Cittaviśuddhiprakaraṇa
Cittaviśuddhiprakaraṇa Ancient Āryadeva SanskritCvp 1
anādinidhanaṃ śāntaṃ bhāvābhāvavivarjitam nirvikalpaṃ nirālambamanavasthitamadvayam
Cvp 2
adṛṣṭāntamanākhyānamacintyamanidarśanam anāśrayāpratiṣṭhānaṃ nirvikāramasaṃskṛtam
Cvp 3
sarveṣāmāśrayaṃ buddhaṃ karuṇāmayavigraham nānādhimuktasattvānāṃ nānopāyapradarśakam
Cvp 4
mahārāgaṃ namaskṛtya padmanarteśvaraṃ prabhum iha stokaṃ pravakṣyāmi svacittapratyavekṣaṇāt
Cvp 5
yogācārasya nayataḥ sarvameva suniścitam tatsarvamiha vaktavyaṃ tasmādevatsamācaret
Cvp 6
yena yena hi bandhyante jantavo raudrakarmaṇā sopāyena tu tenaiva mucyante bhavabandhanāt
Cvp 7
viśuddhereva sattvasya viśuddhaṃ jāyate phalam mahāyāne suvispaṣṭamuktametatsuvistaram
Cvp 8
dharmapudgalanairātmyaṃ cittamātraṃ jagau muniḥ tato 'pi sarvamutpannamāgamātyanukūlakam
Cvp 9
bhāvagrāhagrahāveśagṛhītānpraticoditaḥ āgame 'pi hi suvyakto vistaraḥ karuṇātmanā
Cvp 10
manaḥpūrvaṅgamā dharmā manaḥśreṣṭhā manojavāḥ manasā hi prasannena bhāṣate vā karoti vā
Cvp 11
svapitā bhikṣuṇā vṛddhaḥ śīghraṃ gaccheti preritaḥ patanācca mṛte tasminnānantaryeṇa yujyate
Cvp 12
sumlānenārhatādeḥ oṣṭhaṃ maṅgalaṃ paripīḍaya upasthāyakabhikṣuḥ sa mṛte tasminna doṣabhāk
Cvp 13
andhasaṃjñayā nāndhāṃstu mārayandoṣamaśrute ityuktaṃ vinaye vyaktaṃ na doṣo 'duṣṭacetasām
Cvp 14
na stūpakhanane doṣastatsaṃskāradhiyā yataḥ kevalaṃ puṇyarāśiḥ syādupānantaryakāraṇāt
Cvp 15
upānadyugalaṃ dattvā munermūrdhni śubhāśayāt apanīya tathā cāndho rājyaṃ phalamavāpnutaḥ
Cvp 16
tasmādāśayamūlā hi pāpapuṇyavyavasthitiḥ ityuktamāgame yasmānnāpattiḥ śubhacetasām
Cvp 17
svādhidaivatayogātmā jagadarthakṛtodyamaḥ bhuñjāno viṣayān yogī mucyate na ca lipyate
Cvp 18
yathaiva viṣatattvajño viṣamālokya bhakṣayan kevalaṃ muhyate nāsau rogamuktaśca jāyate
Cvp 19
māyāmarīcigandharvanagarasvapnasannibham jagatsarvaṃ samālokya kiṃ kathaṃ kena bhujyate
Cvp 20
bālā rajyanti rūpeṣu vairāgyaṃ yānti madhyamāḥ svabhāvajñā vimucyante rūpasyottamabuddhayaḥ
Cvp 21
vicintya samayaṃ sarvaṃ devatāpūjanāvidhim śuddhamālokya niḥśaṅkaṃ bhoktavyaṃ mantracoditam
Cvp 22
śodhyaṃ bodhyaṃ tathā dīpyamakṣaratrayayogataḥ aṅguṣṭhānāmikāgrābhyāṃ prīṇayecca tathāgatān
Cvp 23
