Comma for either/or — dharma, courage. Spelling forgiving — corage finds courage.

    Abhisamayālaṅkāravivaraṇa

    Eleven topics for the knowledge of the paths (AA chapter 2)

    Anonymous

    In the atlas

    15 min

    II.A.ii.intro

    (ā) mārgajñatopalakṣakā ekādaśa dharmāḥ / 1. dhyāmīkaraṇatādīni mārgajñatāṅgāni, 2. śrāvakamārgaḥ, 3. pratyekabuddhamārgaḥ, 4. bodhisattvamārgaḥ, 5. bhāvanāmārgakāritram, 6. bhāvanāmārgādhimuktiḥ, 7. bhāvanāmārgādhimuktasya stutiḥ stobha praśaṃsā ca, 8. pariṇāmanā, 9. anumodanā, 10. abhinirhāraḥ, 11. atyantaviśuddhiśceti ekādaśa dharmā mārgajñatāmupalakṣayantīti abhisamayālaṅkāre tisṛbhiḥ kārikābhirupadarśitāḥ / tathā hi - || dhyāmīkaraṇatādīni śiṣyakhaḍgapathau ca yau / mahānuśaṃso dṛṅmārgaṃ aihikāmutrikairguṇaiḥ // kāritramadhimuktiśca stutastobhitaśaṃsitāḥ / pariṇāme 'numode ca manaskārāvanuttamau // nirhāraḥ śuddhiratyantamityayaṃ bhāvanāpathaḥ / vijñānāṃ bodhisattvānāmiti mārgajñatoditā //

    II.A.ii.1

    1. dhyāmīkaraṇatādīni / dhyāmīkaraṇatādīnāṃ mārgajñatāṅgānāṃ lakṣaṇādikaṃ sarvam abhisamayālaṅkāre ekayā kārikayopavarṇitam / tathā hi - || dhyāmīkaraṇatā bhābhirdevānāṃ yogyatāṃ prati / viṣayo niyato vyāptiḥ svabhāvastasya karma ca // (ka) lakṣaṇam: mārgajñatāparipūrakā avayavībhūtā guṇā eva mārgajñatāṅgānīti lakṣaṇam / athavā - mārgajñatāparipūrakāḥ asyāmavasthāyāṃ sākṣānnirdiṣṭāḥ sattvasantatisthaguṇā mārgajñatāṅgānīti lakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: pañca mārgajñatāṅgāni dhyāmīkaraṇatādīni bhavanti, tadyathā - ādhāraḥ aparokṣāhaṅkārarāhityam, sahakāripratyayaścittotpādaḥ, sahetukā vyāptiḥ, saṃsārātyajanaṃ svabhāvaḥ, aparigṛhītasattvaparigrahaṇamiti / (ga) avadhiḥ: sāmānyato mārgāpraveśamādāya buddhabhūmiparyantaṃ sīmā bhavati / sākṣānnirdiṣṭāṅgānāṃ dṛṣṭyā sambhāramārgamārabhya antimakṣaṇasthabodhisattvāvasthāparyantaṃ sīmā bhavati /

    II.A.ii.2

    1. śrāvakamārgaḥ / śrāvakamārgādhigamasya lakṣaṇādikam abhisamayālaṅkāre agholikhitayaikayā kārikayā samyagupadarśitam / tathā hi - || caturṇāmāryasatyānāmākārānupalambhataḥ / śrāvakāṇāmayaṃ mārgo jñeyo mārgajñatānaye // (ka) lakṣaṇam: śrāvakajātīyavineyajanānugrahārthaṃ duḥkhādicaturāryasatyeṣu kimapyekamālambya anityādiṣoḍaśākāreṣvanyatamasya sākṣātkāradṛṣṭyā vyavasthāpitaḥ śrāvakādhigamajātīyo māhāyānikāryābhisamayaḥ śrāvakamārgajña mārgajñānamiti / (kha) bhedaḥ: ākāradṛṣṭyā ṣoḍaśavidhaḥ, mārgadṛṣṭyā tu darśanabhāvanā 'śaikṣamārgabhedena trividhaḥ / (ga) avadhiḥ: darśanamārgamārabhya buddhabhūmiparyantamasya sīmā bhavati / keṣāṃcana matena mahāyānasambhāramārgamārabhya buddhabhūmiparyantamavadhiriti /

