Book 2

2. C. Valeri Flacci Argonauticon Liber Secundus.

Interea scelerum luctusque ignarus Iason

alta secat; neque enim patrios cognoscere casus

Iuno sinit, mediis ardens ne flectat ab undis

ac temere in Pelian et adhuc obstantia regis

fata ruat placitosque deis ne deserat actus.

Iamque fretis summas aequatum Pelion ornos

templaque Tisaeae mergunt obliqua Dianae;

iam Sciathos subsedit aquis, iam longa recessit

Sepias; attollit tondentes pabula Magnes

campus equos: vidisse putant Dolopeia busta

intrantemque Amyron curvas quaesita per oras

aequora, flumineo cuius redeuntia vento

vela legunt; remis insurgitur. inde salutant

Eurymenas; recipit velumque fretumque reversus

auster, et in nubem Minyis repetentibus altum

Ossa redit. metus ecce deum damnataque bello

Pallene, circumque vident immania monstra

terrigenum caelo quondam adversata gigantum,

quos scopulis trabibusque parens miserata iugisque

induit et versos exstruxit in aethera montes.

quisque suas in rupe minas pugnamque metusque

servat adhuc; quatit ipse hiemes et torquet ab alto

fulmina crebra pater; scopulis sed maximus illis

horror abest, Sicula pressus tellure Typhoeus.

hunc profugum et sacras revomentem pectore flammas,

ut memorant, prensum ipse comis Neptunus in altum

abstulit implicuitque vadis totiensque cruenta

mole resurgentem torquentemque anguibus undas

Sicanium dedit usque fretum cumque urbibus Aetnam

intulit ora premens. trux ille eiectat adesi

fundamental iugi; pariter tune omnis anhelat

Trinacria, iniectam fesso dum pectore molem

commovet experiens gemituque reponit inani.

Iamque Hyperionius metas maris urget Hiberi

currus et evectae prono laxantur habenae

aethere, cum palmas Tethys grandaeva sinusque

sustulit et rupto sonuit sacer aequore Titan.

auxerat hora metus, iam se vertentis Olympi

ut faciem raptosque simul montesque locosque

ex oculis circumque graves videre tenebras.

ipsa quies rerum mundique silentia terrent

astraque et effusis stellatus crinibus aether.

ac velut ignota captus regione viarum

noctivagum qui carpit iter non aure quiescit,

non oculis, noctisque metus niger auget utrimque

campus et occurrens umbris maioribus arbor,

haud aliter trepidare viri. sed pectora firmans

Hagniades 'non hanc' inquit 'sine numine pinum

derigimus, nec me tantum Tritonia cursus

erudiit; saepe ipsa manu dignata carinam est.

an non experti, subitus cum luce fugata

horruit imbre dies? quantis, pro Iuppiter, austris

restitimus, quanta quotiens et Palladis arte

incassum decimae cecidit tumor arduus undae.

quin agite, o socii; micat immutabile caelum

puraque nec gravido surrexit Cynthia cornu,

nullus in ore rubor, certusque ad talia Titan

integer in fluctus et in uno decidit auro.

adde, quod in noctem venti veloque marique

incumbunt magis et tacitis ratis ocior horis.

atque adeo non illa sequi mihi sidera monstrat,

quae delapsa polo reficit mare: tantus Orion

iam cadit, irato iam stridet in aequore Perseus:

sed mihi dux, vetitis qui numquam conditus undis

axe nitet serpens septenosque implicat ignes.'

sic ait et certi memorat qui vultus Olympi,

Pleiones Hyadumque locos, quo sidere vibret

Ensis et Actaeus niteat qua luce Bootes.

haec ubi dicta dedit, Cereris tum munere fessas

restituunt vires et parco pectora Baccho.

mox somno cessere; regunt sua sidera puppem.

Iamque sub Eoae dubios Atlantidis ignes

albet ager, motisque truces ab ovilibus ursi

tuta domosque petunt, raras et litus in altum

mittit aves, cum primus equis exegit anhelis

Phoebus Athon mediasque diem dispersit in undas.

certatim remis agitur mare rostraque cursu

prima tremunt, et iam summis Vulcania surgit

Lemnos aquis tibi per varios dilecta labores,

Ignipotens; nec te furiis et crimine matrum

terra fugat meritique piget meminisse prioris.

