The sixteen modifications (evolutes)

Tats_2

ṣoḍaśa vikārāḥ ||

Tats_2.c1

ekādaśaivendriyāṇi mahābhūtāni pañca ca / vikārāḥ ṣoḍaśaivaite na tu prakṛtitājuṣaḥ //

Tats_2.c2

śrotraṃ tvak cakṣūṣī jihvā ghrāṇaṃ jñānendriyaṃ tvidam / vākpāṇipāyūpasthapādāḥ karmendriyaṃ matam //

Tats_2.c3

svaṃ svaṃ karma prakurvanti jñānaṃ ceti yathaiṣitam / ubhayātmakaṃ manaścaiva saṃkalpādisvarūpavat //

Tats_2.c4

karaṇānīndriyāṇīti vaikārikamayaṃ rayaḥ / padāni niyatānītyakṣāṇītyabhidhīyate //

Tats_2.c5

pṛthivījalatejāṃsi vāyurākāśa ityapi / mahābhūtāni pañcaiva dhāraṇādyupakārataḥ //

Tats_2.c6

āpaḥ saṃgrahabhāvena caturṇāmupakārikāḥ / tejaḥ pācakabhāvena vāyurvahanabhāvataḥ //

Tats_2.c7

śabdādipañcaguṇavatpṛthvī pañcaguṇā matā / āpaḥ śabdādisahitāḥ gandhena rahitāstathā //

Tats_2.c8

tejaḥ śabdasparśavat rūpavat śvasane punaḥ / śabdaśca sparśa ityevamākāśe śabda eva tu //

Tats_2.c9

na tu vigrahabhūtāni viśeṣākṛtayastathā / vikārāḥ śāntaghorākhyamūḍhāḥ trividhakīrttitāḥ //