Comma for either/or — dharma, courage. Spelling forgiving — corage finds courage.

    Atharvaveda (Paippalāda)

    Kāṇḍa 16

    Anonymous (Vedic)

    In the atlas

    16 min

    16.1.1

    antakāya mṛtyave nama iha- -ayam astu puruṣaḥ sahāsunā | sūryasya bhāge amṛtasya loke prāṇā apānā iha te ramantām ||

    16.1.2

    ud enaṃ bhago agrabhīd ud enaṃ somo aṃśumān | ud enaṃ maruto devā ud indrāgnī svastaye ||

    16.1.3

    iha te 'sur iha prāṇa ihāyur iha te manaḥ | ut tvā nirṛtyāḥ pāśebhyo daivyā vācā bharāmasi ||

    16.1.4

    ut krāmāto māva patthā mṛtyoḥ paḍvīśam avamuñcamānaḥ | mā cchitthā asmāl lokād agneḥ sūryasya saṃdṛśaḥ ||

    16.1.5

    tubhyaṃ vātaḥ pavatāṃ mātariśvā tubhyaṃ varṣantv amṛtāny āpaḥ | sūryas te tanve śaṃ tapāt tvāṃ mṛtyur dayatāṃ mā pra meṣṭhāḥ ||

    16.1.6

    udyānaṃ te puruṣa nāvayānaṃ jīvātaṃ te dakṣatātiṃ kṛṇotu | ā hi rohemam amṛtaṃ sukhaṃ ratham atha jirvir vidatham ā vadāsi ||

    16.1.7

    mā te manas tatra gān mā tiro bhūn mā jīvebhyaḥ pra mado mānu gāḥ pitṝn | viśve devā abhi rakṣantu tveha ||

    16.1.8

    mā gatānām ā dīdhīthā ye nayanti parāvatam | ud ā roha tamaso jyotir ehy ā te hastaṃ rabhāmahe

    16.1.9

    śyāmaś ca tvā śabalaś ca preṣitau yamasya yau pathirakṣī śvānau | arvāṅ ehi mā vi dīdhyo māti tiṣṭhaḥ parāṅmanāḥ ||

    16.1.10

    maitaṃ panthām anu gā bhīma eṣa yena pūrvaṃ nayatha taṃ bravīmi | tama etat puruṣa mā pra patthā bhayaṃ parastād abhayaṃ te arvāk ||

    16.2.1

    rakṣantu tvāgnayo ye apsv antā rakṣatu tvā manuṣyā yam indhate | vaiśvānaro rakṣatu jātavedā divyas tvā mā pra dhāg vidyutā saha ||

    16.2.2

    rakṣatu tvā pṛthivī rakṣatu dyaus sūryaś ca tvā rakṣatāṃ candramāś ca | mā tvā kravyād abhi maṃsta- -ārāt saṃkasukāc cara ||

    16.2.3

    antarikṣaṃ rakṣatu devahetyā bodhaś ca tvā pratībodhaś ca rakṣatām | asvapnaś ca tvānavadrāṇaś ca rakṣatāṃ gopāyaṃś ca tvā rakṣatāṃ jāgṛviś ca ||

    16.2.4

    te tvā rakṣantu te tvā gopāyantu te tvāṃhasas pāntu | tebhyo namas tebhyaḥ svāhā ||

    16.2.5

    jīvebhyas tvā samude vāyur indro dhātā dadhātu savitā trāyamāṇaḥ | mā tvā prāṇo balaṃ hāsīd asuṃ te 'nu hvayāmasi ||

    16.2.6

    mā tvā jambhaḥ saṃhanur mā tamo vidan mā jihvā barhiḥ pramayuḥ kathā syāḥ | ut tvādityā vasavo bharantu- -ud indrāgnī svastaye ||

    16.2.7

    ayaṃ devā ihaivāstv ayaṃ māmutra gād itaḥ | imaṃ sahasravīryeṇa mṛtyor ut pārayāmasi ||

    16.2.8

    ut tvā mṛtyor apīparaṃ saṃ dhamantu vayodhasaḥ | mā tvā vyastakeśyo mā tvāgharudo rudan ||

    16.2.9

    āhārṣaṃ tvāvidaṃ tvā punar āgāḥ punarṇavaḥ | sarvāṅga sarvaṃ te cakṣuḥ sarvam āyuś ca te 'vidam ||

    16.2.10

    ut tvā dyaur ut pṛthivy ut prajāpatir agrabhīt | ut tvā mṛtyor oṣadhayaḥ | somarājñīr apīparan ||

    16.2.11

    yāvat te jyotir abhūd apa tvat tamo akramīt | apa tvan mṛtyuṃ nirṛtim apa yakṣmaṃ ni dadhmasi ||

    16.3.1

    ā rabhasvemām amṛtasya śnuṣṭim acchidyamānā jaradaṣṭir astu te | asuṃ ta āyuḥ punar ā bharāmi rajas tamo mopa gā mā pra meṣṭhāḥ ||

    16.3.2

    jīvatāṃ jyotir abhy ehi lokam ā tvā harāmi śataśāradāya | drāghīya āyuḥ prataraṃ te kṛṇomy ava muñcantu mṛtyupāśā aśastīḥ ||

    16.3.3

    vātāt te prāṇam avidaṃ sūryāc cakṣur ahaṃ pari | yat te manas tvayi tad dhārayāmi saṃ vitsvāṅgair vada jihvayālapan ||

    16.3.4

    prāṇena tvāṃ dvipadāṃ catuṣpadām agnim iva jātam abhi saṃ dhamāmi | namas te mṛtyo cakṣuṣe namaḥ prāṇāya te 'karam ||

    16.3.5

    ayaṃ jīvatu mā mṛta- -imaṃ sam īrayāmasi | kṛṇomy asmai bheṣajaṃ mṛtyo mā puruṣaṃ vadhīḥ ||

    16.3.6

    jīvalāṃ naghāriṣāṃ jīvantīm oṣadhīm aham | trāyamāṇāṃ sahamānāṃ sahasvatīm arundhatīm iha huve 'smā ariṣṭatātaye ||

    16.3.7

    adhi brūhi mā rabhathāḥ sṛjemaṃ tavaiva sant sarvahāyā ihāstu | bhavāśarvau mṛḍataṃ śarma yacchatam apasidhya duritaṃ dhattam āyuḥ ||

    16.3.8

    devānāṃ hetiḥ pari tvā vṛṇaktu pārayāmi rajasa ut tvā mṛtyor apīparam | ārād agniṃ kravyādaṃ nirūhan jivātave te paridhiṃ dadhāmi ||

    16.3.9

    asmai mṛtyo adhi brūhi- -imaṃ dayasvod ito 'yam etu | ariṣṭaḥ sarvāṅgaḥ suśruj jarasā śatahāyanātmanā bhujam aśnavat ||

    16.3.10

    yat te niyānaṃ rajasaṃ mṛtyo anavadhariṣyam | patha imaṃ tasmād rakṣanto brahmāsmai varma kṛṇmasi ||

    16.4.1

    kṛṇomi te prāṇāpānau jarāṃ mṛtyuṃ kṛṇutāṃ dīrgham āyuḥ svasti | vaivasvatena prahitān yamadūtāṃś carata ārād apa sedhāmi sarvān ||

    16.4.2

    ārād arātiṃ nirṛtiṃ paro grāhiṃ kravyādaḥ piśacān | rakṣo yat sarvaṃ durbhūtaṃ tat tama ivāpa hanmasi ||

    16.4.3

    agneṣ ṭe prāṇam amṛtād āyuṣmato manave jātavedasaḥ | yathā na riṣyā amṛtaḥ sajūr asas tat te kṛṇomi tad u te sam ṛdhyatām ||

    16.4.4

    śive te stāṃ dyāvāpṛthivī asantāpe adhiśriyau | śaṃ te sūrya ā tapati śaṃ vāto vātu te hṛde | śivā abhi kṣarantu tvā- -āpo divyāḥ payasvatīḥ śivās te santv oṣadhīḥ ||

    16.4.5

    ut tvāhārṣam adharasyād uttarāṃ pṛthivīm abhi | tatra tvādityau rakṣatāṃ sūryāś candramasā ubhā ||

    16.4.6

    yat te vāsaḥ paridhānaṃ yāṃ nīviṃ kṛṇuṣe tvam | śivaṃ te tanve tat kṛṇmaḥ saṃsparśe 'dhrūkṣṇam astu te ||

    16.4.7

    yat kṣureṇa marcayatā sutejasā vaptā vapasi keśaśmasru | śumbhaṃ mukhaṃ mainam āyuḥ pra moṣīḥ ||

    16.4.8

    śivau te stāṃ vrīhiyavāv abalāsāv adomadhau | etau yakṣmaṃ vi bādhete etau muñcato aṃhasaḥ ||

    16.4.9

    yad aśnāsi yat pibasi dhānyaṃ kṛṣyāḥ payaḥ | ādyaṃ yad anādyaṃ sarvaṃ te annam aviṣaṃ kṛṇomi ||

    16.4.10

    ahne ca tvā rātraye ca- -ubhābhyāṃ pari dadhmasi | arāyebhyo jighatsubhyaḥ imaṃ naḥ pari rakṣata ||

    16.5.1

    śataṃ te 'yutaṃ hāyanā dve yuge trīṇi catvāri santu | indrāgnī viśve devā anu manyantām ahṛṇīyamānāḥ ||

    16.5.2

    śarade tvā hemantāya vasantāya griṣmāya pari dadhmasi | varṣāṇi tubhyaṃ syonāni yeṣu vardhanta oṣadhīḥ ||

    16.5.3

    mṛtyur īśe dvipadāṃ mṛtyur īśe catuṣpadām | tasmāt tvā mṛtyor gopater ud dharāmi sa mā mṛthāḥ ||

    16.5.4

    so 'riṣṭa na mariṣyasi na mariṣyasi mā bibheḥ | na vai tatra pra mīyante no yanty adharaṃ rajaḥ ||

    16.5.5

    sarvo vai tatra jīvati gaur aśvaḥ puruṣaḥ paśuḥ | yatredaṃ brahma kriyate paridhir jīvanāya kam ||

    16.5.6

    pari tvā pātu samānebhyo 'bhicārāt sabandhubhyaḥ | amamrir bhavāmṛto 'tijīvo mā te hāsiṣur asavaḥ śarīram ||

    16.5.7

    viśve tvā devā amṛtena bibhratv adhivaktā paśupatiṣ ṭe astu | anāmayat savitā te kṛṇotv ā tvā prāṇo viśatu jīvanāya ||

    16.5.8

    ye mṛtyava ekaśataṃ yā nāṣṭrātijīvyā | muñcantu tasmāt tvā devā agner vaiśvānarād adhi ||

    16.6.1

    rakṣohaṇaṃ vājinam ā jigharmi mitraṃ prathiṣṭham upa yāmi śarma | śiśāno agniḥ kratubhiḥ samiddhaḥ sa no divā sa riṣaḥ pātu naktam ||

    16.6.2

    ayodaṃṣṭrān arciṣā vāvṛdhānān upa spṛśa jātavedaḥ samiddhaḥ | ā jihvayā mūradevān rabhasva kravyādo vṛṣṭvāpi dhatsvāsan ||

    16.6.3

    ubhobhayāvinn upa dehi daṃṣṭrā hiṃsraḥ śiśāno 'varaṃ paraṃ ca | utāntarikṣe pari yāhy agne jambhaiḥ saṃ dhehy abhi yātudhānān ||

    16.6.4

    agne tvacaṃ yātudhānasya bhindhi hiṃsrāśanir harasā hantv enam | pra parvāṇi jātavedaḥ śṛṇīhi kravyāt kraviṣṇur vi cinoty enam ||

    16.6.5

    yajñair iṣūḥ saṃnamamāno agne vācā śalyām̐ aśanibhir dihānaḥ | tābhir vidhya hṛdaye yātudhānān pratīco bāhūn prati bhaṅdhy eṣām ||

    16.6.6

    yatredānīṃ paśyasi jātavedas tiṣṭhantam agna uta vā carantam | utāntarikṣe patantaṃ yātudhānaṃ tamasā vidhya sarvā śiśānaḥ ||

    16.6.7

    utārabdhāc chṛṇīhi jātaveda utārebhāṇād ṛṣṭibhir yātudhānāt | agne pūrvo ni jahi śośucāna āmādaḥ kṣviṅkās tam adantv enīḥ ||