yatsatyamiti bālānāṃ tanmithyā khalu yoginām gacchannantamanenaiva na baddho na ca mucyate
Cvp 24
saṃsāraṃ caiva nirvāṇaṃ manyante 'tattvadarśinaḥ na saṃsāraṃ na nirvāṇaṃ manyante tattvadarśinaḥ
Cvp 25
vikalpo hi mahāgrāhaḥ saṃsārodadhipātakaḥ avikalpā mahātmāno mucyante bhavabandhanāt
Cvp 26
śaṅkāviṣeṇa bādhyante viṣeṇeva pṛthagjanāḥ tāmevotkhātya nirmūlaṃ vicaretkaruṇātmakaḥ
Cvp 27
yathaiva sphaṭikaḥ svacchaḥ pararāgeṇa rajyate tathaiva cittaratnaṃ tu kalpanārāgarañjitam
Cvp 28
prakṛtyā kalpanārāgairviviktaṃ cittaratnakam ādiśuddhamanutpannaṃ niḥsvabhāvamanāvilam
Cvp 29
tattadyatnena kartavyaṃ yadyadbālairvigarhitam svādhidaivatayogena cittanirmalakāraṇāt
Cvp 30
rāgāgniviṣasaṃmugdhā yogināṃ śubhacetasā kāmitāḥ khalu kāminyaḥ kāmamokṣaphalāvahāḥ
Cvp 31
yathā svagaruḍaṃ dhyātvā viṣamākṛṣya saṃpiban karoti nirviṣaṃ sādhyaṃ na viṣeṇābhibhūyate
Cvp 32
dvādaśayojanavyāsaṃ cakraṃ vai śirasi bhramat bodhicittaṃ samutpādya apanītamiti śrutiḥ
Cvp 33
bodhicittaṃ samutpādya sambodhau kṛtacetasā tatrāsti yanna kartavyaṃ jagadudvaraṇāśayā
Cvp 34
ādiśuddhamanutpannaṃ niḥsvabhāvamanāvilam jagadbhāvena sampaśyanna baddho na ca mucyate
Cvp 35
vicintya vidhivadyogī devatāguṇavistaram rajyate rāgacittena rāgabhogeṇa mucyate
Cvp 36
kiṃ kurmaḥ kutra vai labhyā vicitrā bhāvaśaktayaḥ viṣākrānto yathā kaścidviṣeṇaiva tu nirviṣaḥ
Cvp 37
karṇājjalaṃ jalenaiva kaṇṭakenaiva kaṇṭakam rāgeṇaiva tathārāgamudvaranti maṇīṣiṇaḥ
Cvp 38
yathaiva rajako vastraṃ malenaiva tu nirmalam kuryādvijñastathātmānaṃ malenaiva tu nirmalam
Cvp 39
yathā bhavati saṃśuddho rajonirghṛṣṭadarpaṇaḥ sevitastu tathā vijñairdoṣo doṣavināśanaḥ
Cvp 40
lohapiṇḍo jale kṣipto majjatyeva tu kevalam pātrīkṛto sa evāndhaṃ tārayettarati svayam
Cvp 41
tadvatpātrīkṛtaṃ cittaṃ prajñopāyavidhānataḥ bhuñjāno mucyate kāmo mocayatyaparānapi
Cvp 42
durvijñaiḥ sevitaḥ kāmaḥ kāmo bhavati bandhanam sa eva sevito vijñaiḥ kāmo mokṣaprasādhakaḥ
Cvp 43
prasiddhaṃ sakale loke kṣīraṃ viṣavināśanam tadeva phaṇibhiḥ pītaṃ sutarāṃ viṣavardhanam
Cvp 44
jale kṣīraṃ yathāviṣṭaṃ haṃso pibati paṇḍitaḥ saviṣān viṣayāṃstadvad bhuktvā muktaśca paṇḍitaḥ
Cvp 45
yathaiva vidhivadbhuktaṃ viṣamapyamṛtāyate durbhuktaṃ ghṛtapūrādi bālānāntu viṣāyate
