Hymn 2

2. Hymnus in honorem Passionis Laurentii Beatissimi Martyris. Antiqua fanorum parens,

iam Roma Christo dedita,

Laurentio victrix duce

ritum triumphas barbarum.

reges superbos viceras

populosque frenis presseras,

nunc monstruosis idolis

inponis imperii iugum.

haec sola derat gloria

urbis togatae insignibus,

feritate capta gentium

domaret ut spurcum Iovem,

non turbulentis viribus

Cossi, Camilli aut Caesaris,

sed martyris Laurentii

non incruento proelio.

armata pugnavit fides,

proprii cruoris prodiga;

nam morte mortem diruit,

ac semet inpendit sibi.

fore hoc sacerdos dixerat

iam Xystus adfixus cruci,

Laurentium flentem videns

crucis sub ipso stipite:

‘desiste discessu meo

fletum dolenter fundere!

praecedo, frater; tu quoque

post hoc sequeris triduum.’

extrema vox episcopi

praenuntiatrix gloriae

nihil fefellit: nam dies

praedicta palmam praetulit. 1

qua voce, quantis laudibus

celebrabo mortis ordinem?

quo passionem carmine

digne retexens concinam?

hic primus e septem viris

qui stant ad aram proximi,

Levita sublimis gradu

et ceteris praestantior,

claustris sacrorum praeerat,

caelestis arcanum domus

fidis gubernans clavibus

votasque dispensans opes.

versat famem pecuniae

praefectus urbi 2 regiae,

minister insani ducis,

exactor auri et sanguinis,

qua vi latentes cruat

nummos, operta existimans

talenta sub sacrariis

cumulosque congestos tegi.

Laurentium sisti iubet,

exquirit arcam ditibus

massis refertam et fulgidae

montes monetae conditos.

soletis, inquit, ‘conqueri

saevire nos iusto amplius,

cum Christiana corpora

plus quam cruente scindimus.

abest atrocioribus

censura fervens motibus;

blande et quiete efflagito

quod sponte obire debeas.

hunc esse vestris orgiis

moremque et artem proditum est,

hanc disciplinam foederis,

libent ut auro antistites.

argenteis scyphis ferunt

fumare sacrum sanguinem,

auroque nocturnis sacris

adstare fixos cereos.

tum summa cura est fratribus,

ut sermo testatur loquax,

offerre fundis venditis

sestertiorum milia.

addicta avorum praedia

foedis sub auctionibus

successor exheres gemit

sanctis egens parentibus.

haec occuluntur abditis

ecclesiarum in angulis,

et summa pietas creditur

nudare dulces liberos.

deprome thesauros, malis

suadendo quos praestrigiis

exaggeratos obtines,

nigrante quos claudis specu.

hoc poscit usus publicus,

hoc fiscus, hoc aerarium,

ut dedita stipendiis

ducem iuvet pecunia.

sic dogma vestrum est, audio:

suum quibusque reddito.

en Caesar agnoscit suum

nomisma nummis inditum.

quod Caesaris scis, Caesari

da, nempe iustum postulo,

ni fallor, haud ullam tuus

signat Deus pecuniam,

nec, cum veniret, aureos

secum Philippos detulit,

praecepta sed verbis dedit,

inanis a marsuppio.

inplete dictorum fidem

qua 1 vos per orbem venditis:

nummos libenter reddite,

estote verbis divites.’

nil asperum Laurentius

refert ad ista aut turbidum,

sed, ut paratus obsequi,

obtemperanter adnuit.

est dives, inquit, ‘non nego,

habetque nostra ecclesia

opumque et auri plurimum,

nec quisquam in orbe est ditior.

is ipse tantum non habet

argenteorum aenigmatum

Augustus arcem possidens,

cui nummus omnis scribitur.

sed nec recuso prodere

locupletis arcam numinis;

vulgabo cuncta et proferam

pretiosa quae Christus tenet.

unum sed orans flagito,

indutiarum paululum,

quo fungar efficacius

promissionis munere,

dum tota digestim mihi

Christi supellex scribitur;

nam calculanda primitus,

tum subnotanda est summula.’

laetus tumescit gaudio

praefectus ac spem 1 devorat,

aurum velut iam conditum

domi maneret gestiens.

pepigere tempus tridui,

laudatus inde absolvitur

Laurentius, sponsor sui

et sponsor ingentis lucri.