    16.6.8

    iha pra brūhi yatamaḥ so agne yo yātudhāno ya idaṃ śṛṇoti | tam ā rabhasva samidhā yaviṣṭha nṛcakṣasaś cakṣuṣe randhayaitam ||

    16.6.9

    tīkṣṇenāgne cakṣuṣā rakṣa yajñaṃ prāñcaṃ vasubhyaḥ pra ṇaya pracetaḥ | hiṃsraṃ rakṣāṃsy abhi śośucānaḥ mā tvā dabhan yātudhānā nṛcakṣaḥ ||

    16.6.10

    nṛcakṣā rakṣaḥ prati paśya vikṣu tasya trīṇi prati śṛṇīhy agrā | tasyāgne pṛṣṭīr harasā śṛṇīhi tredhā mūlaṃ yātudhānasya vṛśca ||

    16.7.1

    trir yātudhānaḥ prasitiṃ ta etv ṛtaṃ yo agne anṛtena hanti | tam arciṣā sphūrjayañ jātavedaḥ samakṣam enaṃ gṛṇate ni vṛṅdhi ||

    16.7.2

    yad agne adya mithunā śapāto yad vācas tṛṣṭaṃ janayanta rebhāḥ | manyor manasaḥ śaravyā jāyate yā tayā vidhya hṛdaye yātudhānān ||

    16.7.3

    parā śṛṇīhi tapasā yātudhānān parāgne rakṣo harasā śṛṇīhi | parārciṣā mūradevāñ chṛṇīhi parāsutṛpaḥ śośucataḥ śṛṇīhi ||

    16.7.4

    parādya devā vṛjinaṃ śṛṇantu pratyag enaṃ śapathā yantu sṛṣṭāḥ | vācāstenaṃ śarava ṛcchantu marman viśvayaitu prasitiṃ yātudhānaḥ ||

    16.7.5

    sanād agne mṛṇasi yātudhānān na tvā rakṣāṃsi pṛtanāsu jigyuḥ | anu daha sahamūrān kravyādo mā te hetyā mukṣata daivyāyāḥ ||

    16.7.6

    yaḥ pauruṣeyeṇa kraviṣā samaṅkte yo aśvyena paśunā yātudhānaḥ | yo aghnyāyā bharati kṣīram agne teṣāṃ śīrṣāṇi harasāpi vṛśca ||

    16.7.7

    saṃvatsarīṇaṃ paya usriyāyās tasya māsīd yātudhāno nṛcakṣaḥ | pīyūṣam agne yatamas titṛpsāt taṃ pratyañcam arciṣā vidhya marman ||

    16.7.8

    viṣaṃ gavāṃ yātudhānāḥ pibantv ā vṛścantām aditaye durevāḥ | paraiṇān devaḥ savitā dadātu parā bhāgam oṣadhīnāṃ jayantām ||

    16.7.9

    tvaṃ no agne adharād udaktas tvaṃ paścād uta rakṣā purastāt | prati tye te ajarāsas tapiṣṭhā aghaśaṃsaṃ śośucato dahantu ||

    16.7.10

    paścāt purastād adharād udaktaḥ kaviḥ kāvyena pari pāhy agne | sakhā sakhāyam ajaro jarimṇe agne martyām̐ amartyas tvaṃ naḥ ||

    16.8.1

    tad agne cakṣuḥ prati dhehi rebhe śaphārujaṃ yena paśyasi yātudhānam | atharvavaj jyotiṣā daivyena [Bhatt. atharvava(j) satyaṃ dhūrvantam acitaṃ ny oṣa ||

    16.8.2

    pari tvāgne puraṃ vayaṃ vipraṃ sahasya dhīmahi | dhṛṣadvarṇaṃ divedive hantāraṃ bhaṅgurāvatām ||

    16.8.3

    vi jyotiṣā bṛhatā bhāty agnir āvir viśvāni kṛṇute mahitvā | prādevīr māyāḥ sahate durevāḥ śiśīte śṛṅge rakṣase vinikṣe ||

    16.8.4

    agnī rakṣāṃsi sedhati śukraśocir amartyaḥ | śuciḥ pāvaka īḍyaḥ ||

    16.8.5

    agne rakṣā ṇo aṃhasaḥ prati ṣma deva rīṣataḥ | tapiṣṭhair ajaro daha ||

    16.8.6

    ye te śṛṅge ajare jātavedas tigmaśocī brahmasaṃśite | tābhyāṃ durhārdam abhidāsantaṃ kimīdinaṃ pratyañcaṃ yātudhānaṃ jātavedo vi nikṣva ||

    16.8.7

    viṣeṇa bhaṅgurāvataḥ sam indra rakṣaso daha | agne śukreṇa śociṣā tapuragrebhir arcibhiḥ ||

    16.8.8

    praty agne mithunā daha yātudhānā kimīdinā | saṃ tvā śiśāmi jāgṛhy adabdhaṃ vipra manmabhiḥ ||

    16.8.9

    praty agne harasā haraḥ śṛṇīhi viśvataḥ prati | yātudhānasya rakṣaso balaṃ vi ruja vīryam ||

    16.8.10

    sādānveyaṃ pra mṛṇa rakṣa indra yātudhānakṣayaṇair mūraiḥ | etāv agne mithunā yātudhānā viṣvañcau mruktau harasā śayātām ||

    16.8.11

    bṛhaspatir naḥ pari pātu paścād utottarasmād adharād aghāyoḥ | indraḥ purastād uta madhyato naḥ sakhā sakhibhyo varīyaḥ kṛṇotu ||

    16.9.1

    indrāsomā tapataṃ rakṣa ubjataṃ ny arpayataṃ vṛṣaṇā tamovṛdhaḥ | parā śṛṇīhi tam acito ny oṣataṃ hataṃ nudethāṃ ni śiśītam atriṇaḥ ||

    16.9.2

    indrāsomā sam aghaśaṃsam abhy aghaṃ tapur yayastu carur agnivām̐ iva | brahmadviṣe kravyāde ghoracakṣase dveṣo dhattam anavāyaṃ kimīdine ||

    16.9.3

    indrāsomā duṣkṛto vavre antar anārambhaṇe tamasi pra vidhyatam | yathaiṣāṃ nātaḥ punar ekaś canodayat tad vām astu sahase manyumac chavaḥ ||

    16.9.4

    indrāsomā vartayataṃ divas pary agnitaptebhir yuvam aśmahanmabhiḥ | tapurvadhebhir ajarebhir atriṇo ni parśāne vidhyataṃ yantu nisvaram ||

    16.9.5

    indrāsomā pra harataṃ divo vadhaṃ saṃ pṛthivyā aghaśaṃsāya tarhaṇam | ut takṣataṃ svaryaṃ parvatebhyo yena rakṣo vavṛdhānaṃ nijūrvathaḥ ||

    16.9.6

    indrāsomā pari vāṃ bhūtu viśvata iyaṃ matiḥ kakṣyāśveva vājinā | yāṃ vāṃ hotrāṃ pari hiṇomi medhayā- -imā brahmāṇi nṛpatīva jinvatam ||

    16.9.7

    prati smarethāṃ tujayadbhir evair hataṃ druho rakṣaso bhaṅgurāvataḥ | indrāsomā duṣkṛte mā sugaṃ bhūd yo mā kadā cid abhidāsati druhuḥ ||

    16.9.8

    yo mā pākena manasā carantam abhicaṣṭe anṛtebhir vacobhiḥ | āpa iva kāśinā saṃgṛbhītā asann astv asata indra vaktā ||

    16.9.9

    ye pākaśaṃsaṃ viharanta evair ye vā bhadraṃ dūṣayanti svadhābhiḥ | ahaye vā tān pradadātu soma ā vā dadhātu nirṛter upasthe ||

    16.9.10

    yo no rasaṃ dipsati pitvo agne yo aśvānāṃ yo gavāṃ yas tanūnām | ripu stena steyakṛd dabhram etu ni ṣa hīyatāṃ tanvā tanā ca ||

    16.10.1

    paraḥ so astu tanvā tanā ca tisraḥ pṛthivīr adho astu viśvāḥ | prati śuṣyati yaśo asya devā yo mā divā dipsati yaś ca naktam ||

    16.10.2

    suvijñānaṃ cikituṣe janāya sac cāsac ca vacasī paspṛśāte | tayor yat satyaṃ yatarad ṛjīyas tad it somo 'vati hanty āsat ||

    16.10.3

    na vā u somo vṛjinaṃ hinoti na kṣatriyaṃ mithuyā dhārayantam | hanti rakṣo hanty āsad vadantam ubhāv indrasya prasitau śayāte ||

    16.10.4

    yadi vāham anṛtadevo asmi moghaṃ vā devām̐ apyūhe agne | kim asmabhyaṃ jātavedo hṛṇīṣe droghavācas te nirṛthaṃ sacantām ||

    16.10.5

    adyā murīya yadi yātudhāno asmi yadi vāyus tatapa pūruṣasya | adhā sa vīrair daśabhir vi yūyā yo mā moghaṃ yātudhānety aha ||

    16.10.6

    yo māyātuṃ yātudhānety āha yo mā rakṣāḥ śucir asmīty āha | indras taṃ hantu mahatā vadhena viśvasya jantor adhamas padīṣṭa ||

    16.10.7

    pra yā jigāti khargaleva naktam apa druhus tanvaṃ gūhamānā | vavrām̐ anantām̐ ava sā padīṣṭa grāvāṇo ghnantu rakṣasa upabdaiḥ ||

    16.10.8

    vi tiṣṭhadhvaṃ maruto vikṣv icchata gṛbhāyata rakṣasaḥ saṃ pinaṣṭana | vayo ye bhūtvā patayanti naktabhir ye vā ripo dadhire deve adhvare ||

    16.10.9

    eta u tye patayanti śvayātava indraṃ dipsanti dipsavo 'dābhyam | śiśīte śakraḥ piśunebhyo vadhaṃ nūnaṃ sṛjad aśaniṃ yātumadbhyaḥ ||

    16.10.10

    pra vartaya divo aśmānam indra somaśitaṃ maghavan saṃ śiśādhi | prākto apākto adharād udakto abhi jahi rakṣasaḥ parvatena ||

    16.11.1

    indro yātūnām abhavat parāśaro havirmathīnām abhy āvivāsatām | abhīd u śakraḥ paraśur yathā vanaṃ pātreva bhindant sata eti rakṣasaḥ ||

    16.11.2

    ulūkayātuṃ śuśulūkayātuṃ jahi śvayātum uta kokayātum | suparṇayātum uta gṛdhrayātuṃ dṛṣadeva pra mṛṇa rakṣa indra ||

    16.11.3

    mā no rakṣo abhi naḍ yātumāvatām apocchataṃ mithunā yā kimīdinā | pṛthivī naḥ pārthivāt pātv aṃhaso antarikṣaṃ divyāt pātv asmān ||

    16.11.4

    indra jahi pumāṃsaṃ yātudhānam uta striyaṃ māyayā śāśadānām | vigrīvāso mūradevā rudantu mā te dṛśan sūryam uccarantam ||

    16.11.5

    prati cakṣva vi cakṣva- -indraś ca soma jāgṛtam | rakṣobhyo vadham asyatam aśaniṃ yātumadbhyaḥ ||

    16.12.1

    yā babhravo yāś ca śukrā rohiṇīr uta pṛśnayaḥ | asiknīḥ kṛṣṇā oṣadhīḥ sarvā acchā vadāmasi ||

    16.12.2

    trāyantām imaṃ puruṣaṃ yakṣmād deveṣitād adhi | yāsāṃ dyauṣ pitā pṛthivī mātā samudro mūlaṃ vīrudhāṃ babhūva ||

    16.12.3

    āpo 'graṃ divyā oṣadhhayas | tās te yakṣmam enasyam aṅgādaṅgād anīnaśan ||

    16.12.4

    prastṛṇatī stambinīr ekaśṛṅgāḥ pratanvatīr oṣadhīr ā vadāmi | aṃśumatīḥ kāṇḍinīr yā viśākhā hvayāmi te vīrudho vaiśvadevīr ugrāḥ puruṣajīvanīḥ ||

    16.12.5

    yad vaḥ sahaḥ sahamānā vīryaṃ yac ca vo balam | tenemam asmād yakṣmāt puruṣaṃ muñcantauṣadhīḥ ||

    16.12.6

    jīvalāṃ naghāriṣāṃ jīvantīm oṣadhīm uta | arundhatīm unnayantīṃ puṣpāṃ madhumatīṃ huve ||

