Book 4

10. Satura X omnibus in terris, quae sunt a Gadibus usque

Auroram et Gangen, pauci dinoscere possunt

vera bona atque illis multum diversa, remota

erroris nebula, quid enim ratione timemus

aut cupimus? quid tam dextro pede, concipis, ut te

conatus non paeniteat votique peracti?

evertere domos totas optantibus ipsis

di faciles, nocitura toga, nocitura petuntur

militia; torrens dicendi copia multis

et sua mortifera est facundia, viribus ille

confisus periit admirandisque lacertis,

sed plures nimia congesta pecunia cura

strangulat et cuncta exuperans patrimonia census

quanto delphinis ballaena Britannica maior,

temporibus diris igitur iussuque Neronis

Longinum et magnos Senecae praedivitis hortos

clausit et egregias Lateranorum obsidet aedes

tota cohors: rarus venit in cenacula miles.

pauca licet portes argenti vascula puri

nocte iter ingressus, gladium centumque timebis

et motae ad lunam trepidans harundinis umbram

cantabit vacuus coram latrone viator.

Prima fere vota et cunctis notissima templis

divitiae, crescant ut opes, ut maxima toto

nostra sit arca foro. sed nulla aconita bibuntur

fictilibus: tunc illa time, cum pocula sumes

geminata et lato Setinum ardebit in auro.

iamne igitur laudas quod de sapientibus alter

ridebat, quotiens de limine moverat unum

protuleratque pedem, flebat contrarius auctor?

sed facilis cuivis rigidi censura cachinni:

mirandum est unde ille oculis suffecerit umor.

perpetuo risu pulmonem agitare solebat

Democritus, quamquam non essent urbibus illis

praetextae trabeae fasces lectica tribunal;

quid si vidisset praetorem curribus altis

extantem et medii sublimem pulvere circi

in tunica Iovis et pictae Sarrana ferentem

ex umeris aulaea togae magnaeque coronae

tantum orbem, quanto cervix non sufficit ulla?

quippe tenet sudans hanc publicus et, sibi consul

ne placeat, curru servus portatur eodem,

da nunc et volucrem, sceptro quae surgit eburno,

illinc cornicines, hinc praecedentia longi

agminis officia et niveos ad frena Quirites,

defossa in loculos quos sportula fecit amicos,

tunc quoque materiam risus invenit ad omnis

occursus hominum, cuius prudentia monstrat

summos posse viros et magna exempla daturos

vervecum in patria crassoque sub aere nasci.

ridebat curas nec non et gaudia vulgi,

interdum et lacrimas, cum Fortunae ipse minaci

mandaret laqueum mediumque ostenderet unguem.

Ergo supervacua aut quae perniciosa petuntur

propter quae fas est genua incerare deorum!

quosdam praecipiat subiecta potentia magnae

invidiae, mergit longa atque insignis honorum

pagina, descendunt statuae restemque sequuntur,

ipsas deinde rotas bigarum inpacta securis

caedit et inmeritis franguntur crura caballis;

iam strident ignes, iam follibus atque caminis

ardet adoratum populo caput et crepat ingens

Seianus, deinde ex facie toto orbe secunda

fiunt urceoli pelves sartago matellae.

pone domi laurus, duc in Capitolia magnum

cretatumque bovem! Seianus ducitur unco

spectandus, gaudent omnes: ‘quae labra, quis illi

vultus erat! numquam, si quid mihi credis, amavi

hunc hominem, sed quo cecidit sub crimine? quisnam

delator? quibus indicibus, quo teste probavit?’

‘ nil horum; verbosa et grandis epistula venit

a Capreis.’ bene habet, nil plus interrogo. Sed quid

turba Remi? sequitur fortunam ut semper et odit

damnatos, idem populus, si Nortia Tusco

favisset, si oppressa foret secura senectus

principis, hac ipsa Seianum diceret hora

Augustum, iam pridem, ex quo suffragia nulli

vendimus, effudit curas; nam qui dabat olim

imperium fasces legiones omnia, nunc se

continet atque duas tantum res anxius optat,

panem et circenses. Perituros audio multos.

nil dubium, magna est fornacula. ‘pallidulus mi

Bruttidius meus ad Martis fuit obvius aram;

quam timeo, victus ne poenas exigat Aiax,

ut male defensus.’ ‘curramus praecipites et

dum iacet in ripa, calcemus Caesaris hostem.’

