Book 8

8. C Valeri Flacci Argonautiocon Liber Octavus.

At trepidam in thalamis et iam sua facta paventem

Colchida circa omnes pariter furiaeque minaeque

patris habent; nec caerulei timor aequoris ultra,

nec miserae terra ulla procul; quascumque per undas

ferre fugam, quamcumque cupit iam scandere puppem

ultima virgineis tunc flens dedit oscula vittis,

quosque fugit complexa toros crinemque genasque

ante †peranti† carpsit vestigia somni,

atque haec impresso gemuit miseranda cubili:

'o mihi si profugae genitor nunc ille supremos

amplexus, Aeeta, dares fletusque videres

ecce meos. ne crede, pater, non carior ille est,

quem sequimur; tumidis utinam simul obruar undis.

tu, precor, haec longa placidus mox sceptra senecta

tuta geras, meliorque tibi sit cetera proles.'

dixit et Haemonio numquam spernenda marito

condita letiferis promit medicamina cistis,

virgineosque sinus ipsumque monile venenis

implicat ac saevum super omnibus addidit ensem.

inde velut torto Furiarum erecta flagello

prosilit, attonito qualis pede prosilit Ino

in freta nec parvi meminit conterrita nati,

quem tenet; extremum coniunx ferit inritus Isthmon.

Iam prior in lucos curis urgentibus heros

venerat et nemoris sacra se nocte tegebat,

tum quoque siderea clarus procul ora iuventa.

qualis adhuc sparsis comitum per lustra catervis

Latmius aestiva residet venator in umbra,

dignus amore deae, velatis cornibus et iam

Luna venit: roseo talis per nubila ductor

implet honore nemus talemque exspectat amantem.

ecce autem pavidae virgo de more columbae,

quae super ingenti circumdata praepetis umbra

in quemcumque tremens hominem cadit, haut secus illa

acta timore gravi mediam se misit; at ille

excepit blandoque prior sic ore locutus:

'o decus in nostros magnum ventura penates

solaque tantarum virgo haut indigna viarum

causa reperta duci, mihi iam non ulla requiro

vellera, teque meae satis est quaesisse carinae.

verum age et hoc etiam, quando potes, adice tantis

muneribus meritisque tuis; namque aurea iussi

terga referre sumus; socios ea gloria tangit.'

sic ait et primis supplex dedit oscula palmis.

Contra virgo novis iterum singultibus orsa est:

'linquo domos patrias te propter opesque meorum;

nec iam nunc regina loquor sceptrisque relictis

vota sequor: serva hanc profugae, prior ipse dedisti

quam (scis nempe) fidem. di nostris vocibus adsunt,

sidera et haec te meque vident. tecum aequora, tecum

experiar quascumque vias, modo nequis abactam

huc referat me forte dies oculisque parentis

ingerar; hoc superos, hoc te quoque deprecor, hospes.'

Haec ait atque furens rapido per devia passu

tollitur. ille haeret comes et miseratur euntem,

cum subito ingentem media inter nubila flammam

conspicit et saeva vibrantes luce tenebras.

'quis rubor iste poli? quod tam lugubre refulsit

sidus?' ait. reddit trepido cui talia virgo:

ipsius en oculos et lumina torva draconis

aspicis; ille suis haec vibrat fulgura cristis:

me patiens contra solam videt ac vocat ultro,

ceu solet, et blanda poscit me pabula lingua.

dic age nunc, utrum vigilanti hostemque videnti

exuvias auferre velis, an lumina somno

mergimus et domitum potius tibi tradimus anguem?'

ille silet: tantus subiit tum virginis horror.

