Hymn 6

6. Hymnus in honorem Beatissimorum Martyrum Fructuosi Episcopi Ecclesiae Tarraconensis, et Augurii et Eulogii Diaconorum. Felix Tarraco, Fructuose, vestris

attollit caput ignibus coruscum

Levitis geminis procul relucens.

Hispanos Deus aspicit benignus,

arcem quandoquidem potens Hiberam

trino martyre Trinitas coronat.

ardens Augurius capessit aethram,

nec non Eulogius simul supernum 1

Christi lucidus ad sedile tendit.

dux et praevius et magister illis

ad tantum decus ex episcopali

clarus nomine Fructuosus ibat,

accitus quia praesidis repente

iussu venerat ad forum sacerdos

Levitis comitantibus duobus.

inde ad carceream viros catenam

pastus sanguine carnifex trahebat;

gaudet currere Fructuosus ultro.

ac, ne quis socios timor feriret,

praeceptor vehemens eundo firmat

incenditque fidem calore Christi.

‘mecum state, viri. vocat cruentus

ad poenam coluber Dei ministros;

ne mors terreat; est parata palma.

carcer Christicolis gradus coronae est,

carcer provehit ad superna caeli,

carcer conciliat Deum beatis.’

his dictis adeunt specum reorum,

exercent ibi mysticum lavacrum,

et purgamen aquae stupent tenebrae.

sex hic continuis latent diebus,

tandem stant trucis ad tribunal hostis:

fratres tergeminos tremunt catastae.

iudex Aemilianus inminebat

atrox, turbidus, insolens, profanus;

aras daemonicas coli iubebat.

tu, qui doctor, ait, ‘seris novellum

commenti genus, ut leves puellae

lucos destituant, Iovem relinquant,

damnes, si sapias, anile dogma.

iussum est Caesaris ore Gallieni,

quod princeps colit, ut colamus omnes.’

haec fanti placidus refert sacerdos:

‘aeternum colo principem dierum,

factorem dominumque Gallieni,

et Christum Patre prosatum perenni,

cuius sum famulus gregisque pastor.’

subridens ait ille: iam fuisti.

nec differt furor aut refrenat iram,

saevis destinat ignibus cremandos.

exultant prohibentque flere vulgum.

quosdam de populo videt sacerdos

libandum sibi poculum offerentes:

ieiunamus, ait; ‘recuso potum:

nondum nona diem resignat hora;

numquam eonviolabo ius dicatum,

nec mors ipsa meum sacrum resolvet.

sic Christus sitiens crucis sub hora

oblatum sibi poculum recusans

nec libare volens sitim peregit.’

intrant interea locum rotunda

conclusum cavea, madens ferarum

multo sanguine quem furor frequentat,

cum spectacula perstrepunt cruenta

ac vilis gladiator ense duro

percussus cadit et fremit voluptas.

hic flammante pyra niger minister

ardens supplicium parare iussus

construxit facibus rogum supremis,

qui, dum corpora concremanda 1 solvit,

ferventes animas amore lucis

fracto carceris expediret antro.

certant officiis pii sodales:

plantis calciamenta dissolutis

pronus detrahere studebat unus,

sed sanctus vetat ora Fructuosus

inclinata premi: facessite, inquit,

‘nec nostram gravet obsequella mortem.

atquin ipse meos pedes resolvam,

ne vestigia praepedita vinclis

tardis gressibus inruant in ignem.

cur lamenta rigant genas madentes?

cur vestri memor ut fiam rogatis?

cunctis pro populis rogabo Christum.’

vix haec ediderat, relaxat ipse

indumenta pedum, velut Moyses

quondam fecerat ad rubum propinquans.

non calcare sacram cremationem

aut adstare Deo prius licebat

quam vestigia pura Agerentur.

stabat calce mera: resultat ecce

caelo spiritus et serit loquellam,

quae cunctos tremefecit audientes:

‘non est, credite, poena quam videtis,

quae puncto tenui citata transit,

nec vitam rapit illa, sed reformat.

felices animae, quibus per ignem

celsa scandere contigit Tonantis,

quas olim fugiet perennis ignis.’

haec inter rapidis focos crepantes

intrant passibus et minantur ipsis

flammarum trepidantibus caminis.

nexus denique, qui manus retrorsus

in tergum revocaverant revinctas,

intacta cute decidunt adusti.

non ausa est cohibere poena palmas

in morem crucis ad Patrem levandas;

solvit bracchia, quae Deum precentur.

priscorum specimen trium putares,

quos olim Babylonicum per ignem

cantantes stupuit tremens tyrannus.

illis sed pia flamma tunc pepercit

nondum tempore passionis apto,

nec mortis decus inchoante Christo.

hos cum defugeret vaporus ardor,

orant ut celer ignis advolaret

et finem daret anxiis periclis.

exorata suos obire tandem

maiestas famulos iubet caducis

missos corporibus sibique reddi.

vidit praesidis ex domo satelles

caelum martyribus patere apertum

insignesque viros per astra ferri.

quin et filiolae monens erili

ostendit sceleris notam paterni,

caelo vivere quos forum peremit.

haec tum virginitas palam videre

per sudum meruit parente caeco,

ut crimen domini domus timeret.

tum de corporibus sacris favillae

et perfusa mero leguntur ossa,

quae raptim sibi quisque vindicabat.

fratrum tantus amor domum referre

sanctorum cinerum dicata dona

aut gestare sinu fidele pignus.

sed ne reliquias resuscitandas

et mox cum domino simul futuras

discretis loca dividant sepulcris,

cernuntur niveis stolis amicti,

mandant restitui cavoque claudi

mixtim marmore pulverem sacrandum.

o triplex honor, o triforme culmen,

quo nostrae caput excitatur urbis,

cunctis urbibus eminens Hiberis!

exultare tribus libet patronis,

quorum praesidio fovemur omnes

terrarum populi Pyrenearum.

circumstet chorus ex utroque sexu;

heros, virgo, puer, senex, anulla,

vestrum psallite rite Fructuosum.

laudans Augurium resultet hymnus

mixtis Eulogium modis coaequans;

reddamus paribus pares camenas.

hinc aurata sonent in arce tecta,

blandum litoris extet inde murmur,

et carmen freta feriata pangant.

olim tempus erit ruente mundo,

cum te, Tarraco, Fructuosus acri

solvet supplicio tegens ab igni.

fors dignabitur et meis medellam

tormentis dare prosperante Christo,

dulces hendecasyllabos revolvens.