The Thirty Topics characterizing the Three Knowledges (first group of the Seventy)
Ancient Anonymous SanskritII.intro
saptatiḥ padārthāḥ / trisarvajñatopalakṣakāstriṃśad dharmāḥ, caturṇāṃ prayogāṇāmupalakṣakāḥ ṣaṭtriṃśad dharmāḥ, dharmakāyopalakṣakāścatvāra iti saptatiḥ padārthāstriṣu vibhajya pṛthak nirūpyante /
II.A.intro
- trisarvajñatopalakṣakāḥ triṃśad dharmāḥ trisarvajñatopalakṣakeṣu triṃśaddharmeṣu sarvākārajñatābodhakā daśa, mārgajñatābodhakā ekādaśa, sarvajñatābodhakā nava ceti triṃśad bhavanti / (a) sarvākārajñatopalakṣakā daśa dharmāḥ tatra 1. mahāyānacittotpādaḥ, 2. avavādaḥ, 3. nirvadhāṅgam, 4. mahāyānapratipattyādhāraḥ, 5. mahāyānapratipattyālambanam, 6. mahāyānapratipattisamuddeśaḥ, 7. sannāhapratipattiḥ, 8. prasthānapratipattiḥ, 9. sambhārapratipattiḥ, 10. niryāṇapratipattiriti daśa dharmāḥ sarvākārajñatāmupalakṣayantīti abhisamayālaṅkāre dvābhyāṃ kārikābhyāṃ pradarśitāḥ / yathā - || cittotpādo 'vavādaśca nirvedhāṅgaṃ caturvidham / ādhāraḥ pratipatteśca dharmadhātusvabhāvakaḥ // ālambanaṃ samuddeśaṃ sannāhaprasthitikriye / sambhārāśca saniryāṇāḥ sarvākārajñatā muneḥ //
II.A.i.1
- cittotpādaḥ / asya lakṣaṇam, bhedaḥ ālambanam, avadhiśceti catvāri jñātavyāni / abhisamayālaṅkāre tisṛbhiḥ kārikābhiḥ sarva pratipāditam / tathāhi - || cittotpādaḥ parārthāya samyaksambodhikāmatā / samāsavyāsataḥ sā ca yathāsūtraṃ ca cocyate // bhūhemacandrajvalanairnidhiratnākarārṇavaiḥ / vajrācalauṣadhīmitraiścintāmaṇyarkagītibhiḥ / nṛpagañjamahāmārgayānaprasravaṇodakaiḥ / ānandoktinadīmeghairdvāviṃśatividhaḥ sa ca // (ka) lakṣaṇam: parārthāya svahetukena chandena samudānītaṃ bodhikāmatāsamprayuktaṃ māhāyānika viśiṣṭaṃ manovijñāna cittotpāda iti lakṣaṇam / (kha) ālambanam: svārthāṃ bodhiṃ parārthaṃ ca parasantatistha nirvāṇamālambya cittotpādaḥ pravartate / (ga) bhedaḥ: bodhipraṇidhisvabhāvaḥ bodhiprasthānasvabhāvaśceti svarūpataścittotpādasya dvau bhedau bhavataḥ / samprayuktacaitasikadṛṣṭyā cittotpādasya dvāviṃśatiḥ prabhedā bhavanti, yathā 1. pṛthivīsamaḥ, 2. suvarṇasamaḥ, 3. candrasamaḥ, 4. jvalanasamaḥ, 5. mahānidhisamaḥ, 6. ratnākarasamaḥ, 7. mahārṇavasamaḥ, 8. vajrasamaḥ, 9. parvatasamaḥ, 10. auṣadhisamaḥ, 11. kalyāṇamitrasamaḥ, 12. cintāmaṇisamaḥ, 13. ādityasamaḥ, 14. madhuragītisamaḥ, 15. nṛpasamaḥ, 16. koṣṭhāgārasamaḥ, 17. mahāmārgasama, 18. yānasamaḥ, 19. prasravaṇodakasamaḥ, 20. ānandoktisamaḥ, 21. nadīsamaḥ, 22. meghasamaśceti / (gha) avadhiḥ: caturvidho bodhisattvānāṃ cittotpādaḥ / tathā hi - ādimokṣiko 'dhimukticaryābhūmau, śuddhādhyāśayikaḥ saptasubhūmiṣu, vaipākiko 'ṣṭamyādiṣu, anāvaraṇiko buddhabhūmau / yathoktaṃ mahāyānasūtrālaṅkāre - || cittotpādo 'dhimokṣo 'sau śuddhādhyāśayiko 'paraḥ / vaipākyo bhūmiṣu matastathāvaraṇavarjitaḥ //