Iamque manus Colchis crinemque intenderat astris,

carmina barbarico fundens pede, teque ciebat,

Somne pater: 'Somne omnipotens, te Colchis ab omni

orbe voco inque unum iubeo nunc ire draconem,

quae freta saepe tuo domui, quae nubila cornu

fulminaque et toto quicquid micat aethere; sed nunc,

nunc age maior ades fratrique simillime Leto.

te quoque, Phrixeae pecudis fidissime custos,

tempus ab hac oculos tandem deflectere cura.

quem metuis me adstante dolum? servabo parumper

ipsa nemus; longum interea tu pone laborem.'

ille haut Aeolio discedere fessus ab auro

nec dare permissae, quamvis iuvet, ora quieti

sustinet; ac primi percussus nube soporis

horruit et dulces excussit ab arbore somnos.

contra Tartareis Colchis spumare venenis

cunctaque Lethaei quassare silentia rami

perstat et adverso luctantia lumina cantu

obruit atque omnem linguaque manuque fatigat

vim Stygiam, ardentes donee sopor occupet iras.

iamque altae cecidere iubae, nutatque coactum

iam caput atque ingens extra sua vellera cervix,

ceu refluens Padus aut septem proiectus in amnes

Nilus et Hesperium veniens Alpheos in orbem.

ipsa caput cari postquam Medea draconis

vidit humi, fusis circum proiecta lacertis

seque suumque simul flevit crudelis aluminum:

'non ego te sera talem sub nocte videbam

sacra ferens epulasque tibi, nee talis hianti

mella dabam ac nostris nutribam fida venenis.

quam gravida nunc mole iaces, quam segnis inertem

flatus habet; nec te saltem, miserande, peremi.

heu saevum passure diem: iam nulla videbis

vellera, nulla tua fulgentia dona sub umbra.

cede adeo inque aliis senium nunc digere lucis

immemor, oro, mei, nec me tua sibila toto

exagitent infesta mari. sed tu quoque cunctas,

Aesonide, dimitte moras atque effuge raptis

velleribus. patrios exstinxi noxia tauros;

terrigenas in fata dedi; fusum ecce draconis

corpus habes, iamque omne nefas, iam, spero, peregi.'

quaerenti tunc deinde viam, qua se arduus heros

ferret ad aurigerae caput arboris,'eia, per ipsum

scande age et adverso gressus' ait 'imprime dorso.'

nec mora fit. dictis fidens Cretheia proles

calcat et aeriam quamvis perfertur ad ornum,

cuius adhuc rutilam servabant bracchia pellem,

nubibus accensis similem aut cum veste recincta

labitur ardenti Thaumantias obvia Phoebo.

corripit optatum decus extremumque laborem

Aesonides, longosque sibi gestata per annos

Phrixeae monumenta fugae vix reddidit arbor

cum gemitu, tristesque super coiere tenebrae.

egressi relegunt campos et fluminis ora

summa petunt. micat omnis ager, villisque comantem

sidereis totos pellem nunc fundit in artus,

nunc in colla refert, nunc implicat ille sinistrae.

talis ab Inachiis Nemeae Tirynthius antris

ibat, adhuc aptans umeris capitique leonem.

ut vero sociis, qui tunc praedicta tenebant

ostia, per longas apparuit aureus umbras,

clamor ab Haemonio surgit grege; se quoque gaudens

promovet ad primas iuveni ratis obvia ripas.

praecipites agit ille gradus atque aurea misit

terga prius; mox attonita cum virgine puppem

insilit ac rapta victor consistit in hasta.

Interea patrias saevus venit horror ad aures

fata domus luctumque ferens. fraudemque fugamque

virginis.hinc subitis †inflexit† frater in armis,

urbs etiam mox tota colt, volat ipse senectae

immemor Aeetes, complentur litora bello

nequiquam; fugit immissis nam puppis habenis

Mater adhuc ambas tendebat in aequora palmas

et soror atque omnes aliae matresque nurusque

Colchides aequalesque tibi, Medea, puellae.

extat sola parens impletque ululatibus auras.