‘sed videant servi, ne quis neget et pavidum in ius

cervice obstricta dominum trahat.’ Hi sermones

tunc de Seiano, secreta haec murmura vulgi,

visne salutari sicut Seianus, habere

tantundem, atque illi summas donare curules,

illum exercitibus praeponere, tutor haberi

principis angusta Caprearum in rupe sedentis

cum grege Chaldaeo? vis certe pila cohortes

egregios equites et castra domestica; quidni

haec cupias? et qui nolunt occidere quemquam,

posse volunt, sed quae praeclara et prospera tanti,

ut rebus laetis par sit mensura malorum?

huius qui trahitur praetextam sumere mavis,

an Fidenarum Gabiorumque esse potestas

et de mensura ius dicere, vasa minora

frangere pannosus vacuis aedilis Vlubris?

ergo quid optandum foret ignorasse fateris

Seianum; nam qui nimios optabat honores

et nimias poscebat opes, numerosa parabat

excelsae turris tabulata, unde altior esset

casus et inpulsae praeceps inmane ruinae.

quid Crassos, quid Pompeios evertit et illum,

ad sua qui domitos deduxit flagra Quirites?

summus nempe locus nulla non arte petitus,

magnaque numinibus vota exaudita malignis.

ad generum Cereris sine caede ac vulnere pauci

descendunt reges et sicca morte tyranni.

Eloquium ac famam Demosthenis aut Ciceronis

incipit optare et totis quinquatribus optat

quisquis adhuc uno parcam colit asse Minervam,

quem sequitur custos augustae vernula capsae.

eloquio sed uterque perit orator, utrumque

largus et exundans leto dedit ingenii fons.

ingenio manus est et cervix caesa, nec umquam

sanguine causidici maduerunt rostra pusilli.

o fortunatam natam me consule Romam:

Antoni gladios potuit contemnere, si sic

omnia dixisset, videnda poemata malo

quam te, conspicuae divina Philippica famae,

volvens a prima quae proxima, saevus et illum

exitus eripuit, quem mirabantur Athenae

torrentem et pleni moderantem frena theatri.

dis ille adversis genitus fatoque sinistro,

quem pater ardentis massae fuligine lippus

a carbone et forcipibus gladiosque paranti

incude et luteo Vulcano ad rhetora misit.

Bellorum exuviae, truncis adfixa tropaeis

lorica et fracta de casside buccula pendens

et curtum temone iugum victaeque triremis

aplustre et summo tristis captivus in arcu

humanis maiora bonis creduntur. ad hoc se

Romanus Graiusque et barbarus induperator

erexit, causas discriminis atque laboris

inde habuit; tanto maior famae sitis est quam

virtutis, quis enim virtutem amplectitur ipsam,

praemia si tollas? patriam tamen obruit olim

gloria paucorum et laudis titulique cupido

haesuri saxis cinerum custodibus, ad quae

discutienda valent sterilis mala robora fici,

quandoquidem data sunt ipsis quoque fata sepulcris.

Expende Hannibalem; quot libras in duce summo

invenies? hic est, quem non capit Africa Mauro

percussa oceano Niloque admota tepenti,

rursus ad Aethiopum populos aliosque elephantos!

additur imperiis Hispania, Pyrenaeum

transilit; opposuit natura Alpemque nivemque:

diducit scopulos et montem rumpit aceto,

iam tenet Italiam, tamen ultra pergere tendit:

acti, inquit, ‘nihil est, nisi Poeno milite portas

frangimus et media vexillum pono Subura.’

o qualis facies et quali digna tabella,

cum Gaetula ducem portaret belua luscum!

exitus ergo quis est? o gloria, vincitur idem

nempe et in exilium praeceps fugit atque ibi magnus

mirandusque cliens sedet ad praetoria regis,

donec Bithyno libeat vigilare tyranno,

finem animae, quae res humanas miscuit olim,

non gladii, non saxa dabunt nec tela, sed ille

Cannarum vindex et tanti sanguinis ultor

anulus, i demens et saevas curre per Alpes,

ut pueris placeas et declamatio fias!