Cvp 46
idameva hi yaccittaṃ śodhitaṃ hetubhiḥ śubhaiḥ nirvikalpaṃ nirālambaṃ bhāti prakṛtinirmalam
Cvp 47
yathā vahniḥ kṛśopyeṣa tailavartyādisaṃskṛtaḥ dīpo nirmalaniṣkampaḥ sthirastimiranāśanaḥ
Cvp 48
vaṭabījaṃ yathā sūkṣmaṃ sahakārasamanvitam śākhāmūlaphalopetaṃ mahāvṛkṣavidhāyakam
Cvp 49
haridrācūrṇasaṃyogādvarṇāntaramiti smṛtam prajñopāyasamāyogāddharmadhātuṃ tathā viduḥ
Cvp 50
ghṛtaṃ ca madhusaṃyuktaṃ samāṃśaṃ viṣatāṃ vrajet tadeva vidhivadbhuktamutkṛṣṭaṃ tu rasāyanam
Cvp 51
rasaghṛṣṭaṃ yathā tāmraṃ nirdoṣaṃ kāñcanaṃ bhavet jñānaśuddhyā tathā kleśāḥ samyak kalyāṇakārakāḥ
Cvp 52
hīnayānābhirūḍhānāṃ mṛtyuśaṅkā pade pade saṃgrāmajayacittastu dūra eva vyavasthitaḥ
Cvp 53
mahāyānābhirūḍhastu karuṇādharmavarmitaḥ prajñātantudhanurbāṇo jagadudvaraṇāśayaḥ
Cvp 54
mahāsattvo mahopāyaḥ sthirabuddhiratandritaḥ jitvā dustarasaṅgrāmaṃ tārayedaparānapi
Cvp 55
paśavo 'pi hi kliśyante svārthamātraparāyaṇāḥ jagadarthavidhātāro dhanyāste viralā janāḥ
Cvp 56
śītavātādiduḥkhāni sahante svārthalampaṭāḥ jagadarthapravṛttāste na sahante kathaṃ nu te
Cvp 57
nārakāṇyapi duḥkhāni soḍhavyāni kṛpālubhiḥ śītavātādiduḥkhāni kastānyapi vicārayet
Cvp 58
na kaṣṭakalpanāṃ kuryānnopavāsena ca kriyām snānaṃ śaucaṃ na caivātra grāmadharmaṃ vivarjayet
Cvp 59
nakhadantāsthimajjānaḥ pituḥ śukravikārajāḥ māṃsaśoṇitakeśādi mātṛśoṇitasambhavam
Cvp 60
itthamaśucisambhūtaḥ piṇḍo yo 'śucipūritaḥ kathaṃ saṃstādṛśaḥ kāyo gaṅgāsnānena śudhyati
Cvp 61
na hyaśucirghaṭastoyaiḥ kṣālito 'pi punaḥ punaḥ tadvadaśucisampūrṇaḥ piṇḍo 'pi na viśudhyati
Cvp 62
pratarannapi gaṅgāyāṃ naiva śvā śuddhimarhati tadvanmadhiyāṃ puṃsāṃ tīrthasnānaṃ tu niṣphalam
Cvp 63
dharmo yadi bhavetsnānātkaivartānāṃ kṛtārthatā naktandivaṃ jalasthānāṃ matsyādīnāṃ tu kā kathā
Cvp 64
pāpakṣayo 'pi snānena naiva syāditi niścayaḥ yato rāgādivṛddhistu dṛśyate tīrthasevinām
Cvp 65
rāgo dveṣaśca mohaśca īrṣyā tṛṣṇā ca sarvadā pāpānāṃ mūlamākhyātaṃ naiṣāṃ snānena śodhanam
Cvp 66
ātmātmīyagrahādete sambhavantīha janminaḥ avidyāhetukaḥ so 'pi sāvidyā bhrāntiriṣyate
Cvp 67
raupyabuddhiryathā śuktau śuktidṛṣṭau nivartate nairātmyadarśanātsāpi nirmūlamavasīdati
Cvp 68