'siste fugam, medio refer huc ex aequore puppem,

nata, potes. quo' clamat 'abis? hic turba tuorum

omnis et iratus nondum pater; haec tua tellus

sceptraque. quid terris solam te credis Achaeis?

quis locus Inachias inter tibi, barbara, natas?

istane vota domus exspectatique hymenaei?

hunc petii grandaeva diem? vellem unguibus uncis

ut volucris possem praedonis in ipsius ora

ire ratemque supra claroque reposcere cantu

quam genui. Albano fuit haec promissa tyranno,

non tibi; nil tecum miseri pepigere parentes,

Aesonide; non hoc Pelias evadere furto

te iubet aut ullas Colchis abducere natas.

vellus habe et nostris siquid super accipe templis.

sed quid ego quemquam immeritis incuso querellis?

ipsa fugit tantoque (nefas) ipsa ardet amore.

hoc erat, infelix, redeunt nam singula menti,

ex quo Thessalici subierunt Colchida reges,

quod nullae te, nata, dapes, non ulla iuvabant

tempora. non ullus tibi tum color aegraque verba

errantesque genae atque alieno gaudia vultu

semper erant. cur tanta mihi non prodita pestis,

ut gener Aesonides nostra consideret aula

nec talem paterere fugam, commune fuisset

aut certe nunc omne nefas, iremus et ambae

in quascumque vias? pariter petiisse iuvaret

Thessaliam et saevi quaecumque est hospitis urbem.'

sic genetrix, similique implet soror omnia questu

exululans; famulae pariter clamore supremo

in vacuos dant verba notos dominamque reclamant

nomine; te venti procul et tua fata ferebant.

Inde diem noctemque volant. redeuntibus aura

gratior, et notae Minyis transcurrere terrae,

cum subito Erginus puppi sic fatur ab alta:

'vos' ait 'Aesonide, contenti vellere capto,

nec via quae superet nec quae fortuna videtis.

crastina namque dies trucis ad confinia ponti

Cyaneasque vocat, meminique, o Tiphy, tuorum

saxa per illa, pater, memini, venerande, laborum.

mutandum, o socii, nobis iter; altera ponti

eluctanda via et cursu, quem fabor, eundum est.

haud procul hinc ingens Scythici ruit exitus Histri,

fundere non uno tantum quem flumina cornu

accipimus; septem exit aquis, septem ostia pandit.

illius adversi nunc ora petamus et undam,

quae latus in laevum ponti cadit; inde sequemur

ipsius amnis iter, donec nos flumine certo

proferat inque aliud reddat mare. sint age tanti,

Aesonide, quaecumque morae quam saeva subire

saxa iterum, quam Cyaneos perrumpere montes;

sat mihi: non totis Argo redit ecce corymbis.'

haec ait ignarus fixas iam numine rupes

stare neque adversis ultra concurrere saxis.

reddidit Aesonides:'et te, fidissime rector,

haud vani tetigere metus, nec me ire recuso

longius et cunctis redeuutem ostendere terris.'

protinus inde alios flectunt regesque locosque

adsuetumque petunt plaustris migrantibus aequor.

Puppe procul summa vigilis post terga magistri

haeserat auratae genibus Medea Minervae;

atque ibi deiecta residens in lumina palla

flebat adhuc, quamquam Haemoniis cum regibus iret,

sola tamen nec coniugii secura futuri.

illam Sarmatici miserantur litora ponti,

illa Thoanteae transit defleta Dianae.

nulla palus, nullus Scythiae non maeret euntem

amnis; Hyperboreas movit conspecta pruinas,

tot modo regna tenens; ipsi quoque murmura ponunt

iam Minyae, iam ferre volunt. vix allevat ora

ad seras, siquando, dapes, quas carus lason

ipse dabat, iam nubiferam transire Carambin

significans, iam regna Lyci, totiensque gementem

fallit ad Haemonios hortatus surgere montes.

Insula Sarmaticae Peuce stat nomine nymphae,

torvus ubi et ripa semper metuendus utraque

in freta per saevos Hister descendit alumnos.

solvere in hoc tandem resides dux litore curas

ac primum socios ausus sua pacta docere

promissamque fidem thalami foedusque iugale.

ultro omnes laeti instigant meritamque fatentur.

ipse autem invitae iam Pallados erigit aras

incipit Idaliae numen nec spernere divae,

praecipueque sui, siquando, in tempore pulcher

coniugii Minyas numquam magis eminet inter:

qualis sanguineo victor Gradivus ab Hebro

Idalium furto subit aut dilecta Cythera,

seu cum caelestes Alcidae invisere mensas

iam vacat et fessum Iunonia sustinet Hebe.