Unus Pellaeo iuveni non sufficit orbis;

aestuat infelix angusto limite mundi

ut Gyarae clausus scopulis parvaque Seripho;

cum tamen a figulis munitam intraverit urbem,

sarcophago contentus erit. mors sola fatetur

quantula sint hominum corpuscula. creditur olim

velificatus Athos et quidquid Graecia mendax

audet in historia, constratum classibus isdem

suppositumque rotis solidum mare, credimus altos

defecisse amnes epotaque flumina Medo

prandente et madidis cantat quae Sostratus alis;

ille tamen qualis rediit Salamine relicta,

in Corum atque Eurum solitus saevire flagellis

barbarus Aeolio numquam hoc in carcere passos,

ipsum conpedibus qui vinxerat Ennosigaeum:

mitius id sane, quod non et stigmate dignum

credidit; huic quisquam vellet servire deorum?

sed qualis rediit? nempe una nave, cruentis

fluctibus ac tarda per densa cadavera prora,

has totiens optata exegit gloria poenas.

Da spatium vitae, multos da, Iuppiter, annos :

hoc recto vultu, solum hoc, et pallidus optas,

sed quam continuis et quantis longa senectus

plena malis! deformem et taetrum ante omnia vultum

dissimilemque sui, deformem pro cute pellem

pendentisque genas et talis aspice rugas

quales, umbriferos ubi pandit Thabraca saltus,

in vetula scalpit iam mater simia bucca.

plurima sunt iuvenum discrimina; pulchrior ille

hoc atque ille alio, multum hic robustior illo:

una senum facies, cum voce trementia membra

et iam leve caput madidique infantia nasi,

frangendus misero gingiva panis inermi;

usque adeo gravis uxori natisque sibique,

ut captatori moveat fastidia Cosso,

non eadem vini atque cibi torpente palato

gaudia, nam coitus iam longa oblivio, vel si

coneris, iacet exiguus cum ramice nervus

et quamvis tota palpetur nocte, iacebit.

anne aliquid sperare potest haec inguinis aegri

canities? quid quod merito suspecta libido est

quae venerem adfectat sine viribus? Aspice partis

nunc damnum alterius, nam quae cantante voluptas,

sit licet eximius, citharoedo sive Seleuco

et quibus aurata mos est fulgere lacerna?

quid refert, magni sedeat qua parte theatri

qui vix cornicines exaudiet atque tubarum

concentus? clamore opus est, ut sentiat auris

quem dicat venisse puer, quot nuntiet horas.

Praeterea minimus gelido iam in corpore sanguis

febre calet sola, circumsilit agmine facto

morborum omne genus, quorum si nomina quaeras,

promptius expediam quot amaverit Oppia moechos,

quot Themison aegros autumno occident uno,

quot Basilus socios, quot circumscripserit Hirrus

pupillos; quot longa viros exorbeat uno

Maura die, quot discipulos inclinet Hamillus;

percurram citius quot villas possideat nunc

quo tondente gravis iuveni mihi barba sonabat.

ille umero, hic lumbis, hic coxa debilis; ambos

perdidit ille oculos et luscis invidet; huius

pallida labra cibum accipiunt digitis alienis,

ipse ad conspectum cenae diducere rictum

suetus hiat tantum ceu pullus hirundinis, ad quem

ore volat pleno mater ieiuna, sed omni

membrorum damno maior dementia, quae nec

nomina servorum nec vultum agnoscit amici

cum quo praeterita cenavit nocte, nec illos

quos genuit, quos eduxit, nam codice saevo

heredes vetat esse suos, bona tota feruntur

ad Phialen; tantum artificis valet halitus oris

quod steterat multis in carcere fornicis annis.

Ut vigeant sensus animi, ducenda tamen sunt

funera natorum, rogus aspiciendus amatae

coniugis et fratris plenaeque sororibus urnae.

haec data poena diu viventibus, ut renovata

semper clade domus multis in luctibus inque

perpetuo maerore et nigra veste senescant.

rex Pylius, magno si quicquam credis Homero,

exemplum vitae fuit a cornice secundae,

felix nimirum, qui tot per saecula mortem

distulit atque suos iam dextra conputat annos,

quique novum totiens mustum bibit. oro, parumper

attendas quantum de legibus ipse queratur

fatorum et nimio de stamine, cum videt acris

Antilochi barbam ardentem, cum quaerit ab omni

quisquis adest socius, cur haec in tempora duret

quod facinus dignum tam longo admiserit aevo.

haec eadem Peleus, raptum cum luget Achillem,

atque alius cui fas Ithacum lugere natantem.

incolumi Troia Priamus venisset ad umbras

Assaraci magnis sollemnibus Hectore funus

portante ac reliquis fratrum cervicibus inter

Iliadum lacrimas, ut primos edere,planctus

Cassandra inciperet scissaque Polyxena palla,

si foret extinctus diverso tempore, quo non

coeperat audaces Paris aedificare carinas,

longa dies igitur quid contulit? omnia vidit

eversa et flammis Asiam ferroque cadentem.

tunc miles tremulus posita tulit arma tiara

et ruit ante aram summi Iovis ut vetulus bos,

qui domini cultris tenue et miserabile collum

praebet ab ingrato iam fastiditus aratro.

exitus ille utcumque hominis, sed torva canino

latravit rictu quae post hunc vixerat uxor.