II.A.i.2
- avavādaḥ / asya lakṣaṇam, bhedaḥ. avadhi, śravaṇaniyamaśceti sarvo viṣayaḥ abhisamayālaṅkāre dvābhyāṃ kārikābhyāṃ pratipāditaḥ / tathāhi - || pratipattau ca satyeṣu buddharatnādiṣu triṣu / asaktāvapariśrāntau pratipatsamparigrahe // cakṣuḥṣu pañcasu jñeyaḥ ṣaṭsvabhijñāguṇeṣu ca / dṛṅmārge bhāvanākhye cetyavavādo daśātmakaḥ // (ka) lakṣaṇam: mokṣamārgasya abhrāntopadeśaḥ avavāda iti lakṣaṇaṃ bhavati / athavā - mahāyānacittotpādadvāreṇa prarthitārthaprāptyupāyātmakaḥ abhrāntaviśuddhopadeśaḥ māhāyānīyāvavādalakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: prathamaṃ samprāptaguṇaparipācanārthena aparihāṇimupādāya śikṣaṇāvavādaḥ, tataḥ paścādaprāptaguṇaprāptimupādāya anuśāsanāvavāda iti dvau bhedau / viṣayabhedāt punaḥ avavādo daśadhāḥ jñeyaḥ / tathāhi - pratipattyavavādaḥ (1), satyāvavādaḥ (2), ratnatrayāvavādaḥ (3), asaktideśanāvavādaḥ (4), apariśrāntideśanāvavādaḥ (5), pratipatsamparigrahāvavādaḥ (6), pañcacakṣuravavādaḥ (7), abhijñāvavādaḥ (8), darśanamārgāvavādaḥ (9), bhāvanāmārgāvavādaḥ (10) / (ga) avadhiḥ: mārgāpraveśamārabhya buddhabhūmiparyantamasya sīmā bhavati / (gha) śravaṇaniyamaḥ: mārge 'praviṣṭo 'pi śuddhādhyāśayikaḥ śuddhakarmikaḥ pudgalo māhāyānīyāvavādaṃ śrotuṃ bhavyo bhavati / yaśca mārgapraviṣṭo bodhisattvaḥ sa kalpānāmanekāni buddhebhyo bodhisattvebhyaḥ kalyāṇamitrebhyaḥ avavādaṃ śṛṇoti /
II.A.i.3
- nirvedhāṅgam / caturvidhanirvedhabhāgīyānāmūṣmādīnāṃ lakṣaṇa-bheda-avadhyālambanākārādayaḥ abhisamayālaṅkāre dvābhyāṃ kāribhyāṃ pratipāditāḥ / tathādi - || ālambanata ākārāddhetutvāt samparigrahāt / caturvikalpasaṃyogaṃ yathāsvaṃ bhajatāṃ satām // śrāvakebhyaḥ sakhaḍgebhyo bodhisattvasya tāyinaḥ / mṛdumadhyādhimātrāṇāmuṣmādīnāṃ viśiṣṭatā // (ka) lakṣaṇam: svahetumokṣabhāgīyānantaramutpadyamāno 'bhisamayaḥ prayogamārga iti lakṣaṇam / prayogamārgaḥ, arthābhisamayaḥ, nirvedhāṅgamityanarthāntaram / (kha) bhedaḥ: śrāvakādiyānatrayasya trayaḥ prayogamārgā bhavanti / prayogamārgeṣu triṣu pratisvaṃ ūṣma-mūrva-kṣāntyagradharmākhyāścatvāro bhedā bhavanti / itthaṃ dvādaśa bhavanti prayogamārgasya bhedāḥ / mahāyānaprayogamārgaḥ ūṣma-mūrdha-kṣāntyagradharmākhyāścaturnirvedhabhāgīyāḥ śrāvakanirvedhabhāgīyebhyaḥ pañcabhirviśeṣairviśiṣṭā bhavanti / eteṣu nirvedhabhāgīyeṣu pratyekaṃ mṛdu-madhyādhimātrabhedena tridhā bhavati / evaṃ mahāyānaprayogamārgasya dvādaśa bhedā jāyante / (ga) avadhiḥ: trividhanairātmyeṣu kimapyekaṃ nairātmyamālambya pravartamānāyā vidarśanāyāḥ prāptimārabhya bhūmiprāptiparyantaṃ prayogamārgasya vyāptirbhavati / (gha) ālambanākārādayaḥ: hainayānikaprayogamārgānmāhāyānikaprayogamārgaḥ ṣaḍbhirviśeṣerviśiṣṭo bhavati, yathā - ālambanaviśeṣāt, ākāraviśeṣāt, hetutvaviśeṣāt, samparigrahaviśeṣāt, praheyavikalpasaṃyogaviśeṣāt, mṛdumadhyādhimātrabhedaviśeṣācca / idaṃ ca vaiśiṣṭyam abhisamayālaṅkāre "ālambanamanityādi" - ityataḥ prāramya "sarvathā samparigrahaḥ" - ityantaṃ navabhiḥ kārikābhiḥ suviśadaṃ vyākhyātam /