Tempore quo primum fremitus insurgere opertos

caelicolum et regni sensit novitate tumentes

Iuppiter aetheriae nec stare silentia pacis,

Iunonem volucri primam suspendit Olympo

horrendum chaos ostendens poenamque barathri.

mox etiam pavidae temptantem vincula matris

solvere praerupti Vulcanum vertice caeli

devolvit; ruit ille polo noctemque diemque

turbinis in morem, Lemni cum litore tandem

insonuit. vox inde repens ut perculit urbem,

adclinem scopulo inveniunt miserentque foventque

alternos aegro cunctantem poplite gressus.

hinc reduci superas postquam pater adnuit arces,

Lemnos cara deo, nec fama notior Aetne

aut Lipares domus: has epulas, haec templa peracta

aegide et horrifici formatis fulminis alis

laetus adit. contra Veneris stat frigida semper

ara loco, meritas postquam dea coniugis iras

horruit et tacitae Martem tenuere catenae.

quocirca struit illa nefas Lemnoque merenti

exitium furiale movet. neque enim alma videri

tantum: eadem tereti crinem subnectitur auro

sidereos diffusa sinus, eadem effera et ingens

et maculis suffecta genas pinumque sonantem

virginibus Stygiis nigramque simillima pallam.

Iamque dies aderat. Thracas qui fuderat armis

dux Lemni, puppes tenui contexere canna

ausus et inducto cratem defendere tergo,

laeta maria tum signa refert, plenasque movebant

armentis nuribusque rates. et barbara vestis

et torques insigne loci. sonat aequore clamor:

'o patria, o variis coniunx nunc anxia curis,

has agimus longi famulas tibi praemia belli',

cum dea se piceo per sudum turbida nimbo

praecipitat Famamque vagam vestigat in umbra.

quam pater omnipotens digna atque indigna canentem

spargentemque metus placidis regionibus arcet

aetheris: illa fremens habitat sub nubibus imis,

non erebi, non diva poli, terrasque fatigat

quas datur. audentem primi spernuntque foventque.

mox omnes agit et motis quatit oppida linguis.

talem diva sibi scelerisque dolique ministram

quaerit avens. videt illa prior, iamque advolat ultro

impatiens, iamque ora parat, iam suscitat aures.

bane superincendit Venus atque his vocibus implet:

'vade age et aequoream, virgo, delabere Lemnon

et cunctas mihi verte domos, praecurrere qualis

bella soles, cum mille tubas armataque campis

agmina et innumerum flatus cum fingis equorum.

adfore iam luxu turpique cupidine captos

fare viros carasque toris inducere Thressas.

haec tibi principia, hinc rabidas dolor undique matres

instimulet: mox ipsa adero ducamque paratas.'

Illa abit et mediam gaudens defertur in urbem

et primam Eurynomen, qua proxima limina Codri,

occupat exesam curis castumque cubile

servantem: manet illa viro famulasque fatigat

litoribus, tardi reputant quae tempora belli

ante torum et longo mulcent insomnia penso.

huic dea cum lacrimis et nota veste Neaerae

icta genas 'utinam non hic tibi nuntius essem,

o soror, aut nostros' inquit 'prius unda dolores

obruat, in tali quoniam tibi tempore coniunx

sic meritae, votis quem tu fletuque requiris,

heu furit et captae indigno famulatur amore.

iamque aderunt, thalamisque tuis Threissa propinquat

non forma, non arte colus, non laude pudoris

par tibi nec magni proles praeclara Dorycli,

picta manus ustoque placet sed barbara mento.

ac tamen hos aliis forsan solabere casus

tu thalamis fatoque leges meliore penates:

me tua matris egens damnataque paelice proles

exanimat, quam iam miseros transversa tuentem

letalesque dapes infectaque pocula cerno.

scis simile ut flammis simus genus; adde cruentis

quod patrium saevire Dahis. iam lacte ferino,

iam veniet durata gelu. sed me quoque pulsam

fama viro, nostrosque toros virgata tenebit

et plaustro direpta nurus.' sic fata querellas

abscidit et curis pavidam lacrimisque relinquit.

transit ad Iphinoen isdemque Amythaonis implet

Oleniique domum furiis; totam inde per urbem

personat, ut cunctas agitent expellere Lemno,

ipsi urbem Thressaeque regant. dolor iraque surgit:

obvia quaeque eadem traditque auditque, neque ulli

vana fides. tum voce deos et questibus implent,

oscula iamque toris atque oscula postibus ipsis

ingeminant lacrimisque iterum visuque morantur.

prosiliunt nec tecta virum thalamosque revisunt

amplius; adglomerant sese nudisque sub astris

condensae fletus acuunt ac dira precantur

coniugia et Stygias infanda ad foedera taedas.

