Carmina

Praefatio panegyrici dicti Anthemio Augusto bis consuli

Cum iuvenem super astra Iovem natura locaret

susciperetque novus regna vetusta deus,

certavere suum venerari numina numen

disparibusque modis par cecinere sophos.

Mars clangente tuba patris praeconia dixit

laudavitque sono fulmina fulmineo;

Arcas et Arcitenens fidibus strepuere sonoris,

doctior hic citharae pulsibus, ille lyrae;

Castalidumque chorus vario modulamine plausit,

carminibus, cannis, pollice, voce, pede.

sed post caelicolas etiam mediocria fertur

cantica semideum sustinuisse deus.

tunc Faunis Dryades Satyrisque Mimallones aptae

fuderunt lepidum, rustica turba, melos.

alta cicuticines liquerunt Maenala Panes

postque chelyn placuit fistula rauca Iovi.

hos inter Chiron, ad plectra sonantia saltans,

flexit inepta sui membra facetus equi;

semivir audiri meruit meruitque placere,

quamvis hinnitum, dum canit, ille daret.

ergo sacrum dives et pauper lingua litabat

summaque tunc voti victima cantus erat.

sic nos, o Caesar, nostri spes maxima saecli,

post magnos proceres parvula tura damus,

audacter docto coram Victore canentes,

aut Phoebi aut vestro qui solet ore loqui;

qui licet aeterna sit vobis quaestor in aula,

aeternum nobis ille magister erit.

ergo colat variae te, princeps, hostia linguae;

nam nova templa tibi pectora nostra facis.

Panegyricus

Auspicio et numero fasces, Auguste, secundos

erige et effulgens trabealis mole metalli

annum pande novum consul vetus ac sine fastu

scribere bis fastis; quamquam diademate crinem

fastigatus eas umerosque ex more priorum

includat Sarrana chlamys, te picta togarum

purpura plus capiat, quia res est semper ab aevo

rara frequens consul, tuque o cui laurea, Iane,

annua debetur, religa torpore soluto

quavis fronde comas, subita nec luce pavescas

principis aut rerum credas elementa moveri,

nil natura novat: sol hic quoque venit ab ortu.

Hic est, o proceres, petiit quem Romula virtus

et quem vester amor; cui se ceu victa procellis

atque carens rectore ratis respublica fractam

intulit, ut digno melius flectenda magistro,

ne tempestates, ne te, pirata, timeret.

te prece ruricola expetiit, te foedere iunctus

adsensu, te castra tubis, te curia plausu,

te punctis scripsere tribus collegaque misit

te nobis regnumque tibi; suffragia tot sunt

quanta legit mundus, fateor, trepidavimus omnes,

ne vellet collega pius permittere voto

publica vota tuo. credet ventura propago?

in nos ut possint, princeps, sic cuncta licere,

de te non totum licuit tibi. facta priorum

exsuperas, Auguste Leo; nam regna superstat

qui regnare iubet: melius respublica vestra

nunc erit una magis, quae sic est facta duorum.

Salve, sceptrorum columen, regina Orientis,

orbis Roma tui, rerum mihi principe misso

iam non Eoo solum veneranda Quiriti,

imperii sedes, sed plus pretiosa quod exstas

imperii genetrix. Rhodopen quae portat et Haemum,

Thracum terra tua est, heroum fertilis ora.

excipit hic natos glacies et matris ab alvo

artus infantum molles nix civica durat.

pectore vix alitur quisquam, sed ab ubere tractus

plus potat per vulnus equum; sic lacte relicto

virtutem gens tota bibit, crevere parumper:

mox pugnam ludunt iaculis; hos suggerit illis

nutrix plaga iocos, pueri venatibus apti

lustra feris vacuant, rapto ditata iuventus

iura colit gladii, consummatamque senectam

non ferro finire pudet: tali ordine vitae

cives Martis agunt, at tu circumflua ponto

Europae atque Asiae commissam carpis utrimque

temperiem; nam Bistonios Aquilonis hiatus

proxima Calchidici sensim tuba temperat Euri.

interea te Susa tremunt ac supplice cultu

flectit Achaemenius lunatum Persa tiaram.

Indus odorifero crinem madefactus amomo

in tua lucra feris exarmat guttur alumnis,

ut pandum dependat ebur; sic trunca reportat

Bosphoreis elephas inglorius ora tributis.

porrigis ingentem spatiosis moenibus urbem,

quam tamen angustam populus facit; itur in aequor

molibus et veteres tellus nova contrahit undas;

namque Dicarcheae translatus pulvis harenae

intratis solidatur aquis durataque massa

sustinet advectos peregrino in gurgite campos,

sic te dispositam spectantemque undique portus,

vallatam pelago terrarum commoda cingunt.

fortunata sat es Romae partita triumphos,

et iam non querimur: valeat divisio regni.

concordant lancis partes; dum pondera nostra

suscipis, aequasti. Tali tu civis ab urbe

Procopio genitore micas, cui prisca propago

Augustis venit a proavis; quem dicere digno

non datur eloquio, nec si modo surgat Averno

qui cantu flexit scopulos digitisque canoris

compulit auritas ad plectrum currere silvas,

cum starent Hebri latices cursuque ligato

fluminis attoniti carmen magis unda sitiret.

Huic quondam iuveni reparatio credita pacis

Assyriae; stupuit primis se Parthus in annis

consilium non ferre senis; conterritus haesit

quisque sedet sub rege satraps: ita vinxerat omnes

legati genius, tremuerunt Medica rura,

quaeque draconigenae portas non clauserat hosti,

tum demum Babylon nimis est sibi visa patere,

partibus at postquam statuit nova formula foedus

Procopio dictante magis, iuratur ab illis

ignis et unda deus, nec non rata pacta futura

hic divos testatur avos. Chaldaeus in extis

pontificum de more senex arcana peregit

murmura; gemmantem pateram rex ipse retentans

fudit turicremis carchesia cernuus aris.

suscipit hinc reducem duplicati culmen honoris:

patricius nec non peditumque equitumque magister

praeficitur castris, ubi Tauri claustra cohercens

Aethiopasque vagos belli terrore relegans

gurgite pacato famulum spectaret Orontem.

Huic socer Anthemius, praefectus, consul et idem,

iudiciis populos atque annum nomine rexit.

purpureos Fortuna viros cum murice semper

prosequitur; solum hoc tantum mutatur in illis,

ut regnet qui consul erat. sed omittimus omnes:

iam tu ad plectra veni, tritus cui casside crinis

ad diadema venit, rutilum cui Caesaris ostrum

deposito thorace datur sceptroque replenda

mucrone est vacuata manus, cunabula vestra

imperii fulsere notis et praescia tellus

aurea converso promisit saecula fetu.

te nascente ferunt exorto flumina melle

dulcatis cunctata vadis oleique liquores

isse per attonitas baca pendente trapetas.

protulit undantem segetem sine semine campus

et sine se natis invidit pampinus uvis.

hibernae rubuere rosae spretoque rigore

lilia permixtis insultavere pruinis.

tale puerperium quotiens Lucina resolvit,

mos elementorum cedit regnique futuri

fit rerum novitate fides, venisse beatos

sic loquitur natura deos: constantis Iuli

lambebant teneros incendia blanda capillos;

Astyages Cyro pellendus forte nepoti

inguinis expavit diffusum vite racemum;

praebuit intrepido mammas lupa feta Quirino;

Iulius in lucem venit dum laurea flagrat;

magnus Alexander nec non Augustus habentur

concepti serpente deo Phoebumque Iovemque

divisere sibi: namque horum quaesiit unus

Cinyphia sub Syrte patrem; maculis genetricis

alter Phoebigenam sese gaudebat haberi,

Paeonii iactans Epidauria signa draconis.

multos cinxerunt aquilae subitumque per orbem

lusit venturas famulatrix penna coronas.

ast hunc, egregii proceres, ad sceptra vocari

iam tum nosse datum est, laribus cum forte paternis

protulit excisus iam non sua germina palmes.

imperii ver illud erat; sub imagine frondis

dextra per arentem florebant omina virgam,

at postquam primos infans exegerat annos,

reptabat super arma patris, quamque arta terebat

lammina cervicem gemina complexus ab ulna

livida laxatis intrabat ad oscula cristis,

ludus erat puero raptas ex hoste sagittas

festina tractare manu captosque per arcus

flexa reluctantes in cornua trudere nervos,

nunc tremulum tenero iaculum torquere lacerto

inque frementis equi dorsum cum pondere conti

indutas Chalybum saltu transferre catenas,

inventas agitare feras et fronde latentes

quaerere, deprensas modo claudere cassibus artis,

nunc torto penetrare veru: tum saepe fragore

laudari comitum, frendens cum belua ferrum

ferret et intratos exirent arma per armos,

conde Pelethronios, alacer puer et venator,

Aeacida, titulos, quamquam subiecta magistri

terga premens et ob hoc securus lustra pererrans

tu potius regereris equo. non principe nostro

spicula direxit melius Pythona superstans

Paean, cum vacua turbatus paene pharetra

figeret innumeris numerosa volumina telis.

Nec minus haec inter veteres audire sopbistas:

Mileto quod crete Thales vadimonia culpas;

Lindie quod Cleobule canis modus optimus esto;

ex Ephyra totum meditaris quod Periander;

Attice quodve Solon finem bene respicis aevi;

Prienaee Bia, quod plus tibi turba malorum est;

noscere quod tempus, Lesbo sate Pittace, suades;

quod se nosse omnes vis, ex Lacedaemone Chilon.

praeterea didicit varias, nova dogmata, sectas:

quidquid laudavit Scythicis Anacharsis in arvis;

quidquid legifero profecit Sparta Lycurgo;

quidquid Erechtheis Cynicorum turba volutat

gymnasiis, imitata tuos, Epicure, sodales;

quidquid nil verum statuens Academia duplex

personat; arroso quidquid sapit ungue Cleanthes;

quidquid Pythagoras, Democritus, Heraclitus

deflevit, risit, tacuit; quodcumque Platonis

ingenium, quod in arce fuit, docet ordine temo,

quae vel Aristoteles, partitus membra loquendi,

argumentosis dat retia syllogismis;

quidquid Anaximenes, Euclides, Archyta, Zenon,

Arcesilas, Chrysippus Anaxagorasque dederunt,

Socraticusque animus post fatum in Phaedone vivus,

despiciens vastas tenuato in crure catenas,

cum tremeret mors ipsa reum ferretque venenum

pallida securo lictoris dextra magistro.

praeterea quidquid Latialibus indere libris

prisca aetas studuit, totum percurrere suetus:

Mantua quas acies pelagique pericula lusit

Zmyrnaeas imitata tubas, quamcumque loquendi

Arpinas dat consul opem, sine fine secutus

fabro progenitum, spreto cui patre polita

eloquiis plus lingua fuit, vel quidquid in aevum

mittunt Euganeis Patavina volumina chartis;

qua Crispus brevitate placet, quo pondere Varro,

quo genio Plautus, quo fulmine Quintilianus,

qua pompa Tacitus numquam sine laude loquendus.

His hunc formatum studiis, natalibus ortum,

moribus imbutum princeps cui mundus ab Euro

ad Zephyrum tunc sceptra dabat, cui nubilis atque

unica purpureos debebat nata nepotes,

elegit generum; sed non ut deside luxu

fortuna soceri contentus et otia captans

nil sibi deberet; comitis sed iure recepto

Danuvii ripas et tractum limitis ampli

circuit, hortatur, disponit, discutit, armat,

sic sub patre Pius moderatus castra parentis,

sic Marcus vivente Pio, post iura daturi,

innumerabilibus legionibus imperitabant.

hinc reduci datur omnis honos, et utrique magister

militiae consulque micat, coniuncta potestas

patricii, celerique gradu privata cucurrit

culmina conscenditque senum puer ipse curulem,

sedit et emerito iuvenis veteranus in auro.

Iamque parens divos: sed vobis nulla cupido

imperii; longam diademata passa repulsam

insignem legere virum, quem deinde legentem

spernere non posses: soli tibi contulit uni

hoc Fortuna decus, quamquam te posceret ordo,

ut lectus princeps mage quam videare relictus.

post socerum Augustum regnas, sed non tibi venit

purpura per thalamos, et coniunx regia regno

laus potius quam causa fuit; nam iuris habenis

non generum legit respublica, sed generosum.

fallor, bis gemino nisi cardine rem probat orbis:

ambit te Zephyrus rectorem, destinat Eurus,

ad Boream pugnas et formidaris ad Austrum.

Ante tamen quam te socium collega crearet,

perstrinxisse libet quos Illyris ora triumphos

viderit, excisam quae se Valameris ab armis

forte ducis nostri vitio deserta gemebat.

haud aliter, caesus quondam cum Caepio robur

dedidit Ausonium, subita cogente ruina

electura ducem post guttura fracta Iugurthae

ultum Arpinatem Calpurnia foedera lixam

opposuit rabido respublica territa Cimbro.

hic primum ut vestras aquilas provincia vidit,

desiit hostiles confestim horrere dracones.

ilicet edomiti bello praedaque carentes

mox ipsi tua praeda iacent. Sed omittimus istos

ut populatores: belli magis acta revolvo;

quod bellum non parva manus /nec carcere fracto

ad gladiaturam tu Spartace vincte parasti,

sed Scythicae vaga turba plagae, feritatis abundans,

dira, rapax, vehemens, ipsis quoque gentibus illic

barbara barbaricis, cuius dux Hormidac atque

civis erat. quis tale solum est moresque genusque:

Albus Hyperboreis Tanais qua vallibus actus

Riphaea de caute cadit, iacet axe sub Vrsae

gens animis membrisque minax: ita vultibus ipsis

infantum suus horror inest, consurgit in artum

massa rotunda caput; geminis sub fronte cavernis

visus adest oculis absentibus; acta cerebri

in cameram vix ad refugos lux pervenit orbes,

non tamen et clausos; nam fornice non spatioso

magna vident spatia, et maioris luminis usum

perspicua in puteis compensant puncta profundis.

tum, ne per malas excrescat fistula duplex,

obtundit teneras circumdata fascia nares,

ut galeis cedant: sic propter proelia natos

maternus deformat amor, quia tensa genarum

non interiecto fit latior area naso.

cetera pars est pulchra viris: stant pectora vasta,

insignes umeri, succincta sub ilibus alvus.

forma quidem pediti media est, procera sed exstat

si cernas equites: sic longi saepe putantur

si sedeant, vix matre carens ut constitit infans,

mox praebet dorsum sonipes; cognata reare

membra viris: ita semper equo ceu fixus adhaeret

rector; cornipedum tergo gens altera fertur,

haec habitat, teretes arcus et spicula cordi,

terribiles certaeque manus iaculisque ferendae

mortis fixa fides et non peccante sub ictu

edoctus peccare furor, gens ista repente

erumpens solidumque rotis transvecta per Histrum

venerat et siccas inciderat orbita lymphas.

hanc tu directus per Dacica rura vagantem contra

is, aggrederis, superas, includis; et ut te

metato spatio castrorum Serdica vidit,

obsidione premis, quae te sic tempore multo

in vallo positum stupuit, quod miles in agros

nec licitis nec furtivis excursibus ibat.

cui deesset cum saepe Ceres semperque Lyaeus,

disciplina tamen non defuit; inde propinquo

hoste magis timuere ducem, sic denique factum est

ut socius tum forte tuus, mox proditor, illis

frustra terga daret commissae tempore pugnae.

qui iam cum fugeret flexo pede cornua nudans,

tu stabas acies solus, te sparsa fugaci

expetiit ductore manus, te Marte pedestri

sudantem repetebat eques, tua signa secutus

non se desertum sensit certamine miles.

I nunc et veteris profer praeconia Tulli,

aetas cana patrum, quod pulchro hortamine mendax

occuluit refugi nutantia foedera Metti!

nil simile est fallique tuum tibi non placet hostem,

tunc vicit miles, dum se putat esse iuvandum:

hic vicit postquam se comperit esse relictum,

dux fugit: insequens; renovat certamina: vineis;

clauditur: expugnas; elabitur: obruis atque

Sarmaticae paci pretium sua funera ponis,

paretur; iussum subiit iam transfuga letum

atque peregrino cecidit tua victima ferro,

ecce iterum, si forte placet, conflige, vetustas!

Hannibal ille ferox ad poenam forte petitus,

etsi non habuit ius vitae fine supremo,

certe habuit mortis: quem caecus carcer et uncus

et quem exspectabat fracturus guttura lictor,

hausit Bebrycio constantior hospite virus;

nam te qui fugit, mandata morte peremptus,

non tam victoris periit quam iudicis ore.

Nunc ades, o Paean, lauro cui grypas obuncos

docta lupata ligant quotiens per frondea lora

flectis penniferos hederis bicoloribus armos;

huc converte chelyn: non est modo dicere tempus

Pythona exstinctum nec bis septena sonare

vulnera Tantalidum, quorum tibi funera servat

cantus et aeterno vivunt in carmine mortes,

vos quoque, Castalides, paucis, quo numine nobis

venerit Anthemius gemini cum foedere regni,

pandite: pax rerum misit qui bella gubernet.

Auxerat Augustus naturae lege Severus

divorum numerum, quem mox Oenotria casum

vidit ut aerei de rupibus Appennini,

pergit caerulei vitreas ad Thybridis aedes,

non galea conclusa genas (nec sutilis illi

circulus inpactis loricam texuit hamis),

sed nudata caput; pro crine racemifer exit

plurima per frontem constringens oppida palmes,

perque umeros teretes, rutilantes perque lacertos

pendula gemmiferae mordebant suppara bullae,

segnior incedit senio venerandaque membra

viticomam retinens baculi vice nectit ad ulmum.

sed tamen Vbertas sequitur: quacumque propinquat,

incessu fecundat iter; comitataque gressum

laeta per impressas rorat Vindemia plantas. I

licet ingreditur Tiberini gurgitis antrum,

currebat fluvius residens et harundinis altae

concolor in viridi fluitabat silva capillo;

dat sonitum mento unda cadens, licet hispida saetis

suppositis multum sedaret barba fragorem;

pectore ructabat latices lapsuque citato

sulcabat madidam iam torrens alveus alvum,

terretur veniente dea manibusque remissis

remus et urna cadunt, veniae tum verba paranti

illa prior: ‘venio viduatam praesule nostro

per te, si placeat, lacrimis inflectere Romam:

expetat Aurorae partes fastuque remoto

hoc unum praestet, iam plus dignetur amari,

instrue quas quaerat vires orbique iacenti

quo poscat dic orbe caput, quemcumque creavit

axe meo natum, confestim fregit in illo

imperii Fortuna rotas, hinc Vandalus hostis

urget et in nostrum numerosa classe quotannis

militat excidium, conversoque ordine fati

torrida Caucaseos infert mihi Byrsa furores,

praeterea invictus Ricimer, quem publica fata

respiciunt, proprio solus vix Marte repellit

piratam per rura vagum, qui proelia vitans

victorem fugitivus agit. quis sufferat hostem

qui pacem pugnamque negat? nam foedera nulla

cum Ricimere iacit, quem cur nimis oderit audi.

incertum crepat ille patrem, cum serva sit illi

certa parens; nunc, ut regis sit filius, effert

matris adulterium, tum livet quod Ricimerem

in regnum duo regna vocant; nam patre Suebus,

a genetrice Getes. simul et reminiscitur illud,

quod Tartesiacis avus huius Vallia terris

Vandalicas turmas et iuncti Martis Halanos

stravit et occiduam texere cadavera Calpen.

quid veteres narrare fugas, quid damna priorum?

Agrigentini recolit dispendia campi,

inde furit, quod se docuit satis iste nepotem

illius esse viri quo viso, Vandale, semper

terga dabas, nam non Siculis inlustrior arvis

tu, Marcelle, redis, per quem tellure marique

nostra Syracusios presserunt arma penates;

nec tu cui currum Curii superare, Metelle,

contigit, ostentans nobis elephanta frequentem,

grex niger albentes tegeret cum mole iugales

auctoremque suum celaret pompa triumphi.

Noricus Ostrogothum quod continet, iste timetur;

Gallia quod Rheni Martem ligat, iste pavori est;

quod consanguineo me Vandalus hostis Halano

diripuit radente, suis hic ultus ab armis.

sed tamen unus homo est nec tanta pericula solus

tollere, sed differe potest: modo principe nobis

est opus armato, veterum qui more parentum

non mandet sed bella gerat, quem signa moventem

terra vel unda tremant, ut tandem iure recepto

Romula desuetas moderentur classica classes.’

Audiit illa pater, simul annuit. itur in urbem,

continuo videt ipse deam, summissus adorat,

pectus et exsertam tetigerunt cornua mammam;

mandatas fert inde preces; quas diva secuta

apparat ire viam. laxatos torva capillos

stringit et inclusae latuerunt casside turres;

infula laurus erat. bullis hostilibus asper

applicat a laeva surgentem balteus ensem,

inseritur clipeo victrix manus; illius orbem

Martigenae, lupa, Thybris, Amor, Mars, Ilia complent.

fibula mordaci refugas a pectore vestes

dente capit, micat hasta minax, quercusque tropaeis

curva tremit placitoque deam sub fasce fatigat.

perpetuo stat planta solo, sed fascia primos

sistitur ad digitos, retinacula bina cothurnis

mittit in adversum vincto de fomite pollex,

quae stringant crepidas et concurrentibus ansis

vinclorum pandas texant per crura catenas.

ergo sicut erat liquidam transvecta per aethram

nascentis petiit tepidos Hyperionis ortus.