II.A.i.4
- pratipatterādhāraḥ / mahāyānapratipatterādhāraḥ prakṛtigotraṃ bhavati / tasya lakṣaṇādikam abhisamayālaṅkāre dvābhyāṃ kārikābhyāṃ varṇitam / tathā hi - || ṣoḍhādhigamadharmasya pratipakṣaprahāṇayoḥ / tayoḥ paryupayogasya prajñāyāḥ kṛpayā saha // śiṣyāsādhāraṇatvasya parārthānukramasya ca / jñānasyāyatnavṛtteśca pratiṣṭhā gotramucyate // (ka) lakṣaṇam: sāmānyato yo dharmadhātuḥ pariśodhitaḥ san bodhau pariṇamate, sa gotramiti lakṣaṇam / viśeṣato yo dharmadhātuḥ pariśodhitaḥ san anuttarāyāṃ samyak sambodhau pariṇamate, mahāyānapratipatteścādhāro bhavanti, sa prakṛtigotramiti / (kha) bhedaḥ: abhidhānadṛṣṭyā prakṛtigotraṃ paripuṣṭagotraṃ ceti dvau bhedau / mahāyānapratipatterāśrayabhūtaṃ prakṛtisthaṃ gotram āśritadharmadṛṣṭyā trayodaśavidha bhavati / idameva prakṛtigotraṃ mahāyānasambhāramārgasyāpyādhāro bhavati / [the thirteen supports:] ūṣma-mūrdha-kṣāntyagradharmākhyacaturvidhalaukikanirvedhabhāgīyānāmādhārāścatvāraḥ, lokottaradarśanamārgamasyādhāra ekaḥ, lokottarabhāvanāmārgasyādhāra eka iti ṣaṭ prakṛtigotrāṇi / tataḥ pratipakṣapratipatterādhāraḥ, prahāṇapratipatterādhāraḥ, vimuktimārgasyādhāraḥ, prajñākaruṇayorādhāraḥ, śrāvakādyasādhāraṇadharmasyādhāraḥ, parārthānukramasyādhāraḥ, jñānasyāyatnavṛtteścādhāra iti prakṛtisthagotrasya trayodaśabhedā bhavanti / (ga) avadhiḥ: mahāyānasambhāramārgamārabhya antimakṣaṇasthabodhisattvāvasthāparyantamasya sīmā bhavati / viśeṣataśca prayogamārgīyoṣmāvasthātaḥ prārabhya antimakṣaṇasthabodhisattvāvasthāparyantamasya vyāptirbhavatīti jñeyam /
II.A.i.5
- pratipatterālambanam / pratipatterālambanānāṃ lakṣaṇaṃ bhedaḥ avadhiśceti trīṇyatra pratipādyante / abhisamayālaṅkāre dvābhyāṃ kārikābhyāṃ ālambanasvarūpaṃ pradarśitam / tathā hi - || ālambanaṃ sarvadharmāste punaḥ kuśalādayaḥ / laukikādhigamākhyāśca ye ca lokottarā matāḥ / sāsravānāsravā dharmāḥ saṃskṛtāsaṃskṛtāśca ye / śiṣyasādhāraṇā dharmā ye cāsādhāraṇā muneḥ // (ka) lakṣaṇam: pratipatterjñeyatvamevālambanatvamiti lakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: ālambanamekādaśavidhaṃ bhavati / tathā hi - kuśalākuśalāvyākṛtāni kāyakarmādīni trīṇi, bālapṛthagjanasambaddhāḥ pañca skandhāḥ, sarvāryajanasaṃgṛhītāni catvāri anāsravadhyānāni, ātmadarśanāpratipakṣatvena