    II.A.ii.3

    1. pratyekabuddhamārgaḥ / pratyekabuddhādhigamasya lakṣaṇādikaṃ sarvamabhisamayālaṅkāre tisṛbhiḥ kārikābhiḥ pratipāditam / tathā hi - || paropadeśavaiyarthya svayambodhāt svayambhuvām / gambhīratā ca jñānasya khaḍgānāmabhidhīyate // suśrūṣā yasya yasyārthe yatra yatra yathā yathā / sa so 'rthaḥ khyātyaśabdo 'pi tatra tatra tathā tathā // grāhyārthakalpanāhānād grāhakasyāprahāṇataḥ / ādhārataśca vijñeyaḥ khaḍgamārgasya saṃgrahaḥ // (ka) lakṣaṇam: pratyekabuddhagotrīyavineyajanānugrahārthaṃ dvādaśāyatanānyālambya bāhyagrāhyārthaśūnyatāsākṣātkārijñānadṛṣṭyā vyavasthāpitaḥ pratyekabuddhādhigamajātīyo māhāyānikāryābhisamayaḥ pratyekabuddhamārgamārgajñaṃ mārgajñānamiti / (kha) bhedaḥ: darśanamārgaḥ, bhāvanāmārgaḥ, aśaikṣamārga iti trayo 'sya bhedā bhavanti / (ga) avadhiḥ: mahāyānadarśanamārgamārasya buddhabhūmiparyantamasya sīmā bhavati /

    II.A.ii.4

    1. mahāyānadarśanamārgaḥ / mahānuśaṃsasya darśanāmārgasya lakṣaṇam, bhedaḥ, avadhiśceti trīṇi parijñātavyānyatra saṃkṣepato nirūpyante / abhisamayālaṅkāre tatsvarūpaṃ pañcabhiḥ kārikābhirupadarśitam / (ka) lakṣaṇam: bhavaśamāntadvayanirodhalakṣaṇaḥ satyābhisamayo mahāyānadarśanamārga iti lakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: samāhitajñānaṃ pṛṣṭhalabdhajñānaṃ ceti dvau darśanamārgasya bhedau / jñānadṛṣṭyā trīṇi jñānāni darśanamārgaḥ / prathamaṃ yad darśanamārgabhūtaṃ śrāvakamārgaṃ jānāti, dvitīyaṃ yat pratyekabuddhamārgaṃ jānāti / tṛtīyaṃ yanmahāyānamārgaṃ jānātīti trayo bhedā bhavanti / ālambanadṛṣṭyā vyāvṛttidṛṣṭyā cāṣṭau kṣāntayaḥ, aṣṭau ca jñānānīti ṣoḍaśa bhedā avasātavyāḥ / (ga) avadhiḥ: prathamāyāmeva bodhisattvabhūmāvasya vyāptirbhavatīti /

    II.A.ii.5

    1. bhāvanāmārgakāritram / bhāvanāmārgakāritrāṇāṃ lakṣaṇādikam abhisamayālaṅkāre ekayā kārikayā spaṣṭamupadarśitam / tathā hi - || sarvato damanaṃ nāma sarvataḥ kleśanirjayaḥ / upakramāviṣahyatvaṃ bodhirādhārapūjyatā // (ka) lakṣaṇam: dṛṣṭatattvabhāvanābalena prāptānuśaṃsā bhāvanāmārgakāritrasya lakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: asya ṣaḍ bhedā bhavanti, yathā - ātmotkarṣaniṣedhāt damanakāritram, sarvajananamanakāritram, rāgādikleśābhibhavakāritram, parakṛtāghātavirodhopanipātād upakramāviṣahyatvakāritram, samyak saṃbodhipratipattikāritram, prajñāpāramitādhāraviṣayapūjyatākāritramiti / (ga) avadhiḥ: prathamāṃ bhūmimārabhya daśamīṃ bhūmiṃ yāvadasya sīmā bhavati / [bhāvanāmārgaḥ:] (ka) lakṣaṇam: māhāyāniko 'nvabhisamayaḥ mahāyānabhāvanāmarga iti lakṣaṇam / anvabhisamayaḥ bhāvanāmārga iti paryāyavācinau / (kha) bhedaḥ: sāsravo bhāvanāmārgaḥ, anāsravo bhāvanāmārgaśceti dvau bhedau / tatra sāsravaḥ savikalpabhāvanāmārgaḥ anāsravaśca nirvikalpa iti / tatra sāsravo 'dhimuktipariṇāmanānumodanāmanaskāralakṣaṇastrividhaḥ / anāsravaḥ punarabhinirhāraḥ atyantaviśuddhisvabhāvaśceti dvividhaḥ /