Has inter medias Dryopes in imagine maestae

flet Venus et saevis ardens dea planctibus instat

primaque 'Sarmaticas utinam Fortuna dedisset

insedisse domos tristesque habitasse pruinas,

plaustra sequi, vel iam patriae vidisse per ignes

culmen agi stragemque deum; nam cetera belli

perpetimur. mene ille novis, me destinat amens

servitiis, urbem aut fugiens natosque relinquam?

non prius ense manus raptoque armabimus igne,

dumque silent ducuntque nova cum coniuge somnos,

magnum aliquid spirabit amor?' tune ignea torquens

lumina praecipites excussit ab ubere natos.

ilicet arrectae mentes, evictaque matrum

corda sacer Veneris gemitus rapit: aequora cunctae

prospiciunt simulantque choros delubraque festa

fronde tegunt laetaeque viris venientibus adsunt.

iamque domos mensasque petunt; discumbitur altis

porticibus; sua cuique furens festinaque coniunx

adiacet, inferni qualis sub nocte barathri

adcubat attonitum Phlegyan et Thesea iuxta

Tisiphone saevasque dapes et pocula libat,

tormenti genus, et nigris amplectitur hydris.

Ipsa Venus quassans undantem turbine pinum

adglomerat tenebras pugnaeque adcincta trementem

desilit in Lemnon; nimbis et luce fragosa

prosequitur polus et tonitru pater auget honoro.

inde novam pavidas vocem furibunda per auras

congeminat, qua primus Athos et pontus et ingens

Thraca pals pariterque toris exhorruit omnis

mater et adstricto riguerunt ubere nati.

adeelerat Pavor et Geticis Discordia demens

e stabulis atraeque genis pallentibus Irae

et Dolus et Rabies et Leti maior imago

visa truces exerta manus, ut prima vocatu

intonuit signumque dedit Mavortia coniunx.

Hic aliud Venus et multo magis ipsa tremendum

orsa nefas gemitus fingit vocesque cadentum

inrupitque domos et singultantia gestans

ora manu taboque sinus perfusa recenti

arrectasque comas 'meritos en prima revertor

ulta toros, premit ecce dies'. tum verbere victas

in thalamos agit et cunctantibus invenit enses.

unde ego tot scelerum facies, tot fata iacentum

exsequar? heu, vatem monstris quibus intulit ordo,

quae se aperit series. o qui me vera canentem

sistat et hac nostras exsolvat imagine noctes.

invadunt aditus et quondam cara suorum

corpora, pars ut erant dapibus vinoque soporos,

pars conferre manus etiam magnisque paratae

cum facibus quosdam insomnes et cuncta tuentes:

sed temptare fugam prohibetque capessere contra

arma metus: adeo ingentes inimica videri

diva dabat, notaque sonat vox coniuge maior;

tantum oculos pressere manu, velut agmina cernant

Bumenidum ferrumve super Bellona coruscet.

hoc soror, hoc coniunx, propiorque hoc nata parensque

saeva valet, prensosque toris mactatque trahitque

femineum genus, immanes quos sternere Bessi

nec Geticae potuere manus aut aequoris irae.

it cruor in thalamis, et anhela in pectore fumant

vulnera, seque toris misero luctamine trunci

devolvunt. diras aliae ad fastigia taedas

iniciunt adduntque domos. pars ignibus atris

effugiunt propere, sed dura in limine coniunx

obsidet, et viso repetunt incendia ferro.

ast aliae Thressas labem causamque furorum

diripiunt; mixti gemitus clamorque precantum

barbarus, ignotaeque implebant aethera voces.