Est locus Oceani, longinquis proximus Indis,

axe sub Eoo, Nabataeum tensus in Eurum:

ver ibi continuum est, interpellata nec ullis

frigoribus pallescit humus, sed flore perenni

picta peregrinos ignorant arva rigores;

halant rura rosis, indiscriptosque per agros

fragrat odor; violam, cytisum, serpylla, ligustrum,

lilia, narcissos, casiam, colocasia, caltas,

costum, malobathrum, myrrhas, opobalsama, tura

parturiunt campi; nec non pulsante senecta

hinc rediviva petit vicinus cinnama Phoenix.

hic domus Aurorae rutilo crustante metallo

bacarum praefert leves asprata lapillos.

diripiunt diversa oculos et ab arte magistra

hoc vincit, quodcumque vides; sed conditur omnis

sub domina praesente decor, nimioque rubore

gemmarum varios perdit quia possidet ignes.

fundebat coma pexa crocos flexoque lacerto

lutea depressus comebat tempora pecten.

fundebant oculi radios; color igneus illis,

non tamen ardor erat, quamvis de nocte recussa

excepti soleant sudorem fingere rores.

pectora bis cingunt zonae, parvisque papillis

invidiam facit ipse sinus; pars extima pepli

perfert puniceas ad crura rubentia rugas.

sic regina sedet solio; sceptri vice dextram

lampadis hasta replet; Nox adstat proxima divae,

iam refugos conversa pedes, ac pone tribunal

promit Lux summum vix intellecta cacumen.

hinc Romam liquido venientem tramite cernens

exsiluit propere et blandis prior orsa loquellis

quid, caput o mundi, dixit, ‘mea regna revisis?

quidve iubes?’ paulum illa silens atque aspera miscens

mitibus haec coepit: ‘venio (desiste moveri

nec multum trepida), non ut mihi pressus Araxes

imposito sub ponte fluat nec ut ordine prisco

Indicus Ausonia potetur casside Ganges,

aut ut tigriferi pharetrata per arva Niphatis

depopuletur ovans Artaxata Caspia consul.

non Pori modo regna precor nec ut hisce lacertis

frangat Hydaspeas aries inpactus Erythras.

non in Bactra feror nec committentia pugnas

nostra Semiramiae rident ad classica portae.

Arsacias non quaero domus nec tessera castris

in Ctesiphonta datur, totum hunc tibi cessimus axem:

et nec sic mereor nostram ut tueare senectam?

omne quod Euphraten Tigrimque interiacet olim

sola tenes: res empta mihi est de sanguine Crassi,

ad Carrhas pretium scripsi; nec inulta remansi

aut periit sic emptus ager; si fallo, probasti,

Ventidio mactate Sapor, nec sufficit istud:

Armenias Pontumque dedi, quo Marte petitum

dicat Sulla tibi; forsan non creditur uni:

consule Lucullum. taceo iam Cycladas omnes:

adquisita meo servit tibi Creta Metello,

transcripsi Cilicas: hos Magnus fuderat olim.

adieci Syriae, quos nunc moderans, Isauros:

hos quoque sub nostris domuit Servilius annis.

concessi Aetolos veteres Acheloiaque arva,

transfudi Attalicum male credula testamentum;

Epirum retines: tu scis cui debeat illam

Pyrrhus, in Illyricum specto te mittere iura

ac Macetum terras: et habes tu, Paule, nepotes.

Aegypti frumenta dedi: mihi vicerat olim

Leucadiis Agrippa fretis. Iudaea tenetur

sub dicione tua, tamquam tu miseris illuc

insignem cum patre Titum, tibi Cypria merces

fertur: pugnaces ego pauper laudo Catones.

Dorica te tellus et Achaica rura tremiscunt,

tendis et in bimarem felicia regna Corinthon:

dic, Byzantinus quis rem tibi Mummius egit?

Sed si forte placet veteres sopire querellas,

Anthemium concede mihi. sit partibus istis

Augustus longumque Leo; mea iura gubernet

quem petii; patrio vestiri murice natam

gaudeat Euphemiam sidus divale parentis.

adice praeterea privatum ad publica foedus:

sit socer Augustus genero Ricimere beatus;

nobilitate micant: est vobis regia virgo,

regius ille mihi. si concors annuis istud,

mox Libyam sperare dabis, circumspice taedas

antiquas: par nulla tibi sic copula praesto est.

proferat hic veterum thalamos discrimine partos

Graecia, ni pudor est: reparatis Pisa quadrigis

suscitet Oenomaum, natae quem fraude cadentem

cerea destituit resolutis axibus obex;

procedat Colchis prius agnita virgo marito

crimine quam sexu; spectet de carcere circi

pallentes Atalanta procos et poma decori

Hippomenis iam non pro solo colligat auro;

Deianira, tuas Achelous gymnade pinguis

inlustret taedas et ab Hercule pressus anhelo

lassatum foveat rivis rivalibus hostem:

quantumvis repetam veteris conubia saecli,

transcendunt hic heroas, heroidas illa.

hos thalamos, Ricimer, Virtus tibi pronuba poscit

atque Dionaeam dat Martia laurea myrtum.

ergo age, trade virum non otia pigra foventem

deliciisque gravem, sed quem modo nauticus urit

aestus Abydenique sinus et Sestias ora

Hellespontiacis circumclamata procellis;

quas pelagi fauces non sic tenuisse vel illum

crediderim cui ruptus Athos, cui remige Medo

turgida silvosam currebant vela per Alpem;

nec Lucullanis sic haec freta cincta carinis,

segnis ad insignem sedit cum Cyzicon hostis,

qui cogente fame cognata cadavera mandens

vixit morte sua. sed quid mea vota retardo?

trade magis.’

Tum pauca refert Tithonia coniunx: ‘duc age, sancta parens, quamquam mihi maximus usus

invicti summique ducis, dum mitior exstes

et non disiunctas melius moderemur habenas.

nam si forte placet veterum meminisse laborum,

et qui pro patria vestri pugnaret Iuli,

ut nil plus dicam, prior hinc ego Memnona misi.’

Finierant; geminas iunxit Concordia partes,

electo tandem potitur quod principe Roma.

nunc aliquos voto simili vel amore, vetustas,

te legisse crepa, numquam non invida summis

emeritisque viris. Brenni contra arma Camillum

profer ab exilio Cincinnatoque secures

expulso Caesone refer flentemque parentem

a rastris ad rostra roga, miseroque tumultu

pelle prius, quos victa petas; si ruperit Alpes

Poenus, ad adflictos condemnatosque recurre;

improbus ut rubeat Barcina clade Metaurus,

multatus tibi consul agat, qui milia fundens

Hasdrubalis, rutilum sibi cum fabricaverit ensem,

concretum gerat ipse caput, longe altera nostri

gratia iudicii est: scit se non laesus amari.

Sed mea iam nimii propellunt carbasa flatus;

siste, Camena, modos tenues, portumque petenti

iam placido sedeat mihi carminis ancora fundo,

at tamen, o princeps, quae nunc tibi classis et arma

tractentur, quam magna geras quam tempore parvo,

si mea vota deus produxerit, ordine recto

aut genero bis mox aut te ter consule dicam.

nam modo nos iam festa vocant, et ad Vlpia poscunt

te fora, donabis quos libertate, Quirites,

quorum gaudentes exceptant verbera malae.

perge, pater patriae, felix atque omine fausto

captivos vincture novos absolve vetustos.

ad libellum

Quid faceret laetas segetes, quod tempus amandum

messibus et gregibus, vitibus atque apibus,

ad Maecenatis quondam sunt edita nomen;

hinc, Maro, post audes arma virumque loqui,

at mihi Petrus erit Maecenas temporis huius;

nam famae pelagus sidere curro suo.

si probat, emittit, si damnat carmina, celat,

nec nos ronchisono rhinocerote notat.

i, liber: hic nostrum tutatur, crede, pudorem;

hoc censore etiam displicuisse placet.

Praefatio panegyrici dicti domino Imperatori Caesari Iulio Valerio Maioriano Augusto

Tityrus ut quondam patulae sub tegmine fagi

volveret inflatos murmura per calamos,

praestitit adflicto ius vitae Caesar et agri,

nec stetit ad tenuem celsior ira reum;

sed rus concessum dum largo in principe laudat,

caelum pro terris rustica Musa dedit;

nec fuit inferius Phoebeia dona referre:

fecerat hic dominum, fecit et ille deum.

et tibi, Flacce, acies Bruti Cassique secuto

carminis est auctor qui fuit et veniae.

sic mihi diverso nuper sub Marte cadenti

iussisti invicto, victor, ut essem animo,

serviat ergo tibi servati lingua poetae

atque meae vitae laus tua sit pretium,

non ego mordaci fodiam modo dente Maronem

nec civem carpam, terra Sabella, tuum.

res minor ingenio nobis, sed Caesare maior;

vincant eloquio, dummodo nos domino.

Panegyricus

Concipe praeteritos, respublica, mente triumphos:

imperium iam consul habet, quem purpura non plus

quam lorica operit, cuius diademata frontem

non luxu sed lege tegunt, mentisque laborum

post palmam palmata venit; decora omnia regni

accumulant fasces et princeps consule crescit,

personat ergo tuum caelo, rure, urbibus, undis

exsultans Europa sophos, quod rector habens,

victor qui fueras, fateor, trepidaverat orbis

dum non vis vicisse tibi nimioque pudore

quod regnum mereare doles tristique repulsa

non moderanda subis quae defendenda putasti.

Sederat exserto bellatrix pectore Roma,

cristatum turrita caput, cui pone capaci

casside prolapsus perfundit terga capillus.

laetitiam censura manet terrorque pudore

crescit, et invita superat virtute venustas.

ostricolor pepli textus, quem fibula torto

mordax dente forat; tum quidquid mamma refundit

tegminis, hoc patulo concludit gemma recessu.

hinc fulcit rutilus spatioso circite laevum

umbo latus; videas hic crasso fusa metallo

antra Rheae fetamque lupam, quam fauce retecta

blandiri quoque terror erat; quamquam illa vorare

Martigenas et picta timet; pars proxima Thybrim

exprimit; hic scabri fusus sub pumice tofi

proflabat madidum per guttura glauca soporem;

pectus palla tegit, quam neverat Ilia coniunx,

liquenti quae iuncta toro vult murmura lymphis

tollere et undosi somnum servare mariti.

ista micant clipeo; cuspis trabe surgit eburna,

ebria caede virum, propter Bellona tropaeum

exstruit et quercum captivo pondere curvat,

consurgit solium saxis quae caesa rubenti

Aethiopum de monte cadunt, ubi sole propinquo

nativa exustas adflavit purpura rupes.

iungitur hic Synnas, Nomadum lapis additur istic,

antiquum mentitus ebur; post caute Laconum

marmoris herbosi radians interviret ordo.

Ergo ut se mediam solio dedit, advolat omnis

terra simul, tum quaeque suos provincia fructus

exposuit: fert Indus ebur, Chaldaeus amomum,

Assyrius gemmas, Ser vellera, tura Sabaeus,

Atthis mel, Phoenix palmas, Lacedaemon olivum,

Arcas equos, Epirus equas, pecuaria Gallus,

arma Chalybs, frumenta Libys, Campanus Iacchum,

aurum Lydus, Arabs guttam, Panchaia myrrham,

Pontus castorea, blattam Tyrus, aera Corinthus;

Sardinia argentum, naves Hispania defert

fulminis et lapidem; scopulos iaculabile fulgur

fucat et accensam silicem fecunda maritat

ira deum; quotiens caelum se commovet illic,

plus ibi terra valet.Subito flens Africa nigras

procubuit lacerata genas et cernua frontem

iam male fecundas in vertice fregit aristas

ac sic orsa loqui: ‘venio pars tertia mundi,

infelix felice uno. famula satus olim

hic praedo et dominis exstinctis barbara dudum

sceptra tenet tellure mea penitusque fugata

nobilitate furens quod non est non amat hospes.

o Latii sopite vigor, tua moenia ridet

insidiis cessisse suis: non concutis hastam?

non pro me vel capta doles? tua nempe putantur

surgere fata malis et celsior esse ruina;

sed melius, quod terror abit: iam vincere restat,

si pugnas ut victa soles. Porsenna superbum

Tarquinium impingens complevit milite Tusco

Ianiculum quondam; sed dum perrumpere portas

obsidione parat totam te pertulit uno

Coclitis in clipeo; presserunt milia solum

multa virum pendente via; nec ponte soluto

cum caderet cecidit, rex idem denique morte

admonitus scribae didicit sibi bella moveri

non solum cum bella forent; mox pace petita

in regnum rediit, non tam feriente fugatus

quam flagrante viro. steterat nam corde gelato

Scaevola et apposito dextram damnaverat igni,

plus felix peccante manu, cum forte satelles

palleret constante reo tormentaque capti

is fugeret qui tortor erat. Brennum tremuisti,

post melior: quodcumque tuum est, quodcumque vocaris,

iam solus Tarpeius erat; sed reppulit unus

tum quoque totam aciem, Senones dum garrulus anser

nuntiat et vigilat vestrum sine milite fatum,

me quoque (da veniam quod bellum gessimus olim)

post Trebiam Cannasque domas, Romanaque tecta

Hannibal ante meus quam nostra Scipio vidit.

quid merui? fatis cogor tibi bella movere,

cum volo, cum nolo. trepidus te territat hostis,

sed tutus claudente freto, velut hispidus alta

sus prope tesqua iacet claususque cacuminat albis

os nigrum telis gravidum; circumlatrat ingens

turba canum, si forte velit concurrere campo;

ille per obiectos vepres tumet atque superbit,

vi tenuis fortisque loco, dum proximus heia!

venator de colle sonet: vox nota magistri

lassatam reparat rabiem; tum vulnera caecus

fastidit sentire furor, quid proelia differs?

quid mare formidas, pro cuius saepe triumphis

et caelum pugnare solet? quid quod tibi princeps

est nunc eximius, quem praescia saecula clamant

venturum excidio Libyae, qui tertius ex me

accipiet nomen? debent hoc fata labori,

Maioriane, tuo. quem cur conscendere classem

ac portus intrare meos urbemque subire,

si iubeas, cupiam, paucis ex ordine fabor.

Fertur, Pannoniae qua Martia pollet Acincus,

Illyricum rexisse solum cum tractibus Histri

huius avus; nam Theudosius, quo tempore Sirmi

Augustum sumpsit nomen, per utramque magistrum

militiam ad partes regni venturus Eoas

Maiorianum habuit. Latiis sunt condita fastis

facta ducis quotiens Scythicis inlata colonis

classica presserunt Hypanim, Peucenque rigentem

mente salutatis inrisit lixa pruinis.

hunc socerum pater huius habet, vir clarus et uno

culmine militiae semper contentus, ut unum

casibus in dubiis iunctus sequeretur amicum.

non semel oblatis temptavit fascibus illum

Aetio rapere aula suo, sed perstitit ille,

maior honoratis: coepit pretiosior esse

sic pretio non capta fides, erat ille quod olim

quaestor consulibus: tractabat publica iure

aera suo: tantumque modum servabat ut illum

narraret rumor iam rebus parcere nati,

Senserat hoc sed forte ducis iam livida coniunx

augeri famam pueri, suffusaque bili

coxerat internum per barbara corda venenum,

ilicet explorat caelum totamque volutis

percurrit mathesim numeris, interrogat umbras,

fulmina rimatur, libras videt, undique gaudens

secretum rapuisse deo. sic torva Pelasgum

Colchis in aplustri steterat trepidante marito

Absyrtum Sparsura patri facturaque caesi

germani plus morte nefas, dum funere pugnat

et fratrem sibi tela facit; vel cum obruit ignem

taurorum plus ipsa calens texitque trementem

frigida flamma virum, quem defendente veneno

inter flagrantes perhibent alsisse iuvencos.

Ergo animi dudum impatiens, postquam audiit isti

imperium et longum statui, laniata lacertos

ingreditur, qua strata viri, vocemque furentem

his rupit: ‘secure iaces, oblite tuorum,

o piger: et mundo princeps (sic saecula poscunt)

Maiorianus erit; clamant hoc sidera signis,

hoc homines votis, isti quid sidera quaero,

fatum aliud cui fecit amor? nil fortius illo,

et puer est cupidus numquam, sed parcus habendi;

pauper adhuc iam spargit opes, ingentia suadet

consilia et sequitur, totum quod cogitat altum est,

urget quod sperat, ludum si forte retexam,

consumit quidquid iaculis fecisse putaris

istius una dies: tribus hunc tremuere sagittis

anguis, cervus, aper. non sic libravit in hostem

spicula qui nato serpentis corpore cincto

plus timuit cum succurrit, dum iactibus isdem

interitum vitamque daret stabilemque teneret

corde tremente manum, totamque exiret in artem

spe propiore metus, dans inter membra duorum

unius mortem, libeat decernere caestu:

cessit Eryx Siculus, simili nec floruit arte

Sparta, Therapnaea pugilem cum gymnade pinguem

stratus Bebryciis Amycus suspexit harenis.

qui vigor in pedibus! frustra sibi natus Ophelte

Sicaniam tribuit palmam, plantasque superbas

haud ita per siccam Nemeen citus extulit Arcas,

cuius in Aetolo volitantem pulvere matrem

horruit Hippomenes, multo qui caespite circi

contemptu praemissus erat, cum carceris antro

emicuit pernix populo trepidante virago,

nil toto tactura gradu, cum pallidus ille

respiceret medium post se decrescere campum

et longas ad signa vias flatuque propinquo

pressus in hostili iam curreret anxius umbra,

donec ad anfractum metae iam iamque relictus

concita ter sparso fregit vestigia pomo.

qui videt hunc equitem Ledaeum spernit alumnum

ac iuvenem, Sthenoboea, tuum, cui terga vetustas

pennati largitur equi Lyciamque Chimaeram

quem superasse refert, vulnus cum sustulit unum

tres animas, vitam tum si tibi fata dedissent,

Maioriane ferox, vetuisses Castora frenos,

Pollucem caestus, Alconem spicula nosse,

Bellerophonteis insultaturus opimis.

si clipeum capiat, vincit Telamone creatum,

qui puppes inter Graias contra Hectoris ignem

ipsam etiam infidi classem defendit Vlixis.

missile si quanto iaculetur pondere quaeris,

segnius insertae trepidans pro fasce Camillae

excussit telum Metabus, nec turbine tanto

stridula Pelidae per Troilon exiit ornus;

nec sic heroum tardantem busta Creontem

Atticus Aegides rupit Marathonide quercu;

nec sic intortum violatae Phoebados ultrix

in Danaos fulmen iecit, cum Graecia Troiae

noctem habuit similemque facem fixusque Capherei

cautibus inter aquas flammam ructabat Oileus.

Parva loquor, quid quod, quotiens tibi bella geruntur,

discipulus, non miles adest? et fingit alumnum:

aemulus econtra spectat, quod viceris odit

et quos vineis amat. totus dormitat ad istum

magnus Alexander, patris quem gloria torsit.

quid faciam infelix? nato quae regna parabo

exclusa sceptris Geticis, respublica si me

praeterit et parvus super hoc Gaudentius huius

calcatur fatis? istum iam Gallia laudat

quodque per Europam est. rigidis hunc abluit undis

Rhenus, Arar, Rhodanus, Mosa, Matrona. Sequana Ledus,

Clitis, Elaris, Atax, Vacalis; Ligerimque bipenni

excisum per frusta bibit, cum bella timentes

defendit Turonos, aberas; post tempore parvo

pugnastis pariter, Francus qua Cloio patentes

Atrebatum terras pervaserat. hic coeuntes

claudebant angusta vias arcuque subactum

vicum Helenam flumenque simul sub tramite longo

artus suppositis trabibus transmiserat agger.

illic te posito pugnabat ponte sub ipso

Maiorianus eques, fors ripae colle propinquo

barbaricus resonabat hymen Scythicisque choreis

nubebat flavo similis nova nupta marito.

hos ergo, ut perhibent, stravit; crepitabat ad ictus

cassis et oppositis hastarum verbera thorax

arcebat squamis, donec conversa fugatus

hostis terga dedit; plaustris rutilare videres

barbarici vaga festa tori coniectaque passim

fercula captivasque dapes cirroque madente

ferre coronatos redolentia serta lebetas,

ilicet increscit Mavors thalamique refringit

plus ardens Bellona faces; rapit esseda victor

nubentemque nurum, non sic Pholoetica monstra

atque Pelethronios Lapithas Semeleius Euan

miscuit, Haemonias dum flairimant orgia matres

et Venerem Martemque cient ac prima cruentos

consumunt ad bella cibos Bacchoque rotato

pocula tela putant, cum crudescente tumultu

polluit Emathium sanguis Centauricus Othryn.

nec plus nubigenum celebrentur iurgia fratrum:

hic quoque monstra domat, rutili quibus arce cerebri

ad frontem coma tracta iacet nudata que cervix

saetarum per damna nitet, tum lumine glauco

albet aquosa acies ac vultibus undique rasis

pro barba tenues perarantur pectine cristae.

strictius assutae vestes procera cohercent

membra virum, patet his altato tegmine poples,

latus et angustam suspendit balteus alvum.

excussisse citas vastum per inane bipennes

et plagae praescisse locum clipeosque rotare

ludus et intortas praecedere saltibus hastas

inque hostem venisse prius; puerilibus annis

est belli maturus amor. si forte premantur

seu numero seu sorte loci, mors obruit illos,

non timor; invicti perstant animoque supersunt

iam prope post animam, tales te teste fugavit

et laudante viros, quisnam ferat? omnia tecum,

te sine multa facit, pugnant pro principe cuncti:

quam timeo, ne iam iste sibi! si regna tenebit,

huic vineis, quodcumque domas. nil fata relinquunt

hic medium: percussor enim si respuis esse,

servus eris. certe recto si tramite servat

sidera Chaldaeus, novit si gramina Colchus,

fulgura si Tuscus, si Thessalus elicit umbras,

si Lyciae sortes sapiunt, si nostra volatu

fata locuntur aves, doctis balatibus Hammon

si sanctum sub Syrte gemit, si denique verum,

Phoebe, Themis, Dodona, canis, post tempora nostra

Iulius hic Augustus erit. coniunctus amore

praeterea est iuveni, grandis quem spiritus armat

regis avi. quo te vertas? ad culmina mundi

hic fatum fert, ambo animum, consurge simulque

aggredere ignaros, neutrum mactare valebis,

si iubeas utrumque mori; sed necte dolosas

blanditias uni, ferro tamen iste petatur.

quid loquor incassum? nihil est quod tanta cavemus:

ut regnet victurus erit!” Commotus in iras

Aetius sic pauca refert: 4 compesce furentis

impia vota animi, mortem mandare valebo

insontis, taceam nostri? quisquamne precatur

ut sine criminibus crimen fiat bene nasci?

ad poenam quis fata vocet? tua viscera ferro,

Maioriane, petam, Phoebus si nocte refulget,

Luna die, duplex ponto si plaustra novatur

Parrhasis, Atlantem Tanais, si Bagrada cernit

Caucason, Hercynii nemoris si stipite lintris

texta Nabataeum pro Rheno sulcat Hydaspen,

si bibit Hispanus Gangen tepidisque ab Erythris

ad Tartesiacum venit Indus aquator Hiberum,

si se Pollucis perfundit sanguine Castor,

Thesea Pirithoi, Pyladen si stravit Orestae

vel furibunda manus, raperet cum Taurica sacra

matricida pius. sed ne sprevisse dolorem

forte tuum videar, vivat careatque parumper

militia, heu! potuit nobis, nisi triste putasses,

fortunam debere suam.Sic fatur et illum

rure iubet patrio suetos mutare labores,

fatorum currente rota, quo disceret, agri

quid possessorem maneat, quos denique mores

ius civile paret, ne solam militis artem

ferret ad imperium, suspenderat ilicet arma

emeritus iuvenis, sterilis ieiunia terrae

vomere fecundans. sic quondam consule curvo

vertebas campos, paulum si pace sequestra

classica laxasses, fortis cui laeva regebat

stivam post aquilas, humili dum iuncta camino

victoris fumum biberet palmata bubulci.