tribus per urbem cursitat

diebus infirma agmina

omnesque qui poscunt stipem

cogens in unum et congregans.

illic utrisque obtutibus

orbes cavatos praeferens

baculo regebat praevio

errore nutantem gradum,

et claudus infracto genu,

vel crure trunco semipes,

breviorve planta ex altera

gressum trahebat inparem.

est ulcerosis artubus

qui tabe corrupta fluat,

est cuius arens dextera

nervos in ulnam contrahat.

tales plateis omnibus

exquirit, adsuetos ali

ecclesiae matris penu,

quos ipse promus noverat.

recenset exim singulos

scribens viritim nomina,

longo et locatos ordine

adstare pro templo iubet.

praescriptus et iam fluxerat

dies: furebat fervidus

iudex avaro spiritu,

promissa solvi efflagitans.

tum martyr: ‘adsistas velim

coramque dispositas opes

mirere, quas noster Deus

praedives in sanctis habet.

videbis ingens atrium

fulgere vasis aureis,

et per patentes porticus

structos talentis ordines.’

it ille nec pudet sequi,

ventum ad sacratam ianuam,

stabant catervae pauperum,

inculta visu examina.

fragor rogantum tollitur:

praefectus horrescit stupens,

conversus in Laurentium,

oculisque turbatis minax.

contra ille, quid frendens, ait,

‘minitans? aut quid displicet?

num sordida haec aut vilia,

num despuenda existimas?

aurum, quod ardenter sitis,

effossa gignunt rudera

et de metallis squalidis

poenalis excudit labor,

torrens vel amnis turbidis

volvens harenis inplicat;

quod terrulentum ac sordidum

flammis necesse est decoqui.

pudor per aurum solvitur,

violatur auro integritas,

pax occidit, fides perit,

leges et ipsae intercidunt.

quid tu venenum gloriae

extollis et magni putas?

si quaeris aurum verius,

lux est et humanum genus.

hi sunt alumni luminis,

quos corpus artat debile,

ne per salutem viscerum

mens insolescat turgida.

cum membra morbus dissicit,

animus viget robustior,

membris vicissim fortibus

vis sauciatur sensuum.

nam sanguis in culpam calens

minus ministrat virium

si fervor effetus malis

clumbe virus contrahat.

si forte detur optio,

malim dolore asperrimo

fragmenta membrorum pati

et pulcher intus vivere.

committe formas pestium

et confer alternas lues:

carnisne morbus foedior,

an mentis et morum ulcera?

nostri per artus debiles

intus decoris integri

sensum venusti innoxium

laboris 1 expertes gerunt.

vestros valentes corpore

interna corrumpit lepra,

errorque mancum claudicat

et caeca fraus nihil videt.

quemvis tuorum principum,1

qui veste et ore praenitent,

magis probabo debilem

quam quis meorum est pauperum

hunc, qui superbit serico,

quem currus inflatum vehit,

hydrops aquosus lucido

tendit veneno intrinsecus.

ast hic avarus contrahit

manus recurvas et volam

plicans aduncis unguibus

laxare nervos non valet.

istum libido foetida

per scorta tractum publica

luto et cloacis inquinat,

dum spurca mendicat stupra.

quid? ille fervens ambitu

sitimque honoris aestuans

mersisne anhelat febribus

atque igne venarum furit?

quisquis tacendi intemperans

silenda prurit prodere,

vexatur et scalpit iecur

scabiemque cordis sustinet.

quid invidorum pectorum

strumas retexam turgidas?

quid purulenta et livida

malignitatum vulnera?

tute ipse, qui Romam regis,

contemptor aeterni Dei,

dum daemonum sordes colis,

morbo laboras regio.

hi, quos superbus despicis,

quos execrandos iudicas,

brevi ulcerosos exuent

artus et incolumes erunt,

cum carne corruptissima

tandem soluti ac liberi

pulcherrimo vitae statu

in arce lucebunt Patris,

non sordidati aut debiles,

sicut videntur interim,

sed purpurantibus stolis

clari et coronis aureis.

tunc, si facultas subpetat,

coram tuis obtutibus

istos potentes saeculi

velim recensendos dari.

pannis videres obsitos

et mucculentis naribus,

mentum salivis uvidum,

lipposque palpebra putri.

peccante nil est taetrius,

nil tam leprosum aut putidum

cruda est cicatrix criminum

oletque ut antrum Tartari.

animabus inversa vice

corrupta forma infligitur,

quas pulcher aspectus prius

in corpore oblectaverat.