Sed tibi nunc quae digna tuis ingentibus ausis

ora feram, decus et patriae laus una ruentis,

Hypsipyle? non ulla meo te carmine dictam

abstulerint, durent Latiis modo saecula fastis

Iliacique lares tantique palatia regni.

inruerant actae pariter nataeque nurusque,

totaque iam sparsis exarserat insula monstris.

illa pias armata manus 'fuge protinus urbem

meque, pater; non hostis', ait 'non moenia laesi

Thraces habent: nostrum hoc facinus; ne quaere, quis auctor.

iam fuge, iam dubiae donum rape mentis et ensem

tu potius, miserere, tene.' tune excipit artus

obnubitque caput tacitumque ad conscia Bacchi

templa rapit primoque manus a limine tendens

'exime nos sceleri, pater, et miserere piorum

rursus' ait. tacita pavidum tune sede locavit

sub pedibus dextraque dei; latet ille receptus

veste sacra; voces chorus et trieterica reddunt

aera sonum, fixaeque fremunt in limine lynces.

regina ut roseis Auroram surgere bigis

vidit et insomni lassatas turbine tandem

conticuisse domos, stabilem quando optima facta

dant animum maiorque piis audacia coeptis,

serta patri iuvenisque comam vestesque Lyaei

induit et medium curru locate aeraque circum

tympanaque et plenas tacita formidine cistas.

ipsa sinus hederisque ligat famularibus artus

pampineamque quatit ventosis ictibus hastam

respiciens, teneat virides velatus habenas

ut pater, e nivea tumeant ut cornua mitra

et sacer ut Bacchum referat scyphus. impulit acri

tum validas stridore fores rapiturque per urbem

talia voce canens: 'linque o mihi caede madentem,

Bacche, domum; sine foedatum te funere pontus

expiet et referam lotos in templa dracones.'

sic medios egressa metus; facit ipse verendam

nam deus et flatu non inscia gliscit anhelo.

iamque senem tacitis saeva procul urbe remotum

occulerat silvis, ipsam sed conscius ausi

nocte dieque Pavor fraudataque turbat Erinys.

non similes iam ferre choros (semel orgia fallunt)

audet, non patrios furtis accedere saltus,

et fuga diversas misero quaerenda per artes.

visa ratis saevae defecta laboribus undae,

quam Thetidi longinqua dies Glaucoque repostam

solibus et canis urebat luna pruinis.

huc genitorem altae per opaca silentia noctis

praecipitem silvis rapit et sic maesta profatur:

'quam, genitor, patriam, quantas modo linquis inanis

pube domos. pro dira lues, pro noctis acerbae

exitium. talin possum te credere puppi,

care parens? possum tantis retinere periclis?

solvimus heu serum Furiis scelus. adnue votis,

diva, soporiferas quae nunc trahis aequore bigas.

non populos, non dite solum, non ulla parenti

regna peto; patria liceat decedere terra.

quando ego servato mediam genitore per urbem

laeta ferar? quando hic lacrimas planctusque videbo?'

dixerat. ille procul trunca fugit anxius alno

Taurorum lucos, delubraque saeva Dianae

advenit. hic illum tristi, dea, praeficis arae

ense dato; mora nec terris tibi longa cruentis:

iam nemus Egeriae, iam te ciet altus ab Alba

Iuppiter et soli non mitis Aricia regi.

Arcem nata petit, quo iam manus horrida matrum

congruerat. rauco fremitu sedere parentum

natorumque locis vacuaeque in moenibus urbis

iura novant; donant solio sceptrisque paternis

ut meritam, redeuntque piae sua praemia menti.

Ecce procul validis Lemnon tendentia remis

arma notant; rapitur subito regina tumultu

conciliumque vocat. non illis obvia tela

ferre nec infestos derat furor improbus ignes,

ni Veneris saevas fregisset Mulciber iras.

tunc etiam vates Phoebo dilecta Polyxo —

non patriam, non certa genus, sed maxima †taetae

. . . Proteaque ambiguum Phariis se fingit ab antris

huc rexisse vias iunctis super aequora phocis;

saepe imis se condit aquis cunctataque paulum

surgit ut auditas referens in gurgite voces —

'portum demus' ait, 'fatis haec, credite, puppis

advenit et levior Lemno deus aequore flexit

huc Minyas; Venus ipsa volens dat corpora iungi,

dum vires utero maternaque sufficit aetas.'

dicta placent, portatque preces ad litora Grais

Iphinoe; nec turba nocens, scelerisque recentis

signa movent, tollitque loci Cytherea timorem.

. . .

protinus ingentem procerum sub nomine taurum

deicit, insuetis et iam pia munera templis

reddit, et hac prima Veneris calet ara iuvenca.