sarpabuddhiryathā rajjau rajjudṛṣṭau nivartate sarpabuddhiḥ punastatra naiva syādiha janmani
Cvp 69
sattvabuddhistathātrāpi vajrajñānānnivartate na bhāvaḥ sambhavettatra dagdhabīja ivāṅkuraḥ
Cvp 70
nairātmyaśucisaṅgātaḥ piṇḍaḥ prakṛtinirmalaḥ tasya santāpane dharmaḥ kaṣṭaṃ bālairvikalpitaḥ
Cvp 71
candrodayavyayenāpi apekṣya tithikalpanā sūryodayavyayenāpi divārātrivyavasthitiḥ
Cvp 72
pūrvādivyavahāro 'pi kalpanāpekṣayā kṛtaḥ grahanakṣatrarāśyādi sarvalokairvikalpitam
Cvp 73
śītoṣṇavarṣaṇāpekṣā tathaiva ṛtukalpanā svakarmaphalabhogo 'yaṃ śubhāśubhagrahoditaḥ
Cvp 74
avidyākardamāliptaṃ cittacintāmaṇiṃ pumān pravṛttaḥ kṣālituṃ vidvān ko 'vidyāṃ vṛṃhayetpunaḥ
Cvp 75
na grahatithinakṣatradeśakālādyapekṣaṇam viharennirvikalpastu nirnimittamaśaṅkitaḥ
Cvp 76
yadyadindriyamārgatvaṃ yāyāttattatsvabhāvataḥ susamāhitayogena sarvaṃ buddhamayaṃ vadet
Cvp 77
cakṣurvairocano buddhaḥ śravaṇaṃ vajrasūryakaḥ ghrāṇaṃ ca paramāśvastu padmanarteśvaro mukham
Cvp 78
kāyaḥ śrīheruko rājā vajrasattvaśca mānasam evaṃ samyak sadā yogī vicaretkaruṇātmakaḥ
Cvp 79
siddhāntī nirvikalpo 'sau sthirakalpastu dhīdhanaḥ yatheṣṭaceṣṭāvyāpāraḥ sarvabhuk sarvakṛttathā
Cvp 80
sarvakāmakriyākārī yathārucitaceṣṭitaḥ utthito vā niṣaṇṇo vā caṅkraman vā svapaṃstathā
Cvp 81
amaṇḍalapraviṣṭo vā sarvāvaraṇavānapi svādhidaivatayogātmā mandapuṇyo 'pi sidhyati
Cvp 82
anena sarvasauritvaṃ sarvabuddhatvameva vā janmanīhaiva tattvajñaḥ samprāpnoti na saṃśayaḥ
Cvp 83
yathā prākṛtalokena yogiloko na bādhyate bādhyante dhīviśeṣeṇa yogino 'pyuttarottaraiḥ
Cvp 84
mahāprajñāmahopāyamahākṛpādhimokṣataḥ mahāyānasamuddiṣṭaṃ mahāsattvasya gocaram
Cvp 85
yatkalpānāmasaṃkhyeyairna prāptaṃ bahubhirmatam janmanyatraiva buddhatvaṃ prāpyate nātra saṃśayaḥ
Cvp 86
mahāyānasya māhātmyaṃ puṇyajñānena sambhṛtam sarvajñatvaṃ padaṃ ramyaṃ sadyo janmani labhyate
Cvp 87
āgamaśruticintā tu mahāyāne na gṛhyate āśayānuśayābhedād yānābhedaḥ prakāśyate
Cvp 88
anya evādhimokṣo 'yaṃ tathānyā bodhicārikā anyā cittaviśuddhiśca phalamatra dihocyate
Cvp 89
samīpe nirmalādarśe rūpaṃ nirmalacakṣuṣaḥ yathā bhāti suvispaṣṭaṃ svacchaprakṛtinirmalam
Cvp 90
vidhūtakalpanājālaviśliṣṭaśuddhacetasāṃ yogināñca tathā jñānaṃ prajñānirmaladarpaṇaiḥ
Cvp 91
