Superimposition, world-illusion, and the pure ātman
Ancient Ādiśeṣa Sanskrit20
buddhimano'haṃkārās tanmātrendriyagaṇāś ca bhūtagaṇaḥ | saṃsārasargaparirakṣaṇakṣamāḥ prākṛtā heyāḥ ||
21
dharmādharmau sukhaduḥkhakalpanā svarganarakavāsaś ca | utpattinidhanavarṇāśramā na santīha paramārthe ||
22
mṛgatṛṣṇāyām udakaṃ śuktau rajataṃ bhujaṃgamo rajjvām | taimirikacandrayugavad bhrāntaṃ nikhilaṃ jagadrūpam ||
23
yadvad dinakara eko vibhāti salilāśayeṣu sarveṣu | tadvat sakalopadhiṣv avasthito bhāti paramātmā ||
24
kham iva ghaṭādiṣv antar bahiḥ sthitaṃ brahma sarvapiṇḍeṣu | dehe 'ham ity anātmani buddhiḥ saṃsārabandhāya ||
25
sarvavikalpanahīnaḥ śuddho buddho 'jarāmaraḥ śāntaḥ | amalaḥ sakṛd vibhātaś cetana ātmā khavad vyāpī ||
26
rasaphāṇitaśarkarikāguḍakhaṇḍā vikṛtayo yathaivekṣoḥ | tadvad avasthābhedāḥ paramātmany eva bahurūpāḥ ||
27
vijñānāntaryāmiprāṇavirāḍdehajātipiṇḍāntāḥ | vyavahārās tasyātmany ete 'vasthāviśeṣāḥ syuḥ ||
28
rajjvāṃ nāsti bhujaṃgaḥ sarpabhayaṃ bhavati hetunā kena | tadvad dvaitavikalpabhrāntir avidyā na satyam idam ||
29
etat tad andhakāraṃ yad anātmany ātmatā bhrāntyā | na vidanti vāsudevaṃ sarvātmānaṃ narā mūḍhāḥ ||
30
prāṇādyanantabhedair ātmānaṃ saṃvitatya jālam iva | saṃharati vāsudevaḥ svavibhūtyā krīḍamāna iva ||
31
tribhir eva viśvataijasaprājñais tair ādimadhyanidhanākhyaiḥ | jāgratsvapnasuṣuptair bhramabhūtaiś chāditaṃ turyam ||
32
mohayatīvātmānaṃ svamāyayā dvaitarūpayā devaḥ | upalabhate svayam evaṃ guhāgataṃ puruṣam ātmānam ||
33
jvalanād dhūmodgatibhir vividhākṛtir ambare yathā bhāti | tadvad viṣṇau sṛṣṭiḥ svamāyayā dvaitavistarā bhāti ||
34
śānta iva manasi sānte hṛṣṭe hṛṣṭa iva mūḍha iva mūḍhe | vyavahārastho na punaḥ paramārthata īśvaro bhavati ||
35
jaladaharadhūmodgatibhir malinīkriyate yathā na gaganatalam | tadvat prakṛtivikārair aparāmṛṣṭaḥ paraḥ puruṣaḥ ||
36
eksaminn api ca ghaṭe dhūmādimalavṛte śeṣāḥ | na bhavanti malopetā yadvad jīvo 'pi tadvad iha ||