pañcopādānaskandhāḥ, ātmadarśanapratipakṣatvena catvāryanāsravāṇi smṛtyupasthānāni, hetupratyayādhīnakāmādidhātusaṃgṛhītā bodhipakṣādayaḥ saṃskṛtāḥ (mārgasatyam), kāraṇānapekṣadhātutrayāparyāpannatathatādayo 'saṃskṛtāḥ (nirodhasatyam), sarvāryajanasantānaprabhavacaturdhyānādayo guṇāḥ, samyaksambuddhasantānodayadharmidaśabalānyasādhāraṇānītyekādaśavidhamālambanam / (ga) avadhiḥ: adhigamānukrameṇa sarvadharmā yathāvadālambyanta iti nāstyālambanānāṃ bhūmyavadhiriti jñeyam /
II.A.i.6
- pratipattisamuddeśaḥ / asya lakṣaṇaṃ bhedaḥ avadhiriti trīṇi parijñātavyāni, tāni abhisamayālaṅkāre kārikayaikayā 'nayā nirdiṣṭāni / tathā hi - || sarvasattvāgratācittaprahāṇādhigamatraye / tribhirmahattvairuddeśo vijñeyo 'rya svayambhuvām // (ka) lakṣaṇam: pratipattau pratiṣṭhitasya bodhisattvasya svalakṣyameva pratipattisamuddeśa iti lakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: sarvasattvāgratācittamahattvam, prahāṇamahattvam, adhigamamahattvaṃ ceti trayo 'syabhedā bhavanti / (ga) avadhiḥ: buddhabhūmāveva kevalamayaṃ samuddeśo niṣpanno bhavati /
II.A.i.7
- sannāhapratipattiḥ / asyā lakṣaṇādikam abhisamayālaṅkāre ekayā kārikayetthamupavarṇitam / yathā || dānādau ṣaḍvidhe teṣāṃ pratyekaṃ saṃgraheṇa yā / sannāhapratipattiḥ sā ṣaḍbhiḥ ṣaṭkairyathoditāḥ // [mahāyānapratipatterlakṣaṇam:] mahāyānacittotpādamāśritya anuttarasamyaksaṃmbodhiniṣpattaye yā trisarvajñatāviṣaye sāmānyena śukladharmādhiṣṭhānā, sarvākārābhisambodhādau caturvidhe 'bhisamaye pratyabhisamayaṃ ṣaṭpāramitādhiṣṭhānā ca kriyā, sā mahāyānapratipatterlakṣaṇam / [pratipattibhedaḥ:] iyaṃ mahāyānapratipattiścaturvidhā bhavati, yathā - sannāhapratipattiḥ, prasthānapratipattiḥ, sambhārapratipattiḥ, niryāṇapratipattiśceti / (ka) sannāhapratipatterlakṣaṇam: ṣaṭpāramitāsu pratipāramitāṃ ṣaṭpāramitāsaṃgrāhikayā prajñayopāttaḥ sattvayogaḥ sannāhapratipatterlakṣaṇam / sannāhapratipattiḥ bodhisattvamārga ityanarthāntaram / (kha) bhedaḥ: dānapāramitāsannāhapratipattimārabhya prajñāpāramitāsannāhapratipattiṃ yāvat ṣaḍ bhedā bhavanti / dāne 'pi dānaṃ śīlamityādiṣaṭpāramitā bhavanti / evaṃ ṣaṭsu pāramitāsu ṣaṭ ṣaṭkānīti kṛtvā vistareṇa ṣaṭtriṃśad bhedā bhavanti / (ga) avadhiḥ: sambhāramārgīyabodhisattvamārabhya antimakṣaṇasthabodhisattvaparyantamasyāḥ sīmā bhavati /
II.A.i.8