Festino ad nostros et regem transeo Ponti

et Croesum, quem vox iusti facunda Solonis

respicere ad longae iussit spatia ultima vitae.

exilium et carcer Minturnarumque paludes

et mendicatus victa Carthagine panis

hinc causas habuere; quid illo cive tulisset

natura in terris, quid Roma beatius umquam,

si circumducto captivorum agmine et omni

bellorum pompa animam exhalasset opimam,

cum de Teutonico vellet descendere curru?

provida Pompeio dederat Campania febres

optandas, sed multae urbes et publica vota

vicerunt: igitur Fortuna ipsius et urbis

servatum victo caput abstulit, hoc cruciatu

Lentulus, hac poena caruit ceciditque Cethegus

integer, et iacuit Catilina cadavere toto.

Formam optat modico pueris, maiore puellis

murmure, cum Veneris fanum videt, anxia mater

usque ad delicias votorum. cur tamen, inquit,

corripias? pulchra gaudet Latona Diana.

sed vetat optari faciem Lucretia qualem

ipsa habuit, cuperet Rutilae Verginia gibbum

accipere atque suum Rutilae dare. filius autem

corporis egregii miseros trepidosque parentes

semper habet; rara est adeo concordia formae

atque pudicitiae, sanctos licet horrida mores

tradiderit domus ac veteres imitata Sabinos,

praeterea castum ingenium vultumque modesto

sanguine ferventem tribuat natura benigna

larga manu (quid enim puero conferre potest plus

custode et cum natura potentior omni?),

non licet esse viro; nam prodiga corruptoris

improbitas ipsos audet temptare parentes:

tanta in muneribus fiducia, nullus ephebum

deformem saeva castravit in arce tyrannus,

nec praetextatum rapuit Nero loripedem nec

strumosum atque utero pariter gibboque tumentem.

I nunc et iuvenis specie laetare tui, quem

maiora expectant discrimina, fiet adulter

publicus et poenas metuet quascumque maritis

lex irae debet, nec erit felicior astro

Martis, ut in laqueos numquam incidat, exigit autem

interdum ille dolor plus quam lex ulla dolori

concessit: necat hic ferro, secat ille cruentis

verberibus, quosdam moechos et mugilis intrat,

sed tuus Endymion dilectae fiet adulter

matronae, mox cum dederit Servilia nummos,

fiet et illius quam non amat, exuet omnem

corporis ornatum: quid enim ulla negaverit udis

inguinibus, sive est haec Oppia sive Catulla?

deterior totos habet illic femina mores.

sed casto quid forma nocet? quid profuit immo

Hippolyto grave propositum, quid Bellorophonti?

erubuit nempe haec ceu fastidita, repulsa,

nec Stheneboea minus quam Cressa, excanduit, et se

concussere ambae, mulier saevissima tunc est,

cum stimulos odio pudor admovet. Elige quidnam

suadendum esse putes cui nubere Caesaris uxor

destinat? optimus hic et formosissimus idem

gentis patriciae rapitur miser extinguendus

Messalinae oculis; dudum sedet illa parato

flammeolo Tyriusque palam genialis in hortis

sternitur et ritu decies centena dabuntur

antiquo, veniet cum signatoribus auspex.

haec tu secreta et paucis commissa putabas?

non nisi legitime vult nubere, quid placeat dic:

ni parere velis, pereundum erit ante lucernas;

si scelus admittas, dabitur mora parvula, dum res

nota urbi et populo contingat principis aurem,

dedecus ille domus sciet ultimus; interea tu

obsequere imperio, si tanti vita dierum

paucorum, quidquid levius meliusve putaris,

praebenda est gladio pulchra haec et candida cervix.

