrygum.

spectate. miseri: fata se vertunt retro.

Instant sorores squalidae

sanguinea iactant verbera.

fert laeva semustas faces

turgentque pallentes genae

et vestis atri funeris

exesa cingit ilia,

strepuntque nocturni metus

et ossa vasti corporis

corrupta longinquo situ

palude limosa iacent.

et ecce, defessus senex

ad ora ludentes aquas

non captat oblitus sitim,

maestus futuro funere:

exultat et ponit gradus

pater decoros Dardanus.

Chor. Iam pervagatus ipse se fregit furor,

caditque flexo qualis ante aras genu

cervice taurus vulnus incertum gerens,

relevemus artus, en deos tandem suos

victrice lauru cinctus Agamemnon adit,

et festa coniunx obvios illi tulit

gressus reditque iuncta concordi gradu.

Agamemno Cassandra Tandem reverter sospes ad patrios lares;

o cara salve terra, tibi tot barbarae

dedere gentes spolia, tibi felix diu

potentis Asiae Troia summisit manus,

quid ista vates corpus effusa ac tremens

dubia labat cervice? famuli, attollite,

refovete gelido latice. iam recipit diem

marcente visu. suscita sensus tuos:

optatus ille portus aerumnis adest,

festus dies est.

Cass. Festus et Troiae fuit.

Agam. Veneremur aras.

Cass. Cecidit ante aras pater.

Agam. Iovem precemur pariter.

Cass. Herceum Iovem ?

Agam. Credis videre te Ilium?

Cass. Et Priamum simul.

Agam. Hic Troia non est.

Cass. Helena ubi est Troiam puto.

Agam. Ne metue dominam famula,

Cass. Libertas adest.

Agam. Secura vive.

Cass. Mihi mori est securitas.

Agam. Nullum est periclum tibimet.

Cass. At magnum tibi.

Agam. Victor timere quid potest?

Cass. Quod non timet.

Agam. Hanc fida famuli turba, dum excutiat deum,

retinete ne quid impotens peccet furor.

at te, pater, qui saeva torques fulmina

pellisque nubes, sidera et terras regis,

ad quem triumphi spolia victores ferunt,

et te sororem cuncta pollentis viri,

Argolica limo, pecore votivo libens

Arabumque donis supplice et fibra colam.

Chorus Cassandra Argos nobilibus nobile civibus,

Argos iratae carum novercae,

semper ingentes alumnos

educas, numerum deorum

imparem aequasti: tuus ille

bis seno meruit labore

adlegi caelo

magnus Alcides, cui lege mundi

Iuppiter rupta geminavit horas

roscidae noctis iussitque Phoebum

tardius celeres agitare currus

et tuas lente remeare bigas,

pallida Phoebe;

rettulit pedem

nomen alternis stella quae mutat

seque mirata est Hesperum dici;

Aurora movit ad solitas vices

caput et relabens imposuit seni

collum marito.

sensit ortus, sensit occasus

Herculem nasci: violentus ille

nocte non una poterat creari.

tibi concitatus substitit mundus,

o puer subiture caelum.

te sensit Nemeaeus arto

pressus lacerto fulmineus leo

cervaque Parrhasis,

sensit Arcadii populator agri,

gemuitque taurus Dictaea linquens

horridus arva.

morte fecundum domuit draconem

vetuitque collo pereunte nasci,

geminosque fratres

pectore ex uno tria monstra natos

stipite incusso fregit insultans, '

duxitque ad ortus Hesperium pecus,

Geryonae spolium triformis.

egit Threicium gregem,

quem non Strymonii gramine fluminis

Hebrive ripis pavit tyrannus:

hospitum dirus stabulis cruorem

praebuit saevis tinxitque crudos

ultimus rictus sanguis aurigae,

vidit Hippolyto ferox

pectore e medio rapi

spolium, et sagittis

nube percussa Stymphalis alto

decidit caelo;

arborque pomis fertilis aureis

extimuit manus insueta carpi

fugitque in auras leviore ramo.

audivit sonitum crepitante lamna

frigidus custos nescius somni,

linqueret cum iam nemus omne fulvo

plenus Alcides vacuum metallo.

tractus ad caelum canis inferorum

triplici catena tacuit nec ullo

latravit ore,

lucis ignotae metuens colorem.

te duce succidit

mendax Dardanidae domus

et sensit arcus iterum timendos;

te duce concidit

totidem diebus Troia quot annis.

Cass. Res agitur intus magna, par annis decem.

eheu quid hoc est? anime, consurge et cape

pretium furoris: vicimus victi Phryges.

bene est, resurgit Troia; traxisti iacens,

parens, Mycenas, terga dat victor tuus!

tam clara numquam providae mentis furor

ostendit oculis: video et intersum et fruor:

imago visus dubia non fallit meos:

spectemus. epulae regia instructae domo,

quales fuerunt ultimae Phrygibus dapes,

celebrantur: ostro lectus Iliaco nitet

merumque in auro veteris Assaraci trahunt.

en ipse picta veste sublimis iacet,

Priami superbas corpore exuvias gerens.

detrahere cultus uxor hostiles iubet,

induere potius coniugis fidae manu

textos amictus— horreo atque animo tremo:

regemne perimet exul et adulter virum?

venere fata. sanguinem extremae dapes

domini videbunt et cruor Baccho incidet.

mortifera vinctum perfide tradit neci

induta vestis: exitum manibus negant

caputque laxi et invii claudunt sinus.

haurit trementi semivir dextra latus,

nec penitus egit: vulnere in medio stupet.

at ille, ut altis hispidus silvis aper

cum casse vinctus temptat egressus tamen

artatque motu vincla et in cassum furit,

cupit fluentes undique et caecos sinus

dissicere et hostem quaerit implicitus suum.

armat bipenni Tyndaris dextram furens,

qualisque ad aras colla taurorum popa

designat oculis antequam ferro petat,

sic huc et illuc impiam librat manum.

habet, peractum est. pendet exigua male

caput amputatum parte et hinc trunco cruor

exundat, illic ora cum fremitu iacent.

nondum recedunt: ille iam exanimem petit

laceratque corpus, illa fodientem adiuvat.

uterque tanto scelere respondet suis:

est hic Thy este gnatus, haec Helenae soror.

stat ecce Titan dubius emerito die,

suane currat an Thyestea via.

