Kāṇḍa 13

13.1.1

antarhitaṃ me bṛhad antarikṣam antarhitāḥ parvatā agnayo me | maiṣāṃ rādhy abhicāra eṣa pratyag enān pratisareṇa hanmi ||

13.1.2

tapaḥśramāv antarau mat parītaṃ brahmayajñam antaraṃ mad dadhāmi | (…) ||

13.1.3

agnīṣomāv antarau mad bhavātho divaṃ varma pṛthivīṃ ca kṛṇve | (…) ||

13.1.4

antarhitaṃ me sāma prastutam antarhitaḥ parameṣṭhī prajāpatiḥ | (…) ||

13.1.5

antarhitā sarparājñī vīrāṇ me antarhitaḥ puruṣo medhyo me | (…) ||

13.1.6

antarhitā me ṣaḍ urvīḥ sadhrīcīr antarhitāḥ sādhyā āptyā me | (…) ||

13.1.7

(antarhitā) ma ṛṣayaḥ pracetaso antarhitaḥ sūryo mātariśvā | (…) ||

13.1.8

antarhitā me nadyaḥ syandamānā antarhitā oṣadhīḥ puṣpiṇīr me (…) ||

13.1.9

antarhitāḥ paśavaḥ kakṣyā me antarhitaṃ vayo yat patatri | (…) ||

13.1.10

antarhitā ma iṣavo brāhmaṇānām antarhitā vanaspatayaḥ samūlāḥ | (…) ||

13.2.1

antarhitā devatalpāḥ puro me antarhitā jagatī chandasāṃ me | (…) ||

13.2.2

antarhitā me samudrā dvādaśā antarhitā uṣasi tārakā me | (…) ||

13.2.3

antarhitā agnayo dhiṣṇyā me antarhitā ṛtava ārtavā me | (…) ||

13.2.4

antarhitā me pradiśaś catasro antar bhūtam uta bhavyaṃ dadhe 'ham | maiṣāṃ rādhy abhicāra eṣa pratyag enān pratisareṇa hanmi ||

13.2.5

hanmi te 'haṃ kṛtaṃ havir yo me ghoram acīkṛtaḥ | apāñcau ta ubhau bāhū api nahyāmy āsyam ||

13.2.6

api nahyāmi te bāhū api nahyāmy āsyam | agner devasya manyunā tena te 'vadhiṣaṃ havir yo me ghoram acīkṛtaḥ ||

13.3.1

uditaḥ śatayojanam indro vartayate ratham | sāyakaṃ kṣuravartmānam aher jātāni jambhayan ||

13.3.2

dṛḍhāsa āsann ahayo hatā udarasarpiṇaḥ | puccham udveṣṭayantaḥ śvā piṇḍam adann iva ||

13.3.3

pāpaka pāparūpaka kiṃ me sakhāyam ātudaḥ | na mām apaśya āgataṃ satīnaṃ viṣadūṣaṇam ||

13.3.4

ahijambhāś carāmasi muṣkābarho gavām iva | pīlā upa svajaṃ hanma upa stambhe pṛdākvam ||

13.3.5

ye ke cedam upāsauṣur vātasyeva pṛthag yataḥ | aṅgo nu sarve brūta- -āheyam arasaṃ viṣam ||

13.3.6

triddhisi te niṣadanaṃ tripuṣi pāpa te gṛhaḥ | acchinnaṃ tvā vāto hanty acchinnam abhi varṣati ||

13.3.7

nākulena bheṣajena tenāhīn jambhayāmasi | māṃścatur nāma vṛkṣakaḥ sa enān arasān akaḥ ||

13.3.8

asitāhe 'rasaṃ viṣam ubhayoḥ sitasya ca | abhikrandasya yā ropīs tā ito 'pa nayāmasi ||

13.3.9

idaṃ paidvo ajāyata- -idam asya vivartanam | idaṃ kanikrado mṛgo viṣam eti parābhavam ||

13.3.10

viṣūcīnā vātā vāntu viṣvag varṣantu vṛṣṭayaḥ | viṣvag viṣaṃ pra meha tvaṃ śatadhāra ivāvaṭaḥ ||

13.4.1

nir ito haritasrajam indro vartayate ratham | tenāpi lihna īyate nipiṃṣann ahināmnaḥ ||