Nil ergo optabunt homines? si consilium vis,

permittes ipsis expendere numinibus quid

conveniat nobis rebusque sit utile nostris,

nam pro iucundis aptissima quaeque dabunt di:

carior est illis homo quam sibi. nos animorum

inpulsu et caeca magnaque cupidine ducti

coniugium petimus partumque uxoris; at illis

notum qui pueri qualisque futura sit uxor.

ut tamen et poscas aliquid voveasque sacellis

exta et candiduli divina tomacula porci,

orandum est ut sit mens sana in corpore sano;

fortem posce animum mortis terrore carentem,

qui spatium vitae extremum inter munera ponat

naturae, qui ferre queat quoscumque labores,

nesciat irasci, cupiat nihil et potiores

Herculis aerumnas credat saevosque labores

et venere et cenis et pluma Sardanapalli.

monstro quod ipse tibi possis dare; semita certe

tranquillae per virtutem patet unica vitae.

nullum numen habes, si sit prudentia: nos te,

nos facimus. Fortuna, deam caeloque locamus.

11. Satura XI Atticus exinde si cenat, lautus habetur,

si Rutilus, demens, quid enim maiore cachinno

excipitur vulgi quam pauper Apicius? omnis

convictus, thermae, stationes, omne theatrum

de Rutilo; nam dum valida ac iuvenalia membra

sufficiunt galeae dumque ardent sanguine, fertur

non cogente quidem sed nec prohibente tribuno,

scripturas leges et regia verba lanistae.

multos porro vides, quos saepe elusus ad ipsum

creditor introitum solet expectare macelli,

et quibus in solo vivendi causa palato est.

egregius cenat meliusque miserrimus horum

et cito casurus iam perlucente ruina,

interea gustus elementa per omnia quaerunt

numquam animo pretiis opstantibus; interius si

adtendas, magis illa iuvant quae pluris emuntur.

ergo haut difficile est perituram arcessere summam

lancibus oppositis vel matris imagine fracta,

et quadringentis nummis condire gulosum

fictile; sic veniunt ad miscellanea ludi.

refert ergo quis haec eadem paret; in Rutilo nam

luxuria est, in Ventidio laudabile nomen

sumit, et a censu famam trahit. Illum ego iure

despiciam, qui scit quanto sublimior Atlans

omnibus in Libya sit montibus, hic tamen idem

ignoret quantum ferrata distet ab arca

sacculus. e caelo descendit γνῶθι σεαυτόν

figendum et memori tractandum pectore, sive

coniugium quaeras vel sacri in parte senatus

esse velis; neque enim loricam poscit Achillis

Thersites, in qua se traducebat Vlixes;

ancipitem seu tu magno discrimine causam

protegere adfectas, te consule, dic tibi qui sis,

orator vehemens an Curtius et Matho buccae.

noscenda est mensura sui spectandaque rebus

in summis minimisque, etiam cum piscis emetur,

ne mullum cupias, cum sit tibi gobio tantum

in loculis. quis enim te deficiente crumina

et crescente gula manet exitus, aere paterno

ac rebus mersis in ventrem faenoris atque

argenti gravis et pecorum agrorumque capacem?

talibus a dominis post cuncta novissimus exit

anulus, et digito mendicat Pollio nudo.

non praematuri cineres nec funus acerbum

luxuriae, sed morte magis metuenda senectus.

Hi plerumque gradus: conducta pecunia Romae

et coram dominis consumitur; inde ubi paulum

nescio quid superest et pallet faenoris auctor,

qui vertere solum, Baias et ad ostrea currunt,

cedere namque foro iam non est deterius quam

Esquilias a ferventi migrare Subura;

ille dolor solus patriam fugientibus, illa

maestitia est, caruisse anno circensibus uno:

sanguinis in facie non haeret gutta, morantur

pauci ridiculum et fugientem ex urbe pudorem.

Experiere hodie numquid pulcherrima dictu,

Persice, non praestem vitae tibi moribus et re,

si laudem siliquas occultus ganeo, pultes

coram aliis dictem puero, sed in aure placentas,

nam cum sis conviva mihi promissus, habebis

Euandrum, venies Tirynthius aut minor illo

hospes, et ipse tamen contingens sanguine caelum,

alter aquis, alter flammis ad sidera missus,

fercula nunc audi nullis ornata macellis.

de Tiburtino veniet pinguissimus agro

haedulus et toto grege mollior, inscius herbae

necdum ausus virgas humilis mordere salicti,

qui plus lactis habet quam sanguinis; et montani

asparagi, posito quos legit vilica fuso;

grandia praeterea tortoque calentia faeno

ova adsunt ipsis cum matribus, et servatae

parte anni quales fuerant in vitibus uvae,

Signinum Syriumque pirum, de corbibus isdem

aemula Picenis et odoris mala recentis

nec metuenda tibi, siccatum frigore postquam

autumnum et crudi posuere pericula suci.

