Kāṇḍa 14
Ancient Anonymous (Vedic) Sanskrit14.1.1
endro bāhubhyām abharac cikitvān apo devīr varuṇāya prajānan | tam ādityā abhy aṣiñcanta sarve rājānam ugraṃ bṛhate raṇāya tā na āpo rājasūyā avantu ||
14.1.2
hiraṇyavarṇā iti catasraḥ ||
14.1.6
apo devīr madhumatīr agṛhṇata- -ūrjasvatī rājasūyā mayobhuvaḥ | yābhir mitrāvaruṇāv abhyasiñcan tāḥ (…) ||
14.1.7
varuṇena preṣitā yanti śubhrā utsaṃ devīr dadhate yā hiraṇyayam | yā brahmaṇā punate saṃvidānās tāḥ (…) ||
14.1.8
apaḥ samudrād divam ud vahanti divas pṛthivīm abhi yāḥ sṛjanti | yābhir īśānā marutaś caranti tāḥ (…) ||
14.1.9
yā amṛtaṃ bibhrati yā madhu priyaṃ yā agṛbhṇan ṛṣayo devasakhye | yābhir indram aty anayann arātīs tāḥ (…) ||
14.1.10
yā jīvadhanyā dhanam utpṛṇanti devāyate dāśuṣe martyāya | yāsāṃ payo akṣitam akṣitānāṃ tāḥ (…) ||
14.2.1
hiraṇyaupaśā dhvajanīḥ punānā yāḥ samudram abhyarcanti dhenavaḥ | yāḥ parjanyo vahaty antarikṣe tāḥ (…) ||
14.2.2
rathantare bṛhati gīyamāne kṣatraṃ jinvanti pra tiranty āyuḥ | yābhis trayān vājino vājayanti tāḥ (…) ||
14.2.3
yābhiḥ saha vṛtrahā somam indro vasor īśāno apibat sutasya | yāḥ sapta ṛṣayaḥ kavayaḥ punanti tāḥ (…) ||
14.2.4
sapta ṛṣayo bharatam abhy aṣiñcann āsmin rāṣṭram adadhur dakṣiṇāvat | prajāyai manum asumavanta devās tāḥ (…) ||
14.2.5
yābhir yajñaṃ prāñcam ukṣayanti dhīrā yābhiḥ somaṃ madhupṛcaṃ punanti | yābhir idaṃ jīvati viśvam ejat tāḥ (…) ||
14.2.6
yāsāṃ stokā madhumayā babhūvur ghṛtaṃ saṃjñānaṃ madhu pinvate yāḥ | yāḥ soma āpaḥ praṇayanti brahmaṇā tāḥ (…) ||
14.2.7
yāsāṃ pador ājyaṃ vājinaṃ tu somasya prasavam anu yāḥ pavante | antarvatīs taruṇavatsā ghṛtācīs tā na āpo rājasūyā avantu ||
14.2.8
ajījananta matayaḥ svarvida ā brahmaṇā sūktadheyāny aguḥ | asūṣuta rājasūyāḥ payāṃsi prāsāvīd devaḥ savitā bhuvanāni viśvā ||
14.2.9
somo rājā bhavo rājā paśupatiḥ paśūnāṃ varuṇo dhṛtavrataḥ | ye rājasūye asūyanta devās te te kṣatraṃ dadhatv āyur ojaḥ ||
14.2.10
āsthād ud asthād ajaniṣṭa vipro mṛdho vy āsthad aśasīta bāhū | āre avādhiṣṭa nirṛtiṃ parācaiḥ samapṛkta raśmibhiḥ sūryaś ca ||
14.3.1
apaśyaṃ tvāvarohantaṃ divataḥ pṛthivīm iva | apaśyam asyantaṃ rudraṃ nīlagrīvaṃ śikhaṇḍinam ||
14.3.2
diva ugro 'vārukṣat praty aṣṭhād bhūmyām adhi | janāsaḥ paśyatemaṃ nīlagrīvaṃ vilohitam ||
14.3.3
eṣa aity avīrahā rudro jalāṣabheṣajī | vi te kṣepam anīnaśad vātīkāro vy etu te ||
14.3.4