en ergo nummos aureos,

quos proxime spoponderam,

quos nec favillis obruat

ruina nec fur subtrahat.

nunc addo gemmas nobiles,

ne pauperem Christum putes,

gemmas corusci luminis,

ornatur hoc templum quibus.

cernis sacratas virgines,

miraris intactas anus,

primique post damnum tori

ignis secundi nescias.

hoc est monile ecclesiae,

his illa gemmis comitur;

dotata sic Christo placet,

sic ornat altum verticem.

eccum talenta, suscipe,

ornabis urbem Romulam,

ditabis et rem principis,

fies et ipse ditior.’

ridemur, exclamat furens 1

praefectus, ‘et miris modis

per tot figuras ludimur:

et vivit insanum caput!

inpune tantas, furcifer,

strophas cavillo mimico

te nexuisse existimas,

dum scurra saltas fabulam?

concinna visa urbanitas

tractare nosmet ludicris?

egon 2 cachinnis venditus

acroma festivum fui?

adeone nulla austeritas,

censura nulla est fascibus?

adeon securem publicam

mollis retudit lenitas?

dicis, ' libenter oppetam,

votiva mors est martyri.'

est ista vobis, novimus,

persuasionis vanitas.

sed non volenti inpertiam

praestetur ut mortis citae

conpendiosus exitus,

perire raptim non dabo.

vitam tenebo et differam

poenis morarum iugibus,

et mors inextricabilis

longos dolores protrahet.

prunas tepentes sternite,

ne fervor ignitus nimis

os contumacis occupet

et cordis intret abdita.

vapor senescens langueat,

qui fusus adflatu levi

tormenta sensim temperet

semustulati corporis.

bene est quod ipse ex omnibus

mysteriarches incidit;

hic solus exemplum dabit

quid mox timere debeant.

conscende constratum rogum,

ecumbe digno lectulo;

tunc, si libebit, disputa

nil esse Vulcanum meum.’

haec fante praefecto truces

hinc inde tortores parant

nudare amictu martyrem,

vincire membra et tendere.

illi os decore splenduit

fulgorque circumfusus est.

talem revertens legifer

de monte vultum detulit,

Iudaea quem plebs aureo

bove inquinata et decolor

expavit et faciem retro

detorsit inpatiens Dei.

talemque et ille praetulit

oris corusci gloriam

Stephanus per imbrem saxeum

caelos apertos intuens.

inluminatum hoc eminus

recens piatis fratribus,

baptisma quos nuper datum

Christi capaces fecerat;

ast inpiorum caecitas,

os oblitum noctis situ

nigrante sub velamine

obducta, clarum non videt,

Aegyptiae plagae in modum,

quae, cum tenebris barbaros

damnaret, Hebraeis diem

sudo exhibebat lumine.

quin ipsa odoris qualitas

adusta quam reddit cutis

diversa utrosque permovet:

his nidor, illis nectar est,

idemque sensus dispari

variatus aura aut adficit

horrore nares vindice

aut mulcet oblectamine.

sic ignis aeternus Deus,

nam Christus ignis verus est;

is ipse conplet lumine

iustos et urit noxios.

postquam vapor diutinus

decoxit exustum latus,

ultro e catasta iudicem

conpellat adfatu brevi:

‘converte partem corporis

satis crematam iugiter,

et fac periclum, quid tuus

Vulcanus ardens egerit.’

praefectus inverti iubet.

tunc ille: ‘coctum est, devora,

et experimentum cape

sit crudum an assum suavius.’

haec ludibundus dixerat,

caelum deinde suspicit,

et congemescens obsecrat

miseratus urbem Romulam:

‘o Christe, nomen 1 unicum,

o splendor, o virtus Patris,

o factor orbis et poli,

atque auctor horum moenium,

qui sceptra Romae in vertice

rerum locasti, sanciens

mundum Quirinali togae

servire et armis cedere,

ut discrepantum gentium

mores et observantiam

linguasque et ingenia et sacra

unis domares legibus,

en omne sub regnum Remi

mortale concessit genus,

idem loquuntur dissoni

ritus, id ipsum sentiunt.

hoc destinatum quo magis

ius Christiani nominis,

quodcumque terrarum iacet,

uno inligaret vinculo.

da, Christe, Romanis tuis

sit Christiana ut civitas,

per quam dedisti ut ceteris

mens una sacrorum foret.

confoederantur omnia

hinc inde membra in symbolum.

mansuescit orbis subditus,

mansuescat et summum caput.

advertat abiunctas plagas

coire in unam gratiam;

fiat fidelis Romulus,

et ipse iam credat Numa.

confundit error Troicus

adhuc Catonum curiam,

veneratus occultis focis

Phrygum penates exules.