- prasthānapratipattiḥ / asyāḥ svarūpam abhisamayālaṅkāre dvābhyāṃ kārikābhyāmupavarṇitam / tathā hi || dhyānārūpyeṣu dānādau mārge maitryādikeṣu ca / gatopalambhayoge ca trimaṇḍalaviśuddhiṣu // uddeśe ṣaṭsvabhijñāsu sarvākārajñatānaye / prasthānapratipajjñeyā mahāyānādhirohiṇī // (ka) lakṣaṇam: bhāvanāpradhānayā pratipattyā mahāyāne hetvātmake phalātmake vā dharme prasthitikriyā prasthānapratipatterlakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: seyaṃ prasthānapratipattirnavavidhā jñeyā, tathā hi - dhyānārūpyasamāpattiṣu prasthānam, dānādiṣaṭpāramitāsu prasthānam, āryamārgeṣu prasthānam, caturapramāṇeṣu prasthānam, anupalambhayoge prasthānam, trimaṇḍalaviśuddhiṣu prasthānam, sarvasattvāgratāditrividhoddeśeṣu prasthānam, ṣaḍbhijñāsu prasthānam, sarvākārajñatāyāṃ prasthānamiti / (ga) avadhiḥ: adhimukticaryābhūmikaprayogamārgīyoṣmāvasthāta ārabhya antimakṣaṇasthabodhisattvaparyantamasyāḥ sīmā bhavati /
II.A.i.9
- sambhārapratipattiḥ / asthāḥ pratipatterlakṣaṇādikaṃ sarvam abhisamayālaṅkāre dvābhyāṃ kārikābhyāṃ samyak pratipāditam / tathā hi - || dayā dānādikaṃ ṣaṭkaṃ śamathaḥ savidarśanaḥ / yuganaddhaśca yo mārgaṃ upāye yacca kauśalam // jñānaṃ puṇyaṃ ca mārgaśca dhāraṇī bhūmayo daśa / pratipakṣaśca vijñeyaḥ sambhārapratipatkramaḥ // (ka) lakṣaṇam: ātmanaḥ phalabhūtāṃ mahābodhiṃ yā sākṣāt pradadāti tādṛśī kriyā sambhārapratipattiriti lakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: asyāḥ sambhārapratipatteḥ saptadaśa bhedā bhavanti / yathā mahākaruṇāsambhāraḥ, dānasambhāraḥ, śīlasambhāraḥ, kṣāntisambhāraḥ, vīryasambhāraḥ, dhyānasambhāraḥ, prajñāsambhāraḥ, śamathasambhāraḥ, vidarśanāsambhāraḥ, yuganaddhasambhāraḥ, upāyakauśalasambhāraḥ, jñānasambhāraḥ, puṇyasambhāraḥ, mārgasambhāraḥ, dhāraṇīsambhāraḥ, bhūmisambhāraḥ, pratipakṣasambhāraśceti / (ga) avadhiḥ: sambhāramātraṃ tvādikarmikabhūmāvapi bhavati / kintu ye mahābodhiprāpaktvena sākṣānnirdiṣṭāste sambhārāḥ prayogamārgīyāgradharmāvasthāta ārabhya antimakṣaṇasthabodhisattvāvasthāparyantaṃ bhavanti / āditaḥ pañcadaśa sambhārapratipattayaḥ prayogamārgīyāgradharmāvasthāparyantaṃ bhavanti / ṣoḍaśo bhūmisambhāraḥ saptadaśaśca pratipakṣasambhāro daśasu bhūmiṣu bhavataḥ /
II.A.i.10
- niryāṇapratipattiḥ / asyāḥ svarūpam abhisamayālaṅkāre dvābhyāṃ kārikābhyāṃ samyak pradarśitam / tathā hi - || uddeśe samatāyāṃ ca sattvārthe yatnavarjaṃne / atyantāya ca niryāṇaṃ niryāṇaṃ prāptilakṣaṇam / sarvākārajñatāyāṃ ca niryāṇaṃ mārgagocaram / niryāṇapratipajjñeyā seyamaṣṭavidhātmikā // (ka) lakṣaṇam: ekāntena sarvajñatāyāṃ niryāṇakaraḥ śauddhabhūmikaḥ sattvayogaḥ niryāṇapratipattiriti lakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: niryāṇapratipattiḥ seyamaṣṭavidhātmikā bhavati / tadyathā - trividhasamuddeśe niryāṇam, samatāyāṃ niryāṇam, sattvārthe niryāṇam, anābhoganiryāṇam, atyantaniryāṇam, prāptiniryāṇam, sarvākārajñātāniryāṇam, mārganiryāṇamiti / (ga) avadhiḥ: tisṛṣu śuddhabhūmiṣvevāsyā vyāptirbhavatīti / // iti sarvākārajñatopalakṣakā daśa dharmāḥ //