    16.12.7

    ihā yantu pracetaso medinīr vacaso mama | yathemaṃ pārayāmasi puruṣaṃ duritād adhi ||

    16.12.8

    agner ghāso apāṃ garbho yā rohanti punarṇavāḥ | dhruvāḥ sahasranāmnīr bheṣajīḥ santv ābhṛtāḥ ||

    16.12.9

    avakolvā udakātmāna oṣadhayaḥ | vyajṛṣantī duritaṃ tīkṣṇaśṛṅgyaḥ ||

    16.12.10

    unmuñcantīr vivaruṇā ugrā yā viṣadūṣaṇīr atho balāsanāśanīḥ | rakṣonāśanīḥ kṛtyādūṣaṇīś ca yās tā ihā yantv oṣadhīḥ ||

    16.13.1

    śivās te santv oṣadhīr apakrītāḥ sahīyasīr vīrudho yā abhiṣṭutāḥ | apāṃ sarasvatīṃ jyeṣṭhāṃ trāyantām asmākaṃ gām aśvaṃ puruṣaṃ paśum ||

    16.13.2

    madhuman mūlaṃ madhumad agram āsāṃ madhuman madhyaṃ vīrudhāṃ babhūva | madhumat parṇaṃ madhumat puṣpam āsāṃ madhoḥ saṃbhūtā amṛtasya bhakṣo ghṛtam annaṃ duhrate gopurogavam ||

    16.13.3

    yāvatīḥ kīyatīś cemāḥ pṛthivyām adhy oṣadhīḥ | tā naḥ sahasraparṇyo mṛtyor muñcantv aṃhasaḥ ||

    16.13.4

    vaiyāghro maṇir vīrudhāṃ trāyamāṇo 'bhiśastipāḥ | amīvāḥ sarvā rakṣāṃsy apa hantv adhi dūram asmat ||

    16.13.5

    siṃhasyeva stanathor oṣadhīnām agner iva vijanta ābhṛtābhyaḥ | gavāṃ yakṣmaḥ puruṣāṇāṃ vīrudbhir atinutto nāvyā etu srotyāḥ ||

    16.13.6

    mumucānā oṣadhayo agner vaiśvānarād adhi | bhūmiṃ saṃtanvatīr ita yāsāṃ rājā vanaspatiḥ ||

    16.13.7

    yāś cāhaṃ veda vīrudho yāś ca paśyāmi cakṣuṣā | ajñātā jānīmaś ca yā yāsu vidmasi saṃbhṛtam | sarvāḥ samagrā oṣadhīr bodhantu vacaso mama ||

    16.13.8

    yā rohanty āṅgirasīḥ parvateṣu sameṣu ca vīrudho viśvabheṣajīḥ | tā no mayasvatīḥ śivā oṣadhīḥ santu śaṃ hṛde ||

    16.13.9

    aśvattho darbho vīrudhāṃ somo rājāmṛtaṃ haviḥ | vrīhir yavaś ca bheṣajau divas putrāv amartyau ||

    16.13.10

    uj jīhīdhve stanayaty abhikrandanty oṣadhīḥ | yadā vaḥ pṛśnimātaraḥ parjanyo retasāvati ||

    16.14.1

    tasyāmṛtasyemaṃ balaṃ puruṣaṃ pārayāmasi | atho kṛṇomi bheṣajaṃ yathāsac chatahāyanaḥ ||

    16.14.2

    varāho veda vīrudhaṃ nakulo veda bheṣajīḥ | gandharvāḥ sarpā yā vidus tā ihā yantv oṣadhīḥ ||

    16.14.3

    yāḥ suparṇā āṅgirasīr divyā yā raghaṭo viduḥ | vayāṃsi haṃsā yā vidur yāś ca sarve patatriṇaḥ | mṛgā yā vidur oṣadhīs tā asmā avase huve ||

    16.14.4

    yāvatīnām oṣadhīnāṃ gāvaḥ prāśnanty aghnyā yāvatīnām ajāvayaḥ | tāvatīr viśvabheṣajīr ā bharāmi tvām abhi ||

    16.14.5

    yāvatīṣu manuṣyā bheṣajaṃ bhiṣajo viduḥ | tāvatīs tubhyam ābhṛtāḥ śarma yacchantv oṣadhīḥ ||

    16.14.6

    puṣpavatīḥ prasūmatīḥ phalinīr aphalā uta | saṃmātara iva duhrām asmā ariṣṭatātaye ||

    16.14.7

    ut tvāhārṣaṃ pañcaśalād ut tvā daśaśalād uta | ut tvā yamasya paḍvīśād oṣadhībhir apīparam ||

    16.15.1

    indrasya prathamo ratho devānām aparo ratho varuṇasya tṛtīya it | ahīnām apamā ratha sthāṇum ārad athā riṣat ||

    16.15.2

    darbhaḥ śocis tarūṇakam aśvasya vāraḥ puruṣasya vāraḥ | rathasya bandhuram ahīnām arasaṃ viṣaṃ vār id ugram ||

    16.15.3

    ava śveta padā jahi pūrveṇa cāpareṇa ca | udaplutam iva dārv ahīnām arasaṃ viṣaṃ vār id ugram ||

    16.15.4

    araṃghaso nimajya- -unmajya punar abravīt | udaplutam iva dārv ahīnām arasaṃ viṣaṃ vār id ugram ||

    16.15.5

    paidvo hanti kaṣarṇīlaṃ paidvaḥ śvitram utāsitam | paidvo ratharvyāḥ śiraḥ saṃ bibheda pṛdākvāḥ ||

    16.15.6

    paidva prehi prathamo anu tvā vayam emasi | ahīn vy asyatāt patho yena smā vayam emasi ||

    16.15.7

    idaṃ paidvo ajāyata- -idam asya parāyaṇam | imāny arvataḥ padā- -ahighnyo vājinīvataḥ ||

    16.15.8

    saṃyataṃ na vi ṣparad vyāttaṃ na saṃ yamat | asmin kṣetre dvāv ahī strī ca pumāṃś ca tā ubhā arasā ||

    16.15.9

    arasāsa ihāhayo ye anti ye ca dūrake | ghanena hanmi vṛścikam ahiṃ daṇḍenāgatam ||

    16.15.10

    aghāśvasyedaṃ bheṣajam ubhayoḥ svajasya ca | indro mahyam aghāyantam ahiṃ paidvo arundhayat ||

    16.16.1

    paidvasya manmahe vayaṃ sthirasya sthiradhāmnaḥ | ime paścāt pṛdākavaḥ pradīdhyata āsate ||

    16.16.2

    naṣṭāsavo naṣṭaviṣā hatā indreṇa vajriṇā | jaghānendro jaghnimā vayam ||

    16.16.3

    hatās tiraścirājayo nipiṣṭāsaḥ pṛdākavaḥ | darviṃ karikrataṃ śvitraṃ darbheṣv asitaṃ jahi ||

    16.16.4

    kairātikā kumārikā sakhā khanati bheṣajam | hiraṇyayībhir abhribhir girīṇām upa sānuṣu ||

    16.16.5

    āyam agan yuvā bhiṣak pṛśnihāparājitaḥ | sa vai svajasya jambhana ubhayor vṛścikasya ca ||

    16.16.6

    indro me 'hīn ajambhayan mitraś ca varuṇaś ca | vātāparjanyobhā ||

    16.16.7

    paidvo me 'hīn ajambhayat pṛdākūṃś ca pṛdākvaḥ | svajān tiraścirājīn kasarṇīlān daśonaśīn ||

    16.16.8

    indro jaghāna prathamo janitāram ahe tava | teṣāṃ vas tṛhyamāṇānāṃ kaḥ svit teṣām asad rasaḥ ||

    16.16.9

    saṃ hi śīrṣāṇy agrabhaṃ pauñjiṣṭa iva karvaram | sindhor madhyaṃ paretya vy anijam aher viṣam ||

    16.16.10

    ahīnāṃ sarveṣāṃ viṣaṃ parā vahantu sindhavaḥ | hatās tiraścirājayo nipiṣṭāsaḥ pṛdākavaḥ ||

    16.17.1

    oṣadhīnām ahaṃ vṛṇa urvarīr iva sādhuyā | nayāmy arvatīr iva- -ahe nir aitu te viṣam ||

    16.17.2

    yad agnau sūrye viṣaṃ pṛthivyām oṣadhīṣu yat | kāndāviṣaṃ kaniklakaṃ nir aitv aitu te vahiḥ ||

    16.17.3

    aṅgādaṅgāt pra cyāvaya hṛdayaṃ pari varjaya | adhā viṣasya yat tejo avācīnaṃ tad etu te ||

    16.17.4

    agne trāyasva vimadaṃ nayemaṃ punar dhehi jīvase jātavedaḥ | mā te heḍāṃsi duritāva ganma māhir vadhīd viṣataḥ puruṣaṃ naḥ ||

    16.17.5

    ye agnijā oṣadhijā ahīnāṃ ye abhrajā vidyuta ā babhūvuḥ | teṣāṃ jātāni bahudhā bahūni tebhyaḥ sarpebhyo namasā vidhema ||

    16.17.6

    taudī nāmāsi kanyā ghṛtācī nāma vā asi | adhaspadena te pador ā dade viṣadūṣaṇam ||

    16.17.7

    āre abhūd viṣam araud viṣe viṣam aprāg api | agnir aher nir adhāg viṣaṃ somo nir aṇayīt | daṃṣṭāram anv agād viṣam ahir amṛta ||

    16.18.1

    kutas tau jātau katamaḥ so ardhaḥ kasmāl lokāt katarasyāḥ pṛthivyāḥ | vatsau virājaḥ salilād udaitāṃ tau tvā pṛcchāmi katareṇa dugdhā ||

    16.18.2

    yo 'krandayat salilaṃ mahitvā yoniṃ kṛtvā tribhujaṃ śayānam | vatsaḥ kāmadugho virājo guhā cakre tanvaḥ parācīḥ ||

    16.18.3

    yāni catvāri bṛhanti yeṣāṃ caturthaṃ viyunakti vācam | brahmainad vidyāt tapasā vipaścid yasminn ekaṃ yujyate yasminn ekam ||

    16.18.4

    bṛhataḥ pari sāmāni ṣaṣṭhāt pañcādhi nirmitā | bṛhad bṛhatyā nirmitaṃ kuto 'dhi bṛhatī mitā ||

    16.18.5

    bṛhatī pari mātrāyā mātur mātrādhi nirmitā | māyā hi jajñe māyāyā māyāyā mātalī pari ||

    16.18.6

    vaiśvānarasya pratimopari dyaur yāvad rodasī vibabādhe agniḥ | tataḥ ṣaṣṭhād āmuto yanti stomā ud ito yanty abhi ṣaṣṭham ahnaḥ ||

    16.18.7

    ṣaṭ ṭvā pṛcchāma ṛṣayaḥ kaśyapedaṃ tvaṃ hi yuktaṃ yuyukṣe yogyaṃ ca | virājam āhur brahmaṇaḥ pitaraṃ tāṃ no vi dhehy ṛtuthā sakhibhyaḥ ||

    16.18.8

    yāṃ pracyutām anu yajñāḥ pracyuvanta upatiṣṭhanta upatiṣṭhamānām | tasyā vraje prasave yakṣam ejati sā virāḍ ṛṣayaḥ parame vyoman ||

    16.18.9

    aprāṇaiti prāṇena prāṇatīnāṃ virāṭ svarājam abhy eti paścāt | viśvaṃ mṛśantīm abhirūpāṃ virājaṃ paśyanti tve na tve paśyanty enām ||

    16.18.10

    ko virājo mithunatvaṃ pra veda ka ṛtūn ka u kalpam asyāḥ | kramān ko asyā bahudhā vidugdhān ko asyā dhāma katidhā vyuṣṭīḥ ||

    16.19.1

    iyam eva sā yā prathamā vyaucchat sāpsv antaś carati praviṣṭā | vadhūr jigāya navagaj janitrī mahānto asyāṃ mahimāno antaḥ ||

    16.19.2

    chandaḥpakṣe uṣasā pepiśāne samānīṃ yonim anu saṃ carete | sūryapatnī saṃ carataḥ prajānatī ketumatī ajare bhūriretasā ||

    16.19.3

    ṛtasya panthām anu tisra āgus trayo gharmā anu reta āguḥ | prajām ekā jinvaty ūrjam ekā rāṣṭram ekā rakṣati devayūnām ||