Principis interea gladio lacrimabile fatum

clauserat Aetius; cuius quo tutius ille

magna Palatinis coniungeret agmina turmis,

evocat hunc precibus, sed non se poena moratur

sanguinis effusi (numerum collegerat ergo,

non animum populi): ferri mala crimina ferro

solvit et in vestram plus concidit ille ruinam,

iam tunc imperium praesentis principis aurea

volvebant bona fata colu; sed publica damna

invidiam fugere viri. quicumque fuerunt

nomen in Augustum lecti, tenuere relictum

Caesaribus solium: postquam tu capta laboras,

hic quod habet fecit. Traianum Nerva vocavit,

cum pignus iam victor erat: Germanicus esset

ut titulis, meritis fuerat, res ordine currit;

hanc ambit famam quisquis sic incipit. olim

post Capreas Tiberi, post turpia numina Gai,

censuram Claudi, citharam thalamosque Neronis,

post speculi immanis pompam, quo se ille videbat

hinc turpis, quod pulcher, Otho, post quina Vitelli

milia famosi ventris damnata barathro,

his titulis princeps lectus similique labore

Vespasianus erat. Sed ne fortasse latronis

me clausam virtute putes, consumpsit in illo

vim gentis vitae vitium; Scythicam feritatem

non vires, sed vota tenent, spoliisque potitus

immensis robur luxu iam perdidit omne

quo valuit dum pauper erat. mea viscera pro se

in me nunc armat; laceror tot capta per annos

ure suo, virtute mea, fecundaque poenis

quos patiar pario, propriis nil conficit armis:

Gaetulis, Nomadis, Garamantibus Autololisque,

Arzuge, Marmarida, Psyllo, Nasamone timetur

segnis, et ingenti ferrum iam nescit ab auro.

ipsi autem color exsanguis, quem crapula vexat

et pallens pinguedo tenet, ganeaque perenni

pressus acescentem stomachus non explicat auram,

par est vita suis; non sic Barcaeus opimam

Hannibal ad Capuam periit, cum fortia bello

inter delicias mollirent corpora Baiae

et, se Lucrinas qua vergit Gaurus in undas,

bracchia Massylus iactaret nigra natator.

atque ideo hunc dominum saltem post saecula tanta

ultorem mihi redde, precor, ne dimicet ultra

Carthago Italiam contra.” Sic fata dolore

ingemuit lacrimisque preces adiuvit obortis.

his haec Roma refert: ‘longas succinge querellas,

o devota mihi: vindex tibi nomine divum

Maiorianus erit. sed paucis pauca retexam.

ex quo Theudosius communia iura fugato

reddidit auctoris fratri, cui guttura fregit

post in se vertenda manus, mea Gallia rerum

ignoratur adhuc dominis ignaraque servit.

ex illo multum periit, quia principe clauso,

quisquis erat, miseri diversis partibus orbis

vastari sollemne fuit. quae vita placeret,

cum rector moderandus erat? contempta tot annos

nobilitas iacuit: pretium respublica forti

rettulit invidiam, princeps haec omnia noster

corrigit atque tuum vires ex gentibus addens

ad bellum per bella venit; nam maximus isse est,

non pugnasse labor, terimus cur tempora verbis?

pervenit et vincit.’ tali sermone peractum

concilium, verbisque deae famulante metallo

aurea concordes traxerunt fila sorores.

Hos me quos cecini Romae Libyaeque labores

vota hominum docuere loqui; iam tempus ad illa

ferre pedem quae fanda mihi vel Apolline muto:

pro Musis Mars vester erit. conscenderat Alpes

Raetorumque iugo per longa silentia ductus

Romano exierat populato trux Alamannus

perque Cani quondam dictos de nomine campos

in praedam centum noviens dimiserat hostes,

iamque magister eras: Burconem dirigis illo

exigua comitante manu, sed sufficit istud

cum pugnare iubes; certa est victoria nostris

te mandasse acies; peragit fortuna triumphum

non populo, sed amore tuo; nolo agmina campo

quo mittis paucos, felix te respicit iste

eventus belli; certatum est iure magistri,

Augusti fato. nuper ferus hostis aperto

errabat lentus pelago, postquam ordine vobis

ordo omnis regnum dederat, plebs, curia, miles,

et collega simul. Campanam flantibus Austris

ingrediens terram securum milite Mauro

agricolam aggreditur; pinguis per transtra sedebat

Vandalus opperiens praedam, quam iusserat illuc

captivo capiente trahi, sed vestra repente

inter utrumque hostem dederant sese agmina planis

quae pelagus collemque secant portumque reducto

efficiunt flexu fluvii, perterrita primum

montes turba petit, trabibus quae clausa relictis

praedae praeda fuit; tum concitus agmine toto

in pugnam pirata coit: pars lintre cavata

iam dociles exponit equos, pars ferrea texta

concolor induitur, teretes pars explicat arcus

spiculaque infusum ferro latura venenum,

quae feriant bis missa semel, iam textilis anguis

discurrit per utramque aciem, cui guttur adactis

turgescit zephyris; patulo mentitur hiatu

iratam pictura famem, pannoque furorem

aura facit quotiens crassatur vertile tergum

flatibus et nimium iam non capit alvus inane.

at tuba terrisono strepuit grave rauca fragore,

responsat clamor lituis, virtusque repente

ignavis vel parva furit, cadit undique ferrum,

hinc tamen in iugulos: hunc torta falarica iactu

proterit, ad mortem vix cessatura secundam;

hunc conti rotat ictus; equo ruit aclyde fossus

ille veruque alius; iacet hic simul alite telo,

absentem passus dextram; pars poplite secto

mortis ad invidiam vivit, partemque cerebri

hic galeae cum parte rapit, fortique lacerto

disicit ancipiti miserabile sinciput ense.

ut primum versis dat tergum Vandalus armis,

succedit caedes pugnae: discrimine nullo

sternuntur passim campis, et fortia quaeque

fecit iners, trepidante fuga mare pallidus intrat

et naves pertransit eques, turpique natatu

de pelago ad cymbam rediit, sic tertia Pyrrhi

quondam pugna fuit: caesis cum milibus illum

Dentatus premeret, lacerae vix fragmina classis

traxit in Epirum qui Chaonas atque Molossos,

qui Thracum Macetumque manus per litora vestra

sparserat et cuius vires Oenotria pallens

ipsaque, quae petiit, trepidaverat uncta Tarentus.

hostibus expulsis campum, qui maximus exstat,

iam lustrare vacat; videas hic strage sub illa

utrorumque animos: nullus non pectore caesus,

quisquis vester erat; nullus non terga foratus,

illorum quisquis, clamant hoc vulnera primi

praedonum tum forte ducis, cui regis avari

narratur nupsisse soror, qui pulvere caeco

clausus et elisus pilis vestigia turpis

gestat adhuc probrosa fugae, sic agmina vestra

cum spoliis campum retinent et Marte fruuntur.

Interea duplici texis dum litore classem

inferno superoque mari, cadit omnis in aequor

silva tibi nimiumque diu per utrumque recisus,

Appennine, latus, navali qui arbore dives

non minus in pelagus nemorum quam mittis aquarum.

Gallia continuis quamquam sit lassa tributis,

hoc censu placuisse cupit nec pondera sentit

quae prodesse probat, non tantis maior Atrides

Carpathium texit ratibus cum Doricus hostis

Sigeas rapturus opes Rhoeteia clausit

Pergama; nec tantae Seston iuncturus Abydo

Xerxes classis erat tumidas cum sterneret undas

et pontum sub ponte daret, cum stagna superbo

irrupit temerata gradu turmaeque frequentes

Hellespontiaco persultavere profundo;

nec sic Leucadio classis Mareotica portu

Actiacas abscondit aquas, in bella mariti

dum venit a Phario dotalis turba Canopo,

cum patrio Cleopatra ferox circumdata sistro

milite vel piceo fulvas onerata carinas

Dorida diffusam premeret Ptolomaide gaza.

hoc tu non cultu pugnas, sed more priorum

dite magis ferro, merito cui subiacet aurum

divitis ignavi, tales ne sperne rebelles:

etsi non acies, decorant tamen ista triumphos.

nec me Lageam stirpem memorasse pigebit

hostis ad exemplum vestri; namque auguror hisdem

regnis fortunam similem, cum luxus in illa

parte sit aequalis nec peior Caesar in ista.

Ilicet aggrederis quod nullus tempore nostro

Augustus potuit: rigidum septemplicis Histri

agmen in arma rapis. nam quidquid languidus axis

cardine Sithonio sub Parrhase parturit Vrsa,

hoc totum tua signa pavet; Bastarna, Suebus,

Pannonius, Neurus, Chunus, Geta, Dacus, Halanus,

Bellonotus, Rugus, Burgundio, Vesus, Alites,

Bisalta, Ostrogothus, Procrustes, Sarmata, Moschus

post aquilas venere tuas; tibi militat omnis

Caucasus et Scythicae potor Tanaiticus undae,

quid faciat fortuna viri? quascumque minatur,

has tremuit iam Roma manus; modo principe sub te

ne metuat prope parva putat, nisi serviat illi

quod timuit regnante alio. Iam castra movebas

et te diversis stipabant milia signis;

obsequium gens una negat, quae nuper ab Histro

rettulit indomitum solito truculentior agmen

quod dominis per bella caret, populoque superbo

Tuldila plectendas in proelia suggerit iras.

hic tu vix armis positis iterum arma retractas:

Bistonides veluti Ciconum cum forte pruinas

Ogygiis complent thiasis, seu Strymonos arvis

seu se per Rhodopen seu qua nimbosus in aequor

volvit Hyperboreis in cautibus Hismarus Hebrum

dat somno vaga turba, simul lassata quiescunt

orgia et ad biforem reboat nec tibia flatum;

vix requies, iam † ponte ligant † rotat enthea thyrsum

Bassaris et maculis Erythraeae nebridos horrens

excitat Odrysios ad marcida tympana mystas.

tu tamen hanc differs poenam, sed sanguinis auctor

maioris, dum parcis, eras. non pertulit ultra

hoc pro te plus cauta manus vestrumque pudorem

sprevit pro vobis; primi cadit hostia belli

quisque rebellis erat. praedam quoque dividis illis,

mens devota quibus fuerat: quae territa servit

exemplo, gaudet pretio. Pharsalica Caesar

arva petens subitas ferro compescuit iras;

sed sua membra secans, ut causae mole coactus,

flevit quos perimit; vestris haec proficit armis

seditio: quodcumque iubes, nisi barbarus audit,

hic cadit, ut miles timeat.

Iam tempore brumae Alpes marmoreas atque occurrentia iuncto

saxa polo rupesque vitri siccamque minantes

per scopulos pluviam primus pede carpis et idem

lubrica praemisso firmas vestigia conto.

coeperat ad rupis medium quae maxima turba est

interno squalere gelu, quod colle supino

artatis conclusa viis reptare rigenti

non poterat revoluta solo: fors unus ab illo

agmine, canentem cuius rota triverat Histrum,

exclamat: ‘gladios malo et sollemne quieta

quod frigus de morte venit; mea torpor inerti

membra rigore ligat, quodam mihi corpus adustum

frigoris igne perit, sequimur sine fine labori

instantem iuvenem; quisquis fortissimus ille est

aut rex aut populus, castris modo clausus aprica

vel sub pelle iacet; nos anni vertimus usum.

quod iubet hic lex rebus erit; non flectitur umquam

a coeptis damnumque putat si temporis iras

vel per damna timet, qua dicam gente creatum

quem Scytha non patior? cuius lac tigridis infans

Hyrcana sub rupe bibit? quae sustulit istum

axe meo gravior tellus? en vertice summo

algentes cogit turmas ac frigora ridet,

dum solus plus mente calet, cum classica regis

Arctoi sequerer, Romani principis arma

Caesareumque larem luxu torpere perenni

audieram: dominos nil prodest isse priores

si rex hic quoque fortis erat.’ maiora parantem

dicere de scopulo verbis accendis amaris:

‘quisquis es, oppositi metuis qui lubrica clivi,

frange cutem pendentis aquae scalptoque fluento

sit tibi lympha gradus, turpes depone querelas;

otia frigus habent, numquid mihi membra biformis

Hylaei natura dedit? num Pegasus alis

adiuvit, quidquid gradior, pennasque volanti

dat? Calais Zetusque mihi, quem ninguida cernis

calcantem iam dorsa iugi? vos frigora frangunt,

vos Alpes? iam iam studeam pensare pruinas;

aestatem sub Syrte dabo.’ sic agmina voce

erigis exemploque levas primusque labores

aggrederis, quoscumque iubes; tum cetera paret

turba libens, servit propriis cum legibus auctor.

Qui tibi praeterea comites quantusque magister

militiae, vestrum post vos qui compulit agmen,

sed non invitum! dignus cui cederet uni

Sulla acie, genio Fabius, pietate Metellus,

Appius eloquio, vi Fulvius, arte Camillus,

si praefecturae quantus moderetur honorem

vir quaeras, tendit patulos qua Gallia fines,

vix habuit mores similes cui teste senatu

in se etiam tractum commiserat Vlpius ensem,

qui dictat modo iura Getis, sub iudice vestro

pellitus ravum praeconem suspicit hostis.

quid loquar hic illum qui scrinia sacra gubernat,

qui, cum civilis dispenset partis habenas,

sustinet armati curas, interprete sub quo

flectitur ad vestras gens effera condiciones?

quid laudare Petrum parvis, temeraria Clio,

viribus aggrederis? cuius dignatur ab ore

Caesar in orbe loqui, licet et quaestore diserto

polleat; attamen hic nuper, placidissime princeps,

obside percepto nostrae de moenibus urbis

visceribus miseris insertum depulit ensem.

et quia lassatis nimium spes unica rebus

venisti, nostris, petimus, succurre ruinis

Lugdunumque tuam, dum praeteris, aspice victor:

otia post nimios poscit te fracta labores.

cui pacem das, redde animum: lassata iuvenci

cervix deposito melius post sulcat aratro

telluris glaebam solidae, bove, fruge, colono,

civibus exhausta est. stantis fortuna latebat;

dum capitur, vae quanta fuit! post gaudia, princeps,

delectat meminisse mali. populatibus, igni

etsi concidimns, veniens tamen omnia tecum

restituis: fuimus vestri quia causa triumphi,

ipsa ruina placet, cum victor scandere currum

incipies crinemque sacrum tibi more priorum

nectet muralis, vallaris, civica laurus

et regum aspicient Capitolia fulva catenas,

cum vesties Romam spoliis, cum divite cera

pinges Cinyphii captiva mapalia Bocchi,

ipse per obstantes populos raucosque fragores

praecedam et tenui, sicut nunc, carmine dicam

te geminas Alpes, Syrtes te, te mare magnum,

te freta, te Libycas pariter domuisse catervas,

ante tamen vicisse mihi. quod lumina flectis

quodque serenato miseros iam respicis ore,

exsultare libet: memini, cum parcere velles,

hic tibi vultus erat; mitis dat signa venustas,

annue: sic vestris respiret Byrsa tropaeis,

sic Parthus certum fugiat Maurusque timore

albus eat; sic Susa tremant positisque pharetris

exarmata tuum circumstent Bactra tribunal.

Praefatio panegyrici dicti Avito Augusto

Pallados armisonae festum dum cantibus ortum

personat Hismario Thracia vate chelys,

et dum Mopsopium stipantur per Marathonem

qui steterant fluvii quaeque cucurrit humus,

dulcisonum quatitur fidibus dum pectine murmur, C

has perhibent laudes laude probasse deam:

‘diva, Gigantei fudit quam tempore belli

armatus partus vertice dividuo,

quam neque Deliacis peperit Latona sub antris,

fixura errantem Cyclada pignoribus,

nec quae Cadmeis pariens Alciden in oris

suspendit triplici nocte puerperium,

nec cuius pluvio turris madefacta metallo est,

cum matrem impleret filius aurigena:

sed te, cum trepidum spectaret Phlegra Tonantem,

impulit excussam vertice ruptus apex;

cumque deos solae traherent in proelia vires

confusum valde te sine robur erat:

protulit ut mox te patrius, Sapientia, vertex,

tum mage vicerunt, te cum habuere dei.

te propter cessit, manibus constructa tremendis,

iam prope per rutilum machina tensa polum.

Pindus, Othrys, Pholoe dextris cecidere Gigantum,

decidit et Rhoeti iam gravis Ossa manu.

sternitur Aegaeon, Briareus, Ephialta Mimasque,

Arctoas sueti lambere calce rotas.

Enceladus patri iacuit fratrique Typhoeus;

Euboicam hic rupem sustinet, hic Siculam.’

Hinc sese ad totam genetricem transtulit Orpheus

et docuit chordas dicere Calliopam.

assurrexerunt Musae sub laude sororis

et placuit divae carmine plus pietas.

quod si maternas laudes cantasse favori est

nec valeo priscas aequiperare fides,

publicus hic pater est, vovi cui carmen, Avitus:

materia est maior si mihi Musa minor.

Panegyricus

Phoebe, peragrato tandem visurus in orbe

quem possis perferre parem, da lumina caelo:

sufficit hic terris, nec se iam signifer astris

iactet, Marmaricus quem vertice conterit Atlans:

sidera sunt isti. quae sicut mersa nitescunt,

adversis sic Roma micat, cui fixus ab ortu

ordo fuit crevisse malis, modo principe surgit

consule; nempe, patres, collatos cernere fasces

vos iuvat et sociam sceptris mandasse curulem:

credite, plus dabitis: currus, iam necte bifrontes,

anceps Iane, comas duplicique accingere lauro,

principis anterior, iam consulis iste coruscat

annus, et emerita trabeis diademata crescunt,

incassum iam, Musa, paves quod propulit Auster

vela ratis nostrae; pelago quia currere famae

coepimus, en sidus, quod nos per caerula servet.

Forte pater superum prospexit ab aethere terras:

ecce viget quodcumque videt; mundum reparasse

aspexisse fuit; solus fovet omnia nutus,

iamque ut conveniant superi, Tegeaticus ales

nunc plantis, nunc fronte volat, vix contigit arva

et toto descendit avo: mare terra vel aer

indigenas misere deos. germane Tonantis,

prime venis, viridi qui Dorida findere curru

suetus in attonita spargis cito terga serenum;

umentes Nymphas Phorcus comitatur ibique

glaucus, Glauce, venis, vatum et certissime Proteu,

certus eras. longo veniunt post ordine divi:

pampineus Liber, Mars trux, Tirynthius hirtus,

nuda Venus, fecunda Ceres, pharetrata Diana,

Iuno gravis, prudens Pallas, turrita Cybebe,

Saturnus profugus, vaga Cynthia, Phoebus ephebus,

Pan pavidus, Fauni rigidi, Satyri petulantes.

convenere etiam caelum virtute tenentes,

Castor equo, Pollux caestu, Perseius harpe,

fulmine Vulcanus, Tiphys rate, gente Quirinus.

quis canat hic aulam caeli, rutilantia cuius

ipsa pavimentum sunt sidera? Iam pater aureo

tranquillus sese solio locat, inde priores

consedere dei (fluviis quoque contigit illo,

sed senibus, residere loco, tibi, maxime fluctu

Eridane et flavis in pocula fracte Sygambris,

Rhene tumens, Scythiaeque vagis equitate catervis H

ister et ignotum plus notus, Nile, per ortum):

cum procul erecta caeli de parte trahebat

pigros Roma gradus, curvato cernua collo

ora ferens; pendent crines de vertice, tecti

pulvere, non galea, clipeusque impingitur aegris

gressibus, et pondus, non terror, fertur in hasta,

utque pii genibus primum est adfusa Tonantis,

testor, sancte parens, inquit, ‘te numen et illud,

quidquid Roma fui: summo satis obruta fato

invideo abiectis; pondus non sustinet ampli

culminis arta domus nec fulmen vallibus instat,

quid, rogo, bis seno mihi vulture Tuscus haruspex

portendit? iaciens primae cur moenia genti

ominibus iam celsa fui, dum collis Etrusci

fundamenta iugis aperis mihi, Romule pauper?

plus gladio secura fui cum turbine iuncto

me Rutulus, Veiens pariterque Auruncus et Aequus,

Hernicus et Volscus premerent, sat magna videbar

et tibi dum rumpit vitiatum femina ferro

corpus et ad castum remeas, pudor erute, vulnus.

iam cum vallatam socio me clausit Etrusco

Tarquinius: pro Muci ignes! pro Coclitis undae!

pro dolor! hic quonam est qui sub mea iura redegit

Samnitem, Gurges, Volsci qui terga cecidit,

Marcius, et Senones fundens dictator et exul?

Fabricii vitam vellem, mortes Deciorum,

vel sic vincentem vel sic victos: mea redde

principia, heu! quo nunc pompae ditesque triumphi

et pauper consul? Libycum mea terruit axem

cuspis et infido posui iuga tertia Poeno.