13.4.2

yenendra dasyūn amṛṇor yena vṛtraṃ parābhinaḥ | tenā śatakrato tvam aher jātāni jambhaya ||

13.4.3

praty amodata pṛthivī prati dyauḥ prati sūryaḥ | paidvo yad aśvamātā krandenāhīn apāvapat ||

13.4.4

yadā paidvo 'śvamātā krandenāhīn apāvapat | rajjū ṣma datvatīḥ śere pūyantīḥ pṛthivīm anu ||

13.4.5

nāpo jīryanti nāmṛtaṃ nendrāṇī vidhavābhavat | na tvām āstegiṣad viṣam aśmānam iva sāyakam ||

13.4.6

indrāgnī mitrāvaruṇā tvaṣṭāram aditiṃ bhagam | huve 'ham arvantaṃ paidvaṃ mā me 'yaṃ puruṣo riṣat ||

13.4.7

sadyo jāto 'kanikradat solbo vy adhūnuta | krandenāśvasya vājino 'hanyantāhayaḥ pṛthak ||

13.5.1

imaṃ stomam arhate jātavedase ratham iva saṃ mahemā manīṣayā | bhadrā hi naḥ pramatir asya saṃ sady agne sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava ||

13.5.2

yasmai tvam āyajase sa sādhaty anarvā kṣeti dadhate suvīryam | sa tūtāva nainam aśnoty aṃhatir agne (…) ||

13.5.3

bharāmedhmaṃ kṛṇavāmā havīṃṣi te citayantaḥ parvaṇā parvaṇā vayam | jīvātave prataraṃ sādhayā dhiyo 'gne (…) ||

13.5.4

śakema tvā samidhaṃ sādhayā dhiyas tve devā havir adanty āhutam | tvam ādityām̐ ā vaha tān hy ūṣmasy agne (…) ||

13.5.5

tvam adhvaryur uta hotāsi pūrvyaḥ praśāstā potā januṣā purohitaḥ | viśvā vidvām̐ ārtvijyā dhīra puṣyasy agne (…) ||

13.5.6

diśāṃ gopā asya caranti jantavo dvipāc ca yad uta catuṣpad aktubhiḥ | citraḥ praketa uṣaso mahām̐ asy agne (…) ||

13.5.7

yo viśvataḥ supratīkaḥ sadṛṅṅ asi dūre cit san taḍid ivāti rocase | rātryāś cid andho ati deva paśyasy agne (…) ||

13.5.8

pūrvo devā bhavatu sunvato ratho 'smākaṃ śaṃso abhy astu dūḍhyaḥ | tad ā jānītota puṣyatā vāco 'gne (…) ||

13.5.9

vadhair duḥśaṃsām̐ apa dūḍhyo jahi dūre vā ye anti vā ke cid atriṇaḥ | athā yajñāya gṛṇate sugaṃ kṛdhy agne (…) ||

13.5.10

yad ayukthā aruṣā rohitā rathe vātajūtā vṛṣabhasyeva te ravaḥ | ād invasi vanino dhūmaketunā- -agne (…) ||

13.6.1

adha svanād uta bibhyuḥ patatriṇo drapsā yat te yavasādo vy asthiran | sugaṃ tat te tāvakebhyo rathebhyo 'gne (…) ||

13.6.2

tvaṃ mitrasya varuṇasya dhāsy avayātāṃ marutāṃ heḍo adbhutaḥ | mṛḍā su no bhūtv eṣāṃ manaḥ punar agne (…) ||

13.6.3

devo devānām asi mitro adbhuto vasur vasūnām asi cārur adhvare | śarmant syāma tava saprathastame 'gne (…) ||

13.6.4

tat te bhadraṃ yat samiddhaḥ sve dame somāhuto jarase mṛḍayattamaḥ | dadhāsi ratnaṃ draviṇaṃ ca dāśuṣe 'gne sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava ||

13.6.5

yasmai tvaṃ sudraviṇo dadāśo 'nāgās tvam adite sarvatātā | yaṃ bhadreṇa śavasā codayāsi prajāvanto rādhasā te syāma ||

13.6.6

sa tvam agne saubhagatvasya vidvān asmākam āyuḥ pra tireha deva | tan no mitro varuṇo māmahantām aditiḥ sindhuḥ pṛthivī uta dyauḥ ||