    16.19.4

    agnīṣṭomam adadhur yā turīyāsīd yajñasya pakṣām ṛṣayaḥ kalpayantaḥ | gāyatrīṃ triṣṭubhaṃ jagatīm anuṣṭubhaṃ bṛhadarkīṃ yajamānāya svar ābharantaḥ ||

    16.19.5

    pañca vyuṣṭīr anu pañca dohā gāṃ pañcanāmnīm ṛtavo 'nu pañca | pañca diśaḥ pañcadaśena kl̥ptās tā ekamūrdhnīr abhi lokam ekam ||

    16.19.6

    ṣaḍ jātā bhūtā prathamaja rtasya ṣaḍ u sāmāni ṣaḍahaṃ vahanti | ṣaḍyogaṃ sīram anu sāmasāma ṣaḍ āhur dyāvāpṛthivī ṣaḍ urvīḥ ||

    16.19.7

    ṣaḍ āhuḥ śītān ṣaḍ u māsa uṣṇān ṛtūn no brūta yatamo 'tiriktaḥ | sapta suparṇāḥ kavayo ni ṣeduḥ sapta chandāṃsy anu sapta dīkṣāḥ ||

    16.19.8

    sapta homāḥ samidho ha sapta madhūni saptartavo nu sapta | saptājyāni pari bhūtam āyan sapta hotāra ṛtuthā yajanti tāḥ saptagṛdhrā iti śuśravāham ||

    16.19.9

    aṣṭau dhāmāni prathamaja rtasya- -aṣṭendrartvijo daivyā ye | aṣṭayonir aditir aṣṭaputrā aṣṭamīṃ rātrim abhi havyam eti ||

    16.19.10

    itthaṃ śreyo manyamānedam āgāṃ yuṣmākaṃ sakhye aham asmi śevā | samānajanmā kratur astu vaḥ śivaḥ sa naḥ sarvāḥ saṃ carati prajānan ||

    16.20.1

    kevalīndrāya duduhe hi gṛṣṭir vaśaṃ pīyūṣaṃ prathamaṃ duhānā | athātarpayac caturaś caturdhā devān manuṣyām̐ asurān utarṣīn ||

    16.20.2

    aṣṭendrasya ṣaḍ yamasya ṛṣīṇāṃ sapta saptadhā | apo manuṣyān oṣadhīs tān u pañcānu secire ||

    16.20.3

    ko nu gauḥ ka ekarṣiḥ kim u sāma kā āśiṣaḥ | yakṣmaṃ pṛthivyām ekavṛd ekartuḥ katamo nu saḥ ||

    16.20.4

    eko gaur eka ekarṣir ekaṃ sāmaikadhāśiṣaḥ | yakṣmaṃ pṛthivyām ekavṛd ekartur nāti ricyate ||

    16.21.1

    prāṇāya namo yasya sarvam idaṃ vaśe | yo bhūtaḥ sarvasyeśvaro yasmin sarvaṃ pratiṣṭhitam ||

    16.21.2

    namas te prāṇa krandāya namas te stanayitnave | namas te astu vidyute namas te prāṇa varṣate ||

    16.21.3

    yat prāṇa ṛtāv āgate abhikrandaty oṣadhīḥ | pra vīyante garbhaṃ dadhate atho bahvīr vi jāyante ||

    16.21.4

    yat prāṇa stanayitnunā- -abhikrandaty oṣadhīḥ | sarvaṃ tadā pra modate yad u kiṃ ca bhūmyām adhi ||

    16.21.5

    yadā prāṇo abhyakrandīd varṣeṇa stanayitnunā | paśavas tat pra modante maho vai no bhaviṣyati ||

    16.21.6

    abhivṛṣṭā oṣadhayaḥ prāṇena sam avādiran | āyur vai naḥ prātītarat sarvā naḥ surabhīr akaḥ ||

    16.21.7

    namas te prāṇa prāṇate namo astv apānate | pratīcīnāya te namaḥ parācīnāya te namaḥ sarvasmai ta idaṃ namaḥ ||

    16.21.8

    namas te astv āyate namo astu parāyate | namas te prāṇa tiṣṭhata āsīnāyota te namaḥ ||

    16.21.9

    yā te prāṇa priyā tanū yā vā te prāṇa preyasī | atho yad bheṣajaṃ tava tasya no dhehi jīvase ||

    16.21.10

    prāṇaḥ prajā anu vaste pitā putram iva priyam | prāṇo ha sarvasyeśvaro yac ca prāṇati yac ca na ||

    16.22.1

    prāṇo mṛtyuḥ prāṇo amṛtaṃ prāṇaṃ devā upāsate | prāṇo ha satyavādinam uttame loka ā dadhat ||

    16.22.2

    prāṇo virāṭ prāṇo deṣṭrī prāṇaṃ sarvā upāsate | prāṇo 'gniś candramāḥ sūryaḥ prāṇam āhuḥ prajāpatim ||

    16.22.3

    prāṇāpānau vrīhayavāv anaḍvān prāṇa ucyate | yave ha prāṇa āhito apāno vrīhir ucyate ||

    16.22.4

    apānati prāṇati puruṣo garbhe antaḥ | yadā tvaṃ prāṇa jinvasy atha sa jāyate tvat ||

    16.22.5

    prāṇam āhur mātariśvānaṃ vāto ha prāṇa ucyate | prāṇe ha bhūtaṃ bhavyaṃ ca prāṇe sarvaṃ samāhitam ||

    16.22.6

    ātharvaṇīr āṅgirasīr daivīr manuṣyajāś ca yāḥ | sarvāḥ pra modanta oṣadhīr yadā tvaṃ prāṇa jinvasi ||

    16.22.7

    yadā prāṇo abhyavarṣīd varṣeṇa pṛthivīṃ mahīm | oṣadhayaḥ pra modante atho yāḥ kāś ca vīrudhaḥ ||

    16.22.8

    yas te prāṇedaṃ veda yasmiṃś cāsi pratiṣṭhitaḥ | sarve asmai baliṃ harān amuṣmiṃl loka uttame ||

    16.22.9

    yathā prāṇa balihṛtas tubhyaṃ sarvāḥ prajā imāḥ | evā tasmai baliṃ harān yas tvā śuśrāva śuśruvuḥ ||

    16.22.10

    antargarbhaś carati devatāsv ābhūto bhūtaḥ sa u jāyate punaḥ | sa bhūtaṃ bhavyaṃ bhuvanaṃ bhaviṣyat pitā putraṃ pra viveśā śacībhiḥ ||

    16.23.1

    ekaṃ padaṃ not khidati salilād dhaṃsa utpatan | yad aṅga sa tam utkhiden naivādya na śvo na rātrī nāhaḥ syān na prajñāyaiti kiṃ cana ||

    16.23.2

    aṣṭācakraṃ vartata ekanemi sahasrākṣaraṃ pra puro ni paścāt | ardhenedaṃ pari babhūva viśvaṃ yad asyārdhaṃ katamaḥ sa ketuḥ ||

    16.23.3

    yo asya viśvajanmana īśe sarvasya ceṣṭataḥ | anyeṣu kṣipradhanvane tasmai prāṇa namo 'stu te ||

    16.23.4

    yo asya sarvajanmana īśe viśvasya ceṣṭataḥ | atandro brahmaṇā dhīraḥ prāṇo mām abhi rakṣatu ||

    16.23.5

    ūrdhvaḥ supteṣu jāgāra nanu tīryaṅ ni padyate | na suptam asya supteṣv anu śuśrāva kaś cana ||

    16.23.6

    prāṇa mā mat paryāvṛto na mad anyo bhaviṣyasi | apāṃ garbham iva jīvase prāṇa badhnāmi tvā mayi ||

    16.24.1

    sāhasras tveṣa ṛṣabhaḥ payasvān viśvā rūpāṇi vakṣaṇāsu bibhrat | bhadraṃ dātre yajamānāya śikṣan bārhaspatya usriyas tantum ātān ||

    16.24.2

    apāṃ yo agre pratimā babhūva prabhūḥ sarvasmai pṛthivīva devī | pitā vatsānāṃ patir aghnyānāṃ sāhasre poṣe api naḥ kṛṇotu ||

    16.24.3

    pumān antarvān sthaviraḥ payasvān vasoḥ kabandham ṛṣabho bibharti | tam indrāya pathibhir devayānair hutam agnir vahatu jātavedāḥ ||

    16.24.4

    devānāṃ bhāga upanāha eṣo apāṃ rasa oṣadhīnāṃ ghṛtasya | somasya drapsam avṛṇīta śakro bṛhann adrir abhavad yac charīram ||

    16.24.5

    pitā vatsānāṃ patir aghnyānām atho pitā mahatāṃ gargarāṇām | vatso jarāyuḥ pratidhuk pīyūṣa āmikṣā ghṛtaṃ tad v asya retaḥ ||

    16.24.6

    somasya pūrṇaṃ kalaśaṃ bibharṣi tvaṣṭā rūpāṇāṃ janitā paśūnām | śivās te santu prajanva imā ny asmabhyaṃ svadhite yaccha yā amūḥ ||

    16.24.7

    indrasyaujo varuṇasya bāhū aśvinor aṃsau marutām iyaṃ kakut ||

    16.24.8

    ājyaṃ bibharti ghṛtam asya retaḥ sāhasraḥ poṣas tam u yajñam āhuḥ | indrasya rūpam ṛṣabho vasānaḥ so asmāṃ devāḥ śiva aitu dattaḥ ||

    16.24.9

    daivīr viśaḥ payasvān ā tanoṣi tvām indraṃ tvāṃ sarasvantam āhuḥ | sahasraṃ sa ekamukhā dadāti yo brāhmaṇa ṛṣabham ā juhoti ||

    16.24.10

    bṛhaspatiḥ savitā te mano dadhau tvaṣṭur vāyoḥ pary ātmā ta ābhṛtaḥ | antarikṣe manasā tvā juhomi barhiṣ ṭe dyāvāpṛthivī abhūtām ||

    16.25.1

    ya indra iva deveṣv eti goṣu vivāvadat | tasya ṛṣabhasyāṅgāni brahmā saṃ stautu bhadrayā ||

    16.25.2

    pārśve āstām anumatyā bhagasyāstām anūvṛjau | aṣṭhīvantāv abravīn mitro mamaitau kevalāv iti ||

    16.25.3

    bhasad āsīd ādityānāṃ śroṇī āstāṃ bṛhaspateḥ | pucchaṃ vātasya devasya tena dhūnoty oṣadhīḥ ||

    16.25.4

    kroḍa āsīj jāmiśaṃsasya somasya kalaśo dhṛtaḥ | utthātur abruvan pado yad ṛṣabhaṃ vyakalpayan ||

    16.25.5

    gudā āsan sinīvālyāḥ sūryāyās tvacam abruvan | devāḥ saṃgatya yat sarva ṛṣabhaṃ vyakalpayan ||

    16.25.6

    te kuṣṭhikāḥ saramāyai kūrmebhyo adadhuḥ śaphān | ūbadhyam asya kīṭebhyaś śvavartebhyo adhārayan ||

    16.25.7

    śṛṅgābhyāṃ rakṣa ṛṣaty arātiṃ hanti cakṣuṣā | śṛṇoti bhadraṃ karṇābhyāṃ gavāṃ yaḥ patir aghnyaḥ ||

    16.25.8

    śatayājaṃ sa yajate nainaṃ dunvanty agnayaḥ | jinvanti sarve taṃ devā yo brāhmaṇa ṛṣabham ā juhoti ||

    16.25.9

    brāhmaṇāya vṛṣabhaṃ dattvā varīyaḥ kṛṇute manaḥ | puṣṭiṃ so aghnyānāṃ sve goṣṭhe vi paśyatu ||

    16.25.10

    gāvaḥ santu prajāḥ santv atho astu tanūbalam | sarvaṃ tad anu manyantāṃ devā ṛṣabhadāyine ||

    16.26.1

    ayaṃ pipāna indriyaṃ rayiṃ bibharti cetanīm | ayaṃ dhenuṃ sudughāṃ nityavatsāṃ vaśaṃ duhe vipaścitaṃ puro divaḥ ||

    16.26.2

    piśaṅgarūpo nabhaso vayodhā aindraḥ śuṣmo viśvarūpo na āgan | prajām asmabhyaṃ dadhad rayiṃ ca rāyaspoṣam upasatvā sadema ||

    16.26.3

    etaṃ vo yuvānaṃ pari dadhmo atra tena krīḍantīś carata vaśām̐ anu | mā no hiṃsiṣṭa januṣā subhāgā rāyaś ca poṣair abhi naḥ sacadhvam ||