Indorum Ganges, Colchorum Phasis, Araxes

Armeniae, Ger Aethiopum Tanaisque Getarum

Thybrinum tremuere meum. me Teutone iuncto

quondam fracte subis Cimber, gladiisque gravatas

ante manus solas iussi portare catenas,

vae mihi! qualis eram, cum per mea iussa iuberent

Sulla, Asiatogenes, Curius, Paulus, Pompeius

Tigrani, Antiocho, Pyrrho, Persae, Mithridati pacem

ac regna, fugam, vectigal, vincla, venenum.

Sauromatem taceo ac Moschum solitosque cruentum

lac potare Getas ac pocula tingere venis

vel, cum diffiigiunt, fugiendos tum mage Persas.

nec terras dixisse sat est: fulgentibus armis

tot maria intravi duce te longeque remotas

sole sub occiduo gentes. victricia Caesar

signa Caledonios transvexit ad usque Britannos;

fuderit et quamquam Scotum et cum Saxone Pictum,

hostes quaesivit, quem iam natura vetabat

quaerere plus homines, vidit te frangere Leucas,

trux Auguste, Pharon, dum classicus Actia miles

stagna quatit profugisque bibax Antonius armis

incestam vacuat patrio Ptolomaida regno.

cumque prius stricto quererer de cardine mundi,

nec limes nunc ipsa mihi. plus, summe deorum,

sum iusto tibi visa potens quod Parthicus ultro

restituit mea signa Sapor positoque tiara

funera Crassorum flevit dum purgat, et hinc iam

(pro dolor!) excusso populi iure atque senatus

quod timui incurri; sum tota in principe, tota

principis, et fio lacerum de Caesare regnum,

quae quondam regina fui; Capreasque Tiberi

et caligas Gai Claudi censura secuta est

et vir morte Nero; tristi Pisone verendum

Galbam sternis, Otho, speculo qui pulcher haberi

dum captas, ego turpis eram; mihi foeda Vitelli

intulit ingluvies ventrem, qui tempore parvo

regnans sero perit; lassam post inclitus armis

Vespasianus habet, Titus hinc, post hunc quoque frater;

post quem tranquillus vix me mihi reddere Nerva

coepit, adoptivo factus de Caesare maior;

Vlpius inde venit, quo formidata Sygambris

Agrippina fuit, fortis, pius, integer, acer.

talem capta precor. Traianum nescio si quis

aequiperet, ni fors iterum tu, Gallia, mittas

qui vincat.’ lacrimae vocem clausere precantis,

et quidquid superest luctus rogat, undique caeli

assurgunt proceres, Mars, Cypris, Romulus et qui

auctores tibi, Roma, dei; iam mitior ipsa

flectitur atque iras veteres Saturnia donat.

Iuppiter ista refert: ‘Fatum, quo cuncta reguntur

quoque ego, non licuit frangi, sat celsa laborant

semper, et elatas nostro de munere vires

invidit Fortuna sibi; sed concipe magnos,

quamquam fracta, animos, si te Porsenna soluto

plus timuit de ponte fremens, si moenia capta

mox Brenni videre fugam, si denique dirum H

annibalem iuncto terrae caelique tumultu

reppulimus (cum castra tuis iam proxima muris

starent, Collina fulmen pro turre cucurrit,

atque illic iterum timuit natura paventem

post Phlegram pugnare Iovem): torpentia tolle

lumina, detersam mentem caligo relinquat.

te mirum est vinci; incipies cum vincere, mirum

non erit. utque tibi pateat quo surgere tandem

fessa modo possis, paucis, cognosce, docebo.

Est mihi, quae Latio se sanguine tollit alumnam,

tellus clara viris, cui non dedit optima quondam

rerum opifex natura parem; fecundus ab urbe

pollet ager, primo qui vix proscissus aratro

semina tarda sitit vel luxuriante iuvenco

arcana exponit piceam pinguedine glaebam,

assurrexit huic, coxit quod torridus Auster,

Niliacum Libycumque solum, collataque semper

arida Mygdoniae damnarunt Gargara falces;

Apulus et Calaber cessit, spes unica rerum,

hanc, Arverne, colens nulli pede cedis in armis,

quosvis vineis equo. testis mihi Caesaris esto

hic nimium Fortuna pavens, cum colle repulsus

Gergoviae castris miles vix restitit ipsis,

hos ego tam fortes volui, sed cedere Avitum

dum tibi, Roma, paro, rutilat cui maxima dudum

stemmata complexum germen, palmata cucurrit

per proavos, gentisque suae te teste, Philagri,

patricius resplendet apex. sed portio quanta est

haec laudum, laudare patres, quos quippe curules

et praefecturas constat debere nepoti?

sint alii per quos se postuma iactet origo,

et priscum titulis numeret genus alter: Avite,

nobilitas tu solus avos. libet edere tanti

gesta viri et primam paucis percurrere vitam.

Solverat in partum generosa puerpera casti

ventris onus; manifesta dedi mox signa futuri

principis ac totam fausto trepidi patris aulam

implevi augurio, licet idem grandia nati

culparet fata et pueri iam regna videret,

sed sibi commissum tanto sub pignore cernens

mundi depositum, ne quid tibi, Roma, periret,

iuvit fortunam studio. Iactantia primum

membra dedit nivibus, glaciemque inrumpere plantis

iussit et attritas parvum ridere pruinas,

surgentes animi Musis formantur et illo

quo Cicerone tonas; didicit quoque facta tuorum

ante ducum; didicit pugnas libroque relegit

quae gereret campo, primus vix coeperat esse

ex infante puer, rabidam cum forte cruentis

rictibus atque escas ieiuna fauce parantem

plus catulis stravit (fuerant nam fragmina propter)

arrepta de caute lupam, fractusque molari

dissiluit vertex et saxum vulnere sedit,

sic meus Alcides, Nemeae dum saltibus errat,

occurrit monstro vacuus, non robora portans,

non pharetras; stetit ira fremens atque hoste propinquo

consuluit solos virtus decepta lacertos.

Parva quidem, dicenda tamen: quis promptior isto

tensa catenati summittere colla Molossi

et lustris recubare feras interprete nare

discere non visas et in aere quaerere plantas?

iam si forte suem latratibus improbus Vmber

terruit, albentes nigro sub gutture lunas

frangere ludus erat colluctantique lacerto

vasta per adversas venabula cogere praedas,

quam pulchrum, cum forte domum post lustra revertens

horrore splenderet apri virtusque repugnans

proderet invitum per fortia facta pudorem!

sic Pandioniis castae Tritonidos arvis

Hippolytus roseo sudum radiabat ab ore,

sed simul a gemino flagrans cum Cressa furore

transiit adfectu matres et fraude novercas.

Quid volucrum studium, dat quas natura rapaces

in vulgus prope cognatum? quis doctior isto

instituit varias per nubila iungere lites?

alite vincit aves, celerique per aethera plausu

hoc nulli melius pugnator militat unguis.

Nec minus haec inter civilia iura secutus

eligitur primus, iuvenis, solus, mala fractae

alliget ut patriae poscatque informe reddi

vectigal, procerum tum forte potentior illic,

post etiam princeps, Constantius omnia praestat,

indole defixus tanta et miratus in annis

parvis grande bonum vel in ore precantis ephebi

verba senis. Ducis hinc pugnas et foedera regum

pandere, Roma, libet, variis incussa procellis

bellorum regi Getico tua Gallia pacis

pignora iussa dare est, inter quae nobilis obses

tu, Theodore, venis; quem pro pietate propinqui

expetis in media pelliti principis aula

tutus, Avite, fide. probat hoc iam Theudoris altum

exemplum officii, res mira et digna relatu,

quod fueris blandus regi placuisse feroci,

hinc te paulatim praelibat sensibus imis

atque nimis vult esse suum; sed spernis amicum

plus quam Romanum gerere, stupet ille repulsam

et plus inde places, rigidum sic, Pyrrhe, videbas

Fabricium, ingestas animo cum divite fugit

pauper opes, regem temnens, dum supplice censu

pignus amicitiae vili mendicat ab auro.

Aetium interea, Scythico quia saepe duello est

edoctus, sequeris; qui, quamquam celsus in armis,

nil sine te gessit, cum plurima tute sine illo.

nam post Iuthungos et Norica bella subacto

victor Vindelico Belgam, Burgundio quem trux

presserat, absolvit iunctus tibi. vincitur illic

cursu Herulus, Chunus iaculis Francusque natatu,

Sauromata clipeo, Salius pede, falce Gelonus,

vulnere vel si quis plangit cui Messe feriri est

ac ferro perarasse genas vultuque minaci

rubra cicatricum vestigia defodisse.

Inlustri iam tum donatur celsus honore,

squameus et rutilis etiamnunc livida cristis

ora gerens vix arma domum sordentia castris

rettulerat: nova bella iterum pugnamque sub ipsis

iam patriae muris periurus commovet hostis.

Litorius Scythicos equites tum forte subacto

celsus Aremorico Geticum rapiebat in agmen

per terras, Arverne, tuas; qui proxima quaeque

discursu, flammis, ferro, feritate, rapinis

delebant, pacis fallentes nomen inane.

huius tum famulum quidam truculentior horum,

mox feriende, feris; ruit ille et tristia fata

commendat domino absenti partemque futuram

vindictae moriens Stygium spe portat ad amnem.

et iam fama viro turres portasque tuenti

intuitu pavidae plebis perfert scelus actum.

excutitur, restat, pallet, rubet, alget et ardet,

ac sibimet multas vultum variata per unum

ira facit facies, vel, qui mos saepe dolenti,

plus amat extinctum; tandem prorumpit et arma,

arma fremit, pinguisque etiamnum sanguine fertur

lorica, obtusus per barbara vulnera contus

atque sub assiduis dentatus caedibus ensis.

includit suras ocreis capitique micantem

imponit galeam, fulvus cui crescit in altum

conus et iratam iaculatur vertice lucem.

et iam scandit equum vulsisque a cardine portis

emicat; adsistunt socio Virtusque Dolorque

et Pudor: armatas pilo petit impiger alas

pugnando pugnam quaerens, pavidumque per agmen

multorum interitu compensat quod latet unus.

sic Phrygium Emathia victorem cuspide poscens

Aeacides caeso luctum frenavit amico,

per mortes tot, Troia, tuas (nam vilia per se

agmina) contentus ruere strictumque per amplos

exserere gladium populos; natat obruta tellus

sanguine, dumque hebetat turba grave caedua telum

absens in cuncto sibi vulnere iam cadit Hector.

proditus ut tandem tanti qui causa tumultus,

inquit Avitus: ‘Age, Scythica nutrite sub Arcto,

qui furis et caeso tantum qui fidis inermi,

congredere armato, multum tibi praestitit ira

iam mea: concessi pugnam iubeoque resistas;

certantem mactasse iuvat.’ sic fatur et aequor

prosilit in medium, nec non ferus advenit hostis.

ut primum pectus vel comminus ora tulere,

hic ira tremit, ille metu. iam cetera turba

diversis trepidat votis variosque per ictus

pendet ab eventu, sed postquam prima, secunda

tertiaque acta rota est, venit ecce et celsa cruentum

perforat hasta virum, post et confinia dorsi

cedit transfosso ruptus bis pectore thorax,

et dum per duplicem sanguis singultat hiatum

dividua ancipitem carpserunt vulnera vitam.

Haec post gesta viri (temet, Styx livida, testor)

intemerata mihi praefectus iura regebat;

et caput hoc sibimet solitis defessa ruinis

Gallia suscipiens Getica pallebat ab ira.,

nil prece, nil pretio, nil milite fractus agebat

Aetius; capto terrarum damna patebant

Litorio; in Rhodanum proprios producere fines

Theudoridae fixum, nec erat pugnare necesse,

sed migrare Getis, rabidam trux asperat iram

victor; quod sensit Scythicum pro moenibus hostem,

imputat; et nil est gravius, si forsitan umquam

vincere contingat, trepido, postquam undique nullum

praesidium ducibusque tuis nil, Roma, relictum est,

foedus, Avite, novas; saevum tua pagina regem

lecta domat; iussisse sat est te, quod rogat orbis.

credent hoc umquam gentes populique futuri?

littera Romani cassat quod, barbare, vineis.

iura igitur rexit; namque hoc quoque par fuit, ut tum

assertor fieret legum qui nunc erit auctor,

ne dandus populis princeps, caput, induperator,

Caesar et Augustus solum fera proelia nosset.

Iam praefecturae perfunctus culmine tandem

se dederat ruri (numquam tamen otia, numquam

desidia imbellis, studiumque et cura quieto

armorum semper): subito cum rupta tumultu

barbaries totas in te transfuderat Arctos,

Gallia, pugnacem Rugum comitante Gelono

Gepida trux sequitur; Scirum Burgundio cogit;

Chunus, Bellonotus, Neurus, Bastarna, Toringus,

Bructerus, ulvosa vel quem Nicer alluit unda

prorumpit Francus; cecidit cito secta bipenni

Hercynia in lintres et Rhenum texuit alno;

et iam terrificis diffuderat Attila turmis

in campos se, Belga, tuos. vix liquerat Alpes

Aetius, tenue et rarum sine milite ducens

robur in auxiliis, Geticum male credulus agmen

incassum propriis praesumens adfore castris.

nuntius at postquam ductorem perculit, Hunos

iam prope contemptum propriis in sedibus hostem

exspectare Getas, versat vagus omnia secum

consilia et mentem curarum fluctibus urget.

tandem nutanti sedit sententia celsum

exorare virum, collectisque omnibus una

principibus coram supplex sic talibus infit:

‘orbis, Avite, salus, cui non nova gloria nunc est

quod rogat Aetius, voluisti, et non nocet hostis;

vis: prodest, inclusa tenes tot milia nutu,

et populis Geticis sola est tua gratia limes;

infensi semper nobis pacem tibi praestant.

victrices, i, prome aquilas; fac, optime, Chunos,

quorum forte prior fuga nos concusserat olim,

bis victos prodesse mihi.’ sic fatur, et ille

pollicitus votum fecit spem. protinus inde

avolat et famulas in proelia concitat iras.

ibant pellitae post classica Romula turmae,

ad nomen currente Geta; timet aere vocari

dirutus, opprobrium, non damnum barbarus horrens.

hos ad bella trahit iam tum spes orbis Avitus,

vel iam privatus vel adhuc, sic cinnama busto

collis Erythraei portans Phoebeius ales

concitat omne avium vulgus; famulantia currunt

agmina, et angustus pennas non explicat aer.

Iam prope fata tui bis senas vulturis alas

complebant (scis namque tuos, scis, Roma, labores):

Aetium Placidus mactavit semivir amens;

vixque tuo impositum capiti diadema, Petroni:

ilico barbaries, nec non sibi capta videri

Roma Getis tellusque suo cessura furori;

raptores ceu forte lupi, quis nare sagaci

monstrat odor pinguem clausis ab ovilibus auram,

irritant acuuntque famem portantque rapinae

in vultu speciem, patulo ieiunia rictu

fallentes; iam iamque tener spe frangitur agnus

atque absens avido crepitat iam praeda palato,

quin et Aremoricus piratam Saxona tractus

sperabat, cui pelle salum sulcare Britannum

ludus et assuto glaucum mare findere lembo.

Francus Germanum primum Belgamque secundum

sternebat, Rhenumque, ferox Alamanne, bibebas

Romani ripis et utroque superbus in agro

vel civis vel victor eras. sed perdita cernens

terrarum spatia princeps iam Maximus, unum

quod fuit in rebus, peditumque equitumque magistrum

te sibi, Avite, legit, collati rumor honoris

invenit agricolam, flexi dum forte ligonis

exercet dentes vel pando pronus aratro

vertit inexcoctam per pinguia iugera glaebam,

sic quondam ad patriae res fractas pauper arator,

Cincinnate, venis veterem cum te induit uxor

ante boves trabeam dictatoremque salignae

excepere fores atque ad sua tecta ferentem

quod non persevit, turpique e fasce gravata

vile triumphalis portavit purpura semen.

Ut primum ingesti pondus suscepit honoris,

legas qui veniam poscant, Alamanne, furori,

Saxonis incursus cessat, Chattumque palustri

alligat Albis aqua; vixque hoc ter menstrua totum

luna videt, iamque ad populos ac rura feroci

tenta Getae pertendit iter, qua pulsus ab aestu

Oceanus refluum spargit per culta Garunnam;

in flumen currente mari transcendit amarus

blanda fluenta latex, fluviique impacta per alveum

salsa peregrinum sibi navigat unda profundum.

hic iam disposito laxantes frena duello

Vesorum proceres raptim suspendit ab ira

rumor, succinctum referens diplomate Avitum

iam Geticas intrare domos positaque parumper

mole magisterii legati iura subisse.

Obstupuere duces pariter Scythicusque senatus

et timuere, suam pacem ne forte negaret,

sic rutilus Phaetonta levem cum carperet axis

iam pallente die flagrantique excita mundo

pax elementorum fureret vel sicca propinquus

saeviret per stagna vapor limusque sitiret

pulvereo ponti fundo, tunc unica Phoebi

insuetum clemens exstinxit flamma calorem.

Hic aliquis tum forte Getes, dum falce recocta

ictibus informat saxoque cacuminat ensem,

iam promptus caluisse tubis, iam iamque frequenti

caede sepulturus terram non hoste sepulto,

claruit ut primum nomen venientis Aviti,

exclamat: ‘periit bellum, date rursus aratra.

otia si replico priscae bene nota quietis,

non semel iste mihi ferrum tulit, o pudor! o di!

tantum posse fidem! quid foedera lenta minaris,

in damnum mihi fide meum? compendia pacis

et praestare iubes nos et debere, quis umquam

crederet? en Getici reges, parere volentes,

inferius regnasse putant! nec dicere saltim

desidiae obtentu possum te proelia nolle:

pacem fortis amas. iam partes sternit Avitus;

insuper et Geticas praemissus continet iras

Messianus; adhuc mandasti, et ponimus arma.

quid restat quod posse velis? quod non sumus hostes

parva reor; prisco tu si mihi notus in actu es,

auxiliaris ero: vel sic pugnare licebit.’

Haec secum rigido Vesus dum corde volutat,

ventum in conspectum fuerat, rex atque magister

propter constiterant; hic vultu erectus, at ille

laetitia erubuit veniamque rubore poposcit,

post hinc germano regis, hinc rege retento

Palladiam implicitis manibus subiere Tolosam.

haud secus insertis ad pulvinaria palmis

Romulus et Tatius foedus iecere, parentum

cum ferro et rabidis cognato in Marte maritis

Hersilia inseruit Pallantis colle Sabinas.

Interea incautam furtivis Vandalus armis

te capit, infidoque tibi Burgundio ductu

extorquet trepidas mactandi principis iras.

heu facinus! in bella iterum quartosque labores

perfida Elisseae crudescunt classica Byrsae. '

nutristis quod, fata, malum? conscenderat arces

Euandri Massyla phalanx montesque Quirini

Marmarici pressere pedes rursusque revexit

quae captiva dedit quondam stipendia Barce.

exsilium patrum, plebis mala, principe caeso

captivum imperium ad Geticas rumor tulit aures,

luce nova veterum coetus de more Getarum

contrahitur; stat prisca annis viridisque senectus

consulis; squalent vestes ac sordida macro

lintea pinguescunt tergo, nec tangere possunt

altatae suram pelles, ac poplite nudo

peronem pauper nodus suspendit equinum.