adnuit unanimis Venus, hortatorque Cupido

suscitat adfixam maestis Aeetida curis;

ipsa suas illi croceo subtegmine vestes

induit, ipsa suam duplicem Cytherea coronam

donat et arsuras alia cum virgine gemmas.

tum novus implevit vultus honor, ac sua flavis

reddita cura comis, graditurque oblita malorum.

sic ubi Mygdonios planctus sacer abluit Almo,

laetaque iam Cybele festaeque per oppida taedae,

quis modo tam saevos adytis fluxisse cruores

cogitet? aut ipsi qui iam meminere ministri?

inde ubi sacrificas cum coniuge venit ad aras

Aesonides unaque adeunt pariterque precari

incipiunt, ignem Pollux undamque iugalem

praetulit, et dextrum pariter vertuntur in orbem.

sed neque se pingues tum candida flamma per auras

explicuit, nec tura videt concordia Mopsus,

promissam nec stare fidem, breve tempus amorum.

odit utrumque simul, simul et miseratur utrumque

et tibi tum nullos optavit, barbara, natos.

mox epulas et sacra parant; silvestria laetis

praemia venatu facili quaesita supersunt;

pars veribus, pars undanti despumat aeno.

gramineis ast inde toris discumbitur, olim

Hister anhelantem Peucen quo presserat antro.

ipsi inter medios rosea radiante iuventa

altius inque sui sternuntur velleris auro.

Quis novus inceptos timor impediit hymenaeos

turbavitque toros et sacra calentia rupit?

Absyrtus subita praeceps cum classe parentis

advehitur profugis infestam lampada Grais

concutiens, diroque premens clamore sororem

atque 'hanc, o siquis vobis dolor iraque, Colchi,

adcelerate viam; neque enim fugit aequore raptor

Iuppiter aut falsi sequitur vestigia tauri.

puppe (nefas) una praedo Phrixea reportat

vellera; qua libuit remeat cum virgine; nobis

(o pudor) et muros et stantia tecta reliquit.

quid mihi deiide satis? nec quaero vellera nec te

accipio, germana, datam; nec foederis ulla

spes erit aut irae quisquam modus. inde reverti

patris ad ora mei tam parvo in tempore fas sit'?

quinquaginta animae me scilicet unaque mersa

sufficiet placare ratis? te, Graecia fallax,

persequor atque tuis hunc quasso moenibus ignem;

nec tibi digna, soror, desum ad conubia frater,

primus et ecce fero quatioque hanc lampada vestro

coniugio, primus celebro dotalia sacra,

qui potui; patriae veniam da, quaeso, senectae.

quin omnes alii pariter populique patresque

mecum adsunt. magni virgo ne regia Solis

Haemonii thalamos adeas despecta mariti,

tot decuit coiisse rates, tot fulgere taedas.'

Dixerat atque orans iterum ventosque virosque

perque ratis supplex et remigis . . .

vexilla magistris.

illi autem intorquent truncis frondentibus undam,

quaeque die fuerat raptim formata sub uno

et tantum deiecta suis a montibus arbor

(quid dolor et veterum potuit non ira virorum?)

haud longis iam distat aquis, sequiturque volantem

barbara Palladiam puppem ratis, ostia done

Danubii viridemque vident ante ostia Peucen

ultimaque adgnoscunt Argoi cornua mali.

tum vero clamorem omnes inimicaque tollunt

gaudia, tum gravior remis fragor, ut procul Argo

visa viris, unamque petunt rostra omnia puppem.

princeps navalem nodosi roboris uncum

arripit et longa Styrus prospectat ab unda

coniugio atque iterum sponsae flammatus amore.

iamque alii clipeos et tela trabalia dextris

expediunt, armant alii picis unguine flammas;

impatiens tremit hasta morae, nec longius inter,

quam quod tela vetet, superest mare. vocibus urgent

interea et pedibus pulsant tabulata frementes.