    16.26.4

    upehopaparcano 'smin goṣṭha upa pṛñcatu | upa ṛṣabhasya yad reta upendra tava vīryam ||

    16.27.1

    ayaṃ pratisaro maṇir vīro vīrāya badhyate | vīryāvānt sapatnahā śūravīraḥ paripāṇaḥ sumaṅgalaḥ ||

    16.27.2

    ayaṃ maṇiḥ sapatnahā suvīraḥ sahasvān vājī sahamāna ugraḥ | pratyak kṛtyā dūṣayann etu vīraḥ ||

    16.27.3

    anenendro maṇinā vṛtram ahann anenāsurān parābhāvayan manīṣī | anena dyāvāpṛthivī ubhe ajayad anenājayat pradiśaś catasraḥ ||

    16.27.4

    ayaṃ srāktyo maṇiḥ pratīvartaḥ pratisaraḥ | ojasvān vimṛdho maṇiḥ so asmān pātu viśvataḥ ||

    16.27.5

    tad agnir āha tad u soma āha bṛhaspatiḥ savitā tad indraḥ | te te devāḥ purohitāḥ pratīcīḥ kṛtyāḥ pratisarair ajantu ||

    16.27.6

    antar dadhe dyāvāpṛthivī utāhar uta sūryam | utemaṃ brahmaṇaspatiṃ te te devāḥ purohitāḥ pratīcīḥ kṛtyāḥ pratisarair ajantu ||

    16.27.7

    ye srāktyaṃ maṇiṃ janā varmāṇi kṛṇvate | sūryo divam ivāruhya vi kṛtyā bādhate vaśī ||

    16.27.8

    srāktyena maṇina ṛṣiṇeva manīṣiṇā | ajaiṣaṃ sarvāḥ pṛtanā vi mṛdho hanmi rakṣasaḥ ||

    16.27.9

    yāḥ kṛtyā āṅgirasīr yāḥ kṛtyā āsurīr uta | kṛtyā yāḥ svayaṃkṛtā yā u cānyebhir ābhṛtāḥ | ubhayīs tāḥ parā yantu parāvataṃ navatiṃ nāvyā ati ||

    16.27.10

    asmai maṇiṃ varma badhnantu devā indro viṣṇuḥ savitā rudro agniḥ | prajāpatiḥ parameṣṭhī virāḍ vaiśvānara ṛṣayaś ca sarve ||

    16.28.1

    uttamo asy oṣadhīnām anaḍvān jagatām iva vyāghraḥ śvapadām iva | yam aicchāmāvadāma taṃ pratispāśanam abruvan ||

    16.28.2

    sa id vyāghro bhavaty atho siṃho atho vṛṣā sarvā diśo vi rājati yo bibhartīmaṃ maṇim ||

    16.28.3

    nainaṃ ghnanty apsaraso na gandharvā na martyāḥ | sarvā diśo vi rājāti yo bibhartīmaṃ maṇim ||

    16.28.4

    kaśyapas tvām asṛjata kaśyapas tvāṃ samairayat | abibhas tvendro mānuṣe bibhrat saṃśreṣiṇe 'jayat ||

    16.28.5

    maṇiṃ sapatnajambhanaṃ varma devā abadhnata | yas tvā kṛtyābhir yas tvā dīkṣābhir yas tvā yajñair jighāṃsati | pratyak tvam indra taṃ jahi vajreṇa śataparvaṇā ||

    16.28.6

    ayam id vai pratīvartaḥ sahasvān sañjayo maṇiḥ | prajāṃ dhanaṃ ca rakṣatu paripāṇaḥ sumaṅgalaḥ ||

    16.28.7

    asapatnaṃ no adharād asapatnaṃ na uttarāt | indrāsapatnaṃ naḥ paścāj jyotiḥ śūra puras kṛdhi ||

    16.28.8

    aindrāgnaṃ varma bahulaṃ yad ugraṃ viśve devā nāti vidhyanti sarve | tat te tanvaṃ trāyatāṃ sarvato bṛhad āyuṣmān jaradaṣṭir yathāsat ||

    16.28.9

    ā tvārukṣad devamaṇir mahyā ariṣṭatātaye | imaṃ methim abhisaṃviśadhvaṃ tanūpānaṃ trivarūtham ojase ||

    16.28.10

    asminn indro ni dadhātu nṛmṇam imaṃ devāso abhisaṃviśadhvam | dīrghāyutvāya śataśāradāya- -āyuṣmān jaradaṣṭir yathāsat ||

    16.28.11

    indro badhnātu te maṇiṃ jigīvām̐ aparājitaḥ somapā abhayaṅkaro vṛṣā | sa tvā rakṣatu sarvadā divā naktaṃ ca viśvataḥ ||

    16.29.1

    indro manthatu manthitā śakraḥ śūraḥ purandaraḥ | yathā hanāma senām amitrāṇāṃ sahasraśaḥ ||

    16.29.2

    pūtirajjur upadhmānī pūtiṃ senāṃ kṛṇotv amūm | agniṃ dhūmaṃ parādṛśya hṛtsv ā dadhatāṃ bhayam ||

    16.29.3

    paruṣān amūn paruṣāhvaḥ kṛṇotu hanty enān vadhako vadhaiḥ | kṣipraṃ śara iva bhajyantāṃ bṛhajjālena saṃjitāḥ ||

    16.29.4

    amūn aśvattha ni śṛṇīhi khādāmūn khadirājiram | tājadbhaṅga iva bhajyantāṃ bṛhajjālena saṃjitāḥ ||

    16.29.5

    antarikṣaṃ jālam āsīj jāladaṇḍā diśo mahīḥ | tenābhidāya senām indro dasyūn apāvapat ||

    16.29.6

    bṛhat te jālaṃ bṛhata indra śūra sahasrārghasya śatavīryasya | tenā ny ubja maghavann amitrān śaśvatībhyaḥ samābhyaḥ ||

    16.29.7

    bṛhat te jālaṃ bṛhataś śakrasya vājinīvataḥ | tenā śataṃ sahasram ayutaṃ jaghāna- -indro dasyūnām abhidhāya senām ||

    16.29.8

    ayaṃ loko jālam āsīc chakrasya mahato mahān | tenāham indrajālena tamasāmūn abhi dadhāmi sarvān ||

    16.29.9

    sedir ugrāvartir ārtiś cānapavācanā | śramas tandrīś ca mohaś ca tair amūn abhi dadhāmi sarvān ||

    16.29.10

    mṛtyave amūn pra yacchāmi mṛtyupāśair amī sitāḥ | mṛtyor ye aghalā dūtās tebhya enān prati nayāmi baddhvā ||

    16.30.1

    mṛtyudūtā amūn nayata yamadūtā apombhata | paraḥ sahasrā hanyantāṃ tṛṇeḍhv enān matyaṃ bhavasya ||

    16.30.2

    sādhyā ekaṃ jāladaṇḍam udyatya yanty ojasā | rudrā dvitīyaṃ vasavas tṛtīyam ādityair eka udyataḥ ||

    16.30.3

    viśve devā upariṣṭād ubjanto yantv ojasā | madhyena ghnanto yantu senām aṅgiraso vadhaiḥ ||

    16.30.4

    vanaspatīn vānaspatyān oṣadhīr uta vīrudhaḥ | dvipāc catuṣpād iṣṇāmi yathā senām amūṃ hanat ||

    16.30.5

    gandharvāpsaraso devān sarpān puṇyajanān pitṝn | dṛṣṭān adṛṣṭān iṣṇāmi yathā senām amūṃ hanat ||

    16.30.6

    mṛtyupāśā ime yuktā yān ākramya na mucyase | amuṣyā hantu senāyā idaṃ kūṭaṃ sahasraśaḥ ||

    16.30.7

    gharmaḥ samiddho agninā- -ayaṃ homaḥ sahasrahā | bhavaś ca pṛśnibāhuḥ śarva senām amūṃ hatam ||

    16.30.8

    mṛtyor oṣam ā padyantāṃ kṣudhaṃ sediṃ vadhaṃ bhayam | indraś cākṣujālābhyāṃ śarva senām amūṃ hatam ||

    16.30.9

    parājitāḥ pra trasatāmitrā jitā dhāvata brahmaṇā | bṛhaspatipraṇuttānāṃ māmīṣāṃ moci kaś cana ||

    16.30.10

    ava padyantām eṣām āyudhāni mā śakan pratidhām iṣum | athaiṣāṃ bahu bibhyatām iṣavo ghnantu marmaṇi ||

    16.30.11

    sam enān krośatāṃ dyāvāpṛthivī ubhe sam antarikṣaṃ saha devatābhiḥ | mā jñātāraṃ mā pratiṣṭhāṃ vidanta mitho 'pighnānā upa yantu mṛtyum ||

    16.31.1

    diśaś catasro 'śvataryo devarathasya puroḍāśāḥ śaphā antarikṣam uddhiḥ ||

    16.31.2

    dyāvāpṛthivī pakṣasī ṛtavo 'bhīśavo vāk parirathyam ||

    16.31.3

    ahorātre cakre māsā arāḥ saṃvatsaro adhiṣṭhānam ||

    16.31.4

    virāḍ īṣāgnī rathamukham indraḥ savyaṣṭhāś candramāḥ sārathiḥ ||

    16.31.5

    ito jayeto vi jayasva jaya saṃ jaya svāhā ||

    16.32.1

    divas pṛthivyā antarikṣāt samudrād agner vātān madhukaśā hi jajñe | tāṃ cāyitvāmṛtaṃ vasānāṃ hṛdbhiḥ prajāḥ prati nandanti sarvāḥ ||

    16.32.2

    paśyanty asyāś caritaṃ pṛthivyāṃ pṛthaṅ naro bahudhā mīmāṃsamānāḥ | agner vātān madhukaśā hi jajñe marutām ugrā naptiḥ ||

    16.32.3

    mahad viśvarūpaṃ payo asyāḥ samudrasyota tvā reta āhuḥ | yata aiti madhukaśā rarāṇā tat prāṇas tad amṛtaṃ niviṣṭam ||

    16.32.4

    mātādityānāṃ duhitā vasūnāṃ prāṇaḥ prajānām amṛtasya nābhiḥ | hiraṇyavarṇā madhukaśā ghṛtācī mahad bhargaś carati martyeṣu ||

    16.32.5

    madhoḥ kaśām ajanayanta devās tasyā garbho abhavad viśvarūpam | taṃ jātaṃ taruṇaṃ piparti mātā sa jāto viśvā bhuvanābhi vaste ||

    16.32.6

    kas tau pra veda ka u tau na āha yāv asyā stanau sahasradhārāv akṣitau | ūrjaṃ duhāte anapasphurantau ||

    16.32.7

    kas taṃ pra veda ka u taṃ ciketa yo asyā hṛdaḥ kalaśaḥ somadhāno akṣitaḥ | brahmā sumedhāḥ so asmin madeta ||

    16.32.8

    hiṅkarikratī bṛhatī vayodhā uccairghoṣābhi yāti yā vratā | trīn gharmān abhi vāvaśānā mimāti māyuṃ payate payobhiḥ ||

    16.32.9

    yām āpīnām upa sīdanty āpo yāṃ śakvarā vṛṣabhā yāṃ svarājaḥ | te varṣanti te varṣayanti tad vide kāmam ūrjam āpaḥ ||

    16.32.10

    stanayitnus te vāk prajāpate vṛṣā śuṣmaṃ kṣipasi bhūmyām adhi | agner vātān madhukaśā hi jajñe marutām ugrā naptiḥ ||

    16.33.1

    yathā somaḥ prātaḥsavane aśvinor bhavati priyaḥ | evā me aśvinā varca ātmani dhriyatām ||

    16.33.2

    yathā somo dvitīyasavana indrāgnyor bhavati priyaḥ | evā ma indrāgnī varcaḥ (…) ||

    16.33.3

    yathā somas tṛtīyasavana ṛbhūṇāṃ bhavati priyaḥ | evā ma ṛbhavo varca ātmani dhriyatām ||

    16.33.4

    madhu janiṣīya madhu maṃsiṣīya | payasvān agna āgamaṃ taṃ mā saṃ sṛja varcasā ||

    16.33.5

    saṃ māgne varcasā sṛja saṃ prajayā sam āyuṣā | vidyur me asya devā indro vidyāt saha ṛṣibhiḥ ||

    16.33.6

    yad giriṣv iti pāñcarcikī ||

    16.33.7

    yathā madhu madhukṛtaḥ saṃbharanti madhāv adhi | evā me aśvinā balam ojaś ca dhriyatām ||