    II.A.ii.6

    1. bhāvanāmārgādhimuktiḥ / adhimuktibhāvanāmārgasya lakṣaṇādikaṃ sarvam abhisamayālaṅkāre dvābhyāṃ kārikābhyāṃ spaṣṭamādarśitam / tathā hi - || adhimuktistridhā jñeyā svārthā ca svaparārthikā / parārthikaivetyeṣā ca pratyekaṃ trividheṣyate // mṛdvī madhyādhimātrā ca mṛdumṛdvādibhedataḥ / sā punastrividhetyevaṃ saptaviṃśatidhā matā // (ka) lakṣaṇam: svārtha-svaparārtha-parārthākarabhūtāyāṃ jinajananyām abhisampratyayavaśena vyavasthāpito māhāyāniko 'nvabhisamayo 'dhimuktyākhyabhāvanāmārgaḥ savikalpa iti lakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: adhimuktiḥ svārthā svaparārthā parārthā ceti mūlabhedena trividhā / trividhā 'pi satī mṛdumadhyādhimātrabhedena pratyekaṃ medāt trikatribhirnavadhā bhavati / evameṣā 'pi navaprakārā 'dhimuktiḥ mṛdumṛdvādiprakārabhedena pratyekaṃ vibhidyamānā navabhistribhiḥ saptaviṃśatiprakārā bhavati / tadyathā - mṛdumṛduḥ, mṛdumadhyaḥ, mṛdvadhimātraḥ, madhyamṛduḥ, madhyamadhyaḥ, madhyādhimātraḥ; adhimātramṛduḥ, adhimātramadhyaḥ, adhimātrādhimātra iti / (ga) avadhiḥ: prathamāṃ bhūmimārabhya daśamīṃ bhūmiṃ yāvad asyāḥ sīmā bhavati / dvitīyāṃ bhūmimārabhyaṃ daśamabhūmiparyantamiti kecit /

    II.A.ii.7

    1. bhāvanāmārgādhimuktasya stutiḥ stobhaḥ praśaṃsā ca / bhāvanāmārgādhimuktasya bodhisattvasya stutyādīnāṃ lakṣaṇādikam abhisamayālaṅkāre ekayā kārikayopavarṇitam / tathā hi - || stutiḥ stobhaḥ praśaṃsā ca prajñāpāramitāṃ prati / adhimokṣasya mātrāṇāṃ navakaistribhiriṣyate // (ka) lakṣaṇam: purvoktatrividhādhimuktiprajñāpāramitāṃ prati pravṛttasya tadbhāvakabodhisattvasyotsāhavardhanārthaṃ tadadhimokṣasya kriyamāṇāḥ stutyādayo yathābhūtārthādhigamalakṣaṇā nārthavādarūpā iti lakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: pūrvavat saptaviṃśatireva prabhedāḥ / (ga) avadhiḥ: adhimuktibhāvanāmārgavat /

    II.A.ii.8

    1. bhāvanāmārgapariṇāmanā / asyāḥ pariṇāmanāyāḥ lakṣaṇabhedādisarvaṃ svarūpam abhisamayālaṅkāre tisṛbhiḥ kārikābhiḥ spaṣṭamupadarśitam / tathā hi - || viśeṣaḥ pariṇāmastu tasya kāritramuttamam / nopalambhākṛtiścāsāvaviparyāsalakṣaṇaḥ // vivikto buddhapuṇyaughasvabhāvasmṛtigocaraḥ / sopāyaścānimittaśca buddhairabhyanumoditaḥ // traidhātukāprapannaśca pariṇāmo 'parastridhā / mṛdurmadhyo 'dhimātraśca mahāpuṇyodayātmakaḥ // (ka) lakṣaṇam: yo māhāyānikaḥ savikalpo 'nvabhisamayaḥ svaparakuśalapuṇyakriyāvastu anuttarāyāṃ samyaksambodhau pariṇāmayati, sa pariṇāmanākhyo mahāyānabhāvanāmārga iti lakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: ayaṃ bhāvanāmārgo dvādaśavidho bhavati, tadyathā - viśeṣapariṇāmanāmanaskāraḥ, anupalambhākārapariṇāmanāmanaskāraḥ, aviparyāsalakṣaṇaḥ pariṇāmanāmanaskāraḥ, viviktapariṇāmanāmanaskāraḥ, buddhapuṇyaughasvabhāvānusmṛtipariṇāmanāmanaskāraḥ, upāyakauśalapariṇāmanāmanaskāraḥ, animittapariṇāmanāmanaskāraḥ, buddhānujñāta (anumodita)-pariṇāmanāmanaskāraḥ, traidhātukāparyāpannapariṇāmanāmanaskāraḥ, mahāpuṇyodayātmako mṛdupariṇāmanāmanaskāraḥ, mahāpuṇyodayātmako madhyapariṇāmanāmanaskāraḥ, mahāpuṇyodayātmako 'dhimātrapariṇāmanāmanaskāra iti dvādaśa bhedā bhavanti / (ga) avadhiḥ: prathamāṃ pramuditā bhūmimārabhya yāvad daśamīṃ bhūmimasya pariṇāmanāmanaskārasya sīmā bhavati /