namas te bhava bhāmāya namas te bhava manyave | namas te astu bāhūbhyām uto ta iṣave namaḥ ||
14.3.5
yām iṣaṃ giriśanta haste bibharṣy astave | śivāṃ giriśa tāṃ kṛṇu mā hiṃsīḥ puruṣān mama ||
14.3.6
śivena vacasā tvā giriśācchā vadāmasi | yathā naḥ sarvam ij jagad ayakṣmaṃ sumano asat ||
14.3.7
yā ta iṣuḥ śivatamā śivaṃ babhūva te dhanuḥ | śivā śaravyā yā tava tayā no mṛḍa jīvase ||
14.3.8
yā te rudra śivā tanūr aghorāpāpakāśinī | tayā nas tanvā śantamayā giriśantābhi cākaśa ||
14.3.9
asau yas tāmro aruṇa uta babhrur vilohitaḥ | ye ceme abhito rudrā dikṣu śritāḥ sahasraśo 'vaiṣāṃ heḍa īmahe ||
14.3.10
adṛśaṃ tvāvarohantaṃ nīlagrīvaṃ vilohitam | uta tvā gopā adṛśann uta tvodāhāryaḥ | uto tvā viśvā bhūtāni tasmai dṛṣṭāya te namaḥ ||
14.4.1
namo 'stu nīlaśikhaṇḍāya sahasrākṣāya vājine | atho ye asya satvānas tebhyo 'ham akaraṃ namaḥ ||
14.4.2
namāṃsi ta āyudhāya- -anātatāya dhṛṣṇave | ubhābhyām akaraṃ namo bāhubhyāṃ tava dhanvane ||
14.4.3
pra muñca dhanvanas pary ubhayor ātnyor jyām | yāś ca te hasta iṣavaḥ parā tā bhagavo vapa ||
14.4.4
avatatya dhanus tvaṃ sahasrākṣa śateṣudhe | niśīrya śalyānāṃ mukhā śivo naḥ śambhur ā cara ||
14.4.5
vijyaṃ dhanuḥ śikhaṇḍino viśalyo bāṇavām̐ uta | aneśann asyeṣavaḥ śivo asya niṣaṅgatiḥ ||
14.4.6
pari te dhanvano hetir asmān vṛṇaktu viśvataḥ | atho ya iṣudhis tava- -āre asmin ni dhehi tam ||
14.4.7
yā te hetir mīḍhuṣṭama haste babhūva te dhanuḥ | tayā tvaṃ viśvato asmān ayakṣmayā pari bhuja ||
14.5.1
supārśvā kāmadughā na āgañ chataudanā payasā pinvamānā | ūrjaṃ duhānā anapasphurantī yajamānasya pra tiranty āyuḥ ||
14.5.2
gṛbhṇāmi medhyām uśatīṃ svastaya ūrjasvatīm anamīvāṃ svādhyām | viśvo loko mama deveṣv astu śataudanāṃ śraddadhānaḥ pacāmi ||
14.5.3
badhāna devīm abhi dhehi muñjatīṃ śataudanāṃ kāmadughā hy eṣā | maināṃ hiṃsīr aśmanā jahṛṣāṇo 'py etu devām̐ ati gacchati dviṣaḥ ||
14.5.4
ā rabhasva brahmaṇā vaiśvadevīṃ śataudanāṃ śatapāpmāno asyāḥ | samarpayann aśmanā parvatena svargaṃ lokam adhi rohayainam ||
14.5.5
dhṛṣṇu hy enāṃ vikṛtā vikṛntann apaghnaṃś carmerayā saṃ sṛjainām | virājo duhiterayā samaktā kāmaṃ kāmaṃ yajamānāya duhām ||
14.5.6
yathāparu viśasannāti maṃsthāḥ kṛṇuṣvā me nāvadheyāni pṛthak | agan devān mānuṣī yā purābhūc chataudanā pururūpā suvarṇā ||
14.5.7
dvipād dvihastaḥ puruṣo mahādamo vanaspatiṃ bibharti sāyakāgram | tena parūṃṣi pravidvān aghnyāyāḥ śataudanāṃ devīṃ śatadhā vy asya ||
14.5.8