Ventum erat ad rupem, cuius pendentia nigris

fumant saxa iugis coquiturque vaporibus aer.

substitit Aesonides, atque hic regina precari

hortatur causasque docens 'haec antra videtis

Vulcanique' ait 'ecce domos: date vina precesque....

forsitan hoc factum taceat iam fulmen in antro:

nox dabit ipsa fidem, clausae cum murmura flammae,

hospes, et incussae sonitum mirabere massae.'

moenia tum viresque loci veteresque parentum

iactat opes. mediis famulae convivia tectis

expediunt; Tyrio vibrat torus igneus ostro.

stat maerens atavos reges regesque maritos

Thressa manus, quaecumque faces timuisse iugales

credita nec dominae sanctum tetigisse cubile.

iam medium Aesonides, iam se regina locavit,

post alii proceres; sacris dum vincitur extis

prima fames, circum pateris it Bacchus, et omnis

aula silet; dapibus coeptis mox tempora fallunt

noctis et in seras durant sermonibus umbras,

praecipueque ducis casus mirata requirit

Hypsipyle, quae fata trahant, quae regis agat vis

aut unde Haemoniae molem ratis: unius haeret

adloquio et blandos paulatim colligit ignes

iam non dura toris Veneri nec iniqua reversae,

et deus ipse moras spatiumque indulget amori.

Pliada lege poli nimboso moverat astro

Iuppiter aeternum volvens opus, et simul undis

cuncta ruunt, unoque dei Pangaea sub ictu

Gargaraque et maesti steterunt formidine luci.

saevior haut alio mortales tempore gentes

terror agit; tune urget enim, tune flagitat iras

in populos Astraea Iovem terrisque relictis

invocat adsiduo Saturnia sidera questu.

insequitur niger et magnis cum fratribus Eurus

intonat Aegaeo, tenditque ad litora pontus;

et lunam quarto densam videt imbribus ortu

Thespiades, longus coeptis et fluctibus arcens

qui metus. usque novos divae melioris ad ignis

urbe sedent laeti Minyae viduisque vacantes

indulgent thalamis nimbosque educere luxu

nec iam velle vias, zephyrosque audire vocantes

dissimulant, donec resides Tirynthius heros

non tulit, ipse rati invigilans atque integer urbis:

invidisse deos tantum maris aequor adortis,

desertasque domos, fraudataque tempore segni

vota patrum. quid et ipse viris cunctantibus adsit?

'o miseri quicumque tuis accessimus actis.

Phasin et Aeeten Scythicique pericula ponti

redde' ait 'Aesonide: me tecum solus in aequor

rerum traxit amor, dum spes mihi sistere montes

Cyaneos vigilemque alium spoliare draconem.

si sedet Aegaei scopulos habitare profundi,

hoc mecum Telamon peraget meus.' haec ubi dicta,

baud secus Aesonides monitis accensus amaris,

quam bellator equus, longa quem frigida pace

terra iuvat, †brevis† in laevos piger angitur orbes,

frena tamen dominumque velit, si Martius aures

clamor et obliti rursus fragor impleat aeris.

tune Argum Tiphynque vocat pelagoque parari

praecipitat; petit ingenti clamore magister

arma viros pariter sparsosque in litore remos.

Exoritur novus urbe dolor planctusque per omnes

et facies antiqua domos. sibi moenia linqui

en iterum; et quando natorum tempora, gentem

qui recolant, qui sceptra gerant? nunc triste nefandae

noctis opus, vidui nunc illa silentia tecti

saeva magis, thalamos excussaque vincla quod ausae

induere atque iterum tales admittere curas.

ipsa quoque Hypsipyle subitos per litora cursus

ut vidit totaque viros decedere Lemno,

ingemit et tali compellat Iasona questu:

'iamne placet primo deducere vela sereno,

carius o mihi patre caput? modo saeva quierunt

aequora. sic portus fugeret ratis, aspera si te

Plias in adversae tenuisset litore Thraces.

ergo moras caelo cursumque tenentibus undis

debuimus?' dixit lacrimans haesuraque caro

dona duci promit chlamydem textosque labores.

illic servati genitoris conscia sacra

pressit acu currusque pios: stant saeva paventum

agmina dantque locum; viridi circum horrida tela

silva tremit; mediis refugit pater anxius umbris.