Cum subitas videre rates vibrataque flammis

aequora, non una Minyae formidine surgunt,

primus et in puppem deserta virgine ductor

prosilit et summa galeam rapit altus ab hasta;

ense simul clipeoque micat; nec cetera pubes

segnius adreptis in litore constitit armis.

at tibi quae scelerum facies, Medea, tuorum?

quisve pudor Colchos iterum fratremque videnti

quidquid et abscisum vasto iam tuta profundo

credideras? ergo infausto sese occulit antro,

non aliud quam certa mori, seu carus Iason

seu frater Graia victus cecidisset ab hasta.

Haud ita sed summo segnis sedet aethere Iuno

aut sinit extrema Minyas decernere pugna,

nec numero quoniam Colchis nec puppibus aequos.

ergo ubi diva rates hostemque accedere cernit,

ipsa subit terras tempestatumque refringit

ventorumque domos. volucrum gens turbida fratrum

erumpit, classem dextra Saturnia monstrat.

videre, inque unum pariter mare protinus omnes

infesto clamore ruunt inimicaque Colchis

aequora et adversos statuunt a litore fluctus.

Tollitur atque intra Minyas Argoaque vela

Styrus abit; vasto rursus desidit hiatu

abrupta revolutus aqua. iamque omnis in astra

itque reditque ratis, lapsoque reciproca fluctu

descendit. vorat hos vertex, hos agmine toto

gurges agit. simul in vultus micat unldique terror;

crebra ruina poli caelestia limina laxat.

non tamen ardentis Styri violentia cedit;

hortatur socios media inter proelia divum:

'transferet ergo meas in quae volet oppida dotes

Colchis? et Haemonius nobis succedet adulter?

nec mihi tot magnos inter regesque procosque

profuerit prona haud dubii sententia patris?

an virtus praelata viri est et fortior ille,

quem sequitur? iuungam igniferos sine carmine tauros

saevaque Echionii ferro sata persequar hydri.

hoc adeo interea specta de litore pugnas

amborum: victoris eris. iam digna videbis

proelia, iamque illud carum caput ire cruenta

sub freta, semiviri nec murra corpus Achivi

sed pice, sed flammis et olentis sulphure crines.

vos modo vel solum hoc fluctus expellite corpus,

non te, Aeeta pater, generi aut, Sol magne, pudebit.

fallor? an hos nobis magico nunc carmine ventos

ipsa movet diraque levat maria ardua lingua?

atque iterum Aesonides, iterum defenditur arte,

qua solet? haut illi cantus et futile murmur

proderit. ite, rates, et frangite virginis undam.'

dixit et intortis socio cum milite remis

prosilit; at fluctu puppis labefacta reverso

solvitur effunditque viros ipsumque minantem

tunc quoque et elata quaerentem litora dextra.

ibat et arma ferens et strictum naufragus ensem,

incipit et remos et quaerere transtra solutae

sparsa ratis maestasque altis intendere voces

puppibus; ast inter tantos succurrere fluctus

nulla potest aut ille †velit†, quotiensque propinquat,

tunc aliud rursus dirimit mare. iam tamen errat

iamque abiit, fundoque iterum violentus ab imo

erigitur; sed fluctus adest magnoque sub altis

turbine figit aquis, et tandem virgine cessit.

Absyrtus visu maeret defixus acerbo.

heu quid agat? qua vi portus et prima capessat

ostia? qua possit Minyas invadere, clausos

quos videt agnoscitque fremens? maria obvia contra

saevaque pugnat hiems totusque in vertice pontus.

abscessit tandem vanaque resedit ab ira

et tanta de clade ratis. latus inde sinistrum

adversamque procul Peuces defertur in oram

cum sociis; gemino nam scinditur insula flexu

Danubii. hac dudum Minyae Pagasaeaque puppis

in statione manent; illinc Aeetius heros

obsidet adversa tentoria Thessala classe

impatiens, pugnaeque datur non ulla potestas.

noctes atque dies vastis mare fluetibus inter

perfurit, expediant donec Iunonia sese

consilia atque aliquem bello ferat anxia finem

At Minyae tanti reputantes ultima belli

urgent et precibus cuncti fremituque fatigant

Aesoniden. quid se externa pro virgine clausos

obiciat, quidve illa pati discrimina cogat?

respiceret pluresque animas maioraque fata

tot comitum, qui non furiis nec amore nefando

per freta, sed sola sese virtute sequantur.

an vero ut thalamis raptisque indulgeat unus

coniugiis? id tempus enim. sat vellera Grais,

et posse oblata componere virgine bellum.

quemque suas sinat ire domos, nec Mart.cruento

Europam atque Asiam prima haec committat Erinys.

namque datum hoc fatis trepidus supplexque canebat

Mopsus, ut in seros irent magis ista nepotes

atque alius lueret tam dira incendia raptor.