Haec olim nostri iam luxuriosa senatus

cena fuit; Curius parvo quae legerat horto

ipse focis brevibus ponebat holuscula, quae nunc

squalidus in magna fastidit compede fossor,

qui meminit calidae sapiat quid vulva popinae.

sicci terga suis rara pendentia crate

moris erat quondam festis servare diebus

et natalicium cognatis ponere lardum

accedente nova, si quam dabat hostia, carne.

cognatorum aliquis titulo ter consulis atque

castrorum imperiis et dictatoris honore

functus ad has epulas solito maturius ibat,

erectum domito referens a monte ligonem.

cum tremerent autem Fabios durumque Catonem

et Scauros et Fabricium, rigidique severos

censoris mores etiam collega timeret,

nemo inter curas et seria duxit habendum,

qualis in Oceani fluctu testudo nataret,

clarum Troiugenis factura et nobile fulcrum;

sed nudo latere et parvis frons aerea lectis

vile coronati caput ostendebat aselli,

ad quod lascivi ludebant ruris alumni:

tales ergo cibi, qualis domus atque supellex.

Tunc rudis et Graias mirari nescius artes

urbibus eversis praedarum in parte reperta

magnorum artificum frangebat pocula miles,

ut phaleris gauderet equus caelataque cassis

Romuleae simulacra ferae mansuescere iussae

imperii fato, geminos sub rupe Quirinos,

ac nudam effigiem clipeo venientis et hasta

pendentisque dei perituro ostenderet hosti,

ponebant igitur Tusco farrata catino:

argenti quod erat, solis fulgebat in armis,

omnia tunc, quibus invideas si lividulus sis.

templorum quoque maiestas praesentior, et vox

nocte fere media mediamque audita per urbem

litore ab Oceani Gallis venientibus et dis

officium vatis pergentibus, his monuit nos,

hanc rebus Latiis curam praestare solebat

fictilis et nullo violatus Iuppiter auro.

Illa domi natas nostraque ex arbore mensas

tempora viderunt; hos lignum stabat ad usus,

annosam si forte nucem deiecerat Eurus,

at nunc divitibus cenandi nulla voluptas,

nil rhombus, nil damma sapit, putere videntur

unguenta atque rosae, latos nisi sustinet orbes

grande ebur et magno sublimis pardus hiatu

dentibus ex illis quos mittit porta Syenes

et Mauri celeres et Mauro obscurior Indus,

et quos deposuit Nabataeo belua saltu

iam nimios capitique graves, hinc surgit orexis,

hinc stomacho vires; nam pes argenteus illis,

anulus in digito quod ferreus, ergo superbum

convivam caveo, qui me sibi comparat et res

despicit exiguas, adeo nulla uncia nobis

est eboris, nec tessellae nec calculus ex hac

materia, quin ipsa manubria cultellorum

ossea. non tamen his ulla umquam obsonia fiunt

rancidula aut ideo peior gallina secatur.

sed nec structor erit cui cedere debeat omnis

pergula, discipulus Trypheri doctoris, aput quem

sumine cum magno lepus atque aper et pygargus

et Scythicae volucres et phoenicopterus ingens

et Gaetulus oryx hebeti lautissima ferro

caeditur et tota sonat ulmea cena Subura.

nec frustum capreae subducere nec latus Afrae

novit avis noster, tirunculus ac rudis omni

tempore et exiguae furtis inbutus ofellae.

plebeios calices et paucis assibus emptos

porriget incultus puer atque a frigore tutus.

non Phryx aut Lycius, non a mangone petitus

quisquam erit et magno: cum posces, posce latine.

idem habitus cunctis, tonsi rectique capilli

atque hodie tantum propter convivia pexi.

pastoris duri hic est filius, ille bubulci;

suspirat longo non visam tempore matrem,

et casulam et notos tristis desiderat haedos,

ingenui vultus puer ingenuique pudoris,

quales esse decet quos ardens purpura vestit,

nec pupillares defert in balnea raucus

testiculos, nec vellendas iam praebuit alas,

crassa nec opposito pavidus tegit inguina guto.