Postquam in consilium seniorum venit honora

pauperies pacisque simul rex verba poposcit,

dux ait: ‘optassem patriis securus in arvis

emeritam, fateor, semper fovisse quietem,

ex quo militiae post munia trina superbum

praefecturae apicem quarto iam culmine rexi.

sed dum me nostri princeps modo Maximus orbis

ignarum, absentem procerum per mille repulsas

ad lituos post iura vocat voluitque sonoris

praeconem mutare tubis, promptissimus istud

arripui officium, vos quo legatus adirem.

foedera prisca precor, quae nunc meus ille teneret,

iussissem si forte, senex cui semper Avitum

sectari crevisse fuit. tractare solebam

res Geticas olim; scis te nescisse frequenter

quae suasi nisi facta, tamen fortuna priorem

abripuit genium; periit quodcumque merebar

cum genitore tuo. Narbonem tabe solutum

ambierat (tu parvus eras); trepidantia cingens

milia in infames iam iamque coegerat escas;

iam tristis propriae credebat defore praedae,

si clausus fortasse perit, cum nostra probavit

consilia et refugo laxavit moenia bello.

teque ipsum (sunt ecce senes) hoc pectore fultum

hae flentem tenuere manus, si forsitan altrix

te mihi, cum nolles, lactandum tolleret, ecce

advenio et prisci repeto modo pignus amoris.

si tibi nulla fides, nulla est reverentia patris,

i durus pacemque nega.’ Prorumpit ab omni

murmur concilio fremitusque, et proelia damnans

seditiosa ciet concordem turba tumultum.

tum rex effatur: ‘dudum, dux inclite, culpo

poscere te pacem nostram, cum cogere possis

servitium, trahere ac populos in bella sequaces.

ne, quaeso, invidiam patrio mihi nomine inuras:

quid mereor, si nulla iubes? suadere sub illo

quod poteras, modo velle sat est, solumque moratur,

quod cupias, nescisse Getas. mihi Romula dudum

per te iura placent, parvumque ediscere iussit

ad tua verba pater docili quo prisca Maronis

carmine molliret Scythicos mihi pagina mores;

iam pacem tum velle doces, sed percipe quae sit

condicio obsequii: forsan rata pacta probabis.

testor, Roma, tuum nobis venerabile nomen

et socium de Marte genus (vel quidquid ab aevo,

nil te mundus habet melius, nil ipsa senatu),

me pacem servare tibi vel velle abolere

quae noster peccavit avus, quem fuscat id unum,

quod te, Roma, capit; sed di si vota secundant,

excidii veteris crimen purgare valebit

ultio praesentis, si tu, dux inclite, solum

Augusti subeas nomen, quid lumina flectis?

invitum plus esse decet, non cogimus istud,

sed contestamur: Romae sum te duce amicus,

principe te miles, regnum non praeripis ulli,

nec quisquam Latias Augustus possidet arces;

qua vacat, aula tua est. testor, non sufficit istud,

ne noceam; atque tuo hoc utinam diademate fiat,

ut prosim! suadere meum est; nam Gallia si te

compulerit, quae iure potest, tibi pareat orbis,

ne pereat.’ dixit pariterque in verba petita

dat sanctam cum fratre fidem, discedis, Avite,

maestus, qui Gallos scires non posse latere

quod possint servire Getae te principe, namque

civibus ut patuit trepidis te foedera ferre,

occurrunt alacres ignaroque ante tribunal

sternunt; utque satis sibimet numerosa coisse

nobilitas visa est, quam saxa nivalia Cotti

despectant, variis nec non quam partibus ambit

Tyrrheni Rhenique liquor, vel longa Pyrenei

quam iuga ab Hispano seclusam iure cohercent,

aggreditur nimio curarum pondere tristem

gaudens turba virum. procerum tum maximus unus,

dignus qui patriae personam sumeret, infit:

‘quam nos per varios dudum fortuna labores

principe sub puero Iacens terat aspera rebus,

fors longum, dux magne, queri, cum quippe dolentum

maxima pars fueris, patriae dum vulnera lugens

sollicitudinibus vehementibus exagitaris.

has nobis inter clades ac funera mundi

mors vixisse fuit. sed dum per verba parentum

ignavas colimus leges sanctumque putamus

rem veterem per damna sequi, portavimus umbram

imperii, generis contenti ferre vetusti

et vitia ac solitam vestiri murice gentem

more magis quam iure pati. promptissima nuper

fulsit condicio proprias qua Gallia vires

exsereret, trepidam dum Maximus occupat urbem;

orbem sat potuit, si te sibi tota magistro

regna reformasset. quis nostrum Belgica rura,

litus Aremorici, Geticas quis moverit iras,

non latet: his tantis tibi cessimus, inclite, bellis,

nunc iam summa vocant; dubio sub tempore regnum

non regit ignavus, postponitur ambitus omnis

ultima cum claros quaerunt: post damna Ticini

ac Trebiae trepidans raptim respublica venit

ad Fabium; Cannas celebres Varrone fugato

Scipiadumque etiam turgentem funere Poenum

Livius electus fregit, captivus, ut aiunt,

orbis in urbe iacet; princeps perit, hic caput omne

nunc habet imperium, petimus, conscende tribunal,

erige collapsos; non hoc modo tempora poscunt,

ut Romam plus alter amet. nec forte reare

te regno non esse parem: cum Brennica signa

Tarpeium premerent, scis, tum respublica nostra

tota Camillus erat, patriae qui debitus ultor

texit fumantes hostili strage favillas.

non tibi centurias aurum populare paravit,

nec modo venales numerosoque asse redemptae

concurrunt ad puncta tribus; suffragia mundi

nullus emit. pauper legeris; quod sufficit unum,

es meritis dives, patriae cur vota moraris,

quae iubet ut iubeas? haec est sententia cunctis:

si dominus iis, liber ero.’ Fragor atria complet

Vierni, quo forte loco pia turba senatus

detulerat vim, vota, preces, locus, hora diesque

dicitur imperio felix, ac protinus illic

nobilium excubias gaudens sollertia mandat.

Tertia lux refugis Hyperiona fuderat astris:

concurrunt proceres ac milite circumfuso

aggere composito statuunt ac torque coronant

castrensi maestum donantque insignia regni;

nam prius induerat solas de principe curas.

haud alio quondam vultu Tirynthius heros

pondera suscepit caeli simul atque novercae

cum Libyca se rupe Gigas subduceret et cum

tutior Herculeo sedisset machina dorso.

Hunc tibi, Roma, dedi, patulis dum Gallia campis

intonat Augustum plausu faustumque fragorem

portat in exsanguem Boreas iam fortior Austrum.

hic tibi restituet Libyen per vincula quarta,

et cuius solum amissas post saecula multa

Pannonias revocavit iter, iam credere promptum est

quid faciat bellis, o quas tibi saepe iugabit

inflictis gentes aquilis, qui maxima regni

omina privatus fugit, cum forte vianti

excuteret praepes plebeium motus amictum!

laetior at tanto modo principe, prisca deorum

Roma parens, attolle genas ac turpe veternum

depone: en princeps faciet iuvenescere maior,

quam pueri fecere senem.’ Finem pater ore

vix dederat: plausere dei fremitusque cucurrit

concilio, felix tempus nevere sorores

imperiis, Auguste, tuis et consulis anno

fulva volubilibus duxerunt saecula pensis.

Ad Priscum Valerianum virum praefectorium

Prisce, decus semper nostrum, cui principe Avito

cognatum sociat purpura celsa genus,

ad tua cum nostrae currant examina nugae,

dico: ‘state, vagae; quo prope ratis? amat.

destrictus semper censor, qui diligit, exstat;

dura fronte legit mollis amicitia,

nil totum prodest adiectum laudibus illud

Vlpia quod rutilat porticus aere meo

vel quod adhuc populo simul et plaudente senatu

ad nostrum reboat concava Roma sophos.’

respondent illae: ‘properabimus, ibimus, et nos

non retines: tanto iudice culpa placet,

cognitor hoc nullus melior; bene carmina pensat

contemptu tardo, iudicio celeri.’

et quia non potui temeraria sistere verba,

hoc rogo, ne dubites lecta dicare rogo.

Ad Felicem

Largam Sollius hanc Apollinaris

felici domino pioque fratri

dicit Sldonius suus salutem.

Dic, dic quod peto, Magne, dic, amabo,

Felix nomine, mente, honore, forma,

natis, coniuge, fratribus, parente,

germanis genitoris atque matris

et summo patruelium Camillo:

quid nugas temerarias amici,

sparsit quas tenerae iocus iuventae,

in formam redigi iubes libelli,

ingentem simul et repente fascem

conflari invidiae et perire chartam?

mandatis famulor, sed ante testor,

lector quas patieris hic salebras.

Non nos currimus aggerem vetustum

nec quicquam invenies ubi priorum

antiquas terat orbitas Thalia,

non hic antipodas salumque rubrum,

non hic Memnonios canemus Indos

Aurorae face civica perustos;

non Artaxata, Susa, Bactra, Carrhas,

non coctam Babylona personabo,

quae largum fluvio patens alumno

inclusum bibit hinc et inde Tigrim.

non hic Assyriis Ninum priorem,

non Medis caput Arbacen profabor,

nec quam divite, cum refugit hostem,

arsit Sardanapallus in favilla.

non Cyrum Astyagis loquar nepotem,

nutritum ubere quem ferunt canino,

cuius non valuit rapacitatem

vel Lydi satiare gaza Croesi;

cuius nec feritas subacta tunc est,

caesis milibus ante cum ducentis

in vallis Scythicae coactus artum

orbatae ad Tomyris veniret utrem.

Non hic Cecropios leges triumphos,

vel si quo Marathon rubet duello,

aut, cum milia mille concitaret,

inflatum numerositate Xerxen,

atque hunc numinibus satis profundis

confestim ebibitis adhuc sitisse;

nec non Thermopylas et Helles undas

spretis obicibus soli salique

insanis equitasse cum catervis

admissoque in Athon tumente ponto

iuxta frondiferae cacumen Alpis

scalptas classibus isse per cavernas.

Non prolem Garamantici Tonantis,

regnis principibusque principantem,

porrectas Asiae loquar paterno

actum fulmine pervolasse terras

et primum Darii tumultuantes

praefectos satrapasque perculisse,

mox ipsum solio patrum superbum

cognatosque sibi deos crepantem

captis coniuge, liberis, parente

in casus hominis redire iussum;

qui cum maxima bella concitasset

tota et Persidis undique gregatae

uno constituisset arma campo,

hoc solum perhibetur assecutus,

dormire ut melius liberet hosti.

Non vectos Minyas loquente silva

dicam Phasiaco stetisse portu,

forma percita cum ducis Pelasgi

molliret rabidos virago tauros,

nec tum territa, cum suus colonus

post anguis domiti satos molares

armatas tremebundus inter herbas

florere in segetem stuperet hostem

et pugnantibus hinc et hinc aristis

supra belliferas madere glaebas

culmosos viridi cruore fratres.

Non hic terrigenam loquar cohortem

admixto mage vividam veneno,

cui praeter speciem modo carentem

angues corporibus voluminosis

alte squamea crura porrigentes

in vestigia fauce desinebant.

sic formae triplicis procax iuventus

tellurem pede proterens voraci

currebat capitum stupenda gressu

et cum classica numinum sonabant

mox contra tonitrus resibilante

audebat superos ciere planta.

nec Phlegrae legis ampliata rura,

missi dum volitant per astra montes

Pindus, Pelion, Ossa, Olympus, Othrys

cum silvis, gregibus, feris, pruinis,

saxis, fontibus, oppidis levati

vibrantum spatiosiore dextra.

Non hic Herculis excolam labores,

cui sus, cerva, leo, Gigas, Amazon,

hospes, taurus, Eryx, aves, Lycus, fur,

Nessus, Libs, iuga, poma, virgo, serpens,

Oete, Thraces equi, boves Hiberae,

luctator fluvius, canis triformis

portatusque polus polum dederunt.

Non hic Elida nobilem quadrigis

nec notam nimis amnis ex amore

versu prosequar, ut per ima ponti

Alpheus fluat atque transmarina

in fluctus cadat unda coniugales.

Non hic Tantaleam domum retexam,

qua mixtum Pelopea per parentem est

prolis facta soror novoque monstro

infamem genuit pater nepotem;

nil maestum hic canitur; nec esculentam

fletus pingimus ad dapem Thyestae,

fratris crimine qui miser voratis

vivum pignoribus fuit sepulcrum,

cum post has epulas repente flexis

Titan curribus occidens ad ortum

convivam fugeret, diem fugaret.

Nec Phryx pastor erit tibi legendus,

decrescens cui Dindymon reciso

fertur vertice texuisse classem,

cum iussu Veneris patrocinantis

terras Oebalias et hospitales

raptor depopulatus est Amyclas,

praedam trans pelagus petens sequacem.

sed nec Pergama nec decenne bellum

nec saevas Agamemnonis phalangas

nec periuria persequar Sinonis,

arx quo Palladio dicata signo

pellaci reserata proditore

portantem pedites equum recepit.

Non hic Maeoniae stilo Camenae

civis Dulichiique Thessalique

virtutem sapientiamque narro,

quorum hic Peliaco putatur antro

venatu, fidibus, palaestra et herbis

sub Saturnigena sene institutus,

dum nunc lustra terens puer ferarum

passim per Pholoen iacet nivosam,

nunc praesepibus accubans amatis

dormit mollius in iuba magistri;

inde Scyriadum datus parenti

falsae nomina pertulisse Pyrrhae

atque inter tetricae choros Minervae

occultos Veneri rotasse thyrsos;

postremo ad Phrygiae sonum rapinae

tractus laudibus Hectoris trahendi.

ast illum, cui contigit paternam

quartum post Ithacam redire lustrum,

nec Zmyrnae satis explicat volumen,

nam quis continuare possit illos

quos terra et pelago tulit labores:

raptum Palladium, repertum Achillem,

captum praepetibus Dolona plantis

et Rhesi niveas prius quadrigas

Xanthi quam biberent fluenta tractas,

ereptam quoque quam deus patronus,

Philocteta, tibi dedit pharetram,

Aiacem Telamonium furentem

quod sese ante rates agente causam

pugnacis tulit eloquens coronam,

vitatum hinc Polyphemon atque Circen

et Laestrygonii famem tyranni,

tum pomaria divitis, Calypso et

Sirenas pereuntibus placentes,

vitatas tenebras facemque Naupli

et Scyllae rabidum voracis inguen,

vel Tauromenitana quos Charybdis

ructato scopulos cavat profundo?

Non divos specialibus faventes

agris, urbibus insulisque canto,

Saturnum Latio Iovemque Cretae

Iunonemque Samo Rhodoque Solem,

Hennae Persephonen, Minervam Hymetto,

Vulcanum Liparae, Papho Dionen,

Argis Persea, Lampsaco Priapum,

Thebis Euhion Ilioque Vestam,

Thymbrae Delion, Arcadem Lycaeo,

Martem Thracibus ac Scythis Dianam,

quos fecere deos dicata templa,

tus, sal, far, mola vel superfluarum

consecratio caerimoniarum.

Non cum Triptolemo verendam Eleusin,

qui primas populis dedere aristas

pastis Chaonium per ilicetum,

non Apin Mareoticum sonabo

ad Memphitica sistra concitari.

non dicam Lacedaemonos iuventam

unctas Tyndaridis dicasse luctas,

doctos quos patriis palen Therapnis

gymnas Bebrycii tremit theatri;

non sortes Lyciasque Caeritumque,

responsa aut Themidis priora Delphis,

nec quae fulmine Tuscus expiato

saeptum numina quaerit ad bidental;

nec quos Euganeum bibens Timavum

colle Antenoreo videbat augur

divos Thessalicam movere pugnam;

nec quos Amphiaraus et Melampus * * *

ex ipsis rapuit deos favillis

per templum male fluctuante flamma

gaudens lumine perdito Metellus.

non hic Cinyphius canetur Hammon

mitratum caput elevans harenis,

vix se post hecatombion litatum

suetus promere Syrtium barathro.

non hic Dindyma nec crepante buxo

Curetas Berecynthiam sonantes,

non Bacchum trieterica exserentem

describam et tremulas furore festo

ire in Bassaridas vel infulatos

aram ad turicremam rotare mystas.

Non hic Hesiodea pinguis Ascrae

spectes carmina Pindarique chordas;

non hic socciferi iocos Menandri,

non laesi Archilochi feros iambos,

vel plus Stesichori graves Camenas,

aut quod composuit puella Lesbis;

quod Mantua contumax Homero

adiecit Latiaribus loquelis,

aequari sibimet subinde livens

busto Parthenopam Maroniano;

non quod post saturas epistularum

sermonumque sales novumque epodon,

libros carminis ac poeticam artem

Phoebi laudibus et vagae Dianae

conscriptis voluit sonare Flaccus;

non quod Papinius tuus meusque

inter Labdacios sonat furores

aut cum forte pedum minore rhythmo

pingit gemmea prata silvularum.

Non quod Corduba praepotens alumnis

facundum ciet, hic putes legendum,

quorum unus colit hispidum Platona

incassumque suum monet Neronem,

orchestram quatit alter Euripidis,

pictum faecibus Aeschylon secutus

aut plaustris solitum sonare Thespin,

qui post pulpita trita sub cothurno

ducebant olidae marem capellae;

pugnam tertius ille Gallicam

dixit Caesaris, ut gener socerque

cognata impulerint in arma Romam,

tantum dans lacrimas suis Philippis,

ut credat Cremerae levem ruinam,

infra et censeat Alliam dolendam

ac Brenni in trutina Iovem redemptum,

postponat Trebiam gravesque Cannas,

stragem nec Trasimenicam loquatur,

fratres Scipiadas putet silendos,

quos Tartesiacus retentat orbis,

Euphraten taceat male appetitum,

Crassorum et madidas cruore Carrhas

vel quos, Spartace, consulum solebas

victrici gladios fugare sica,

ipsum nec fleat ille plus duellum,

quod post Cimbrica turbidus tropaea

et vinctum Nasamonium Iugurtham,

dum quaerit Mithridaticum triumphum,

Arpinas voluit movere Sullae.

Non Gaetulicus hic tibi legetur,

non Marsus, Pedo, Silius, Tibullus,

non quod Sulpiciae iocus Thaliae

scripsit blandiloquum suo Caleno,

non Persi rigor aut lepos Properti,

sed nec centimeter Terentianus.

non Lucilius hic Lucretiusque est,

non Turnus, Memor, Ennius, Catullus,

Stella et Septimius Petroniusque

aut mordax sine fine Martialis,

non qui tempore Caesaris secundi

aeterno incoluit Tomos reatu,

nec qui consimili deinde casu

ad vulgi tenuem strepentis auram

irati fuit histrionis exsul,

non Pelusiaco satus Canopo,

qui ferruginei toros mariti

et Musa canit inferos superna,

nec qui iam patribus fuere nostris

primo tempore maximi sodales,

quorum unus Bonifatium secutus

nec non praecipitem Sebastianum

natales puer horruit Cadurcos

plus Pandionias amans Athenas;

cuius si varium legas poema,

tunc Phoebum vel Hyantias puellas

potato madidas ab Hippocrene,

tunc Amphiona filiumque Maiae,

tunc vatem Rhodopeium sonare

conlato modulamine arbitreris.

Non tu hic nunc legeris tuumque fulmen,

o dignissime Quintianus alter,

spernens qui Ligurum solum et penates

mutato lare Gallias amasti,

inter classica, signa, pila, turmas

laudans Aetium vacansque libro,

in castris hederate laureatis.

sed nec tertius ille nunc legetur,

Baetin qui patrium semel relinquens

undosae petiit sitim Ravennae,

plosores cui fulgidam Quirites

et carus popularitate princeps

Traiano statuam foro locarunt.

Sed ne tu mihi comparare temptes,

quos multo minor ipse plus adoro,

Paulinum Ampeliumque Symmachumque,

Messalam ingenii satis profundi

et nulli modo Martium secundum,

dicendi arte nova parem vetustis

Petrum et cum loquitur nimis stupendum,

vel quem municipalibus poetis

praeponit bene vilicum senatus,

nostrum aut quos retinet solum disertos,

dulcem Anthedion et mihi magistri

Musas sat venerabiles Hoeni,

acrem Lampridium, catum Leonem

praestantemque tuba Severianum

et sic scribere non minus valentem,

Marcus Quintilianus ut solebat.

Nos valde sterilis modos Camenae

rarae credimus hos brevique chartae,

quae scombros merito piperque portet.

nam quisnam deus hoc dabit reiectae,

ut vel suscipiens bonos odores,

nardum ac pinguia Nicerotianis

quae fragrant alabastra tincta sucis,

Indo cinnamon ex rogo petitum,

quo Phoenix iuvenescit occidendo, .

costum, malobathrum, rosas, amomum,

myrrham, tus opobalsamumque servet?

quapropter facinus meum tuere

et condiscipuli tibi obsequentis

incautum, precor, asseras pudorem,

germanum tamen ante sed memento,

doctrinae columen, Probum advocare,

isti qui valet exarationi

destrictum bonus applicare theta.

novi sed bene, non refello culpam,

nec doctis placet impudens poeta;

sed nec turgida contumeliosi

lectoris nimium verebor ora,

si tamquam gravior severiorque

nostrae Terpsichores iocum refutans

rugato Cato tertius labello

narem rhinoceroticam minetur.

non te terreat hic nimis peritus;

verum si cupias probare, tanta

nullus scit, mihi crede, quanta nescit.

Praefatio epithalamii dicti Ruricio et Hiberiae

Flucticolae cum festa nurus Pagasaea per antra

rupe sub Emathia Pelion explicuit,

angustabat humum superum satis ampla supellex;

certabant gazis hinc polus hinc pelagus;

ducebatque choros viridi prope tectus amictu

caeruleae pallae concolor ipse socer;

nympha quoque in thalamos veniens de gurgite nuda

vestiti coepit membra timere viri.

tum divum quicumque aderat terrore remoto

quo quis pollebat lusit in officio.

Iuppiter emisit tepidum sine pondere fulmen

et dixit: melius nunc Cytherea calet.

Pollux tum caestu laudatus, Castor habenis,

Pallas tum cristis, Delia tum pharetris;

Alcides clava, Mavors tum lusit in hasta,

Arcas tum virga, nebride tum Bromius.

hic et Pipliadas induxerat optimus Orpheus

chordis, voce, manu, carminibus, calamis,

ambitiosus Hymen totas ibi contulit artes;

qui non ingenio, fors placuit genio.

Fescennina tamen non sunt admissa priusquam

intonuit solita noster Apollo lyra.

Epithalamium

[Inter Cyaneas, Ephyraea cacumina, cautes

qua super Idalium levat Orithyion in aethram

exesi sale montis apex, ubi forte vagantem

dum fugit et fixit trepidus Symplegada Tiphys,

atque recurrentem ructatum ad rauca Maleam,]

exit in Isthmiacum pelagus claudentibus alis

saxorum de rupe sinus, quo saepe recessu

sic tamquam toto coeat de lumine caeli,

artatur collecta dies tremulasque per undas

insequitur secreta vadi, transmittitur alto

perfusus splendore latex, mirumque relatu,

lympha bibit solem tenuique inserta fluento

perforat arenti radio lux sicca liquorem.

Profecit studio spatium; nam Lemnius illic

ceu templum lusit Veneri fulmenque relinquens

hic ferrugineus fumavit saepe Pyragmon.

hic lapis est de quinque locis dans quinque colores

Aethiops, Phrygius, Parius, Poenus, Lacedaemon,

purpureus, viridis, maculosus, eburnus et albus.

postes chrysolithi fulvus diffulgurat ardor;

myrrhina, sardonyches, amethystus Hiberus, iaspis

Indus, Chalcidicus, Scythicus, beryllus, achates

attollunt duplices argenti cardine valvas,

per quas inclusi lucem vomit umbra smaragdi;

limina crassus onyx crustat propterque hyacinthi

caerula concordem iaciunt in stagna colorem.

exterior non compta silex, sed prominet alte

asper ab adsiduo lympharum verbere pumex.

interiore loco simulavit Mulciber auro

exstantes late scopulos atque arte magistra

ingenti cultu naturae inculta fefellit,

huic operi insistens, quod necdum noverat illa

quae post Lemniacis damnavit furta catenis.

squameus huc Triton duplicis confinia dorsi,

qua coeunt supra sinuamina tortilis alvi,

inter aquas calido portavit corde Dionen.

sed premit adiecto radiantis pondere conchae

semiferi Galatea latus, quod pollice fixo

vellit, et occulto spondet conubia tactu;

tum gaudens torquente ioco subridet amator

vulnere iamque suam parcenti pistre flagellat.

pone subit turmis flagrantibus agmen Amorum;

hic cohibet delphina rosis, viridique iuvenco

hic vectus spretis pendet per cornua frenis;

hi stantes motu titubant plantaque madenti

labuntur firmantque pedum vestigia pennis.