pars et frondosae raptus expresserat Idae

illustremque fugam pueri; mox aethere laetus

adstabat mensis, quin et Iovis armiger ipse

accipit a Phrygio iam pocula blanda ministro.

tune ensem notumque ferens insigne Thoantis

'accipe' ait, 'bellis mediaeque ut pulvere pugnae

sim comes, Aetnaei genitor quae flammea gessit

dona dei, nunc digna tuis adiungier armis.

i, memor i terrae, quae vos amplexa quieto

prima sinu, refer et domitis a Colchidos oris

vela per hunc utero quem linquis Iasona nostro.'

sic ait Haemonii labens in colla mariti.

nec minus Orphea tristis cervice tuaque,

Aeacide, et gemino coniunx a Castore pendet.

Has inter lacrimas legitur piger uncus harenis.

iam remi rapuere ratem, iam flamina portant;

spumea subsequitur fugientis semita clavi.

tune tenuis Lemnos transitque Electria tellus

Threiciis arcana sacris. hic numinis ingens

horror et incautis decreta piacula linguis.

hanc demissa Iovi non umquam laedere fluctu

audet hiems. sponte ipse deus tune asperat undas,

cum vetat infidos sua litora tangere nautas.

obvius at Minyas terris adytisque sacerdos

excipit hospitibus reserans secreta Thyotes.

hactenus in populos vates, Samothracia, dicam:

missa mane, sacrisque metum servemus opertis.

illi sole novo laeti plenique deorum

considunt transtris. iam quas praeviderat urbes

navita condebat, proraeque accesserat Imbros,

et sol aetherias medius conscenderat arces.

Thessala Dardaniis tune primum puppis harenis

adpulit et fatis Sigeo litore sedit.

desiliunt: pars hinc levibus candentia velis

castra levat, tracto pars frangit adorea saxo

farra, citum strictis alius de cautibus ignem

ostendit foliis et sulphure pascit amico.

Alcides Telamonque comes dum litora blando

anfractu sinuosa legunt, vox accidit aures

flebile succedens, cum fracta remurmurat unda.

attoniti pressere gradum vacuumque secuntur

vocis iter. iam certa sonat, desertaque durae

virgo neci quem non hominum superumque vocabat?

acrius hoc instare viri succurrere certi;

qualiter, implevit gemitu cum taurus acerbo

avia frangentem morsu super alta leonem

terga ferens, coit e sparso concita mapali

agrestum manus et caeco clamore coloni.

constitit Alcides, visuque enisus in alta

rupe truces manicas defectaque virginis ora

cernit et ad primos turgentia lumina flexus;

exanimum veluti multa tamen arte coactum

maeret ebur, Pariusve notas et nomina sumit

cum lapis aut liquidi referunt miranda colores.

ductor ait: 'quod, virgo, tibi nomenque genusque,

quae sors ista, doce, tendunt cur vincula palmas?'

illa tremens tristique oculos deiecta pudore

'non ego digna malis' inquit; 'suprema parentum

dona vides, ostro scopulos auroque frequentes.

nos Ili felix quondam genus, invida donec

Laomedonteos fugeret Fortuna penates.

principio morbi caeloque exacta sereno

temperies, arsere rogis certantibus agri,

cum subitus fragor et fluctus Idaea moventes

cum stabulis nemora: ecce repens consurgere ponto

belua, monstrum ingens; hanc tu nec montibus ullis

nec nostro metire mari. primaeva furenti

huic manus amplexus inter planctusque parentum

deditur. hoc sortes, hoc corniger imperat Hammon,

virgineam damnare animam sortitaque Lethen

corpora; crudelis scopulis me destinat urna.

verum o iam redeunt Phrygibus si numina tuque

ille ades auguriis promisse et sorte deorum,

iam cui candentes votivo in gramine pascit

cornipedes genitor, nostrae stata dona salutis,

adnue meque, precor, defectaque Pergama monstris

eripe, namque potes. neque enim tam lata videbam

pectora, Neptunus muros cum iungeret astris,

nec tales umeros pharetramque gerebat Apollo.'

auxerat haec locus et facies maestissima capti

litoris et tumuli caelumque, quod incubat urbi,

quale laborantis Nemees iter aut Erymanthi

vidit et infectae miseratus flumina Lernae.