hic tibi vina dabit diffusa in montibus illis

a quibus ipse venit, quorum sub vertice lusit;

Forsitan expectes ut Gaditana canoro

incipiant prurire choro plausuque probatae

ad terram tremulo descendant clune puellae;

spectant hoc nuptae iuxta recubante marito,

quod pudeat narrare aliquem praesentibus ipsis,

inritamentum veneris languentis et acres

divitis urticae; maior tamen ista voluptas

alterius sexus: magis ille extenditur, et mox

auribus atque oculis concepta urina movetur.

non capit has nugas humilis domus, audiat ille

testarum crepitus cum verbis, nudum olido stans

fornice mancipium quibus abstinet, ille fruatur

vocibus obscaenis omnique libidinis arte,

qui Lacedaemonium pytismate lubricat orbem;

namque ibi fortunae veniam damus, alea turpis,

turpe et adulterium mediocribus: haec eadem illi

omnia cum faciunt, hilares nitidique vocantur,

nostra dabunt alios hodie convivia ludos,

conditor Iliados cantabitur atque Maronis

altisoni dubiam facientia carmina palmam,

quid refert, tales versus qua voce legantur?

Sed nunc dilatis averte negotia cutis

et gratam requiem dona tibi, quando licebit

per totum cessare diem. non faenoris ulla

mentio nec, prima si luce egressa reverti

nocte solet, tacito bilem tibi contrahat uxor

umida suspectis referens multicia rugis

vexatasque comas et vultum auremque calentem.

protinus ante meum quidquid dolet exue limen,

pone domum et servos et quidquid frangitur illis

aut perit, ingratos ante omnia pone sodales.

Interea Megalesiacae spectacula mappae

Idaeum sollemne colunt, similisque triumpho

praeda caballorum praetor sedet, ac mihi pace

inmensae nimiaeque licet si dicere plebis,

totam hodie Romam circus capit, et fragor aurem

percutit, eventum viridis quo colligo panni.

nam si deficeret, maestam attonitamque videres

hanc urbem veluti Cannarum in pulvere victis

consulibus, spectent iuvenes, quos clamor et audax

sponsio, quos cultae decet assedisse puellae:

nostra bibat vernum contracta cuticula solem

effugiatque togam, iam nunc in balnea salva

fronte licet vadas, quamquam solida hora supersit

ad sextam, facere hoc non possis quinque diebus

continuis, quia sunt talis quoque taedia vitae

magna: voluptates commendat rarior usus.

12. Satura XII natali, Corvine, die mihi dulcior haec lux,,

qua festus promissa deis animalia caespes

expectat, niveam reginae ducimus agnam,

par vellus dabitur pugnanti Gorgone Maura;

sed procul extensum petulans quatit hostia funem

Tarpeio servata Iovi frontemque coruscat,

quippe ferox vitulus templis maturus et arae

spargendusque mero, quem iam pudet ubera matris

ducere, qui vexat nascenti robora cornu,

si res ampla domi similisque adfectibus esset,

pinguior Hispulla traheretur taurus et ipsa

mole piger nec finitima nutritus in herba,

laeta sed ostendens Clitumni pascua sanguis

iret et a grandi cervix ferienda ministro

ob reditum trepidantis adhuc horrendaque passi

nuper et incolumem sese mirantis amici.

Nam praeter pelagi casus et fulminis ictus

evasit: densae caelum abscondere tenebrae

nube una subitusque antemnas inpulit ignis,

cum se quisque illo percussum crederet et mox

attonitus nullum conferri posse putaret

naufragium velis ardentibus, omnia fiunt

talia, tam graviter, si quando poetica surgit

tempestas, genus ecce aliud discriminis audi

et miserere iterum, quamquam sint cetera sortis

eiusdem pars dira quidem, sed cognita multis

et quam votiva testantur fana tabella

plurima; pictores quis nescit ab Iside pasci?

Accidit et nostro similis fortuna Catullo.

cum plenus fluctu medius foret alveus et iam,

alternum puppis latus evertentibus undis,

arbori incertae, nullam prudentia cani

rectoris cum ferret opem, decidere iactu

coepit cum ventis, imitatus castora, qui se

eunuchum ipse facit cupiens evadere damno

testiculi; adeo medicatum intellegit inguen.

fundite quae mea sunt, dicebat cuncta Catullus,

praecipitare volens etiam pulcherrima, vestem

purpuream teneris quoque Maecenatibus aptam,

atque alias quarum generosi graminis ipsum

infecit natura pecus, sed et egregius fons

viribus occultis et Baeticus adiuvat aer.

ille nec argentum dubitabat mittere, lances

Parthenio factas, urnae cratera capacem

et dignum sitiente Pholo vel coniuge Fusci;

adde et bascaudas et mille escaria, multum

caelati, biberat quo callidus emptor Olynthi.

sed quis nunc alius qua mundi parte, quis audet

argento praeferre caput rebusque salutem?