etaṃ bradhnaṃ carmaṇaḥ kṛnta sādhu tam u pramāya śatadhā vy asya | sam ut sṛjann avadhānāni sarvā rāyaspoṣaṃ yajamānāya dhehi ||
14.5.9
ṛcā kumbhīm adhy agnau śrayāmi bhūmyāṃ tvā bhūmim adhi dhārayāmi | apo māṃsaṃ bibhratī mā vyathiṣṭhā mā tvā vadhiṣur menibhiḥ piśācāḥ ||
14.5.10
ūrdhva prehi mā saṃ vikthā vy asya rajo antaram | rakṣāṃsi sarvā tīrtvā- -athā roha divaṃ tvam ||
14.6.1
divaṃ prehi śataudane sahasrasyāyanaṃ bhava | ayutaṃ prayutaṃ bhava- -akṣitir bhavatāt tvaṃ svargaṃ lokam āruhaḥ ||
14.6.2
śataudanāṃ śatadhā bhakṣayanti śataṃ rohān rohati yo dadāti | vāmadevyaṃ naudhasam asyāḥ pakṣau tṛtīye nāke adhi viṣṭapi śritā ||
14.6.3
śataudanāṃ śatadhā kalpamānā śataṃ rūpāṇi kṛṇute svaryatī | sā no devī suhavā śarma yacchatv atho mṛḍātīdṛśe ||
14.6.4
śataudanā dvādaśāhena saṃmitā śataṃ pṛṣṭhāni sasṛje svaryatī | sarvān yajñān pariyatī parastāt sā dātāraṃ rāyaspoṣe dadhātu ||
14.6.5
abhi prehi śataudana ījānān somasatvanaḥ | yajñāṃs tvaṃ sarvān āptvā kāmaprasyāyanaṃ bhava ||
14.6.6
abhi prehi śataudane yajñenāyajvanas tara | ā devayūn arūruho yatrādas tridivaṃ divaḥ ||
14.6.7
īrāpadī prathamā śataudanā satyaṃ ha madhyam amṛtaṃ śiras tava | ubhe devī rodasī ā pṛṇāsi ||
14.6.8
ṛtaṃ ha śroṇī uta sakthau tanvā- -ojo ha bāhū uta tad balāya kam | anuṣṭhu jaṭharam ād u pārśve sarvām̐l lokāṃ chataudanā samāpa ||
14.6.9
cakṣuṣmatī prathamā śataudanā sūryo ha cakṣur uta candramās tava | viśvair devair ṛtubhiḥ saṃvidānā sā dātāraṃ tṛptyā tarpayāsi ||
14.6.10
śataṃ payāṃsi śatam asyā vatsāḥ śatadhā pakvāṃ vi bhajanty enām | sapta lokā divy ārpitā ye tāṃ jigetha prathamā śataudane ||
14.7.1
sahasreṇa śatamānā yad eṣi lokāṃ jigetha prathamā śataudane | sarvavedasam uta vājapeyaṃ sarvām̐l lokāṃ chataudanā samāpa ||
14.7.2
indraḥ papāta prathamaḥ śataudanāṃ sapta ṛṣibhyaḥ sumanasyamānaḥ | tayāsurāṇāṃ balam oja ā dade tayā ruroha viṣṭapo devalokān ||
14.7.3
viśvāmitro 'yaṃ jamadagnir atrir bharadvājo gotamo 'yaṃ vasiṣṭhaḥ | idaṃ pakvaṃ kaśyapasaptamāḥ prāśnantu prathamāḥ śataudanām ||
14.7.4
jyotiṣmatī prathamā śataudanā trīṇi jyotīṃṣi kṛṇute svar yatī | tāṃ dātāra upa jīvanti yatra tatra devaiḥ sadhamādaṃ madanti ||
14.7.5
chandaḥpakṣā bṛhatī śataudanā trīṇi cchandāṃsi sasṛje svar yatī | ṛtūṇām adhirājaṃ saṃvatsaraṃ patim asyā vindan ||
14.7.6
atikramyāgniṣṭomam atirātraṃ śataudane | yajñāṃs tvaṃ sarvān āptvā cityam agniṃ vy aśnuhi ||
14.7.7
