Nine topics for the knowledge of the bases (AA chapter 3)
Ancient Anonymous SanskritII.A.iii.intro
(i) sarvajñatopalakṣakā nava dharmāḥ / 1. prajñayā na bhave sthānam, 2. kṛpayā na śame sthitiḥ, 3. anupāyena jinajananyā dūratvam, 4. upāyena avidūratā, 5. vipakṣaḥ, 6. pratipakṣaḥ, 7. prayogaḥ, 8. samatā, 9. darśanamārgaśceti nava dharmāḥ sarvajñatopalakṣakā iti abhisamayālaṅkāre dvābhyāṃ kārikābhyāṃ samyaguktāḥ / tathā hi - || prajñayā na bhave sthānaṃ kṛpayā na śame sthitiḥ / anupāyena dūratvam upāyenāvidūratā // vipakṣapratipakṣau ca prayogaḥ samatā 'sya ca / dṛṅmārgaḥ śrāvakādīnāmiti sarvajñateṣyate //
II.A.iii.1-2
- prajñayā na bhave sthānam / 2. kṛpayā na śame sthitiḥ / ubhayorlakṣaṇādikam abhisamayālaṅkāre ekayā kārikayā pratipāditam / tathā hi - || nāpare na pare tīre nāntarāle tayoḥ sthitā / adhvanāṃ samatājñānāt prajñāpāramitā matā // [prajñayā na bhave sthānam] (ka) lakṣaṇam: anityādiṣoḍaśākārāṇāṃ sākṣātkāriṇī hīnayānajātīyā mahākaruṇāgarbhā māhāyānikaryasantatisthā prajñā asyāḥ sarvajñatāyā lakṣaṇam / iyaṃ ca bodhisattvānāṃ prajñāpāramitā prajñayā saṃsārādīnavadarśanāt na saṃsāre bhavānte sthitā / (kha) bhedaḥ: darśanamārgaḥ bhāvanāmārgaḥ aśaikṣamārgaśceti trayo bhedā bhavanti / [kṛpayā na śame sthitiḥ] (ka) lakṣaṇam: mahākaruṇayā saṃvṛtyapekṣaśamāntavyāvartako māhāyāniko 'bhisamayo 'syāḥ sarvajñatāyā lakṣaṇam / iyaṃ ca prajñāpāramitā kṛpayā sattvārthakaraṇāt na nirvāṇe śamānte sthitā / (kha) bhedaḥ: māhāyānikasyāryasya sattvālambanā dharmālambanā nirālambanā ceti tisro mahākaruṇāḥ, bodhicittotpādādayaśca bhedā bhavanti / [ubhayoḥ] traiyadhvikadharmāṇāmanutpādākāreṇa tulyatāvabodhāt yā śrāvakādyagocaratvena viprakṛṣṭā bodhisattvānāṃ prajñāpāramitā, sā punarnāpare tīre saṃsāre, na pare tīre nirvāṇe vyavasthitā / nāpi saṃsāranirvāṇamubhayamantareṇa vastuno 'sattvāt madhye 'pi sthitā, prajñākaruṇayoḥ samyak prativedhena saṃsāranirvāṇobhayopalambhaviyogāt / (ga) avadhiḥ: prathamāṃ pramuditābhūmimārabhya buddhabhūmiparyantamubhayoḥ sīmā bhavati /
II.A.iii.3
- anupāyena dūratvam / asya lakṣaṇādikaṃ sarvam abhisamayālaṅkāre kārikārdhena spaṣṭamullikhitam tathā hi - || anupāyena dūraṃ sā sanimittopalabhbhataḥ / (ka) lakṣaṇam: śrāvakādīnām adhvasamatājñānābhāvāt anityādyākārāṇāṃ sākṣātkāri jñānaṃ sanimittopalambhayogena kṛpāprajñāvaikalyāt dūrībhūtaṃ jinajananyā iti lakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: śrāvakasantatisthaṃ anityādyākārajñānaṃ pratyekabuddhasantatisthaṃ cānityādyākārajñānamiti bhedadvayam / (ga) avadhiḥ: darśanamārgamārabhya arhattvāvasthāparyantamasya sīmā bhavati /