Ille trahens gemitum tantis ac vocibus impar,

quamquam iura deum et sacri sibi conscia pacti

religio dulcisque movent primordia taedae,

cunctatur mortemque cupit sociatmque pericli

cogitat . . .

. . . haut ultra sociis obsistere pergit.

haec ubi fixa viris, tempus fluctusque quietos

exspectant: ipsam interea, quid restet, amantem

ignorare sinunt decretaque tristia servant.

Sed miser ut vanos, veros ita saepe timores

versat amor fallique sinit nec virginis annos.

ac prior ipsa dolos et quamlibet intima sensit

non fidi iam signa viri nimiumque silentes

una omnes. haut illa sui tamen immemor umquam

nec subitis turbata minis prior occupat unum

Aesoniden longeque trahit, mox talibus infit:

'me quoque, vir, tecum Minyae, fortissima pubes,

nocte dieque movent. liceat cognoscere tandem,

si modo Peliacae non sum captiva carinae

nec dominos decepta sequor consultaque vestra

fas audire mihi. vereor, fidissime coniunx,

nil equidem; miserere tamen promissaque serva

usque ad Thessalicos saltem conubia portus

inque tua me sperne domo. scis te mihi certe,

non socios iurasse tuos. hi reddere forsan

fas habeant, tibi non eadem permissa potestas,

teque simul mecum ipsa traham; non sola reposcor

virgo nocens, atque hac pariter rate fugimus omnes.

an fratris te bella mei patriaeque biremes

terrificant magnoque impar urgeris ab hoste?

finge rates alias et adhuc maiora coire

agmina: nulla fides? nullis ego digna periclis?

non merui mortemque tuam comitumque tuorum?

vellem equidem nostri tetigissent litora patris

te sine duxque illis alius quicumque fuisset:

nunc remeant, meque ecce (nefas) et reddere possunt,

nec spes ulla super. quin tu mea respice saltem

coasilia et nimio comitum ne cede timori.

credidit ardentes quis te tunc iungere tauros

posse? quis ad saevi venturum templa draconis?

o utinam ergo meus pro te non omnia posset

atque aliquid dubitaret amor. quin nunc quoque quaero

quid iubeas.— heu dure siles, magnumque minatur

nescio quid tuus iste pudor? mene, optime quondam

Aesonide, me ferre preces et supplicis ora

fas erat? haud hoc nunc genitor putat aut dare poenas

iam sceleris dominumque pati.' sic fata parantem

reddere dicta virum furiata mente refugit

vociferans. qualem Ogygias cum tollit in arces

Bacchus et Aoniis inlidit Thyada truncis,

talis erat talemque iugis se virgo ferebat

cuncta pavens: fugit infestos vibrantibus hastis

terrigenas, fugit ardentes exterrita tauros.

si Pagasas vel Peliacas hinc denique nubes

cerneret et tenui Tempe lucentia fumo,

hoc visu contenta mori. tunc tota querellis

egeritur questuque dies, eademque sub astris

sola movet, maestis veluti nox illa sonaret

plena lupis quaterentque truces ieiuna leones

ora vel orbatae traherent suspiria vaccae.

procedit: non gentis honos, non restat imago

Solis avi, non barbaricae decor ille iuventae,

qualis erat, cum Chaonio radiantia trunco

vellera vexit ovans interque ingentia Graium

nomina Palladia virgo stetit altera prora.

haeret, et hinc praesens pudor, hinc decreta suorum

dura premunt. utcumque tamen mulcere gementem

temptat et ipse gemens †et tempera dictis†:

'mene aliquid meruisse putas? me talia velle ...'