Action, knowledge, and the destruction of karma
Ancient Ādiśeṣa Sanskrit37
dehendriyeṣu niyatāḥ karma guṇāḥ kurvate svabhogārtham | nāhaṃ kartā na mameti jānataḥ karma naiva badhnāti ||
38
anyaśarīreṇa kṛtaṃ karma bhaved yena deha utpannaḥ | tad avaśyaṃ bhoktavyaṃ bhogād eva kṣayo 'sya nirdiṣṭaḥ ||
39
prāgjñānotpatticitaṃ yat karma jñānaśikhiśikhālīḍham | bījam iva dahanadagdhaṃ janmasamarthaṃ na tad bhavati ||
40
jñānotpatter ūrdhvaṃ kriyamāṇaṃ karma yat tad api nāma | na śliṣyati kartāraṃ puṣkarapattraṃ yathā vāri ||
41
vāgdehamānasair iha karmacayaḥ kriyata iti buddhāḥ prāhuḥ | eko 'pi nāham eṣāṃ kartā tatkarmaṇāṃ nāsmi ||
42
karmaphalabījanāśāj janmavināśo na cātra saṃdehaḥ | buddhvaivam apagatatamāḥ savitevābhāti bhārūpaḥ ||
43
yadvad iṣīkātūlaṃ pavanoddhūtaṃ hi daśa diśo yāti | brahmaṇi tattvajñānāt tathaiva karmāṇi tattvavidaḥ ||
44
kṣīrād uddhṛtam ājyaṃ kṣiptaṃ yadvan na pūrvavat tasmin | prakṛtiguṇebhyas tadvat pṛthakkṛtaś cetano nātmā ||
45
guṇamayamāyāgahanaṃ nirdhūya yathā tamaḥ sahasrāṃśuḥ | bāhyābhyantaracārī saindhavaghanavad bhavet puruṣaḥ ||
46
yadvad deho 'vayavā mṛd eva tasya vikārajātāni | tadvat sthāvarajaṅgamam advaitaṃ dvaitavad bhāti ||
47
ekasmāt kṣetrajñād bahvyaḥ kṣetrajñajātayo jātāḥ | lohagatād iva dahanāt samantato viṣphuliṅgagaṇāḥ ||
48
te guṇasaṃgamadoṣād baddhā iva dhānyajātayaḥ svatuṣaiḥ | janma labhante tāvad yāvan na jñānavahninā dagdhāḥ ||
49
triguṇā caitanyātmani sarvagate 'vasthite 'khilādhāre | kurute sṛṣṭim avidyā sarvatra spṛśyate tayā nātmā ||
50
rajjvāṃ bhujaṃgahetuḥ prabhavavināśau yathā na staḥ | jagadutpattivināśau na ca kāraṇam asti tadvad iha ||
51
janmavināśanagamanāgamamalasambandhavarjito nityam | ākāśa iva ghaṭādiṣu sarvātmā sarvadopetaḥ ||
52
karmaśubhāśubhaphalasukhaduḥkhair yogo bhavaty upādhīnām | tatsaṃsargād bandhas taskarasaṃgād ataskaravad ||
53
dehaguṇakaraṇagocarasaṃgāt puruṣasya yāvad iha bhāvaḥ | tāvan māyāpāśaiḥ saṃsāre baddha iva bhāti ||
54
mātṛpitṛputrabāndhavadhanabhogavibhāgasaṃmūḍhāḥ | janmajarāmaraṇamaye cakra iva bhrāmyate jantuḥ ||