Hymn 3

3. Hymnus in honorem Passionis Eulaliae Beatissimae Martyris. GERMINE nobilis Eulalia

mortis et indole nobilior

Emeritam sacra virgo suam,

cuius ab ubere progenita est,

ossibus ornat, amore colit.

proximus occiduo locus est

qui tulit hoc decus egregium,

urbe potens, populis locuples,

sed mage sanguine martyrii

virgineoque potens titulo.

curriculis tribus atque novem

tres hiemes quater adtigerat,

cum crepitante pyra trepidos

terruit aspera carnifices,

supplicium sibi dulce rata.

iam dederat prius indicium

tendere se Patris ad solium

nec sua membra dicata toro:

ipsa crepundia reppulerat,

ludere nescia pusiola;

spernere sucina, flare 1 rosas,

fulva monilia respuere,

ore severa, modesta gradu,

moribus et nimium teneris

canitiem meditata senum.

ast ubi se furiata luis

excitat in famulos Domini

Christicolasque cruenta iubet

tura cremare, iecur pecudis

mortiferis adolere deis,

infremuit sacer Eulaliae

spiritus, ingeniique ferox

turbida frangere bella parat,

et rude pectus anhela Deo

femina provocat arma virum.

sed pia cura parentis agit

virgo animosa domi ut lateat

abdita rure et ab urbe procul,

ne fera sanguinis in pretium

mortis amore puella ruat.

illa perosa quietis opem

degeneri tolerare mora

nocte fores sine teste movet

saeptaque claustra fugax aperit,

inde per invia carpit iter.

ingreditur pedibus laceris

per loca senta situ et vepribus

angelico comitata choro,

et licet horrida nox sileat,

lucis habet tamen illa ducem.

sic habuit generosa patrum

turba columniferum radium,

scindere qui tenebrosa potens

nocte viam face perspicua

praestitit intereunte chao.

non aliter pia virgo viam

nocte secuta diem meruit

nec tenebris adoperta fuit,

regna Canopica cum fugeret

et super astra pararet iter.

illa gradu cita pervigili

milia multa prius peragit

quam plaga pandat Eoa polum;

mane superba tribunal adit

fascibus adstat et in mediis

vociferans: ‘rogo, quis furor est

perdere praecipites animas

et male prodiga corda sui

sternere rasilibus scopulis,

omnipatremque negare Deum?

quaeritis, o miseranda manus,

Christicolum genus? en ego sum

daemonicis inimica sacris,

idola protero sub pedibus,

pectore et ore Deum fateor.

Isis, Apollo, venus nihil est,

Maximianus et ipse nihil:

illa nihil, quia facta manu,

hic manuum quia facta colit,

frivola utraque et utraque nihil.

Maximianus, opum dominus

et tamen ipse cliens lapidum,

prostituat voveatque suis

numinibus caput ipse suum:

pectora cur generosa quatit?

dux bonus, arbiter egregius,

sanguine pascitur innocuo,

corporibusque piis inhians

viscera sobria dilacerat,

gaudet et excruciare fidem.

ergo age, tortor, adure, seca,

divide membra coacta luto.

solvere rem fragilem facile est:

non penetrabitur interior

exagitante dolore animus.’

talibus excitus in furias

praetor ait: ‘rape praecipitem,

lictor, et obrue suppliciis,

sentiat esse deos patrios

nec leve principis imperium.

quam cuperem tamen ante necem,

si potis est, revocare tuam,

torva puellula, nequitiam,

respice gaudia quanta metas,

quae tibi fert genialis honor.

te lacrimis labefacta domus

prosequitur generisque tui

ingemit anxia nobilitas,

flore 1 quod occidis in tenero,

proxima dotibus et thalamis.

non movet aurea pompa tori,

non pietas veneranda senum,

quos temeraria debilitas?

ecce parata ministeria

excruciabilis exitii:

aut gladio feriere caput,

aut laniabere membra feris,

aut facibus data fumificis

flebiliterque ululanda tuis

in cineres resoluta flues.

haec, rogo, quis labor est fugere?

si modicum salis eminulis

turis et exiguum digitis

tangere, virgo, benigna velis,

poena gravis procul afuerit.’

martyr ad ista nihil; sed enim

infremit inque tyranni oculos

sputa iacit, simulacra dehinc

dissipat inpositamque molam

turibulis pede prosubigit.

nec mora, carnifices gemini

iuncea pectora dilacerant

et latus ungula virgineum

pulsat utrimque et ad ossa secat

Eulalia numerante notas.

‘scribens ecce mihi, Domine,

quam iuvat hos apices legere

qui tua, Christe, tropaea notant!

nomen et ipsa sacrum loquitur

purpura sanguinis eliciti.’

haec sine fletibus et gemitu

laeta canebat et intrepida;

dirus abest dolor ex animo,

membraque picta cruore novo

fonte cutem recalente lavant.

ultima carnificina dehinc,

non laceratio vulnifica,

crate tenus nec arata cutis,

flamma sed undique lampadibus

in latera stomachumque furit.

crinis odorus ut in iugulos

fluxerat involitans umeris,

quo pudibunda pudicitia

virgineusque lateret honos,

tegmine verticis opposito,

flamma crepans volat in faciem

perque comas vegetata caput

occupat exsuperatque apicem;

virgo citum cupiens obitum

appetit et bibit ore rogum.

emicat inde columba repens

martyris os nive candidior

visa relinquere et astra sequi;

spiritus hic erat Eulaliae

lacteolus, celer, innocuus.

colla fluunt abeunte anima

et rogus igneus emoritur;

pax datur artubus exanimis,

flatus in aethere plaudit ovans

templaque celsa petit volucer.

vidit et ipse satelles avem

feminae ab ore meare palam,

obstupefactus et adtonitus

prosilit et sua gesta fugit,

lictor et ipse fugit pavidus.

ecce nivem glacialis hiems

ingerit et tegit omne forum,

membra tegit simul Eulaliae

axe iacentia sub gelido

pallioli vice linteoli.

cedat amor lacrimantum hominum,

qui celebrare suprema solent,

flebile cedat et officium:

ipsa elementa iubente Deo

exequias tibi, virgo, ferunt.

nunc locus Emerita est tumulo,

clara colonia Vettoniae,

quam memorabilis amnis Ana

praeterit et viridante rapax

gurgite moenia pulchra lavit.

hic, ubi marmore perspicuo

atria luminat alma nitor

et peregrinus et indigena,

relliquias cineresque sacros

servat humus veneranda sinu.

tecta corusca super rutilant

de laquearibus aureolis

saxaque caesa solum variant,

floribus ut rosulenta putes

prata rubescere multimodis.

carpite purpureas violas

sanguineosque crocos metite,

non caret his genialis hiems,

laxat et arva tepens glacies,

floribus ut cumulet calathos.

ista comantibus e foliis

munera, virgo puerque, date.

ast ego serta choro in medio

texta feram pede dactylico,

vilia, marcida, festa tamen.

sic venerarier ossa libet

ossibus altar et inpositum:

illa Dei sita sub pedibus

prospicit haec populosque suos

carmine propitiata fovet.