    16.33.8

    yathā makṣā idaṃ madhu nyañjanti kṣaṇāv adhi | evā me aśvinā varcas tejaś ca dhriyatām ||

    16.33.9

    aśvinā sāragheṇa mā madhunāṅktaṃ śubhaspatī | yathā varcasvatīṃ vācam ā vadāni janām̐ anu ||

    16.33.10

    vṛṣā śuṣmaṃ kṣipasi bhūmyāṃ divo madhoḥ kaśayā pṛthivīm anakṣi | tāṃ jātāṃ paśava upa jīvanti sarve teno seṣam ūrjaṃ piparti ||

    16.34.1

    pṛthivī daṇḍo antarikṣaṃ garbho dyauḥ kaśā vidyut prakaśaḥ | madhoḥ kaśāsi ghṛtācī hiraṇyayo binduḥ ||

    16.34.2

    urvy asi prabhvy asy ambho 'si nabho 'si maho 'si | ambho mā kṛṇu nabho māṃ kṛṇu maho mā kṛṇu ||

    16.34.3

    samudro 'sy akṣito aparimitaḥ sahasrasaniḥ sahasraṃ mā gacchatu | yo vai madhukaśāyāḥ sapta madhūni veda sapta madhumatīn ||

    16.34.4

    madhumantaṃ lokaṃ jayati madhv asyāhāryaṃ bhavati | yad vīdhre stanayati prajāpatir eva tat prajābhyaḥ prādur bhavati ||

    16.34.5

    tasmāt prācīnopavītas tiṣṭhet prajāpate 'nu mā budhyasveti | anv enaṃ prajāpatir anu prajā budhyante ya evaṃ veda ||

    16.35.1

    yāṃ kalpayanti vahatau vadhūm iva viśvarūpāṃ hastakṛtāṃ cikitsavaḥ | sārād etv apa nudāma enān ||

    16.35.2

    śīrṣaṇvatīṃ payasvatīṃ karṇinīṃ kṛtāṃ kṛtyākṛtā saṃbhṛtāṃ viśvarūpām | pratyak prati pra hiṇmasi yaś cakāra tam ṛcchatu ||

    16.35.3

    śūdrakṛtā rājakṛtā strīkṛtā brahmabhiḥ kṛtā | jāyā patyā nutteva kartāraṃ bandhum ṛcchatu ||

    16.35.4

    anayāham oṣadhyety ekā ||

    16.35.5

    kṛtyāḥ santu kṛtyākṛte śapathāḥ śapathīvne | pratyak prati pra hiṇmasi yaś cakāra tam ṛcchatu ||

    16.35.6

    pratīcīna āṅgiraso 'dhyakṣo naḥ purohitaḥ | pratīcīḥ kṛtyā ākṛtya- -amuṃ kṛtyākṛtaṃ jahi ||

    16.35.7

    yas tvovāca parehīti pratikūlam udāyyam | taṃ kṛtye 'bhi ni vartasva māsmān iccho anāgasaḥ ||

    16.35.8

    yas te parūṃṣi saṃdadhau rathasyeva vibhur dhiyā | taṃ gaccha tatra te +'yanam ajñātas te 'yaṃ janaḥ ||

    16.35.9

    ye tvā kṛtyā ālebhire vidvalā abhicāriṇaḥ | vidmedaṃ kṛtyādūṣaṇaṃ prativartma punaḥsaraṃ tena tvā snapayāmasi ||

    16.35.10

    yad durbhagāṃ prasnapitāṃ mṛtavatsām upeyima | apaitu sarvaṃ mat pāpaṃ draviṇaṃ mopa tiṣṭhatu ||

    16.36.1

    yat te pitṛbhyo dadato yajñe vā nāma jagṛhuḥ | saṃdeśyāt sarvasmāt pāpād imā muñcantu tvauṣadhīḥ ||

    16.36.2

    devainasāt pitryān nāmagrāhāt saṃdeśyād abhiniṣkṛtāt | muñcantu tvā vīrudho vīryeṇa brahmaṇa ṛgbhiḥ payasa ṛṣīṇām ||

    16.36.3

    yathā vātaś cyāvayati bhūmyā reṇum antarikṣāc cābhram | evāsmat sarvaṃ durbhūtaṃ brahmanuttam apāyati ||

    16.36.4

    apa krāma nānadatī vinaddhā gardabhīva | kartṝn nakṣasveto nuttā brahmaṇā vīryāvatā ||

    16.36.5

    ayaṃ panthāpi nayāmi tvā kṛtye prahitāṃ prati tvā pra hiṇmaḥ | tenābhi yāhi bhuñjaty anasvatīva vāhinī viśvarūpā kurūṭinī ||

    16.36.6

    parāk te jyotir apathaṃ te arvāg anyatrāsmad ayanā kṛṇuṣva | pareṇehi navatiṃ nāvyā ati durgā srotyā mā kṣaniṣṭhāḥ parehi ||

    16.36.7

    vāta iva vṛkṣaṃ ni mṛṇīhi pādaya mā gām aśvaṃ puruṣam uc chiṣa eṣām | kartṝn nivṛtyetaḥ kṛtye aprajāstvāya bodhaya ||

    16.36.8

    yāṃ te cakrur barhiṣi yāṃ śmaśāne kṛtyāṃ kṣetre valagaṃ vā nicakhnuḥ | agnau vā tvā gārhapatye 'bhiceruḥ pākaṃ santaṃ dhīratarā anāgasaṃ tad ito nāśayāmasi ||

    16.36.9

    upāhṛtam anubuddhaṃ nikhātaṃ vairaṃ tsāry anv avidāma kartṝn | tad etu yata āgataṃ tatrāśva iva vartatāṃ hantu kṛtyākṛtaḥ prajām ||

    16.36.10

    svāyasā asayaḥ santi no gṛhe vidma te kṛtye yatidhā parūṃṣi ||

    16.37.1

    ut tiṣṭhaiva parehīto ajñāte kim ihecchasi | grīvās te kṛtye pādau ca- -api kartsyāmi nir drava ||

    16.37.2

    indrāgnī asmān rakṣatāṃ yau prajānāṃ prajāpatī | somo rājādhipā mṛḍitā ca- -ṛtasya naḥ patayo mṛḍayantu ||

    16.37.3

    bhavāśarvāv asyatāṃ pāpakṛtvane kṛtyākṛte duṣkṛte vidyutaṃ devahetim ||

    16.37.4

    yady eyatha dvipadī catuṣpadī kṛtyākṛtā saṃbhṛtā viśvarūpā | seto 'ṣṭāpadī bhūtvā punaḥ parehi ducchune ||

    16.37.5

    abhyaktāktā svaraṃkṛtā sarvaṃ bharantī duritaṃ parehi | jānīhi kṛtye kartāraṃ duhiteva pitaraṃ svam ||

    16.37.6

    parehi kṛtye mā tiṣṭho viddhasyeva padaṃ naya | mṛgaḥ sa mṛgayus tvaṃ na tvā nikartum arhati ||

    16.37.7

    martyo mṛtyuḥ svayaṃkṛtaṃ yaṃ cakārācittyā | hastābhyām ātmane vadham ||

    16.37.8

    uta hanti pūrvāsinaṃ pratyādāyāpara iṣvā | uto pūrvasya nighnato vi hanty aparaḥ prati ||

    16.37.9

    etad dhi śṛṇu me vaco athehi yata eyatha | yas tvā cakāra taṃ punaḥ ||

    16.37.10

    anāgohatyaṃ vai bhīmaṃ kṛtye mā no gām aśvaṃ puruṣaṃ vadhīḥ ||

    16.38.1

    yatrayatrāsi nihitā tatas tvotthāpayāmasi | parṇāl laghīyasī bhava ||

    16.38.2

    yadi stha tamasāvṛtā jālenābhihitā yūyam | sarvāḥ saṃlupyetaḥ kṛtyāḥ punaḥ kartre pra hiṇmasi ||

    16.38.3

    kṛtyākṛtaṃ mūlakṛtam abhiniṣkāriṇaḥ prajām | mṛṇīhi kṛtye moc chiṣo amuṃ kṛtyākṛtaṃ jahi ||

    16.38.4

    yathā sūryas tamaso mucyate pari rātriṃ jahāty uṣasaś ca ketūn | evāhaṃ sarvaṃ durbhūtaṃ hastīva rajo duritaṃ jahāmi ||

    16.39.1

    upamitaḥ pratimito 'tho parimitaś ca yāḥ | śālāyā viśvavārāyā naddhāni vi cṛtāmasi ||

    16.39.2

    yat te naddhaṃ viśvavāre pāśo granthiś ca yaḥ kṛtaḥ | bṛhaspatir ivāhaṃ balaṃ vācā vi sraṃsayāmi tat ||

    16.39.3

    ā yayāma saṃ babarha granthiṃ cakāra te dṛḍham | parūṃṣi vidvāṃ śasteva- -indreṇa vi cṛtāmasi ||

    16.39.4

    saṃdaṃśānāṃ paladānāṃ pariṣvañjalyasya ca | sarvā mānasya patnyā te naddhāni vi cṛtāmasi ||

    16.39.5

    vaṃśānāṃ te nahanāni prāṇāhasya tṛṇasya ca | pakṣāṇāṃ viśvavāre te naddhāni vi cṛtāmasi ||

    16.39.6

    yāni te antaḥ śikyāny ābedhū raṇyāya kam | pra te tāni vi cṛtāmasi śivā mānasya patni na uddhitā tanve bhava ||

    16.39.7

    havirdhānam agniśālaṃ patnīnāṃ sadanaṃ sadaḥ | sado devānām asi devi śāle ||

    16.39.8

    akṣum opaśaṃ vitataṃ sahasrākṣaṃ viṣūvati | apinaddham abhihitaṃ brahmaṇā vi cṛtāmasi ||

    16.39.9

    yaś ca tvā prati gṛhṇāti yena cāsi mitā tvam | ubhau mānasya patni tau jīvatāṃ jaradaṣṭī ||

    16.39.10

    amutrainam ā gacchatād dṛḍhā naddhā pariṣkṛtā | tasyās te vi cṛtāmasy aṅgamaṅgaṃ paruṣparuḥ ||

    16.40.1

    agnim antaś chādayasi puruṣān paśubhiḥ saha | vijāvati prajāvati vi te pāśāṃś cṛtāmasi ||

    16.40.2

    ūrjasvatī ghṛtavatī pṛthivyāṃ nimitā mitā | viśvānnaṃ bibhratī śālā mā hiṃsīḥ pratigṛhṇataḥ ||

    16.40.3

    yas tvā pūrvo nimimāya saṃjabhāra vanaspatīn | prajāyai cakre tvā śāle parameṣṭhī prajāpatiḥ ||

    16.40.4

    namas tasmai namo dātre śālāpataye ca kṛṇmasi | namo 'gnaye pracarate puruṣāya ca te namaḥ ||

    16.40.5

    gobhyo aśvebhyo namo yac chālāyāṃ vijāyate | antarā dyāṃ ca pṛthivīṃ ca yad vyacas tena śālāṃ prati gṛhṇāmi ta imām ||

    16.40.6

    yad antarikṣaṃ rajaso vimānaṃ tat kṛṇva udaraṃ śevadhibhyaḥ | yac chālāṃ prati gṛṇāmi tasmai ||

    16.40.7

    tṛṇair āvṛtā paladān vasānā rātrīva śālā jagato niveśanī | mitā pṛthivyāṃ tiṣṭhati hastinīva padvatī ||

    16.40.8

    yā dvipakṣā catuṣpakṣā ṣaṭpakṣā yā nimīyate | aṣṭāpakṣāṃ daśapakṣāṃ śālāṃ mānasya patnīm agnir garbha ivā śaye ||

    16.40.9

    iṭasya te vi cṛtāmy apinaddham aporṇuvan | varuṇena samubjitāṃ mitraḥ prātar vy ubjatu ||

    16.40.10

    kulāye 'dhi kulāyāṃ kośe kośaḥ samubjitaḥ | tatra marto vi jāyate yasmād viśvaṃ prajāyate ||

    16.41.1

    catuḥsraktiṃ paricakrāṃ kavibhir nimitāṃ mitām | indrāgnī rakṣataḥ śālām amṛtau somyaṃ sadaḥ ||

    16.41.2

    mā naḥ pāśān prati muco gurur bhāro laghur bhava | vadhūm iva tvā śāle yatrakāmaṃ bharāmasi ||