sūryakāntisamāśliṣṭasūryakāntamaṇau yathā sahasā prajvalatyagniḥ samarthaḥ svārthasādhane
Cvp 92
apāstakalpanājālaṃ sūryakāntanibhaṃ manaḥ prajñāsūryāṃśusaṃśliṣṭaṃ tadvajjvalati yoginām
Cvp 93
kāṣṭhadvayanigharṣeṇa yathā jvalati pāvakaḥ ādimadhyāntasaṃśuddhaḥ sarvavastuprakāśakaḥ prajñopāyasamāyogādyogijñānaṃ tathā viduḥ
Cvp 94
yathaivaikaḥ pradīpo 'yaṃ vartyantarasamāśritaḥ yathāsvārthaṃ yathāsthānaṃ karotyuccaiḥ prakāśanam
Cvp 95
sphuraṇānantamūrtistu prajñopāyavibhāvanaiḥ nānādhimuktasattvānāṃ yathākṛtyamanuṣṭhayet
Cvp 96
vidhijño hi yathā kaścitkṣīrādamṛtamuddharet nirdoṣaṃ śītalaṃ hṛdyaṃ sarvavyādhivināśanam
Cvp 97
prajñākṣīramahopāyādvidhivanmathanotthitaḥ viśuddhadharmadhātuḥ sa sukhāsukhavināśanaḥ
Cvp 98
yathā latā samudbhūtā phalapuṣpasamanvitā tathaikakṣaṇasambodhiḥ sambhāradvayasaṃyutā
Cvp 99
vaśadveṣagatistambha varṣaṇākarṣaṇādikam madyamāṃsarato yogī kurvannāpyupalipyate
Cvp 100
hastakaṅkaṇabimbāya kimādarśaḥ samīkṣyate mahāyāne yato 'dyāpi mantrasāmarthyadarśanam
Cvp 101
mātṛduhitṛsambandhastattvato 'tra na kalpyate bhagnāyodhūpavarttīva jagadāha tathāgataḥ
Cvp 102
pañcabhūtātmakaṃ śukraṃ śoṇitañcāpi tādṛśam tanmayaḥ khalu piṇḍo 'yaṃ ko vipraḥ kaśca vāntyajaḥ
Cvp 103
pañcaskandhātmakaṃ sarvaṃ śarīraṃ khalu bhikṣavaḥ anityaṃ duḥkhaśūnyañca na jātirna ca jātimān
Cvp 104
kaivarttīgarbhambhūtaḥ kaściccāṇḍālajātimān tapasā brāhmaṇo jātastasmājjātirakāraṇam
Cvp 105
svasāraṃ mātaraṃ śvaśrūṃ svaputrīṃ bhāgineyikām brāhmaṇīṃ kṣatriyāṃ vaiśyāṃ vidhijñānena śūdrikām
Cvp 106
ekāṅgavikalāṃ hīnāṃ garhītāmantyajāmapi yoṣitaṃ pūjayennityaṃ jñānavajraprabhāvanaiḥ
Cvp 107
sarvadā smitavaktreṇa mantravistṛtacakṣuṣā sambodhau cittamutpādya svādhidaivatabhāvataḥ
Cvp 108
paśyeddṛśyaṃ kṣaṇaṃ kiñcicchrotavyaṃ śṛṇuyāttathā satyāsatyaviyuktaṃ tu vadedvākyamatandritaḥ
Cvp 109
snānābhyañjanavastrādikhānapānādiyantataḥ svādhidaivatayogena cintayetpūjanāvidhim
Cvp 110
gītaṃ vādyaṃ tathā nṛtyaṃ sopāyena vratī bhajet akurvanniha bhāveṣu sarveṣvabhiniveśanam
Cvp 111
svātmabhāvaprahāṇena tāpayenna tapasyayā sukhādyathā sukhaṃ dhyāyetsambuddho 'yamanāgataḥ
Cvp 112
sarvakāmopabhogaistu ramatamuktito 'bhayāt mā bhaiṣṭa nāsti vaḥ pāpaṃ samayo duratikramaḥ