Illa recurvato demiserat ora lacerto

mollia; marcebant violae graviorque sopore

coeperat attritu florum descendere cervix,

solus de numero fratrum qui pulchrior ille est

deerat Amor, dum festa parat celeberrima Gallis,

quae socer Ommatius, magnorum maior avorum

patriciaeque nepos gentis, natae generoque

excolit auspiciis faustis. sed fulsit ut ille

forte dies, matrem celeri petit ipse volatu,

cui fax, arcus, gorytus pendebat, at ille

cernuus et laevae pendens in margine palmae

libratos per inane pedes adverberat alis,

oscula sic matris carpens somnoque refusae

semisopora levi scalpebat lumina penna.

tum prior his alacer coepit: ‘ nova gaudia porto

felicis praedae, genetrix, calet ille superbus

Ruricius nostris facibus dulcique veneno

tactus votivum suspirat corde dolorem.

esset si praesens aetas, impenderet illi

Lemnias imperium, Cressa stamen labyrinthi,

Alceste vitam, Circe herbas, poma Calypso,

Scylla comas, Atalanta pedes, Medea furores,

Hippodame ceras, cygno Iove nata coronam;

huic Dido in ferrum, simul in suspendia Phyllis,

Euadne in flammas et Sestias isset in undas.’

His haec illa refert: ‘ Gaudemus, nate, rebellem

quod vineis laudasque virum; sed forma puellae est

quam si spectasset quondam Stheneboeius heros,

non pro contemptu domuisset monstra Chimaerae;

Thermodontiaca vel qui genetrice superbus

sprevit Gnosiacae temeraria vota novercae,

hac visa occiderat, fateor, sed crimine vero;

et si iudicio forsan mihi quarta fuisset,

me quoque Rhoetea damnasset pastor in Ida;

vincere vel, si optas, istam da, malo, puellam

dixerat: hanc dederam formam pro munere formae.

tantus honor geniusque genis; collata rubori

pallida blatta latet depressaque lumine vultus

nigrescunt vincto bacarum fulgura collo.

te quoque multimodis ambisset, Hiberia, ludis

axe Pelops, cursu Hippomenes luctaque Achelous,

Aeneas bellis spectatus, Gorgone Perseus;

nec minus haec species totiens cui Iuppiter esset

Delia, taurus, olor, Satyrus, draco, fulmen et aurum.

quare age, iungantur; nam census, forma genusque

conveniunt: nil hic dispar tua fixit harundo,

sed quid vota moror? ’ dixit currumque poposcit,

cui dederant crystalla iugum, quae frigore primo,

orbis adhuc teneri glacies ubi Caucason auget,

strinxit Hyperboreis Tanaitica crusta pruinis

naturam sumens gemmae quia perdidit undae,

perforat hunc fulvo formatus temo metallo;

miserat hoc fluvius cuius sub gurgite Nymphae

Mygdonium fovere Midam, qui pauper in auro

ditavit versis Pactoli flumina votis.

splendet perspicuo radios rota margine cingens

Marmaricae de fauce ferae, dum belua curvis

dentibus excussis gemit exarmarier ora;

misit et hoc munus tepidas qui nudus Erythras,

concolor Aethiopi vel crinem pinguis amomo,

fluxus odoratis vexat venatibus Indus,

illa tamen pasci suetos per Cypron olores

vittata stringit myrto, quis cetera tensis

lactea puniceo sinuantur colla corallo.

Ergo iter aggressi: pendens rota sulcat inanem

aera et in liquido non solvitur orbita tractu,

hic triplex uno comitatur Gratia nexu,

hic redolet patulo Fortunae Copia cornu,

hic spargit calathis, sed flores Flora perennes,

hic Cererem Siculam Pharius comitatur Osiris,

hic gravidos Pomona sinus pro tempore portat,

hic Pallas madidis venit inter prela trapetis,

hic distincta latus maculosa nebride Thyias

Indica Echionio Bromii rotat orgia thyrso,

hic et Sigeis specubus qui Dindyma ludit

iam sectus recalet Corybas; cui gutture ravo

ignem per bifores regemunt cava buxa cavernas.

Sic ventum ad thalamos: tus, nardum, balsama, myrrhae

hic sunt, hic Phoenix busti dat cinnama vivi.

proxima quin etiam festorum adflata calore

iam minus alget hiemps, speciemque tenentia vernam

hoc dant vota loco quod non dant tempora mundo,

tum Paphie dextram iuvenis dextramque puellae

complectens paucis cecinit sollemnia dictis,

ne facerent vel verba moram: ‘ feliciter aevum

ducite concordes; sint nati sintque nepotes;

cernat et in proavo sibimet quod pronepos optet.’

Ad V. C. Catullinum

Quid me, etsi valeam, parare carmen

Fescenninicolae iubes Diones

inter crinigeras situm catervas

et Germanica verba sustinentem,

laudantem tetrico subinde vultu

quod Burgundio cantat esculentus,

infundens acido comam butyro?

vis dicam tibi, quid poema frangat?

ex hoc barbaricis abacta plectris

spernit senipedem stilum Thalia,

ex quo septipedes videt patronos,

felices oculos tuos et aures

felicemque libet vocare nasum,

cui non allia sordidumque cepe

ructant mane novo decem apparatus,

quem non ut vetulum patris parentem

nutricisque virum die nec orto

tot tantique petunt simul Gigantes,

quot vix Alcinoi culina ferret.

Sed iam Musa tacet tenetque habenas

paucis hendecasyllabis iocata,

ne quisquam satiram vel hos vocaret.

Ad Imperatorem Maiorianum

Amphitryoniaden perhibet veneranda vetustas,

dum relevat terras, promeruisse polos.

sed licet in nuda torvus confregerit ulna

ille Cleonaeae guttura rava ferae,

et quamquam ardenti gladio vix straverit hydram,

cum duplices pareret vulnere mors animas,

captivumque ferens silva ex Erymanthide monstrum

exarmata feri riserit ora suis,

coli aque flammigenae disrumpens fumida furis

tandem directas iusserit ire boves,

taurus, cerva, Gigas, hospes, luctator, Amazon,

Cres, canis, Hesperides sint monimenta viri,

nulla tamen fuso prior est Geryone pugna,

uni tergeminum cui tulit ille caput.

haec quondam Alcides; at tu Tirynthius alter,

sed princeps, magni maxima cura dei,

quem draco, cervus, aper paribus sensere sagittis,

cum dens, cum virus, cum fuga nil valuit,

Eurysthea nos esse puta monstrumque tributum;

hinc capita, ut vivam, tu mihi tolle tria.

Has supplex famulus preces dicavit

responsum opperiens pium ac salubre,

ut reddas patriam simulque vitam

Lugdunum exonerans suis ruinis,

hoc te Sidonius tuus precatur:

sic te Sidonio recocta fuco

multos purpura vestiat per annos;

sic lustro imperii perennis acto

quinquennalia fascibus dicentur;

sic ripae duplicis tumore fracto

detonsus Vachalim bibat Sygamber.

quod si contuleris tuo poetae,

mandem perpetuis legenda fastis

quaecumque egregiis geris triumphis,

nam nunc Musa loquax tacet tributo,

quae pro Vergilio Terentioque

sextantes legit unciasque fisci,

Marsyaeque timet manum ac rudentem,

qui Phoebi ex odio vetustiore

nunc suspendia vatibus minatur.

Sidonius Polemio suo salutem

1. Dum post profectionem tuam, mi Polemi, frater amantissime, mecum granditer reputo quatenus in votis tuis philosophi Fescennina cantarem, obrepsit materia, qua decursa facile dinosci valet magis me doctrinae quam causae tuae habuisse rationem, omissa itaque epithalamii teneritudine per asper-rimas philosophiae et salebrosissimas regulas 1 stilum traxi; quarum talis ordo est ut sine plurimis novis verbis, quae praefata pace reliquorum eloquentum specialiter tibi et Complatonicis tuis nota sunt, nugae ipsae non valuerint expediri. 2. videris, utrum aures quorundam per imperitiam temere mentionem centri, proportionis, diastematum, climatum vel myrarum epithalamio conducibilem non putent, illud certe consulari viro vere Magno, quaestorio viro Domnulo, spectabili viro Leone ducibus audacter adfirmo, musicam et astrologiam, quae sunt infra arithmeticam consequentia membra philosophiae, nullatenus posse sine hisce nominibus indicari; quae si quispiam ut Graeca, sicut sunt, et peregrina verba contempserit, noverit sibi aut semper 2 huiuscemodi artis mentione supersedendum aut nihil omnino se aut certe non ad assem Latiari lingua hinc posse disserere. 3. quod si aliqui 3 secus atque assero rem se habere censuerint, do quidem absens obtrectatoribus manus; sed noverint sententiam meam discrepantia sentientes sine Marco Varrone, sine Sereno, non Septimio, sed Sammonico, sine Censorino, qui de die natali volumen illustre confecit, non posse damnari. 4. lecturus es hic etiam novum verbum, id est essentiam; sed scias hoc ipsum dixisse Ciceronem; nam essentiam nec non et indoloriam nominavit, addens: licet enim novis rebus nova nomina imponere ; et recte dixit. nam sicut ab eo quod est verbi gratia sapere et intellegere sapientiam et intellegentiam nominamus, regulariter et ab eo quod est esse essentiam non tacemus. igitur, quoniam tui amoris studio inductus homo Gallus scholae sophisticae intromisi materiam, vel te potissimum facti mei deprecatorem requiro. illi Venus vel Amorum commenticia pigmenta tribuantur cui defuerit sic posse laudari, vale.

Praefatio epithalamii dicti Polemio et Araneolae Prosper conubio dies coruscat,

quem Clotho niveis benigna pensis,

albus quem picei lapillus Indi,

quem pacis simul arbor et iuventae

aeternumque virens oliva signet.

eia, Calliope, nitente palma

da sacri laticis loquacitatem,

quem fodit pede Pegasus volanti

cognato madidus iubam veneno.

non hic impietas, nec hanc puellam

donat mortibus ambitus procorum;

hic Oenomai cruenta circo

audit pacta Pelops nec insequentem

pallens Hippomenes ad ima metae

tardat Schoenida ter cadente pomo;

non hic Herculeas videt palaestras

Aetola Calydon stupens ab arce,

cum cornu fluvii superbientis

Alcides premeret, subinde fessum

undoso refovens ab hoste pectus;

sed doctus iuvenis decensque virgo,

ortu culmina Galliae tenentes,

iunguntur: cito, diva, necte chordas

nec, quod detonuit Camena maior,

nostram pauperiem silere cogas.

ad taedas Thetidis probante Phoebo

et Chiron cecinit minore plectro,

nec risit pia turba rusticantem,

quamvis saepe senex biformis illic

carmen rumperet hinniente cantu.

Epithalamium

Forte procellosi remeans ex arce Capherei,

Phoebados Iliacae raptum satis ulta pudorem,

Pallas Erechtheo Xanthum mutabat Hymetto.

aurato micat aere caput, maiusque serenum

de terrore capit; posito nam fulmine necdum

Cinyphio Tritone truces hilaraverat artus.

Gorgo tenet pectus medium, factura videnti

et truncata moras; nitet insidiosa superbum

effigies vivitque anima pereunte venustas;

alta cerastarum spiris caput asperat atrum

congeries, torquet maculosa volumina mordax

crinis, et irati dant sibila taetra capilli,

squameus ad mediam thorax non pervenit alvum

post chalybem pendente peplo; tegit extima limbi

circite palla pedes, qui cum sub veste moventur,

crispato rigidae crepitant in syrmate rugae,

laevam parma tegit Phlegraei plena tumultus:

hic rotat excussum vibrans in sidera Pindum

Enceladus, rabido fit missilis Ossa Typhoeo;

Porphyrion Pangaea rapit, Rhodopenque Damastor

Strymonio cum fonte levat, veniensque superne

intorto calidum restinguit flumine fulmen;

hic Pallas Pallanta petit, cui Gorgone visa

invenit solidum iam lancea tarda cadaver;

hic Lemnon pro fratre Mimas contra aegida torquet,

impulsumque quatit iaculabilis insula caelum;

plurimus hic Briareus populoso corpore pugnat,

cognatam portans aciem, cui vertice ab uno

cernas ramosis palmas fruticare lacertis.

nec species solas monstris, dedit arte furorem

Mulciber atque ipsas timuit quas finxerat iras.

hastam dextra tenet, nuper quam valle Aracynthi

ipsa sibi posita Pallas protraxit oliva,

hoc steterat genio, super ut vestigia divae

labentes teneat Marathonia baca trapetas.

Hic duo templa micant; quorum supereminet unus

ut meritis sic sede locus, qui continet alta

scrutantes ratione viros quid machina caeli,

quid tellus, quid fossa maris, quid turbidus aer,

quid noctis lucisque vices, quid menstrua lunae

incrementa parent, totidem cur damna sequantur.

ilicet hic summi resident septem sapientes,

innumerabilium primordia philosophorum:

Thales Mileto genitus vadimonia damnat;

Lindie tu Cleobule iubes modus optimus ut sit;

tu meditans totum decoras, Periandre, Corinthon;

Atticus inde Solon ne quid nimis approbat unum;

Prienaee Bia, plures ais esse malignos;

tu Mytilene satus cognoscere, Pittace, tempus,

noscere sese ipsum, Chilon Spartane, docebas;

asserit hic Samius post docta silentia lustri

Pythagoras solidum princeps quod musica mundum

temperet et certis concentum reddat ab astris,

signaque zodiacus quae circulus axe supremo

terna quater retinet proprio non currere motu,

aequis inter se spatiis tamen esse locata

fixaque signifero pariter quoque cernua ferri,

praecipuumque etiam septem vaga sidera cantum

hinc dare, perfectus numerus quod uterque habeatur,

hoc numero adfirmans, hoc ordine cuncta rotari:

falciferi zonam ire senis per summa polorum,

Martis contiguum medio Iove pergere sidus,

post hos iam quarto se flectere tramite Solem,

sic placidam Paphien servare diastema quintum,

Arcadium sextum, Lunam sic orbe supremo

ter denas tropico prope currere climate myras.

si quos ergo chelys, si quos lyra, tibia si quos

ediderint cum voce modos, exemplar ad istud

ponderibus positis, quantum proportio suadet,

intervalla sequi septem sideris edit;

harmoniam dicens etiam quod quattuor istis

sic sedeant elementa modis ut pondere magnis

sit locus inferior media tellure (quod autem

perfecte medium est, imum patet esse rotundi);

hinc fieri ut terram levior superemicet unda,

altior his quoque sit qui purior eminet aer,

omnia concludat caelum levitate suprema,

pendeat et totum simul hoc ab origine centri.

Thales hic etiam numeris perquirit et astris

defectum ut Phoebi nec non Lunaeque laborem

nuntiet anterius; sed rebus inutile ponit

principium, dum credit aquis subsistere mundum,

huius discipuli versa est sententia dicens

principiis propriis semper res quasque creari,

singula qui quosdam fontes decernit habere

aeternum irriguos ac rerum semine plenos.

hunc etiam sequitur qui gignere cuncta putabat

hunc aerem pariterque deos sic autumat ortos.

quartus Anaxagoras Thaletica dogmata servat,

sed divinum animum sentit, qui fecerit orbem.

iunior huic iunctus residet collega, sed idem

materiam cunctis creaturis aera credens

iudicat inde deum, faceret quo cuncta, tulisse,

post hos Arcesilas divina mente paratam

conicit hanc molem, confectam partibus illis

quas atomos vocat ipse leves. Socratica post hunc

secta micat, quae de naturae pondere migrans

ad mores hominum limandos transtulit usum.

hanc sectam perhibent summum excoluisse Platona,

sed triplici formasse modo, dum primus et unus

physica vel logico, logicum vel iungit ad ethos,

invenit hic princeps quid prima essentia distet

a summo sextoque bono: cum denique saxa

sint tantum penitusque nihil nisi esse probentur;

proxima succedant, quibus esse et vivere promptum est,

addere quis possis nil amplius, arbor et herba;

tertia sit pecorum, quorum esse et vivere motu

non caret et sensu; mortales quarta deinde

respiciat factura suos, quibus esse, moveri,

vivere cum sensu datur, et supereminet illud,

quod sapiunt veroque valent discernere falsum;

quinta creaturas superas substantia prodat,

quas quidam dixere deos, quia corpora sumant

contemplanda homini, paulo post ipsa relinquant

inque suam redeant, si qua est tenuissima, formam —

sic fieri ut pateat substantia summa creator,

sexta tamen supraque nihil, sed cuncta sub ipso.

hoc in gymnasio Polemi sapientia vitam

excolit adiunctumque suo fovet ipsa Platoni;

obviet et quamquam totis Academia sectis

atque neget verum, veris hunc laudibus ornat.

Stoica post istos, sed concordantibus ipsis,

Chrysippus Zenonque docent praecepta tenere,

exclusi prope iam Cynici, sed limine restant;

ast. Epicureos eliminat undique Virtus.

At parte ex alia textrino prima Minervae

palla Iovis rutilat, cuius bis coetus aeno

serica Sidonius fucabat stamina murex.

ebria nec solum spirat conchylia sandix;

inscrtum nam fulgur habet, filoque rigenti

ardebat gravidum de fragmine fulminis ostrum,

hic viridis patulo Glaucus pendebat amictu;

undabant hic arte sinus, fictoque tumore

mersabat pandas tempestas texta carinas.

Amphitryoniadi surgebat tertia vestis:

parvulus hic gemino cinctus serpente novercae

inscius arridet monstris ludumque putando

insidias, dum nescit, amat vultuque dolentis

exstingui deflet quos ipse interficit angues,

praeterea sparsis sunt haec subiecta figuris:

sus, leo, cerva, Gigans, taurus, iuga, Cerberus, hydra,

hospes, Nessus, Eryx, volucres, Thrax, Cacus, Amazon,

Cres, fluvius, Libs, poma, Lycus, virgo, polus, Oete.

hoc opus, et si quid superest quod numina vestit,

virgineae posuere manus, sed in agmine toto

inter Cecropias Ephyreiadasque puellas

Araneola micat; proprias conferre laborat

ipsa Minerva manus, calathisque evicta recedens

cum tenet haec telas vult haec plus tela tenere,

hic igitur proavi trabeas imitata rigentes

palmatam parat ipsa patri, qua consul et idem

Agricolam contingat avum doceatque nepotes

non abavi solum sed avi quoque iungere fasces.

texuerat tamen et chlamydes, quibus ille magister

per Tartesiacas conspectus splenduit urbes

et quibus ingestae sub tempore

praefecturae conspicuus sanctas reddit se praesule leges,

attamen in trabea segmento luserat alto

quod priscis inlustre toris. Ithacesia primum

fabula Dulichiique lares formantur et ipsam

Penelopam tardas texit distexere telas.

Taenaron hic frustra bis rapta coniuge pulsat

Thrax fidibus, legem postquam temeravit A verni,

et prodesse putans iterum non respicit umbram,

hic vovet Alceste praelato coniuge vitam

rumpere, quam cernas Parcarum vellere in ipso

nondum pernetam fato restante salute,

hic nox natarum Danai lucebat in auro,

quinquaginta enses genitor quibus impius aptat

et dat concordem discordia iussa furorem;

solus Hypermestrae servatus munere Lynceus

effugit; aspicias illam sibi parva paventem

et pro dimisso tantum pallere marito,

iamque Iovem in formas mutat quibus ille tenere

Mnemosynam, Europam, Semelen, Ledam, Cynosuram

serpens, bos, fulmen, cygnus, Dictynna solebat,

iamque opus in turrem Danaae pluviamque metalli

ibat et hic alio stillabat Iuppiter auro,

cum virgo aspiciens vidit Tritonida verso

lumine doctisonas spectare libentius artes;

commutat commota manus ac pollice docto

pingere philosophi victricem Laida coepit,

quae Cynici per menta feri rugosaque colla

rupit odoratam redolenti forcipe barbam,

subrisit Pallas castoque haec addidit ore:

‘ non nostra ulterius ridebis dogmata, virgo

philosopho nuptura meo; mage flammea sumens

hoc mater sine texat opus. consurge, sophorum

egregium Polemi decus, ac nunc Stoica tandem

pone supercilia et Cynicos imitatus amantes

incipies iterum parvum mihi ferre Platona.’

haerentem tali compellat voce magister:

‘perge libens, neu tu damnes fortasse iugari,

quod noster iubet ille senex qui non piger hausit

numina contemplans Anyto pallente venenum.’