II.A.iii.4
- upāyena avidūratā / asya lakṣaṇādīnāṃ pratipādanam abhisamayālaṅkāre kārikārdhena samyak kṛtam / tathā hi - || upāyakauśalenāsyāḥ samyagāsannatoditā // (ka) lakṣaṇam: mahākaruṇayā śūnyatāsākṣātkāriṇyā prajñayā copāttaṃ māhāyānikaryāṇāṃ hīnayānajātīyam anityādyākārajñānam asya lakṣaṇam / "bodhisattvādīnāṃ tu utsāritabhāvābhiniveśabhrāntinimittānāṃ rūpādisarvadharmaparijñānameva tatsamatāparijñānamityataḥ samyagāsannībhāvo māturiti jñeyam /" (kha) bhedaḥ: māhāyāniko darśanamārgaḥ, bhāvanāmārgaḥ, aśaikṣamārgaśceti trayo bhedā bhavanti / (ga) avadhiḥ: mahāyānadarśanamārgamārabhya buddhabhūmiparyantaṃ sīmā bhavati /
II.A.iii.5
- vipakṣaḥ / asya lakṣaṇādikam abhisamayālaṅkāre ekayāṃ kārikayā suspaṣṭaṃ pratipāditam / tathā hi - || rūpādiskandhaśūnyatve dharmeṣu tryadhvageṣu ca / dānādau bodhipakṣeṣu caryāsaṃjñā vipakṣatā // (ka) lakṣaṇam: mahākaruṇā śūnyatāprajñābhyāṃ viyuktā bhāvolambhasvabhāvā hainayānikī vastujñateti lakṣaṇam / "sarveṣāṃ rūpādīnāṃ traiyadhvikānāṃ ca dharmāṇāṃ sāsravānāsravobhayasthānīyānāmanupalambhasvarūpāṇāṃ sarvatra bhāvopalambhatayā te paraparikalpitātmādiśūnyatvena dṛṣṭāḥ / anuṣṭhānasaṃjñā tu eteṣāṃ pratipakṣabhūtāpi viparyāsapravṛttatvena heyatvāt vipakṣo bhavati /" (kha) bhedaḥ (ga) avadhiḥ: asya bhedo 'vadhiścetyubhau 'anupāyena dūratvam ' ityasmin prakareṇa yathā pradarśitau, tadvat jñeyāditi /
II.A.iii.6
- pratipakṣaḥ / asya lakṣaṇabhedādikaṃ sarvam abhisamayālaṅkāre tisṛbhiḥ kārikābhiḥ savistaramupadarśitam / tathā hi - || dānādiṣvanahaṃkāraḥ paraṣāṃ tanniyojanam / saṅgakoṭīniṣedho 'yaṃ sūkṣmaḥ saṅgo jinādiṣu // tadgāmbhīryaṃ prakṛtyaiva vivekād dharmapaddhateḥ / ekaprakṛtikaṃ jñānaṃ dharmāṇāṃ saṅgavarjanam // dṛṣṭādipratiṣedhena tasyā durbodhatoditā / rūpādibhiravijñānāt tadacintyatvamiṣyate // (ka) lakṣaṇam: mahākaruṇopāyena śūnyatāsākṣātkāriṇyā prajñayā copāttā māhāyānikāryasantatisthā vastujñatā pratipakṣalakṣaṇātmikā / (kha) bhedo 'vadhiśca: ubhāvapi pūrva 'upāyena avidūratā ' ityasmin prasaṅge yathāvarṇitau tathā jñātavyau / [viśeṣaḥ:] jinajananyā avidūratā, upāyakauśalena avidūratā, pratipakṣaḥ, māhāyānīyavastujñatā ceti catvāraḥ paryāyāḥ / phalabhūtajinajananyā dūratvam, anupāyena dūratvam, nimittopalambhagrāhapratibaddhatā, vipakṣaḥ, hīnayānavastujñatā ceti paryāyavācinaḥ / yathānirdiṣṭa eva śrāvakabodhisatvādīnāṃ vipakṣapratipakṣayorayaṃ vibhāgo 'vasātavyaḥ / tathā coktam - || evaṃ kṛtvā yathoktau vai jñeyaḥ sarvajñatānaye / ayaṃ vibhāgo niḥśeṣo vipakṣapratipakṣayoḥ // api ca - "śrāvakādīnāmevaṃ māturdūrībhāvenānuṣṭhānaṃ pratipakṣo 'pi san vastūpalambhaviparyāsapravṛttatvena bodhisattvānāṃ tyājyatvād vipakṣa iti" /