    16.41.3

    imā āpaḥ pra harāmy ayakṣmā yakṣmanāśanīḥ | gṛhān abhi pra sīdāmy amṛtena sahāgninā ||

    16.41.4

    pratīcīṃ tvā pratīcīnaḥ śāle praimy ahiṃsatīm | agnir hy antar āpaś ca- -ṛtasya prathamobhā ||

    16.41.5

    svāhā devebhyaḥ svāhyebhyaḥ prācyā diśaḥ śālāyā namo mahimne ||

    16.41.6

    svāhā devebhyaḥ svāhyebhyo dakṣiṇasyā diśaḥ śālāyā namo mahimne ||

    16.41.7

    svāhā devebhyaḥ svāhyebhyaḥ pratīcyā diśaḥ śālāyā namo mahimne ||

    16.41.8

    svāhā devebhyaḥ svāhyebhya udīcyā diśaḥ śālāyā namo mahimne ||

    16.41.9

    svāhā devebhyaḥ svāhyebhyo dhruvāyā diśaḥ śālāyā namo mahimne ||

    16.41.10

    svāhā devebhyaḥ svāhyebhya ūrdhvāyā diśaḥ śālāyā namo mahimne ||

    16.41.11

    svāhā devebhyaḥ svāhyebhyo diśodiśaḥ śālāyā namo mahimne ||

    16.42.1

    arātīyor bhrātṛvyasya durhārdo dviṣataḥ śiraḥ | pra vṛścāmīdam ojasā ||

    16.42.2

    varma mahyam ayaṃ maṇiḥ phālāj jātaḥ kariṣyati | tṛpto manthena māgamad rasena saha varcasā ||

    16.42.3

    yat tvā śikvaḥ parāvadhīt takṣā hastena vāsyā | āpas tvā tasmāj jīvalāḥ punantu śucayaḥ śucim ||

    16.42.4

    hiraṇyasrag ayaṃ maṇir duhāno vasv akṣitam | śraddhāṃ yajñaṃ maho dadhad gṛhe vasatu no 'tithiḥ ||

    16.42.5

    tasmai ghṛtaṃ surāṃ madhv annam annaṃ kṣadāmahe | sa naḥ piteva putrebhyaḥ śreyaḥśreyaś cikitsatu devebhyo maṇir etya ||

    16.42.6

    yam abadhnād bṛhaspatir maṇiṃ phālaṃ ghṛtaścutam ugraṃ khadiram ojase | tena tvaṃ dviṣato jahi ||

    16.42.7

    tam agniḥ praty amuñcata- -ājyāya rasāya kaṃ so asmā ājyaṃ duhe | bhūyobhūyaḥ śvaḥśvas tena tvaṃ dviṣato jahi ||

    16.42.8

    yam abadhnād bṛhaspatir maṇiṃ phālaṃ ghṛtaścutam ugraṃ khadiram ojase | tena tvaṃ dviṣato (…) ||

    16.42.9

    tam indraḥ praty amuñcata- -ojase vīryāya kaṃ so asmai balam id duhe | (…) ||

    16.42.10

    taṃ sūryaḥ praty amuñcata tenemā ajayad diśaḥ so asmai varca id duhe | (…) ||

    16.43.1

    taṃ somaḥ praty amuñcata draviṇāya rasāya kam | so asmai maha id duhe (…) ||

    16.43.2

    taṃ bibhrac candramā maṇim asurāṇāṃ puro 'jayad dānavānāṃ hiraṇyayīḥ so asmai teja id duhe (…) ||

    16.43.3

    taṃ rājā varuṇo maṇiṃ praty amuñcata śaṃbhuvaṃ so asmai rājyaṃ duhe (…) ||

    16.43.4

    taṃ tvaṣṭā praty amuñcata prajābhyo vīryāya kaṃ so asmai rūpam id duhe (…) ||

    16.43.5

    taṃ bibhrat savitā maṇiṃ tenedam ajayat svaḥ so asmai sūnṛtāṃ duhe (…) ||

    16.43.6

    tam āpo bibhratīr maṇiṃ sadā dhāvanty akṣitāḥ sa ābhyo amṛtaṃ duhe (…) ||

    16.43.7

    tenemāṃ maṇinā kṛṣim aśvināv abhi rakṣataḥ sa bhiṣagbhyāṃ payo duhe (…) ||

    16.43.8

    yam abadhnād bṛhaspatir vātāya maṇim āśave so asmai vācam id duhe (…) ||

    16.43.9

    taṃ devā bibhrato maṇiṃ sarvām̐l lokān yudhājayan sa ebhyo jitam id duhe (…) ||

    16.43.10

    tam imaṃ devatā maṇiṃ tubhyaṃ dadhatu bhartave sa u te bhūtim id duhām | bhūyobhūyaḥ śvaḥśvas tena tvaṃ dviṣato jahi ||

    16.44.1

    antardeśā abadhnata pradiśas tam abadhnata | prajāpatisṛṣṭo maṇir dviṣato me adharām̐ akaḥ ||

    16.44.2

    ṛtavas tam abadhnata- -ārtavās tam abadhnata | saṃvatsaras taṃ baddhvā sarvaṃ bhūtaṃ vi rājati ||

    16.44.3

    atharvāṇo abadhnata- -ātharvāṇā abadhnata | aṅgirasas taṃ baddhvā dasyūnāṃ bibidhuḥ puraḥ ||

    16.44.4

    taṃ dhātā praty amuñcata sa bhūtāny akalpayat | tena tvaṃ dviṣato jahi ||

    16.44.5

    yam abadhnād bṛhaspatir devebhyo asurakṣitim | sa tvāyaṃ maṇir āgamat saha gobhir ajāvibhir annena prajayā saha ||

    16.44.6

    (…) | (…) āgaman madhor ghṛtasya dhārayā kilālena śriyā saha ||

    16.44.7

    yam abadhnād bṛhaspatir devebhyo asurakṣitim | sa tvāyaṃ maṇir āgamad ojasā tejasā sahasā bhūtyā draviṇena śriyā saha ||

    16.44.8

    yasya lokā ime trayaḥ payo dugdham upāsate | sa tvāyam abhi rakṣatu maṇiḥ śraiṣṭhyāya mūrdhataḥ ||

    16.44.9

    sa tvāyaṃ śatadakṣiṇo maṇiḥ śraiṣṭhyāya jinvatu | yaṃ devāḥ pitaro manuṣyā upajīvanti sarvadā ||

    16.44.10

    yasmai tvā yajñavardhana maṇe pratyamucaṃ śivam | taṃ tvaṃ śatadakṣiṇa maṇe śraiṣṭhyāya jinvatāt ||

    16.45.1

    asapatnaḥ sapatnahā sapatnān me adharām̐ akaḥ | uttaraṃ dviṣatas tvā maṇiḥ kṛṇotu devajāḥ ||

    16.45.2

    maṇiṃ sahasravīryaṃ brahmaṇā tejasā saha prati muñcāmi te śivam | sa tvāyam abhi rohatu devaiḥ phālamaṇiḥ saha ||

    16.45.3

    yathā bījam urvarāyāṃ kṛṣṭe phālena rohati | evāsmin prajā paśavo annamannaṃ vi rohatu ||

    16.45.4

    etam idhmaṃ samābhṛtaṃ juṣāṇo agne prati harya homam | tasmin videma sumatiṃ svasti cakṣuḥ prāṇaṃ prajāṃ paśūn jātavedasi brahmaṇā ||

    16.46.1

    kṣā cāsi kṣamā cāsi tasyās te bhūtaṃ ca subhūtaṃ ceti mukhe | tābhyāṃ te vidheyaṃ tābhyāṃ te namas tābhyāṃ no mṛḍa tābhyāṃ no 'dhi brūhi tābhyāṃ no 'bhi jighra | māteva putraṃ piteva sūnum ayaṃ te asmi taṃ mā mumugdhi grāhyā bandhebhyo vimadaṃ nayemam ||

    16.46.2

    bhūmiś cāsi bhūtiś cāsi tasyās te bhuvanaṃ ca subhūtiś ca (…) ||

    16.46.3

    pṛthvī cāsi pṛthivī cāsi tasyās te bhaviṣyac cābhaviṣyac ca (…) ||

    16.46.4

    kṣemyā cāsi kṣitiś cāsi tasyās te kaṃ ca nākaṃ ca (…) ||

    16.46.5

    dṛḍhā cāsi śithirā cāsi tasyās te svaś ca svargaś ca (…) ||

    16.46.6

    amitiś cāsi nirṛtiś cāsi tasyās te mitraṃ ca maitraṃ ca (…) ||

    16.46.7

    śitipṛṣṭhā cāsi vidhūnvānā cāsi tasyās te vindac ca vindamānaṃ ca (…) ||

    16.46.8

    suhitā cāsi suhitiś cāsi tasyās te vittiś ca suvittiś ca (…) ||

    16.46.9

    vapsā cāsi vapsatī cāsi tasyās te suvac ca prasuvac ca (…) ||

    16.46.10

    apsarāś cāsi sadānvā cāsi tasyās te svaṃ ca svāvaṃ ca (…) ||

    16.47.1

    pṛśniś cāsi pṛṣatī cāsi tasyās te yacchac ca prayacchac ca (…) ||

    16.47.2

    viśvabhṛc cāsi viśvarūpā cāsi tasyās te dadac ca pradadac ca (…) ||

    16.47.3

    girantī cāsi garargṛc cāsi tasyās te vṛndaṃ ca saṃvṛndānaṃ ca (…) ||

    16.47.4

    gurvī cāsi gurubhṛc cāsi tasyās te dohaś ca duhānaṃ ca (…) ||

    16.47.5

    ditiś cāsy aditiś cāsi tasyās te payaś ca payasvac ca (…) ||

    16.47.6

    jūrṇā cāsi jarantī cāsi tasyās te dakṣaś ca dakṣamāṇaṃ ca (…) ||

    16.47.7

    pratiṣṭhā cāsi pratiṣṭhatī cāsi tasyās ta ojaś ca tejaś ca (…) ||

    16.47.8

    lokinī cāsi lokakṛc cāsi tasyās te śravaś ca sravasyuś ca (…) ||

    16.47.9

    urvī cāsi prabhavī cāsi tasyās te kurvac ca saṃskurvāṇaṃ ca (…) ||

    16.47.10

    nīcī cāsy uttānā cāsi tasyās te rohac ca virohac ca (…) ||

    16.48.1

    rohiṇī cāsi surohiṇī cāsi tasyās te 'nnaṃ cānnādyaṃ ca (…) ||

    16.48.2

    sarā cāsi sarasvatī cāsi tasyās te brahma ca kṣatraṃ ca (…) ||

    16.48.3

    vasubhṛc cāsi vasumatī cāsi tasyās te sūnṛtā cerā ca (…) ||

    16.48.4

    mahaś cāsi mahasvatī cāsi tasyās te kāmaś ca tṛptiś ca (…) ||

    16.48.5

    sarvā cāsi sarvaṃ ca ta idaṃ tasyās te viśvaṃ ca viśve ca devā iti mukhe | tābhyāṃ te vidheyaṃ tābhyāṃ te namas tābhyāṃ no mṛḍa tābhyāṃ no 'dhi brūhi tābhyāṃ no 'bhi jighra | māteva putraṃ piteva sūnum ayaṃ te asmi taṃ mā mumugdhi grāhyā bandhebhyo vimadan nayemam ||

    16.49.1

    yad devā devaheḍanaṃ devāsaś cakṛmā vayam | ādityās tasmān no yūyam ṛtasyartena muñcata ||

    16.49.2

    ṛtasyārtenādityā yajatrā muñcateha naḥ | yajñaṃ yad yajñavāhasaḥ śikṣanta upārima ||

    16.49.3

    medasvatā yajamānāḥ srucājyena juhvataḥ | akāmā viśve vo devāḥ śikṣanto nopa śekima ||

    16.49.4

    yad vidvāṃso yad avidvāṃsa enāṃsi cakṛmā vayam | [Bhatt. enāya tasmān na iha muñcata viśve devāḥ sajoṣasaḥ ||

    16.49.5

    yadi jāgrad yadi svapann ena enasyo 'karam | bhūtaṃ mā tasmād bhavyaṃ ca drupadād iva muñcatām ||

    16.49.6

    drupadād iva mumucānaḥ svinnaḥ snātvā malād iva | pūtaṃ pavitreṇājyaṃ viśvān muñcantu mainasaḥ ||