Dat procul interea signum Neptunus, et una

monstriferi mugire sinus Sigeaque pestis

adglomerare fretum, cuius stellantia glauca

lumina nube tremunt, atque ordine curva trisulco

fulmineus quatit ora fragor, pelagoque remenso

cauda redit, passosque sinus rapit ardua cervix.

illam incumbentem per mille volumina pontus

prosequitur lateri adsultans, trepidisque ruentem

litoribus sua cogit hiems. non fluctibus aequis

nubiferi venit unda Noti, non Africus alto

tantus ovat patriisque manus cum plenus habenis

Orion bipedum flatu mare tollit equorum.

ecce ducem placitae furiis crudescere pugnae

surgentemque toris stupet immanemque paratu

Aeacides pulsentque graves ut terga pharetrae.

ille patrem pelagique deos suaque arma precatus

insiluit scopulo, motumque e sedibus aequor

horruit et celsi spatiosa volumina monstri.

qualis ubi a gelidi Boreas convallibus Hebri

tollitur et volucres Riphaea per ardua nubes

praecipitat piceo necdum tenet omnia caelo,

illa simul molem horrificam scopulosaque terga

promovet ingentique umbra subit. intremere Ide

inlidique rates pronaeque resurgere turres.

occupat Alcides arcum totaque pharetrae

nube premit. non illa magis quam sede movetur

magnus Eryx, deferre velint quem vallibus imbres.

iam brevis et telo volucri non utilis aer.

tum vero fremitus vanique insania coepti

et tacitus pudor et rursus pallescere virgo.

proicit arma manu, scopulos vicinaque saxa

respicit, et quantum ventis adiuta vetustas

impulerit pontive fragor, tantum abscidit imi

concutiens a sede maris. iamque agmine toto

pistris adest miseraeque inhiat iam proxima praedae.

stat mediis elatus aquis recipitque ruentem

Alcides saxoque prior surgentia colla

obruit; hinc vastos nodosi roboris ictus

congeminat, fluctus done defertur in imos

iam totis resoluta vadis; Idaeaque mater

et chorus et summis ulularunt collibus Amnes.

protinus e scopulis et opaca valle resurgunt

pastores magnisque petunt clamoribus urbem.

nuntius hinc socios Telamon vocat, ac simul ipsi

horrescunt subitoque vident in sanguine puppem.

nec minus in scopulos crudique cacumina saxi

emicat Alcides vinclisque tenentibus aufert

virgineas de rupe manus aptatque superbis

arma umeris. regem inde petens superabat ovante

litora tuta gradu, qualis per pascua victor

ingreditur, tum colla tumens, tum celsior armis

taurus, ubi adsueti pecoris stabula alta revisit

et patrium nemus et bello quos ultus amores.

Obvia cui contra longis emissa tenebris

turba Phrygum parvumque trahens cum coniuge natum

Laomedon; iam maestus equos, iam debita posci

dona gemit. pars aerii fastigia muri

cingit et ignotis iuvenem mirantur in armis.

illum torva tuens atque acri lubricus astu

rex subit et patrio fatur male laetus amore:

'maxime Graiugenum, quem non Sigea petentem

litora nec nostrae miserantem funera Troiae

adpulit his fors ipsa locis, si vera parentem

fama Iovem summique tibi genus esse Tonantis,

noster ades iunctisque venis: sator unus et idem

stirpis honos, quamquam longis disiungimur oris.

quot mihi post lacrimas, post quanta piacula patrum

serus ades, quam parva tuis iam gloria factis.

verum age nunc socios fraternis moenibus infer;

crastina lux biiuges stabulis ostendat apertis.'

dixerat haec tacitusque dolos dirumque volutat

corde nefas, clausum ut thalamis somnoque gravatum

immolet et rapta ludat responsa pharetra;

namque bis Herculeis deberi Pergama telis

audierat. Priami sed quis iam vertere regnis

fata queat? manet immotis nox †turica† lustris

et genus Aeneadum et Troiae melioris honores.

'nos' ait 'ad Scythici' Tirynthius 'ostia ponti

raptat iter; mox huc vestras revehemur ad oras

donaque dicta feram.' tum vero plura vocatis

adnuit ille deis. promissa infida tyranni

iam Phryges et miserae flebant discrimina Troiae.