    II.A.ii.9

    1. bhāvanāmārgīyānumodanā / anumodanāmanaskārasya lakṣaṇabhedādayo 'bhisamayālaṅkāre ekayaiva kārikayetthamupavarṇitam / tathā hi - || upāyānupalambhābhyāṃ śubhamūlānumodanā / anumode manaskārabhāvaneha vidhīyate // (ka) lakṣaṇam: yo māhāyānikaḥ savikalpo 'nvabhisamayaḥ sva-parakuśalapuṇyakriyāvastūni anumodate, sa anumodanākhyo mahāyānabhāvanāmārga iti lakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: anumodanāmanaskārasya dvau bhedau bhavataḥ, yathā-svakuśalapuṇyakriyāvastvanumodanam, parakuśalapuṇyakriyāvastvanumodanaṃ iti / athavā - saṃvṛtiviṣayī anumodanāmanaskāraḥ paramārthaviṣayī anumodanāmanaskāraśceti / (ga) avadhiḥ: adhimuktipariṇāmanānumodanāmanaskārāṇāṃ trayāṇāṃ bhūmyavadhiḥ samāna eva /

    II.A.ii.10

    1. abhinirhāraḥ / anāsravasya abhinirhārabhāvanāmārgasya lakṣaṇādikam abhisamayālaṅkāre ekayā kārikayā pratipāditam / tathā hi - || svabhāva-śreṣṭhatā tasya sarvasyānabhisaṃskṛtiḥ / nopalambhena dharmāṇāmarpaṇā ca mahārthatā // (ka) lakṣaṇam: māhāyāniko 'nāsravo 'nvabhisamayaḥ, yaḥ paryantādhigamakṛtyaṃ vyavasthāpayati, sa abhinirhārākhyo mahāyānabhāvanāmārga iti lakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: asya pañca bhedā bhavanti, tadyathā - rūpādisarvadharmāviparītadarśanaṃ svabhāvaḥ, nānyathā buddhatvasamprāptiriti bhāvanāmārgasya śreṣṭhatā, sarvadharmaviśeṣānutpādanena adhigamaprayogo 'nabhisaṃskāraḥ, sarvadharmāṇāṃ paramārthato 'nupalambhatayā arpaṇā, buddhatvamahārthasādhanānmahārthateti / (ga) avadhiḥ: prathamāṃ bhūmimārabhya daśamīṃ bhūmiṃ yāvadasyābhinirhārasya sīmā bhavati /

    II.A.ii.11

    1. atyantaviśuddhiḥ / atyantaviśuddhyākhyasya anāsravabhāvanāmārgasya lakṣaṇādikaṃ sarvam abhisamayālaṅkāre tisṛbhiḥ kārikābhiḥ suspaṣṭaṃ pratipāditam / tathā hi - || phalaśuddhiśca rūpādiśuddhireva tayordvayoḥ / abhinnācchinnatā yasmāditi śuddhirudīritā // kleśajñeyatrimārgasya śiṣyakhaḍgajinaurasām / hānād viśuddhirātyantikī tu buddhasya sarvadā // mṛdumṛdvādiko mārgaḥ śuddhirnavasu bhūmiṣu / adhimātrādhimātrādermalasya pratipakṣataḥ // (ka) lakṣaṇam: māhāyāniko 'nāsravo 'nvabhisamayaḥ, yo 'ntimaprahāṇasya kṛtyaṃ vyavasthāpayati, sa atyantaviśuddhyākhyo mahāyānabhāvanāmārga iti lakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: bhāvanāmārgaprahātavyānāṃ navānāṃ vipakṣāṇāṃ pratipakṣabhūtā mṛdumṛdvādayo nava bhāvanāmārgā evāsya atyantaviśuddhibhāvanāmārgasya bhedā bhavanti / (ga) avadhiḥ: prathamāṃ bhūmimārabhya daśamabhūmiparyantamasya bhāvanāmārgasya sīmā bhavatīti / // iti mārgajñatopalakṣakā ekādaśa dharmāḥ //