13.7.1

kim indrasya parihitaṃ kim agneḥ kiṃ viṣṇos tvaṣṭur varuṇasya vāsaḥ | bṛhaspater uta somasya rājñaḥ kiṃ vasānā maruto varṣayantu ||

13.7.2

dhātū rudrasya kiṃ vāyor vājināṃ vasanaṃ mahat | kiṃ pūṣā brahmaṇaspatir viśve devāś ca bibhrati ||

13.7.3

kiṃ devānāṃ paridhānaṃ samānaṃ yasminn eṣāṃ sāṃmanasyaṃ babhūva | kva rātrī niviśate kvāhaḥ kvedam abhraṃ bhavati yat sameti vyeti ca ||

13.7.4

katamenāpo divam udvahanti kaḥ samenodayanena netā | vātasya tvā vidyutāṃ stanayitnur apāṃ pṛcchāmy ayanāny agneḥ ||

13.7.5

pṛcchāmi tvā pṛṣatīṃ rohiṇīṃ ca vatsaṃ pṛcchāmi saha mātaraṃ tvā | indraṃ tvānu pṛcchāmi sākṣāt sabhānāṃ ca sabhāpatim ||

13.7.6

ko vayasām adadhān nāmāni kaḥ paśūnāṃ kaḥ sarpāṇāṃ devajanā ya āsan | ko 'sya jantor adadhād brūhi nas tat ||

13.7.7

kati rohāḥ svar ā rohayanti yebhī rohito divam āruroha | rāṣṭrabhṛtaḥ kṣatrabhṛto vasubhṛto vasudānavo vasuyavaḥ ||

13.7.8

kaś caturdhā vi kramate mahitvā kaṃ rakṣanti kavayo 'pramādam | puruṣaṃ tvānu pṛcchāmi sākṣān mṛtyor aṅgāni kati tāni vettha ||

13.7.9

yaṃ siṣeva vṛṣabhaś carṣaṇīṇām indro vajram ahīnā spardhamānaḥ | yena vṛtraṃ maghavā saṃpipeśa taṃ naḥ pra brūhi yadi taṃ pravettha ||

13.7.10

kaḥ parvatānām adadhān nāmāni ko vanaspatīnām adadhād oṣadhīnām | pṛcchāmi tvā bhuvanasya nābhiṃ gāṃ tvā pṛcchāmi katamāni sākṣāt ||

13.8.1

devatalpā devakośāḥ kveha tān naḥ pra brūhi yadi tān pravettha | pṛcchāmi tvā garagiraḥ kiyanto yebhyo 'gnir havyaṃ vahati prajānan hutaṃ martyair amṛto martyebhyaḥ ||

13.8.2

svapne ya ekas tamasā sahaity aṅgāni gṛhṇan puruṣasya cakṣuḥ | sa prātar eti tamasā punaḥ sa hā jyotir eti kva sadadeti ||

13.8.3

vratapatim adhipatiṃ madhukṛtā madhupatim | devāṃs tvā sarvān pṛcchāmy ahutādaś ca te kati ||

13.8.4

ko 'ntarikṣāt pari paśyatīdaṃ yasmād agra indriyaṃ saṃbabhūva | mahat sa kasmād abhayaṃ bibhāya kasya yuktasyāsyā srakvāl lohitaṃ parāpatat tat kveha ||

13.8.5

ittham eke pravrajantīttham eke dakṣiṇāḥ pratyañca udañcaḥ prāñco 'bhi vrajanty eke | teṣāṃ sarveṣām iha saṅgatiḥ sākaṃ sa eko bhūtaś carati prajānan ||

13.9.1

marīcir āsīt sā manasaḥ sam abhavat | sā pravīyata sā garbham adhatta | sa garbho 'vardhata sa vṛddho 'bravīj jāyā iti | tasyai prajāpatir ajuhot svadhiṣṭhānā ceti svadhicaraṇā ceti | prajāpatiḥ sasṛje kapāle vijihīthāṃ mā mā saṃ tāptaṃ mahāntaṃ lokam abhipaśyamāne so 'jāyata tasya jātasya dyāvāpṛthivī pārśve āstāṃ samudrau kukṣī sūryācandramāsāv akṣī virāṭ śiraḥ | tasmāj jātāt sarve pāpmāno vijante sarve asmāt pāpmāno vijante ya evaṃ veda ||