Panditur hinc totis in noctem carbasus alis

litoraque et veteris tumulos praelabitur Ili

Dardaniumque patrem; vigili simul omnia ludo

festa vident; hinc unda, sacris hinc ignibus Ide

vibrat et horrisonae respondent Gargara buxo.

inde ubi iam medii tenuere silentia ponti

stridentesque iuvant aurae, Phrixea subibant

aequora et angustas quondam sine nomine fauces.

ecce autem prima volucrem sub luce dehiscens

terruit unda ratem, vittataque constitit Helle,

iam Panopes Thetidisque soror, iamque aurea laeva

sceptra tenens. dum sternit aquas, proceresque ducemque

aspicit et placidis compellat lasona dictis:

'te quoque ab Haemoniis ignota per aequora terris

regna infesta domus fatisque simillima nostris

fata ferunt; iterum Aeolios Fortuna nepotes

spargit, et infelix Scythicum gens quaeritis amnem.

vasta super tellus, longum (ne defice coeptis)

aequor, et ipse procul, verum dabit ostia Phasis.

hic nemus arcanum geminaeque virentibus arae

stant tumulis; hic prima pia sollemnia Phrixo

ferte manu cinerique, precor, mea reddite dicta:

non ego per Stygiae quod rere silentia ripae,

frater, agor; frustra vacui scrutaris Averni,

care, vias; neque enim scopulis me et fluctibus actam

frangit hiems: celeri extemplo subiere ruentem

Cymothoe Glaucusque manu; pater ipse profundi

has etiam sedes, haec numine tradidit aequo

regna nec Inois noster sinus invidet undis.'

dixerat et maestos tranquilla sub aequora vultus

cum gemitu tulit, ut patrii rediere dolores.

tum pelago vina invergens dux talibus infit:

'undarum decus et gentis, Cretheia virgo,

pande viam cursuque tuos age, diva, secundo',

immittitque ratem mediasque intervolat urbes,

qua brevibus furit aestus aquis Asiamque prementem

effugit abruptis Europa immanior oris.

has etiam terras consertaque gentibus arva

sic pelago pulsante, reor, Neptunia quondam

cuspis et adversi longus labor abscidit aevi,

ut Siculum Libycumque latus, stupuitque fragore

Ianus et occiduis regnator montibus Atlans.

iam iuga Percotes Pariumque infame fragosis

exsuperant Pityamque vadis, transmissaque puppi

Lampsacus, Ogygii quam nec trieterica Bacchi

sacra neque arcanis Phrygius furor invehit antris,

sed suus in Venerem raptat deus. illius aras

urbe super celsique vident velamina templi.

rarior hinc tellus atque ingens undique caelum

rursus et incipiens alium prospectus in orbem.

terra sinu medio Pontum iacet inter et Hellen

ceu fundo prolata maris; namque improba caecis

intulit arva vadis longoque per aequora dorso

litus agit: tenet hinc veterem confinibus oris

pars Phrygiam, pars discreti iuga pinea montis.

nec procul ad tenuis surgit confinia ponti

urbs placidis demissa iugis; rex divitis agri

Cyzicus. Haemoniae qui tum nova signa carinae

ut videt, ipse ultro primas procurrit ad undas

miraturque viros dextramque amplexus et haerens

incipit: 'o terris nunc primum cognita nostris

Aemathiae manus et fama mihi maior imago.

non tamen haec adeo semota neque ardua tellus

longaque iam populis impervia lucis eoae,

cum tales intrasse duces, tot robora cerno.

nam licet hinc saevas tellus alat horrida gentes

meque fremens tumido circumfluat ore Propontis,

vestra fides ritusque pares et mitia cultu

his etiam mihi corda locis; procul effera virtus

Bebrycis et Scythici procul inclementia sacri.'

sic memorat laetosque rapit, simul hospita pandi

tecta iubet templisque sacros largitur honores.

stant gemmis auroque tori mensaeque paratu

regifico centumque pares primaeva ministri

corpora; pars epulas manibus, pars aurea gestant

pocula bellorum casus expressa recentum.

atque ea prima duci porgens carchesia Graio

Cyzicus 'hic portus' inquit 'mihi territat hostis,

has acies sub nocte refert, haec versa Pelasgum

terga vides, meus hic ratibus qui pascitur ignis.'

subicit Aesonides: 'utinam nunc ira Pelasgos

adferat et solitis temptet concurrere furtis

cunctaque se ratibus fundat manus: arma videbis

hospita nec post hanc ultra tibi proelia noctem.'

sic ait basque inter variis nox plurima dictis

rapta vices nec non simili lux postera tractu.