Dixerat; ille simul surgit vultuque modesto

tetrica nodosae commendat pallia clavae.

amborum tum diva comas viridantis olivae

pace ligat, nectit dextras ac foedera mandat,

Nymphidius quae cernat avus. probat Atropos omen

fulvaque concordes iunxerunt fila sorores. 201

Euchariston ad Faustum Episcopum

Phoebum et ter ternas decima cum Pallade Mus as

Orpheaque et laticem simulatum fontis equini

Ogygiamque chelyn, quae saxa sequacia flecteris

cantibus auritos erexit carmine muros,

sperne, fidis; magis ille veni nunc spiritus, oro,

pontificem dicture tuum, qui pectora priscae

intrasti Mariae, rapiens cum tympana siccus

Israel appensi per concava gurgitis iret

aggeribus vallatus aquae mediasque per undas

pulverulenta tuum clamaret turba triumphum;

quique manum Iudith ferientem colla Olophernis

iuvisti, exciso iacuit cum gutture truncus

et fragilis valido latuit bene sexus in ictu;

expresso vel qui complens de vellere pelvem

inficiensque dehinc non tacto vellere terram

firmasti Gedeona, tubis inserte canoris

spiritus, et solo venit victoria cantu;

quique etiam adsumptum pecorosi de grege Iesse

adflasti regem, plaustro cum foederis arcam

imponens hostis nullo moderante bubulco

proderet obscaenum turgenti podice morbum;

quique trium quondam puerorum in fauce sonasti,

quos in Chaldaei positos fornace tyranni

roscida combusto madefecit flamma camino;

quique volubilibus spatiantem tractibus alvi

complesti Ionam, resonant dum viscera monstri

introrsum psallente cibo vel pondera ventris

ieiuni plenique tamen vate intemerato

ructat cruda fames, quem singultantibus extis

esuriens vomuit suspenso belua morsu;

quique duplex quondam venisti in pectus Helisei,

Thesbiten cum forte senem iam flammeus axis

tolleret et scissam linquens pro munere pellem

hispidus ardentes auriga intraret habenas; i

quique etiam Heliam terris missure secundum

Zachariae iusti linguam placate ligasti,

dum faceret serum rugosa puerpera patrem,

edita significans iusso reticere propheta,

gratia cum fulsit, nosset se ut lex tacituram;

quique etiam nascens ex virgine semine nullo,

ante ullum tempus deus atque in tempore Christus,

ad corpus quantum spectat, tu te ipse creasti;

qui visum caecis, gressum quoque reddere claudis,

auditum surdis, mutis laxare loquelam

suetus ad hoc etiam venisti, ut mortua membra

lecto, sandapila, tumulo consurgere possint;

quique etiam poenas suscepta in carne tulisti,

sustentans alapas, ludibria, verbera, vepres,

sortem, vincla, crucem, clavos, fel, missile, acetum,

postremo mortem, sed surrecturus, adisti,

eripiens quidquid veteris migraverat hostis

in ius per nostrum facinus, cum femina prima

praeceptum solvens culpa nos perpete vinxit; (

qui cum te interitu petiit nec repperit in te

quod posset proprium convincere, perdidit omne

quod lapsu dedit Eva suo; chirographon illum,

quo pervasus homo est, haec compensatio rupit,

expers peccati pro peccatoribus amplum

fis pretium veteremque novus vice faenoris Adam,

dum moreris, de morte rapis. sic mortua mors est,

sic sese insidiis quas fecerat ipsa fefellit;

nam dum indiscrete petit insontemque reosque,

egit ut absolvi possent et crimine nexi);

quique etiam iustos ad tempus surgere tecum

iussisti cineres, cum tectis tempore longo

inrupit festina salus infusaque raptim

excussit tumulis solidatas vita favillas:

da Faustum laudare tuum, da solvere grates,

quas et post debere iuvat, te, magne sacerdos,

barbitus hic noster plectro licet impare cantat.

Haec igitur prima est vel causa vel actio laudum,

quod mihi germani, dum lubrica volvitur aetas,

servatus tecum domini per dona probatur

nec fama titubante pudor; te respicit istud

quantumcumque bonum; merces debebitur illi,

ille tibi. sit laus, si labi noluit, eius;

nam quod nec potuit, totum ad te iure redundat.

praeterea quod me pridem Reios veniente,

cum Procyon fureret, cum solis torridus ignis

flexilibus rimis sitientes scriberet agros,

hospite te nostros excepit protinus aestus

pax, domus, umbra, latex, benedictio, mensa, cubile.

omnibus attamen his sat praestat quod voluisti

ut sanctae matris sanctum quoque limen adirem.

derigui, fateor, mihi conscius atque repente

tinxit adorantem pavido reverentia vultum;

nec secus intremui quam si me forte Rebeccae

Israel aut Samuel crinitus duceret Annae.

quapropter te vel votis sine fine colentes

adfectum magnum per carmina parva fatemur.

Seu te flammatae Syrtes et inhospita tesqua

seu caeno viridante palus seu nigra recessu

incultum mage saxa tenent, ubi sole remoto

concava longaevas adservant antra tenebras;

seu te praeruptis porrecta in rupibus Alpis

succinctos gelido libantem caespite somnos,

anachoreta, tremit (quae quamquam frigora portet,

conceptum Christi numquam domat illa calorem),

qua nunc Helias, nunc te iubet ire Iohannes,

nunc duo Macarii, nunc et Paphnutius heros,

nunc Or, nunc Ammon, nunc Sarmata, nunc Hilarion,

nunc vocat in tunica nudus te Antonius illa

quam fecit palmae foliis manus alma magistri;

seu te Lirinus priscum complexa parentem est,

qua tu iam fractus pro magna saepe quiete

discipulis servire venis vixque otia somni,

vix coctos capture cibos abstemius aevum

ducis et insertis pinguis ieiunia psalmis,

fratribus insinuans quantos illa insula plana

miserit in caelum montes, quae sancta Caprasi

vita senis iuvenisque Lupi, quae gratia patrem

mansit Honoratum, fuerit quis Maximus ille,

urbem tu cuius monachosque antistes et abbas

bis successor agis, celebrans quoque laudibus illis

Eucherii venientis iter, redeuntis Hilari;

seu te commissus populus tenet et minor audet

te medio tumidos maiorum temnere mores;

seu tu sollicitus curas qua languidus esca

quave peregrinus vivat, quid pascat et illum,

lubrica crura cui tenuat sub compede carcer;

seu mage funeribus mentem distractus humandis,

livida defuncti si pauperis ossa virescant,

infastiditum fers ipse ad busta cadaver;

seu te conspicuis gradibus venerabilis arae

contionaturum plebs sedula circumsistit,

expositae legis bibat auribus ut medicinam:

quidquid agis, quocumque loci es, semper mihi Faustus,

semper Honoratus, semper quoque Maximus esto.

AD V. C. Ommatium

Quattuor ante dies quam lux Sextilis adusti

prima spiciferum proferat orbe caput

natalis nostris decimus sextusque coletur,

adventu felix qui petit esse tuo.

non tibi geminatis ponentur prandia mensis,

Assyrius murex nec tibi sigma dabit;

nec per multiplices abaco splendente cavernas

argenti nigri pondera defodiam;

nec scyphus hic dabitur rutilo cui forte metallo

crustatum stringat tortilis ansa latus.

fercula sunt nobis mediocria, non ita facta

mensurae ut grandis suppleat ars pretium,

non panes Libyca solitos flavescere Syrte

accipiet Galli rustica mensa tui.

vina mihi non sunt Gazetica, Chia, Falerna

quaeque Sarepteno palmite missa bibas,

pocula non hic sunt inlustria nomine pagi

quem posuit nostris ipse triumvir agris,

tu tamen ut venias petimus; dabit omnia Christus,

hic mihi qui patriam fecit amore tuo.

De Balneis Villae suae

Si quis Avitacum dignaris visere nostram,

non tibi displiceat: sic quod habes placeat.

aemula Baiano tolluntur culmina cono

parque cothurnato vertice fulget apex.

garrula Gauranis plus murmurat unda fluentis

contigui collis lapsa supercilio.

Lucrinum stagnum dives Campania nollet,

aequora si nostri cerneret illa lacus,

illud puniceis ornatur litus echinis:

piscibus in nostris, hospes, utrumque vides.

si libet et placido parthis gaudia corde,

quisquis ades, Baias tu facis hic animo.

De Piscina sua

Intrate algentes post balnea torrida fluctus

ut solidet calidam frigore lympha cutem;

et licet hoc solo mergatis membra liquore,

per stagnum nostrum lumina vestra natant.

Ad Ecdicium Sororium suum

Natalis noster Nonas instare Novembres

admonet: occurras non rogo, sed iubeo.

sit tecum coniunx, duo nunc properate; sed illud

post annum optamus tertius ut venias.

De piscibus nocte captis

Quattuor haec primum pisces nox insuit hamis;

inde duos tenui, tu quoque sume duos.

quos misi, sunt maiores; rectissimus ordo est;

namque animae nostrae portio maior eras.

Sidonius Pontio Leontio suo salutem

Dum apud Narbonem quondam Martium dictum sed nuper factum moras necto, subiit animum quos- piam secundum amorem tuum hexametros concinnare [vel condere], quibus lectis oppido scires, etsi utrique nostrum disparatis aequo plusculum locis lar familiaris incolitur, non idcirco tam nobis animum dissidere quam patriam.

habes igitur hic Dionysum inter triumphi Indici oblectamenta marcentem; habes et Phoebum, quem tibi iure poetico inquilinum factum constat ex numine, illum scilicet Phoebum Anthedii mei perfamiliarem, cuius collegio vir praefectus non modo musicos quosque verum etiam geometras, arithmeticos et astrologos disserendi arte supervenit; siquidem nullum hoc exactius compertum habere censuerim quid sidera zodiaci obliqua, quid planetarum vaga, quid exotici sparsa praevaleant.

nam ita his, ut sic dixerim, membris philosophiae daret ut videatur mihi Iulium Firmicum,1 Iulianum Vertacum, Fullonium Saturninum, in libris matheseos peritissimos conditores, absque interprete ingenio tantum suffragante didicisse, nos vestigia doctrinae ipsius adorantes coram canoro cygno ravum anserem profitemur, quid te amplius moror? Burgum tuam, quo iure amicum decuit, meam feci, probe sciens vel materiam tibi esse placituram, etiamsi ex solido poema displiceat.

BVRGVS PONTII LEONTII Bistonii stabulum regis, Busiridis aras. Antiphatae mensas et Taurica regna Thoantis

atque Ithaci ingenio fraudatum luce Cyclopa

portantem frontis campo per concava montis

par prope transfossi tenebrosum luminis antrum,

hospes, adi, si quis Burgum taciturus adisti.

et licet in carmen non passim laxet habenas

Phoebus et hic totis non pandat carbasa fandi,

quisque tamen tantos non laudans ore penates

inspicis, inspiceris: resonat sine voce voluntas;

nam tua te tacitum livere silentia clamant.

Ergo age, Pierias, Erato, mihi percute chordas;

responsent Satyri, digitumque pedemque moventes

ludant, et tremulo non rumpant cantica saltu,

quidquid forte Dryas vel quidquid Hamadryas umquam

conexis sibimet festum plausere Napaeis,

dependant modo, Burge, tibi, vel Naidas istic,

Nereidum chorus alme, doce, cum forte Garunna

huc redeunte venis pontumque in flumine sulcas.

pande igitur causas, Erato, laribusque sit ede

quis genius; tantum non est sine praesule culmen.

Forte sagittiferas Euan populatus Erythras

vite capistratas cogebat ad esseda tigres,

intrabat duplicem qua temo racemifer arcum,

marcidus ipse sedet curru; madet ardua cervix

sudati de rore meri, caput aurea rumpunt

cornua et indigenam iaculantur fulminis ignem (

sumpserat hoc nascens primum, cum transiit olim

in patrium de matre femur); fert tempus utrumque

veris opes rutilosque ligat vindemia flores;

cantharus et thyrsus dextra laevaque feruntur,

nec tegit exertos, sed tangit palla lacertos;

dulce natant oculi, quos si fors vertat in hostem,

attonitos solun dum cernit, inebriat Indos,

tum salebris saliens quotiens se concutit axis,

passim deciduo perfunditur orbita musto.

Bassaridas, Satyros, Panas Faunosque docebat

ludere Silenus iam numine plenus alumno,

sed comptus tamen ille caput; nam vertice nudo

amissos sertis studet excusare capillos.

Corniger inde novi fit Ganges pompa triumphi;

cernuus inpexam faciem stetit ore madenti et

arentes vitreis adiuvit fletibus undas;

coniectas in vincla manus post terga revinxit

pampinus; hic sensim captivo umore refusus

sponte refrondescit per bracchia roscida palmes.

Nec non et rapti coniunx ibi vincta mariti

it croceas demissa genas vetitaque recondi

lampade cum Solis radiis Aurora rubebat.

Adfuit hic etiam post perdita cinnama Phoenix,

formidans mortem sibi non superesse secundam,

succedit captiva cohors, quae fercula gazis

fert onerata suis; ebur hic hebenusque vel aurum

et niveae piceo raptae de pectore bacae

gestantur; quicumque nihil sustentat, odoros

mittitur in nexus; videas hic ipsa placere

supplicia et virides violis halare catenas.

Vltima nigrantes incedunt praeda elephanti;

informis cui forma gregi: riget hispida dorso

vix ferrum passum cutis; quippe improba cratem

nativam nec tela forant, contracta vicissim

tensaque terga feris crepitant usuque cavendi

pellunt excussis impactum missile rugis.

Iamque iter ad Thebas per magnum victor agebat

aera et ad summas erexerat orgia nubes,

cum videt Aonia venientem Delion arce.

grypas et ipse tenet: vultus his laurea curvos

fronde lupata ligant; hederis quoque circumplexis

pendula lora virent; sensim fera subvolat ales

aerias terraeque vias, ne forte citato

alarum strepitu lignosas frangat habenas.

aeternum nitet ipse genas; crevere corymbis

tempora et auratum verrit coma concolor axem;

laeva parte tenet vasta dulcedine raucam

caelato Pythone lyram, pars dextra sagittas

continet atque alio resonantes murmure nervos.

ibant Pipliades pariter mediumque noveno

circumsistentes umbrabant syrmate currum,

pendet per teretes tripodas Epidaurius anguis

diffusus sanctum per colla salubria virus.

hic et crinisatas iungebat Pegasus alas,

portans doctiloquo facundum crure Crotonem.

Vt sese iunxere chori, consurgit uterque

fratris in amplexus, sed paulo segnior Euan,

dum pudet instabiles, si surgat, prodere plantas.

tum Phoebus quo pergis? ait, ‘num forte nocentes,

Bacche, petis Thebas? te cretus Echione nempe

abnegat esse deum. linque his, rogo, moenia, linque,

et mecum mage flecte rotas, despexit Agaue

te colere et nosmet Niobe; riget inde superba,

vulnera tot patiens quot spectat vulnera ventris,

optantemque mori gravius clementia fixit;

parcere saepe malum est sensumque inferre dolori,

ipsa autem nato occiso Pentheia mater

amplius ut furiat numquid non sana futura est?

ergone Aonios colles habitare valemus,

cum patris extincti thalamis potietur adulter,

frater natorum, coniunx genetricis habendus,

vitricus ipse suus? cordi est si iungere gressum,

dicam qua pariter sedem tellure locemus.

Est locus, irrigua qua rupe, Garunna, rotate,

et tu qui simili festinus in aequora lapsu

exis curvata, Durani muscose, saburra,

iam pigrescentes sensim confunditis amnes.

currit in adversum hic pontus multoque recursu

flumina quas volvunt et spernit et expetit undas.

at cum summotus lunaribus incrementis

ipse Garunna suos in dorsa recolligit aestus,

praecipiti fluctu raptim redit atque videtur

in fontem iam non refluus sed defluus ire.

tum recipit laticem quamvis minor ille minorem

stagnanti de fratre suum, turgescit et ipse

Oceano propriasque facit sibi litora ripas.

hos inter fluvios, uni mage proximus undae, est

aethera mons rumpens alta spectabilis arce,

plus celsos habiturus eros vernamque senatum

quem generis princeps Paulinus Pontius olim,

cum Latius patriae dominabitur, ambiet altis

moenibus, et celsae transmittent aera turres;

quarum culminibus sedeant commune micantes

pompa vel auxilium; non illos machina muros,

non aries, non alta strues vel proximus agger,

non quae stridentes torquet catapulta molares,

sed nec testudo nec vinea nec rota currens

iam positis scalis umquam quassare valebunt.

cernere iam videor quae sint tibi, Burge, futura (

diceris sic); namque domus de flumine surgunt

splendentesque sedent per propugnacula thermae.

hic cum vexatur piceis aquilonibus aestus,

scrupeus asprata latrare crepidine pumex

incipit; at fractis saliens e cautibus altum

excutitur torrens ipsisque aspergine tectis

impluit ac tollit nautas et saepe iocoso

ludit naufragio; nam tempestate peracta

destituit refluens missas in balnea classes.

ipsa autem quantis, quibus aut sunt fulta columnis!

cedat puniceo pretiosus livor in antro

Synnados, et Nomadum qui portat eburnea saxa

collis et herbosis quae vernant marmora venis;

candentem iam nolo Paron, iam nolo Caryston;

vilior est rubro quae pendet purpura saxo.

Et ne posteritas dubitet quis conditor extet,

fixus in introitu lapis est; hic nomina signat

auctorum; sed propter aqua, et vestigia pressa

quae rapit et fuso detergit gurgite caenum.

sectilibus paries tabulis crustatus ad aurea

tecta venit, fulvo nimis abscondenda metallo;

nam locuples fortuna domus non passa latere

divitias prodit, cum sic sua culmina celat.

haec post assurgit duplicemque supervenit aream

porticus ipsa duplex, duplici non cognita plaustro;

quam rursum molli subductam vertice curvae

obversis paulum respectant cornibus alae.

ipsa diem natum cernit sinuamine dextro,

fronte videns medium, laevo visura cadentem.

non perdit quicquam trino de cardine caeli

et totum solem lunata per atria servat.

sacra tridentiferi Iovis hic armenta profundo

Pharnacis immergit genitor; percussa securi

corpora cornipedum certasque rubescere plagas

sanguineo de rore putes; stat vulneris horror

verus, et occisis vivit pictura quadrigis.

Ponticus hinc rector numerosis Cyzicon armis

claudit; at hinc sociis consul Lucullus opem fert,

compulsusque famis discrimina summa subire

invidet obsesso miles Mithridaticus hosti.

enatat hic pelagus Romani militis ardor

et chartam madido transportat corpore siccam.

Desuper in longum porrectis horrea tectis

crescunt atque amplis angustant fructibus aedes.

huc veniet calidis quantum metit Africa terris,

quantum vel Calaber, quantum colit Apulus acer,

quanta Leontino turgescit messis acervo

quantum Mygdonio committunt Gargara sulco,

quantum, quae tacitis Cererem venerata choreis,

Attica Triptolemo civi condebat Eleusin,

cum populis hominum glandem liquentibus olim

fulva fruge data iam saecula fulva perirent,

porticus ad gelidos patet hinc aestiva triones;

hinc calor innocuus thermis hiemalibus exit

atque locum in tempus mollit; quippe illa rigori

pars est apta magis; nam quod fugit ora Leonis,

inde Lycaoniae rabiem male sustinet Vrsae.

arcis at in thermas longe venit altior amnis

et cadit in montem patulisque canalibus actus

circumfert clausum cava per divortia flumen,

occiduum ad solem post horrea surgit opaca

quae dominis hiberna domus: strepit hic bona flamma

appositas depasta trabes; sinuata camino

ardentis perit unda globi fractoque flagello

spargit lentatum per culmina tota vaporem,

continuata dehinc videas quae conditor ausus

aemula Palladiis textrina educere templis,

hac celsi quondam coniunx reverenda Leonti,

qua non ulla magis nurus umquam Pontia gaudet

inlustris pro sorte viri, celebrabitur aede

vel Syrias vacuasse colus vel serica fila

per cannas torsisse leves vel stamine fulvo

praegnantis fusi mollitum nesse metallum

parietibus posthinc rutilat quae machina iunctis

fert recutitorum primordia Iudaeorum.

perpetuum pictura micat; nec tempore longo

depretiata suas turpant pigmenta figuras.

Flecteris ad laevam: te porticus accipit ampla

directis curvata viis, ubi margine summo

pendet et artatis stat saxea silva columnis,

alta volubilibus patet hic cenatio valvis;

fusilis euripus propter; cadit unda superne

ante fores pendente lacu, venamque secuti

undosa inveniunt nantes cenacula pisces.

comminus erigitur vel prima vel extima turris;

mos erit hic dominis hibernum sigma locare,

huius conspicuo residens in culmine saepe

dilectum nostris Musis simul atque capellis

aspiciam montem; lauri spatiabor in istis

frondibus, hic trepidam credam mihi credere Daphnen.

iam si forte gradus geminam convertis ad Arcton

ut venias in templa dei qui maximus ille est,

deliciis redolent iunctis apotheca penusque;

hic multus tu, frater, eris.

Iam divide sedem, cessurus mihi fonte meo, quem monte fluentem

umbrat multicavus spatioso circite fornix,

non eget hic cultu, dedit huic natura decorem,

nil fictum placuisse placet, non pompa per artem

ulla, resultanti non comet malleus ictu

saxa, nec exesum supplebunt marmora tofum.

hic fons Castaliae nobis vice sufficit undae,

cetera dives habe; colles tua iura tremiscant;

captivos hic solve tuos, et per iuga Burgi

laeta relaxatae fiant vineta catenae.”

Confirmat vocem iamiam prope sobrius istam

Silenus, pariterque chori cecinere faventes:

‘Nysa, vale Bromio, Phoebo, Parnase bivertex.

non istum Naxus, non istum Cirrha requirat,

sed mage perpetuo Burgus placitura petatur.”

Ecce, quotiens tibi libuerit pateris capacioribus hilarare convivium, misi quod inter scyphos et amystidas tuas legas, subveneris verecundiae meae, si in sobrias aures ista non venerint; nec iniuria hoc ac secus atque aequum est flagito, quandoquidem Baccho meo iudicium decemvirale passuro tempestivius quam convenit tribunal erigitur. 6. si quis autem carmen prolixius eatenus duxerit esse culpandum, quod epigrammatis excesserit paucitatem, istum liquido patet neque balneas Etrusci neque Herculem Surrentinum neque comas Flavii Earini neque Tibur Vopisci neque omnino quicquam de Papinii nostri silvulis lectitasse; quas omnes descriptiones vir ille praeiudicatissimus non distichorum aut tetrastichorum stringit angustiis, sed potius, ut lyricus Flaccus in artis poeticae volumine praecipit, multis isdemque purpureis locorum communium pannis semel inchoatas materias decenter extendit, haec me ad defensionis exemplum posuisse sufficiat, ne haec ipsa longitudinis deprecatio longa videatur, vale.

Ad Consentium

Cum iam pro meritis tuis pararem,

Consenti, columen decusque morum,

vestrae laudibus hospitalitatis

cantum impendere pauperis cicutae,

ultro in carmina tu tubam recludens

converso ordine versibus citasti

suetum ludere sic magis sodalem.

paret Musa tibi, sed impudentem

multo cautius hinc stilum movebit;

nam cum carmina postules diserte,

suades scribere, sed facis tacere.

nuper quadrupedante cum citato

ires Phocida Sestiasque Baias,

inlustres titulisque proeliisque

urbes per duo consulum tropaea,

(nam Martem tulit ista Iulianum

et Bruto duce nauticum furorem,

ast haec Teutonicas cruenta pugnas,

erectum et Marium cadente Cimbro),

misisti mihi multiplex poema,

doctum, nobile, forte, delicatum.

ibant hexametri superbientes

et vestigia iuncta, sed minora,

per quinos elegi pedes ferebant;

misisti et, triplicis metrum trochaei

spondeo comitante dactyloque,

dulces hendecasyllabos, tuumque

blando faenore Sollium ligasti.

usuram petimurque reddimusque;

nam quod carmine pro tuo rependo,

hoc centesima laudium tuarum est.