Cvp 113
mantrasaṃskṛtakāṣṭhādidevatvamadhigacchati kiṃ punaḥ jñānavān kāyaḥ kaṣṭaṃ mohaviceṣṭitam
Cvp 114
prākṛtatvamahaṅkāraṃ parityajya samāhitaḥ prajñopāyavidhānena kriyāmimāṃ samācaret
Cvp 115
paṅkajātaṃ yathā padmaṃ paṅkadoṣairna lipyate vikalpavāsanādoṣaistathā yogī na lipyate
Cvp 116
vikalpo bimbasaṅkāśo dṛṣṭidoṣairna lipyate ambhasā lipyate naiva yadvadudakacandramāḥ
Cvp 117
anādivāsanāpaṅkairviliptaṃ cittaratnakam prajñopāyajalenaiva kṣālitaṃ samprakāśate
Cvp 118
svādhidevatayogasya sthiracittasya dhīmataḥ muktaḥ kudṛṣṭimeghaiśca bhāsate cittabhāskaraḥ
Cvp 119
prajñālakṣmaparicchede bhūtārthasya viniścayāt dharmadhāturupādeyo 'vidyāvyatyayavarjanāt
Cvp 120
prajñāmudgaravidhvaste sahasā kalpanāghaṭe prakṛtyā nirmalaḥ svaccho jñānadīpaḥ prakāśate
Cvp 121
suprasiddhāni bhūtāni kṣityagnijalavāyavaḥ kriyante hyanyathāvijñairmantrasāmarthyayogataḥ
Cvp 122
sarvavādaṃ parityajya mantravādaṃ samācaret yasya mantrasya sāmarthyātsaukhyabhāvo 'pi sidhyati
Cvp 123
triratnaṃ na parityājyaṃ bodhicittaṃ tathā guruḥ na vadhyāḥ prāṇinaḥ ke 'pi samayānyapyadhiṣṭhayet
Cvp 124
madhu raktaṃ sakarpūraṃ raktacandanayojitam munivajrodakaṃ caiva pañcaitānyapyadhiṣṭhayet
Cvp 125
anyaiśca samayairdivyaiścittasyotkarṣakārakaiḥ mārutakṣobhaśāntyarthaṃ prīṇayeccittavajrakam
Cvp 126
nāśucibhāva āśaṅkyo 'vikalpyo yogalīlayā samāyuktena cittena mantrī sarvaṃ samācaret
Cvp 127
makṣikāpadamātreṇa viṣeṇāpyabhibhūyate aṇumātrā ghṛṇā śaṅkā mṛtyukaṣṭena saṃyutā
Cvp 128
suyuddhaṃ vā caredvijñaḥ supalāyanameva vā āntarālikabhāvastu vyartho vai patanaṃ bhavet
Cvp 129
gurorājñāñca mudrāñca chāyāmapi na laṅghayet guṇāstasya paraṃ grāhyā doṣānaiva kadācana
Cvp 130
ācāryaḥ paramo devaḥ pūjanīyaḥ prayatnataḥ svayaṃ vajradharo rājā sākṣādrūpeṇa saṃsthitaḥ
Cvp 131
yathodakamaṇiḥ śuddhaḥ kaluṣodakaśodhakaḥ śraddhāmaṇistathā proktaścittaratnaviśodhakaḥ
Cvp 132
śraddhāvānmuhyate ko 'pi prajñācakṣurvivarjitaḥ utpādayedataḥ prajñāmāgamādhigamātmikām
Cvp 133
śrāddho bahuśrutaḥ prājñaḥ prakṛtyā karuṇātmakaḥ jagadduḥkhavināśāya sukhopāyaṃ sa vindati
Cvp 134
cittaviśuddhimādhāya yanmayopārjitaṃ sukham cittaviśuddhimādhāya tenāstu sukhito janaḥ
colophon
kṛtiriyamāryadevapādānāmiti