aśvamedhyam atikramya dvādaśāhaṃ śataudane | trirātraṃ sāhnam āptvā vājapeyena kalpate ||
14.7.8
ye sahasrair ījānā agnihotrahutaś ca ye | yajñair ye sarvair ījānās tān āpnoti śataudanā ||
14.7.9
śaṃ te parūṃṣi subhage dadhāmi śaṃ te māṃsāny attathā bhavanti | asthi yat te śamitā śaśāra tat te tvaṣṭā vihṛtaṃ niṣ kṛṇotu ||
14.7.10
ye yajñena jitā lokā yā nu cchandāṃsi bhejire | sarvāṃs tām̐l lokān āpnoti yo dadāti śataudanām ||
14.8.1
iṣirā yoṣā yuvatīr damūnā rātrī devasya savitur bhagasya | aśvakṣatā suhavā saṃbhṛtaśrīr ā paprau dyāvāpṛthivī mahitvā ||
14.8.2
ava viśvāny aruhad gabhīrā- -udvarṣiṣṭham aruhad aśramiṣṭhā | uśatī rātry anu sānu bhadrād vi tiṣṭhate mitra iva svadhābhiḥ ||
14.8.3
narye vandye subhage sujāta ā cāgan rātri sumanā iha syām | asmāṃs trāyasva naryāṇi jātā- -aśvyā yāni gavyāni puṣṭā ||
14.8.4
siṃhasya rātry uśatī piśasya vyāghrasya dvīpino varca ā dade | aśvasya bradhnaṃ puruṣasya māyaṃ puru rūpāṇi kṛṇuṣe vibhātī ||
14.8.5
śivāṃ rātrim ahni sūryaṃ ca himasya mātā suhavā no astu | asya stomasya subhage ni bodha yena tvā vande viśvāsu dikṣu ||
14.8.6
stomasya no vibhāvari rātri rājeva joṣasai | asāma sarvavīrā bhavāma sarvavedaso vyucchantīr anūṣasaḥ ||
14.8.7
śamyā ha nāma dadhiṣe mama dipsanti ye dhanā | rātrīha tān asad apa- -atha steno na vidyate atha ripur na vidyate ||
14.8.8
bhadrāsi rātri camaso na piṣṭo viśvaṃ gorūpaṃ yuvatir bibharṣi | cakṣuṣmatī me mṛśatī vapūṃṣi prādityān divyān rukmām̐ amukthāḥ ||
14.8.9
yo adya stena āyaty aghāyur martyo ripuḥ | rātrī tasya pratītya pra grīvā pra śiro hanat ||
14.8.10
pra pādau na yathāyati pra hastau na yathāśiṣat | yo malimlar upāyati sa saṃpiṣṭo apāyati | apāyati sv apāyati śuṣke sthāṇāv apāyata ||
14.9.1
andhaṃ rātri tiṣṭhadhūmam aśīrṣāṇam ahiṃ kṛṇu | akṣau vṛkasya nir jahy ā stenaṃ drupade jahi ||
14.9.2
ye te rātry anaḍvāhas tīkṣṇaśṛṅgāḥ svāśavaḥ | tebhir no adya pāraya- -ati durgāṇi viśvahā ||
14.9.3
rātriṃ rātrim ariṣyantas tarema tanvā vayam | gambhīram aplavā iva na tareyur arātayaḥ ||
14.9.4
yathā śāmyākaḥ prapatan predivān nānu vidyate | evā rātri pra pātaya yo asmām̐ abhy aghāyati ||
14.9.5
apa stenaṃ vāsomathaṃ goajam uta taskaram | atho yo arvataḥ śiro +'bhidhāya ninīṣati ||
14.9.6
yad adya rātri subhage vibhajanty ayovasu | yad ehy asmān bhrājaya- -athed anyān upāyasi ||
14.9.7
uṣase naḥ pari dehi sarvān rātry anāgasaḥ | uṣā no ahna ā bhajād ahas tubhyaṃ vibhāvari ||