The four levels of Speech (parā, paśyantī, madhyamā, vaikharī)

41

antarnilīnānantārthasvātmāmarśaś citiḥ parā | ekavāravahād yeyaṃ mantrī vāk śuddhakartṛtā || 41 ||

42

trivahaṃ tripathaṃ tristhaṃ kālaṃ sā karṣati svataḥ | bahis tataś cātmanīti śrīparā kālakarṣiṇī || 42 ||

43

bheditāntaḥkṛtākhaṇḍabhāvāvekṣā parāparā | kartṛtā saiva paśyantī tasyaiveśadaśāśrayā || 43 ||

44

madhyamā sakramā sthūlā antaḥkaraṇavartinī | vikalpanābhinnavācyā prāṇavṛttivibheditā || 44 ||

45

svavāsanātādavasthyād daśayoḥ pūrvayor api | māyāmātur mitatvaṃ syāt paśyantyāś ca kramo hy aṇuḥ || 45 ||

46

tayor āviśya daśayoḥ kramāc chāntavikalpayoḥ | dhanyas svasaṃvidvistāraṃ sāścaryam anupaśyati || 46 ||

47

sā sthānakaraṇāghātapuṃvyāpārātmikā satī | vaikharī vṛttayo yasyāstā imāḥ śrutigocarāḥ || 47 ||

48

ābhiḥ parasparaṃ jñānasaṃkrāntyātmā sa laukikaḥ | vyavahāro 'tha śāstrīyo nānāsaṃkocasaṃkaṭaḥ || 48 ||

49

iti vāgvyāptividvāṃsam etadvargādhidevatāḥ | māheśvarīmukhā devyo jāgare 'pi na bhuñjate || 49 ||