Quid primum venerer colamque pro te?

ni fallor, patriam patremque iuxta;

qui quamquam sibi vindicare summum

possit iure locum, tamen necesse est

illam vincere quae parit parentes,

salve, Narbo potens salubritate,

urbe et rure simul bonus videri,

muris, civibus, ambitu, tabernis,

portis, porticibus, foro, theatro,

delubris, capitoliis, monetis,

thermis, arcubus, horreis, macellis,

pratis, fontibus, insulis, salinis,

stagnis, numine, merce, ponte, ponto;

unus qui venerere iure divos

Lenaeum, Cererem, Palem, Minervam

spicis, palmite, pascuis, trapetis.

solis fise viris nec expetito

naturae auxilio procul relictis

promens montibus altius cacumen,

non te fossa patens nec hispidarum

obiectu sudium coronat agger;

non tu marmora bratteam vitrumque,

non testudinis Indicae nitorem,

non si quas eboris trabes refractis

rostris Marmarici dedere barri

figis moenibus aureasque portas

exornas asaroticis lapillis;

sed per semirutas superbus arces,

ostendens veteris decus duelli,

quassatos geris ictibus molares,

laudandis pretiosior ruinis,

sint urbes aliae situ minaces,

quas vires humiles per alta condunt,

et per praecipites locata cristas

numquam moenia caesa glorientur:

tu pulsate places fidemque fortem

oppugnatio passa publicavit.

Hinc te Martius ille rector atque

magno patre prior, decus Getarum,

Romanae columen salusque gentis,

Theudoricus amat sibique fidum

adversos probat ante per tumultus.

sed non hinc videare forte turpis,

quod te machina crebra perforavit;

namque in corpore fortium virorum

laus est amplior amplior cicatrix.

in castris Marathoniis merentem

vulnus non habuisse grande probrum est;

inter Publicolas manu feroces

trunco Mucius eminet lacerto;

vallum Caesaris opprimente Magno 1

inter tot facies ab hoste tutas

luscus Scaeva fuit magis decorus.

laus est ardua dura sustinere;

ignavis, timidis et improbatis

multum fingitur otiosa virtus.

Quid quod Caesaribus ferax creandis,

felix prole virum, simul dedisti

natos cum genitore principantes?

nam quis Persidis expeditionem

aut victricia castra praeteribit

Cari principis et perambulatum

Romanis legionibus Niphaten,

tum cum fulmine captus imperator

vitam fulminibus parem peregit?

His tu civibus, urbe, rure pollens

Consenti mihi gignis alme patrem,

illum cui nitidi sales rigorque

Romanus fuit Attico in lepore.

hunc Miletius et Thales stupere

auditum potuit simulque Lindi est

notus qui Cleobulus inter arces,

tu qui, Periandre, de Corintho es,

et tu quem dederat, Bias, Priene,

et tu, Pittace, Lesbius sophistes,

et tu qui tetricis potens Athenis

vineis Socraticas, Solon, palaestras,

et tu, Tyndareis satus Therapnis, 1

Chilon, legifero prior Lycurgo.

non hic, si voluit vacante cura

quis sit sideribus notare cursus,

diversas Arato vias cucurrit;

non hunc, cum geometricas ad artes

mentem composuit, sequi valebat

Euclides spatium sciens Olympi;

non hunc, si voluit rotare rhythmos,

quicquam proposito virum morari

Chrysippus potuisset ex acervo.

hic cum Amphioniae studebat arti

plectro, pollice, voce tibiaque,

Thrax vates, deus Arcas atque Phoebus

omni carmine post erant et ipsas

Musas non ita musicas putares.

hic si syrmate cultus et cothurno

intrasset semel Atticum theatrum,

cessissent Sophocles et Euripides;

aut si pulpita personare socco

comoedus voluisset, huic levato

palmam tu digito dares, Menander.

hic cum senipedem stilum polibat

Zmyrnaeae vice doctus officinae

aut cum se historiae dabat severae,

primos vix poterant locos tueri

torrens Herodotus, tonans Homerus.

non isto potior fuisset, olim

qui Pandioniam movebat arte

orator caveam tumultuosus,

seu luscum raperetur in Philippum,

causam seu Ctesiphontis actitaret,

vir semper popularitate crescens

et iuste residens in arce fandi,

qui fabro genitore procreatus

oris maluit expolire limam.

quid vos eloquii canam Latini,

Arpinas, Patavine, Mantuane,

et te, comica qui doces, Terenti,

et te, tempore qui satus severo

Graios, Plaute, sales lepore transis,

et te multimoda satis verendum

scriptorum numerositate, Varro,

et te, qui brevitate, Crispe, polles,

et qui pro ingenio fluente nulli,

Corneli Tacite, es tacendus ori,

et te Massiliensium per hortos

sacri stipitis, Arbiter, colonum

Hellespontiaco parem Priapi,

et te carmina per libidinosa

notum, Naso tener, Tomosque missum,

quondam Caesareae nimis puellae

ficto nomine subditum Corinnae?

quid celsos Senecas loquar vel illum

quem dat Bilbilis alta Martialem,

terrarum indigenas Hibericarum?

quid quos duplicibus iugata taedis

Argentaria Polla dat poetas?

quid multos varii stili retexam?

arguti, teneri, graves, dicaces,

si Consentius adfuit, latebant.

Huic summi ingenii viro simulque

summae nobilitatis atque formae

iuncta est femina quae domum ad mariti

prisci insignia transferens Iovini

implevit trabeis larem sophistae,

sic intra proprios tibi penates,

Consenti, patriae decus superbum,

fastis vivit avus paterque libris.

Haec per stemmata te satis potentem,

morum culmine sed potentiorem,

non possim merita sonare laude,

nec si me Odrysio canens in antro,

qua late trepidantibus fluentis

cautes per Ciconum resultat Hebrus,

princeps instituisset ille vatum,

cum dulces animata saxa chordae

ferrent per Rhodopen trahente cantu

et versa vice fontibus ligatis

terras currere cogerent anhelas,

nec non Hismara solibus paterent

aurita chelyn expetente silva

et nulli resolubiles calori

curvata ruerent nives ab Ossa,

stantem aut Strymona Bistones viderent,

cum carmen rapidus latex sitiret;

nec si Peliaco datus bimembri

ad Centaurica plectra constitissem,

hinnitum duplicis timens magistri;

nec si me docuisset ille fari,

iussus pascere qui gregem est clientis

Amphrysi ad fluvium deus bubulcus,

quod ferrugineos Cyclopas arcu

stravit sub Liparensibus caminis

vibrans plus grave fulmen in sagitta.

Iam primo tenero calentem ab ortu

excepere sinu novem sorores,

et te de genetrice vagientem

tinxerunt vitrei vado Hippocrenes:

tunc, hac mersus aqua, loquacis undae

pro fluctu mage litteras bibisti.

hinc tu iam puer aptior magistro

quidquid rhetoricae institutioins,

quidquid grammaticalis aut palaestrae est,

sicut iam tener hauseras, vorasti.

et Iam te aula tulit piusque princeps

inter conspicuous statim locavit,

consistoria quos habent, tribunos;

iamque et purpureus in arce regni

praeesse officiis tuis solebat,

mores nobilitate quod merebant:

tantum culminis et decus stupendum

scripti annalibus indicant honores.

hinc tu militiam secutus amplam,

castrensem licet ampliare censum

per suffragia iusta debuisses,

sollemnis tamen abstinens lucelli

fama plus locuples domum redisti

solum quod dederas tuum putando.

tum si forte fuit quod imperator

Eoas soceri venire in aures

fido interprete vellet et perito,

te commercia duplicis loquelae

doctum solvere protinus legebat.

o, sodes, quotiens tibi loquenti

Byzantina sophos dedere regna,

et te seu Latialiter sonantem

tamquam Romulea satum Subura,

seu linguae Argolicae rotunditate

undantem Marathone ceu creatum

plaudentes stupuere Bosphorani,

mirati minus Atticos alumnos!

hinc si foedera solverentur orbis,

pacem te medio darent feroces

Chunus, Sauromates, Getes, Gelonus;

tu Tuncrum et Vachalim, Visurgin, Albin,

Francorum et penitissimas paludes

intrares venerantibus Sygambris

solis moribus inter arma tutus,

tu Maeotida Caspiasque portas,

tu fluxis equitata Bactra Parthis

constans intrepidusque sic adires

ut fastu posito tumentis aulae

qui supra satrapas sedet tyrannus

ructans semideum propinquitates

lunatam tibi flecteret tiaram.

tu si publica fata non vetarent ut

Byrsam peteres vel Africanae

telluris Tanaiticum rebellem,

confestim posito furore Martis

post piratica damna destinaret

plenas mercibus institor carinas,

et per te bene pace restituta

non ultra mihi bella navigarent.

Iam si seria forte terminantem

te spectacula ceperant theatri,

pallebat chorus omnis histrionum

tamquam si Arcitenens novemque Musae

propter pulpita iudices sederent.

coram te Caramallus aut Phabaton

clausis faucibus et loquente gestu

nutu, crure, genu, manu, rotatu

toto in schemate vel semel latebit,

sive Aeetias et suus Iason

inducuntur ibi ferusque Phasis,

qui iactos super arva Colcha dentes

expavit, fruticante cum duello

spicis spicula mixta fluctuarent;

sive prandia quis refert Thyestae

seu vestros, Philomela torva, planctus,

discerptum aut puerum cibumque factum

iamiam coniugis innocentioris;

seu raptus Tyrios Iovemque taurum

spreto fulmine fronte plus timendum;

seu turris Danaae refertur illic,

cum multum pluvio rigata censu est,

dans plus aurea furta quam metalla;

seu Ledam quis agit Phrygemque ephebum

aptans ad cyathos facit Tonanti

suco nectaris esse dulci orem;

seu Martem simulat modo in catenas

missum Lemniacas, modo aut repulso

formam imponit apri caputque saetis

et tergum asperat hispidisque malis

leve incurvat ebur, vel ille fingit

hirtam dorsa feram repanda tela

attritu adsiduo cacuminantem;

seu Perseia virgo vindicata

illic luditur harpe coniugali,

seu quod carminis atque fabularum

clausa ad Pergama dat bilustre bellum.

quid dicam citharistrias, choraulas,

mimos, schoenobatas, gelasianos

cannas, plectra, iocos, palen, rudentem

coram te trepidanter explicare?

nam circensibus ipse quanta ludis

victor gesseris intonante Roma

laetam par fuit exarare Musam.

Ianus forte suas bifrons Kalendas

anni tempora circinante Phoebo

sumendas referebat ad curules,

mos est Caesaris hic, die bis uno

(privatos vocitant) parare ludos.

tunc coetus iuvenum, sed aulicorum,

Elei simulacra torva campi

exercet spatiantibus quadrigis.

et iam te urna petit cietque raucae

acclamatio sibilans coronae;

tum qua est ianua consulumque sedes,

ambit quam paries utrimque senis

cryptis carceribusque fornicatus,

uno e quattuor axe sorte lecto

curvas ingrederis premens habenas.

id collega tuus simulque vobis

pars adversa facit; micant colores,

albus vel venetus, virens rubensque,

vestra insignia, continent ministri

ora et lora manus iubasque tortas

cogunt flexilibus latere nodis

hortanturque obiter iuvantque blandis

ultro plausibus et voluptuosum

dictant quadrupedantibus furorem.

illi ad claustra fremunt repagulisque

incumbunt simul ac per obseratas

transfumant tabulas et ante cursum

campus flatibus occupatur absens.

impellunt, trepidant, trahunt, repugnant,

ardescunt, saliunt, timent, timentur,

nec gressum cohibent, sed inquieto

duratum pede stipitem flagellant.

tandem murmure bucinae strepentis

snspensas tubicen vocans quadrigas

effundit celeres in arva currus.

non sic fulminis impetus trisulci,

non pulsa Scythico sagitta nervo,

non sulcus rapide cadentis astri,

non fundis Balearibus rotata

umquam sic liquidos poli meatus

rupit plumbea glandium procella.

cedit terra rotis et orbitarum

moto pulvere sordidatur aer;

instant verberibus simul regentes,

iamque et pectora prona de covinno

extensi rapiuntur et iugales

trans armos feriunt vacante tergo,

nec cernas cito, cernuos magistros

temones mage sufferant an axes.

iam vos ex oculis velut volantes

consumpto spatio patentiore

campus clauserat artus arte factus,

per quem longam, humilem duplamque muro

euripus sibi machinam tetendit.

ut meta ulterior remisit omnes,

fit collega tuus prior duobus,

qui te transierant; ita ipse quartus

gyri condicione tum fuisti.

curae est id mediis, ut ille primus,

pressus dexteriore concitatu

partem si patefecerit sinistram

totas ad podium ferens habenas,

curru praetereatur intus acto.

tu conamine duplicatus ipso

stringis quadriiugos et arte summa

in gyrum bene septimum reservas;

instabant alii manu atque voce,

passim et deciduis in arva guttis

rectorum alipedumque sudor ibat.

raucus corda ferit fragor faventum

atque ipsis pariter viris equisque

fit cursu calor et timore frigus.

itur sic semel, itur et secundo,

est sic tertius atque quartus orbis;

quinto circite non valens sequentum

pondus ferre prior retorquet axem,

quod velocibus imperans quadrigis

exhaustos sibi senserat iugales;

iam sexto reditu perexplicato

iamque et praemia flagitante vulgo

pars contraria nil timens tuam vim

securas prior orbitas terebat,

tensis cum subito simul lupatis,

tensis pectoribus, pede ante fixo,

quantum auriga suos solebat ille

raptans Oenomaum tremente Pisa,

tantum tu rapidos teris iugales,

hic compendia flexuosa metae

unus dum premit, incitatus a te

elatas semel impetu quadrigas

iuncto non valuit plicare gyro;

quem tu, quod sine lege praeteriret,

transisti remanens, ab arte restans.

alter dum popularitate gaudet,

dexter sub cuneis nimis cucurrit.

hunc, dum obliquat iter diuque lentus

sero cornipedes citat flagello,

tortum tramite transis ipse recto.

hic te incautius assecutus hostis

sperans anticipasse iam priorem

transversum venit impudens in axem;

incurventur equi, proterva crurum

intrat turba rotas quaterque terni

artantur radii, repleta donec

intervalla crepent volubilisque

frangat margo pedes; ibi ipse quintus

curru praecipitatus obruente

montem multiplici facit ruina,

turpans prociduam cruore frontem.

miscet cuncta fragor resuscitatus,

quantum non cyparissifer Lycaeus,

quantum non nemorosa tollit Ossa

crebras inrequieta per procellas,

quantum nec reboant volutae ab Austro

Doris Trinacris aut voraginoso

quae vallat sale Bosphorum Propontis.

hic mox praecipit aequus imperator

palmis serica, torquibus coronas

coniungi et meritum remunerari,

victis ire iubens satis pudendis

villis versicoloribus tapetas.

Iam vero iuvenalibus peractis

quem te praebueris sequente in aevo,

intra aulam soceri mei expetitus

curam cum moderatus es Palati,

chartis posterioribus loquemur,

si plus temporibus vacat futuris;

nunc quam diximus hospitalitatem

paucis personet obsequens Thalia.

O dulcis domus, o pii penates,

quos (res difficilis sibique discors)

libertas simul excolit pudorque!

o convivia, fabulae, libelli,

risus, serietas, dicacitates,

occursus, comitatus unus idem,

seu delubra dei colenda nobis

tecta inlustria seu videnda Livi,

sive ad pontificem gradus ferendi,

sive ad culmina Martii Myronis,

sive ad doctiloqui Leonis aedes

(quo bis sex tabulas docente iuris

ultro Claudius Appius lateret

claro obscurior in decemviratu;

at si dicat epos metrumque rhythmis

flectat commaticis tonante plectro,

mordacem faciat silere Flaccum,

quamvis post satiras lyramque tendat

ille ad Pindaricum volare cygnum);

seu nos, Magne, tuus favor tenebat,

multis praedite dotibus virorum,

forma, nobilitate, mente, censu (

cuius si varios eam per actus,

centum et ferrea lasset ora laude,

constans, ingeniosus efficaxque,

prudens arbiter, optimus propinquus,

nil fraudans genii sibi vel ulli

personas, loca, tempus intuendo);

seu nos atria vestra continebant,

Marcelline meus, perite legum

(qui, verax nimis et nimis severus,

asper credens esse nescienti;

at si te bene quispiam probavit,

noscit quod velit ipse iudicare;

nam numquam metuis loqui quod aequum est,

si te Sulla premat ferusque Carbo,

si tristes Marti trucesque Cinnae,

et si forte tuum caput latusque

circumstent gladii triumvirales);

seu nos Limpidii lares habebant,

civis magnifici virique summi,

fraternam bene regulam sequentis;

seu nos eximii simul tenebat

nectens officiositas Marini,

cuius sedulitas sodalitasque

aeterna mihi laude sunt colendae;

seu quoscumque alios videre fratres

cordi utrique fuit, quibus vacasse

laudandam reor occupationem;

horum nomina cum referre versu

adfectus cupiat, metrum recusat.

Hinc nos ad propriam domum vocabas,

cum mane exierat novum et calescens

horam sol dabat alteram secundam.

hic promens teretes pilas trochosque,

hic talos crepitantibus fritillis

nos ad verbera iactuum struentes,

tamquam Naupliades, repertor artis,

gaudebas hilarem ciere rixam.

hinc ad balnea, non Neroniana

nec quae Agrippa dedit vel ille cuius

bustum Dalmaticae vident Salonae,

ad thermas tamen ire sed libebat

privato bene praebitas pudori.

post quas nos tua pocula et tuarum

Musarum medius torus tenebat,

quales nec statuas imaginesque

aere aut marmoribus coloribusque

Mentor, Praxiteles, Scopas dederunt,

quantas nec Polycletus ipse finxit

nec fit Phidiaco figura caelo.

Sed iam te veniam loquacitati

quingenti hendecasyllabi precantur.

tantum, etsi placeat, poema longum est.

iamiam sufficit, ipse et impediris

multum in carmine perlegens amicum,

dominantibus otiosiorem.

Propempticon ad libellum

Egressus foribus meis, libelle,

hanc servare viam, precor, memento,

quae nostros bene ducit ad sodales,

quorum nomina sedulus notavi;

antiquus tibi nec teratur agger,

cuius per spatium satis vetustis

nomen Caesareum viret columnis;

sed sensim gradere: et moras habendo

adfectum celerem moves amicis.

Ac primum Domiti larem severi

intrabis trepidantibus Camenis:

tam censorius haud fuit vel ille

quem risisse semel ferunt in aevo;

sed gaudere potes rigore docto:

hic si te probat, omnibus placebis.

hinc te suscipiet benigna Brivas,

sancti quae fovet ossa Iuliani,

quae dum mortua mortuis putantur,

vivens e tumulo micat potestas.

hinc iam dexteriora carpis arva

emensusque iugum die sub uno

flavum crastinus aspicis Triobrem;

tum terram Gabalum satis nivosam

et, quantum indigenae volunt putari,

sublimem in puteo videbis urbem.

hinc te temporis ad mei Laconas

Iustinum rapies suumque fratrem,

quorum notus amor per orbis ora

calcat Pirithoumque Theseumque

et fidum rabidi sodalem Orestae.

horum cum fueris sinu receptus,

ibis Trevidon et calumniosis

vicinum nimis, heu, iugum Rutenis.

hic docti invenies patrem Tonanti,

rectorem columenque Galliarum,

prisci Ferreolum parem Syagri,

coniunx Papianilla quem pudico

curas participans iuvat labore,

qualis nec Tanaquil fuit nec illa

quam tu, Tricipitine, procreasti,

qualis nec Phrygiae dicata Vestae

quae contra satis Albulam tumentem

duxit virgineo ratem capillo.

hinc te Laesora, Caucason Scytharum

vincens, aspiciet citusque Tarnis,

limosum et solido sapore pressum

piscem perspicua gerens in unda.

hic Zeti et Calais tibi adde pennas

nimbosumque iugum fugax caveto;

namque est assiduae ferax procellae;

sed quamvis rapido ferare cursu,

lassum te Vorocingus obtinebit.

nostrum hic invenies Apollinarem,

seu contra rabidi Leonis aestus

vestit frigore marmorum penates,

sive hortis spatiatur in repostis,

quales mellifera virent in Hybla,

quales Corycium senem beantes

fuscabat picei latex Galaesi;

sive inter violas, thymum, ligustrum,

serpyllum, casiam, crocum atque caltam,

narcissos hyacinthinosque flores

spernit quam pretii petitor ampli

glaebam turifer advehit Sabaeus;

seu ficto potius specu quiescit

collis margine, qua nemus reflexum

nativam dare porticum laborans

non lucum arboribus facit, sed antrum.

quis pomaria prisca regis Indi

hic nunc comparet aureasque vites

electro viridante pampinatas,

cum Porus posuit crepante gaza

fulvo ex palmite vineam metalli

gemmarum fluitantibus racemis?

Hinc tu Cottion ibis atque Avito

nostro dicis ave, dehinc valeto.

debes obsequium viro perenne;

nam, dent hinc veniam mei propinqui,

non nobis prior est parens amico,

hinc te iam Fidulus, decus bonorum

et nec Tetradio latens secundus

morum dotibus aut tenore recti,

sancta suscipit hospitalitate.

exin tende gradum Tribusque Villis

Thaumastum expete, quemlibet duorum:

quorum iunior est mihi sodalis

et collega simul graduque frater;

quod si fors senior tibi invenitur,

hunc pronus prope patruum saluta,

hinc ad consulis ampla tecta Magni

Felicemque tuum veni, libelle;

et te bybliotheca qua paterna est,

qualis nec tetrici fuit Philagri,

admitti faciet Probus probatum;

hic saepe Eulaliae meae legeris,

cuius Cecropiae pares Minervae

mores et rigidi senes et ipse

quondam purpureus socer timebant.

Sed iam sufficit: ecce linque portum;

ne te pondere plus premam saburrae,

his in versibus ancoram levato.