Ianum bifrontem et Sterculum

colit senatus (horreo

tot monstra patrum dicere)

et festa Saturni senis.

absterge, Christe, hoc dedecus,

emitte Gabriel tuum,

agnoscat ut verum Deum

errans Iuli caecitas.

et iam tenemus obsides

fidissimos huius spei,

hic nempe iam regnant duo

apostolorum principes,

alter vocator gentium,

alter cathedram possidens

primam recludit creditas

aeternitatis ianuas.

discede, adulter Iuppiter,

stupro sororis oblite,

relinque Romam liberam,

plebemque iam Christi fuge.

te Paulus hinc exterminat,

te sanguis exturbat Petri,

tibi id, quod ipse armaveras,

factum Neronis officit.

video futurum principem

quandoque, qui servus Dei

taetris sacrorum sordibus

servire Romam non sinat,

qui templa claudat vectibus,

valvas eburnas obstruat,

nefasta damnet limina,

obdens aenos pessulos.

tunc pura ab omni sanguine

tandem nitebunt marmora,

stabunt et aera innoxia,

quae nunc habentur idola.’

hic finis orandi fuit

et finis idem vinculi

carnalis: erupit volens

vocem secutus spiritus.

vexere corpus subditis

cervicibus quidam patres,

quos mira libertas viri

ambire Christum suaserat.

repens medullas indoles

adflarat et coegerat

amore sublimis Dei

odisse nugas pristinas.

refrixit ex illo die

cultus deorum turpium:

plebs in sacellis rarior,

Christi ad tribunal curritur.

sic dimicans Laurentius

non ense praecinxit latus,

hostile sed ferrum retro

torquens in auctorem tulit.

dum daemon invictum Dei

testem lacessit proelio,

perfossus ipse concidit

et stratus aeternum iacet.

mors illa sancti martyris

mors vera templorum fuit;

tunc Vesta Palladios Lares

inpune sensit deseri.

quidquid Quiritum sueverat

orare simpuvium Numae,

Christi frequentans atria

hymnis resultat martyrem.

ipsa et senatus lumina,

quondam luperci aut flamines,

apostolorum et martyrum

exosculantur limina.

videmus inlustres domos,

sexu ex utroque nobiles,

offerre votis pignera

clarissimorum liberum.

vittatus olim pontifex

adscitur in signum crucis,

aedemque, Laurenti, tuam

Vestalis intrat Claudia.

O ter quaterque et septies

beatus urbis incola,

qui te ac tuorum comminus

sedem celebrat ossuum,

cui propter advolvi licet,

qui fletibus spargit locum,

qui pectus in terram premit,

qui vota fundit murmure.

nos Vasco Hiberus dividit

binis remotos Alpibus,

trans Cottianorum iuga,

trans et Pyrenas ninguidos.

vix fama nota est, abditis

quam plena sanctis Roma sit,

quam dives urbanum solum

sacris sepulcris floreat.

sed qui caremus his bonis

nec sanguinis vestigia

videre coram possumus,

caelum intuemur eminus.

sic, sancte Laurenti, tuam

nos passionem quaerimus:

est aula nam duplex tibi,

hic corporis, mentis polo.

illic inenarrabili

allectus urbi municeps

aeternae in arce curiae

gestas coronam civicam.

videor videre inlustribus

gemmis coruscantem virum,

quem Roma caelestis sibi

legit perennem consulem.

quae sit potestas credita

et muneris quantum datum,

probant Quintum gaudia,

quibus rogatus adnuis.

quod quisque supplex postulat,

fert inpetratum prospere;

poscunt, iocantur,1 indicant,

et tristis haud ullus redit,

ceu praesto semper adsies

tuosque alumnos urbicos

lactante conplexus sinu

paterno amore nutrias.

hos inter, o Christi decus,

audi poetam rusticum

cordis fatentem crimina

et facta prodentem sua.

indignus, agnosco et scio,

quem Christus ipse exaudiat,

sed per patronos martyras

potest medellam consequi.

audi benignus supplicem

Christi reum Prudentium,

et servientem corpori

absolve vinclis saeculi.