II.A.iii.7
- prayogaḥ / asya lakṣaṇabhedādikaṃ sarvam abhisamayālaṅkāre sārdhadvayena kārikāgranthena savistaraṃ pratipāditam / tathā hi - || rūpādau tadanityādau tadapūriprapūrayoḥ / tadasaṅgatve caryāyāḥ prayogaḥ pratiṣedhataḥ // avikāro na kartā ca prayogo duṣkarastridhā / yathābhavyaṃ phalaprāpteravandhyo 'bhimataśca saḥ // aparapratyayo yaśca saptadhā khyātivedakaḥ / (ka) lakṣaṇam: sāṃvṛtike vastusvarūpe tadviśeṣe ca viparyāsapravṛttasya upalambhābhiniveśasya pratipakṣabhūto hīnayānajātīyaḥ sattvayogaḥ prayoga iti lakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: prayogaḥ daśavidho bhavati / tadyathā - rūpādiṣu satyābhiniveśapratiṣedhaḥ, tadviśeṣeṣvanityādiṣu satyābhiniveśapratiṣedhaḥ, kalpitarūpeṣu aparipūriḥ, dharmatārūpeṣu prapūriḥ, pāramitāsu paramārthato 'parihāṇivṛddhī (avikāratvam), paramārthato 'kartṛtvam, trisarvajñātmakānāṃ yathākramamuddeśaprayogakāritrāṇāṃ duṣkaratā, yathābhavyaphalaprāptyā avandhyatā, mahānuśaṃsāyāṃ bodhau aparapratyayatvam, svapnopamapariṇāmādisaptavidhakhyātijñānamiti daśa bhedā bhavanti / (ga) avadhiḥ: sambhāramārgamārabhya antimakṣaṇasthabodhisattvāvasthāparyantamasya sīmā bhavati /
II.A.iii.8
- samatā / asyāḥ svarūpam abhisamayālaṅkāre kārikārdhena samādarśitam / tathā hi - || caturdhā 'mananā tasya rūpādau samatā matā / (ka) lakṣaṇam: uparyuktadaśavidhavastujñatāprayogākārāṇāṃ jñātṛjñeyadharmāṇām amananā samatāyā lakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: pūrvokteṣu daśavidhaprayogeṣu pratisvaṃ catasraḥ amananā bhavantīti catvāriṃśadasyāḥ samatāyāḥ prabhedā bhavanti / uktaṃ cālokaṭīkāyām - "tadevaṃ rūpādipadārthamananā-nīlādinimittamananā-'rūpaṃ dvidhā viṃśatidhe '-tyādiprapañcamananā-nirvedhabhāgīyādyadhigamamananānāṃ pratiṣedhena jñātṛjñeyadharmānupalabdhiścaturvidhoktā vijñeyā /" (ga) avadhiḥ: sambhāramārgamārabhya antimakṣaṇasthabodhisattvāvasthāparyantamasyāḥ samatāyāḥ sīmā bhavati /
II.A.iii.9
- darśanamārgaḥ / asya lakṣaṇādikaṃ sarvam abhisamayālaṅkāre pañcabhiḥ kārikābhiḥ pratipāditam / (ka) lakṣaṇam: dvātriṃśatsamāropaśūnyaḥ satyābhisamayo darśanamārga iti lakṣaṇam / (kha) bhedaḥ: trayāṇāṃ yānānāṃ trayāṇāṃ darśamārgāṇāṃ vyāvṛttibhedena ṣoḍaśa kṣaṇā evāsya ṣoḍaśa bhedā bhavantīti / // iti sarvajñatopalakṣakā nava dharmāḥ //