Iactatur rerum utilium pars maxima, sed nec

damna levant, tunc adversis urguentibus illuc

reccidit ut malum ferro summitteret; ac se

explicat angustum: discriminis ultima, quando

praesidia adferimus navem factura minorem,

i nunc et ventis animam committe dolato

confisus ligno, digitis a morte remotus

quattuor aut septem, si sit latissima, taedae;

mox cum reticulis et pane et ventre lagonae,

aspice sumendas in tempestate secures.

Sed postquam iacuit planum mare, tempora postquam

prospera vectoris fatumque valentius Euro

et pelago, postquam Parcae meliora benigna

pensa manu ducunt hilares et staminis albi

lanificae, modica nec multum fortior aura

ventus adest, inopi miserabilis arte cucurrit

vestibus extentis et quod superaverat unum

velo prora suo. iam deficientibus Austris

spes vitae cum sole redit, tunc gratus Iulo

atque novercali sedes praelata Lavino

conspicitur sublimis apex, cui candida nomen

scrofa dedit, laetis Phrygibus mirabile sumen,

et numquam visis triginta clara mamillis.

Tandem intrat positas inclusa per aequora moles

Tyrrhenamque pharon porrectaque brachia rursum

quae pelago occurrunt medio longeque relinquunt

Italiam; non sic igitur mirabere portus

quos natura dedit, sed trunca puppe magister

interiora petit, Baianae pervia cumbae,

tuti stagna sinus, gaudent ibi vertice raso

garrula securi narrare pericula nautae.

Ite igitur, pueri, linguis animisque faventes

sertaque delubris et farra inponite cultris

ac mollis ornate focos glaebamque virentem.

iam sequar et sacro, quod praestat, rite peracto

inde domum repetam, graciles ubi parva coronas

accipiunt fragili simulacra nitentia cera.

hic nostrum placabo Iovem Laribusque paternis

tura dabo atque omnis violae iactabo colores.

cuncta nitent, longos erexit ianua ramos

et matutinis operatur festa lucernis.

Nec suspecta tibi sint haec, Corvine: Catullus,

pro cuius reditu tot pono altaria, parvos

tres habet heredes, libet expectare quis aegram

et claudentem oculos gallinam inpendat amico

tam sterili; verum haec nimia est inpensa: coturnix

nulla umquam pro patre cadet, sentire calorem

si coepit locuples Gallitta et Pacius orbi,

legitime fixis vestitur tota libellis

porticus, existunt qui promittant hecatomben,

quatenus hic non sunt nec venales elephanti,

nec Latio aut usquam sub nostro sidere talis

belua concipitur, sed furva gente petita

arboribus Rutulis et Turni pascitur agro,

Caesaris armentum nulli servire paratum

privato, siquidem Tyrio parere solebant

Hannibali et nostris ducibus regique Molosso

horum maiores ac dorso ferre cohortis,

partem aliquam belli, et euntem in proelia turrem.

nulla igitur mora per Novium, mora nulla per Histrum

Pacuvium, quin illud ebur ducatur ad aras

et cadat ante Lares Gallittae victima sola

tantis digna deis et captatoribus horum.

alter enim, si concedas, mactare vovebit

de grege servorum magna et pulcherrima quaeque

corpora, vel pueris et frontibus ancillarum

inponet vittas, et siqua est nubilis illi

Iphigenia domi, dabit hanc altaribus, etsi

non sperat tragicae furtiva piacula cervae.

Laudo meum civem, nec comparo testamento

mille rates; nam si Libitinam evaserit aeger,

delebit tabulas inclusus carcere nassae

post meritum sane mirandum atque omnia soli

forsan Pacuvio breviter dabit, ille superbus

incedet victis rivalibus. ergo vides quam

grande operae pretium faciat iugulata Mycenis.

vivat Pacuvius quaeso vel Nestora totum,

possideat quantum rapuit Nero, montibus aurum

exaequet, nec amet quemquam nec ametur ab ullo.