Electra Fuge, o paternae mortis auxilium unicum,

fuge et scelestas hostium vita manus,

eversa domus est funditus, regna occidunt,

hospes quis iste concitos currus agit?

germane, vultus veste furabor tuos.

quid, anime demens, refugis? externos times?

domus timenda est. pone iam trepidos metus,

Oresta: amici fida praesidia intuor.

Strophius Electra Phocide relicta Strophius Elea inclutus

palma revertor. causa veniendi fuit

gratari amico, cuius impulsum manu

cecidit decenni Marte concussum Ilium,

quaenam ista lacrimis lugubrem vultum rigat

pavetque maesta? regium agnosco genus.

Electra, fletus causa quae laeta in domo est?

El. Pater peremptus scelere materno iacet,

comes paternae quaeritur natus neci,

Aegisthus arces Venere quaesitas tenet.

Str. O nulla longi temporis felicitas!

El. Per te parentis memoriam obtestor mei,

per sceptra terris nota, per dubios deos:

recipe hunc Oresten ac pium furtum occule.

Str. Etsi timendum caesus Agamemnon docet,

aggrediar et te, Oresta, furabor libens,

cape hoc decorum ludicri certaminis,

insigne frontis; laeva victricem tenens

frondem virenti protegat ramo caput,

et ista donum palma Pisaei Iovis

velamen eadem praestet atque omen tibi.

tuque o paternis assidens frenis comes,

condisce, Pylade, patris exemplo fidem,

vos Graecia nunc teste veloces equi

infida cursu fugite praecipiti loca.

El. Excessit, abiit, currus effreno impetu

cffugit aciem, tuta iam cpperiar meos

hostes et ultro vulneri opponam caput.

Adest cruenta coniugis victrix sui

et signa caedis veste maculata gerit.

manus recenti sanguine etiamnunc madent

vultusque prae se scelera truculenti ferunt.

concedam ad aras. patere me vittis tuis,

Cassandra, iungi paria metuentem tibi.

Clytemestra Electra Aegisthus Cassandra Hostis parentis, impium atque audax caput,

quo more coetus publicos virgo petis?

El. Adulterarum virgo deserui domum.

Clyt. Quis esse credat virginem?

El. Natam, tuam?

Clyt. Modestiae cum matre.

El. Pietatem doces?

Clyt. Animos viriles corde tumefacto geris;

sed agere domita feminam disces malo.

El. Nisi forte fallor, feminas ferrum decet.

Clyt. Et esse demens te parem nobis putas?

El. Vobis? quis iste est alter Agamemnon tuus?

ut vidua loquere: vir caret vita tuus.

Clyt. Indomita posthac virginis verba impiae

regina frangam; citius interea mihi

edissere ubi sit natus, ubi frater tuus.

El. Extra Mycenas.

Clyt. Redde nunc natum mihi.

El. Et tu parentem redde.

Clyt. Quo latitat loco?

El. Tuto quietus, regna non metuens nova:

iustae parenti satis.

Clyt. At iratae parum.

morieris hodie.

El. Dummodo hac moriar manu.

recedo ab aris. sive te iugulo iuvat

mersisse ferrum, praebeo iugulum tibi;

seu more pecudum colla resecari placet,

intenta cervix vulnus expectat tuum.

scelus paratum est: caede respersam viri

atque obsoletam sanguine hoc dextram ablue.

Clyt. Consors pericli pariter ac regni mei,

Aegisthe, gradere, gnata genetricem impie

probris lacessit, occulit fratrem abditum.

Aeg. Furibunda virgo, vocis infandae sonum

et aure verba indigna materna opprime.

El. Etiam monebit sceleris infandi artifex,

per scelera gnatus, nomen ambiguum suis,

idem sororis gnatus et patris nepos?

Clyt. Aegisthe, cessas impium ferro caput

demetere? fratrem reddat aut animam statim.

Aeg. Abstrusa caeco carcere et saxo exigat

aevum, et per omnes torta poenarum modos

referre quem nunc occulit forsan volet

inops egens inclusa, paedore obruta,

vidua ante thalamos, exul, invisa omnibus

aethere negate sero subcumbet malis.

El. Concede mortem,

Aeg. Si recusares, darem,

rudis est tyrannus morte qui poenam exigit.

El. Mortem aliquid ultra est?

Aeg. Vita, si cupias mori.

abripite, famuli, monstrum et avectam procul

ultra Mycenas ultimo in regni angulo

vincite saeptam nocte tenebrosi specus,

ut inquietam virginem carcer domet.

Clyt. At ista poenas capite persolvet suo

captiva coniunx, regii paelex tori.

trahite, ut sequatur coniugem ereptum milli.

Cass. Ne trahite. vestros ipsa praecedam gradus.

perferre prima nuntium Phrygibus meis

propero: repletum ratibus eversis mare,

captas Mycenas, mille ductorem ducum,

ut paria fata Troicis lueret malis,

perisse dono feminae: stupro, dolo.

nihil moramur, rapite, quin grates ago.

iam, iam iuvat vixisse post Troiam, iuvat.

Clyt. Furiosa, morere.

Cass. Veniet et vobis furor.—