    16.49.7

    yad yāmaṃ cakrur nikhananto agre kārṣīvaṇā na vido na vidyayā | vaivasvate rājani taj juhomy adhā yajñiyaṃ madhuman no astu ||

    16.49.8

    vaivasvataḥ kṛṇavad bheṣajāni madhubhāgo madhunā saṃ sṛjāti | mātur yad ena iṣitaṃ na āgan yad vā pitāparāddho jihīḍe ||

    16.49.9

    yadīdaṃ mātur yadi vā pitur no bhrātuḥ putrād reṣata ena āgan | yāvanto asyāḥ pitaraḥ sacante teṣāṃ sarveṣāṃ śivo astu manyuḥ ||

    16.49.10

    apamityam apratītaṃ yad asmi yamasya yena balinā carāmi | idaṃ tad agne anṛṇo bhavāmi jīvann enaḥ prati dadāmi sarvam ||

    16.50.1

    ihaiva santaḥ prati dadhma etaj jīvā jīvebhyo ni harāma enat | apamitya dhānyaṃ yaj jaghāsa- -agnir mā tasmād anṛṇaṃ kṛṇotu ||

    16.50.2

    anṛṇā asminn anṛṇāḥ parasmin tṛtīye nāke anṛṇāḥ syāma | ye devayānā uta pitṛyāṇāḥ sarvān patho anṛṇāḥ kṣayema ||

    16.50.3

    yad dhastābhyāṃ cakṛmā kilbiṣam akṣam aktum upalipsamānāḥ | ugraṃpaśye ugrajitau tad adya- -apsarasām anu dattām ṛṇaṃ naḥ ||

    16.50.4

    ugraṃpaśye rāṣṭrabhṛtaḥ kilbiṣaṃ yad akṣavṛttam anu dattaṃ nas tat | ṛṇān no na ṛṇam ertsamāno yamasya loke adhirajjur āyat ||

    16.50.5

    yasmā ṛṇaṃ yasya jāyām upaimi yaṃ yācamāno abhyaimi devāḥ | te vācaṃ vādiṣur mottarāṃ mad devapatnī apsarasāv adhītam ||

    16.50.6

    yad adīvyann aham ṛṇaṃ kṛṇomy adāsyann agna uta saṃgṛṇāmi | vaiśvānaro adhipā no vasiṣṭha ud in nayāti sukṛtasya lokam ||

    16.50.7

    vaiśvānaraḥ pāvayā naḥ pavitrair yat saṃgaram abhidhāvāmy āśām | anājānan manasā yācamāno yat tatraino apa tat suvāmi ||

    16.50.8

    vaiśvānarāya prati vedayāma etad yad gṛṇaṃ saṃgaro devatāsu | sa etān pāśān vicṛtaṃ pra veda- -atha pakvena saha saṃ bhavema ||

    16.50.9

    yad antarikṣaṃ pṛthivīm uta dyāṃ yan mātaraṃ pitaraṃ vā jihiṃsima | agnir mā tasmād enaso gārhapatyaḥ pra muñcatu ||

    16.50.10

    bhūmir mātāditir no janitraṃ bhrātāntarikṣam abhiśastyā naḥ | dyaur naḥ pitā pitryāc chaṃ bhavāti jāmim ṛtvā māva patsi lokāt ||

    16.51.1

    yatrā suhārdaḥ sukṛto madanti vihāya rogaṃ tanvaḥ svāyāḥ | aśloṇā aṅgair ahrutāḥ svarge atrā paśyema pitarau ca putrān ||

    16.51.2

    viṣāṇā pāśām̐ adhi vi ṣyatu tvad ya uttamā adhamā vāruṇā ye | yad dāruṇā badhyase yac ca rajjvā yad bhūmyāṃ badhyase yac ca vācā ||

    16.51.3

    udagātāṃ bhagavatī vicṛtau nāma tārake | prehāmṛtasya yacchatāṃ pra yad baddhakamocanam ||

    16.51.4

    vi jihīṣva lokaṃ kṛṇu baddhān muñcāsi baddhakam | yonyā iva pracyuto garbhaḥ pathaḥ sarvām̐ anu kṣayā ||

    16.51.5

    taṃ prajānan prati gṛhṇātu vidvān prajāpatiḥ prathamajā ṛtasya | asmābhir dattaṃ jarasaḥ parastād acchinnaṃ tantum anu saṃ carema ||

    16.51.6

    tataṃ tantum anv eke caranti yeṣāṃ dattam ayanaṃ pitryeṇa | abandhv eke dadataḥ pra yacchān dātuṃ cec chikṣān sa svarga eṣām ||

    16.51.7

    anvārabhethām anusaṃrabhethām etaṃ lokaṃ śraddadhānāḥ sacante | yad vāṃ pūrtaṃ praviṣṭam agnau tasya guptaye dampatī saṃ śrayethām ||

    16.51.8

    devāḥ pitaraḥ pitaro devā | yo 'smi so 'smi so 'yam asmi ||

    16.51.9

    sa pacāmi sa yajāmi sa yajate 'sya | śaṃ ma iṣṭam astu śunaṃ śāntaṃ śivaṃ kṛtaṃ tasmān mā yavam ||

    16.51.10

    nāke rājan prati tiṣṭha tatraitat prati tiṣṭhatu | viddhi pūrtasya no rājan sa deva sumanā bhava ||

    16.52.1

    apāsmād brāhmaṇīsandhām apadhārān ni dadhmasi | indrāgnī naḥ savedasāv arṇavād adhi muñcatām ||

    16.52.2

    namas te brāhmaṇīsandhe parehi yata eyatha yo 'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmas taṃ te pra suvāmi tam adhi pra sūtāḥ ||

    16.52.3

    apāraṃ tvāhur arṇavam anināyāṃ na ye viduḥ | yas te vedodaram āsyaṃ mahat sākṣād veda mukhaṃ tava niyājaṃ tava te viduḥ ||

    16.52.4

    indreṇa kl̥ptā yonir narako asyāḥ kulāyam | mahān samudro rajaso vimānaḥ svarge loke api naḥ kṛṇotu ||

    16.53.1

    tasyaudanasya bṛhaspatiḥ śiro brahma mukhaṃ sūryācandramasāv akṣyau bṛhadrathantare śrotre | agnir āsyaṃ vidyuj jihvā maruto dantāḥ pavamānaḥ prāṇaḥ ||

    16.53.2

    oṣadhayo lomāni vanaspatayaḥ keśāḥ samudro mūtram aśvinā prapade | caruṃ pañcabilam ukhaṃ gharmam abhīndhe ||

    16.53.3

    cakṣur musalaṃ kāma ulūkhalaṃ ditiḥ śūrpam aditiḥ śūrpagrāhī vāto apāvinak | gāvas taṇḍulā aśvāḥ kaṇā maśakās tuṣāḥ kabru phalīkaraṇāḥ śyāmam ayo lohitam ayo 'sya māṃsam ||

    16.53.4

    trapu bhasmārjunam asthīni haritaṃ varṇaḥ puṣkalaṃ gandhaḥ | khalaḥ pātram uṣṭārau bāhū sphyāv aṃsau gudā varatrā īṣānūkyaṃ yugāni jatravaḥ ||

    16.53.5

    ṛtaṃ hastābhiṣecanaṃ kulyopasecanam ārtavāḥ paktāro agniḥ prāśītā brāhmaṇaḥ pratigrahītā ||

    16.54.1

    tasyaudanasya bhūmiḥ kumbhī dyaur apidhānaṃ śiro 'bhram ūṣmā nīhāro bṛhad āyavanaṃ rathantaraṃ darviḥ | diśaḥ pārśve sītāḥ parśavaḥ sikatā ūbadhyaṃ palalam upastaraṇam ahorātre vikramaṇe odanasya ||

    16.54.2

    varṣaṃ prokṣaṇaṃ marutaḥ paryaindhata kiṣkaravaḥ paridhayaḥ | ṛcā kumbhy adhidhīyata ārtvijyena preṣyate brahmaṇā prati gṛhyate ||

    16.54.3

    ya etasyaudanasyaivaṃ mahimānaṃ vidyāt | nālpa iti brūyān nānupasecana iti nedaṃ ca kiṃ ceti ||

    16.54.4

    yāvad dātābhimanasyet taṃ nātivadet | odanena yajñavacaḥ sarve lokāḥ samāpyāḥ ||

    16.54.5

    yasmin samudro dyaur bhūmis trayo 'varaparaṃ śritāḥ ||

    16.55.1

    brahmavādino vadanti pratyañcam odanaṃ prāśīḥ parāñcāṃ tvam odanaṃ prāśīs tvām odanā iti | kasyainaṃ śīrṣṇā prāśīḥ ||

    16.55.2

    (…) | kasyainaṃ mukhena prāśīḥ ||

    16.55.3

    (…) | kasyainam akṣībhyāṃ prāśīḥ ||

    16.55.4

    (…) | kasyainaṃ śrotrābhyāṃ prāśīḥ ||

    16.55.5

    (…) | kasyainam āsyena prāśīḥ ||

    16.55.6

    (…) | kasyainaṃ jihvayā prāśīḥ ||

    16.55.7

    (…) | kasyainaṃ dantaiḥ prāśīḥ ||

    16.55.8

    (…) | kasyainaṃ prāṇaiḥ prāśīḥ ||

    16.55.9

    (…) | kasyainam urasā prāśīḥ ||

    16.55.10

    (…) | kasyainaṃ vyacasā prāśīḥ ||

    16.55.11

    (…) | kasyainaṃ pṛṣṭhena prāśīḥ ||

    16.55.12

    (…) | kasyainam udareṇa prāśīḥ ||

    16.55.13

    (…) | kasyainaṃ vastinā prāśīḥ ||

    16.55.14

    (…) | kasyainam ūrubhyāṃ prāśīḥ ||

    16.55.15

    (…) | kasyainam aṣṭhīvadbhyāṃ prāśīḥ ||

    16.55.16

    (…) | kasyainaṃ padbhyāṃ prāśīḥ ||

    16.55.17

    (…) | kasyām enaṃ pratiṣṭhāyāṃ prāśīḥ ||

    16.55.18

    brahmavādino vadanti pratyañcam odanaṃ prāśīḥ parāñcāṃ tvam odanaṃ prāśīs tvām odanā iti | kasyainaṃ hastābhyāṃ prāśīḥ ||

    16.56.1

    tataś cainam anyena śīrṣṇā prāśīr yenaitam agre prāśnan | śiras te vi patiṣyatīty enam āha ||

    16.56.2

    tataś cainam anyena mukhena prāśīr yenaitam agre prāśnan | śiras te vi hvariṣyatīty enam āha ||

    16.56.3

    tataś cainam anyābhyām akṣībhyāṃ prāśīr yābhyām etam agre prāśnan | andho bhaviṣyasīty enam āha ||

    16.56.4

    tataś cainam anyābhyāṃ śrotrābhyāṃ prāśīr yābhyām etam agre prāśnan | badhiro bhaviṣyasīty enam āha ||

    16.56.5

    tataś cainam anyenāsyena prāśīr yenaitam agre prāśnan | vāk te 'pa kramiṣyatīty enam āha ||

    16.56.6

    tataś cainam anyayā jihvayā prāśīr yenaitam agre prāśnan | jihvā te pūrvā mariṣyatīty enam āha ||

    16.56.7

    tataś cainam anyair dantaiḥ prāśīr yair etam agre prāśnan | dantās te śatsyantīty enam āha ||

    16.56.8

    tataś cainam anyaiḥ prāṇaiḥ prāśīr yair etam agre prāśnan | prāṇas tvā hāsyatīty enam āha ||

    16.56.9

    tataś cainam anyenorasā prāśīr yenaitam agre prāśnan | kṛṣyā na rātsyasīty enam āha ||

    16.56.10

    tataś cainam anyena vyacasā prāśīr yenaitam agre prāśnan | rājayakṣmas tvā haniṣyatīty enam āha ||

    16.56.11

    tataś cainam anyena pṛṣṭhena prāśīr yenaitam agre prāśnan | vidyut tvā haniṣyatīty enam āha ||

    16.56.12

    tataś cainam anyenodareṇa prāśīr yenaitam agre prāśnan varuṇas tvā haniṣyatīty enam āha ||

    16.56.13

    tataś cainam anyena vastinā prāśīr yenaitam agre prāśnan | apsu mariṣyasīty enam āha ||

    16.56.14

    tataś cainam anyābhyām ūrubhyāṃ prāśīr yābhyām etam agre prāśnan | ūrū te 'va patsyete ity enam āha ||

    16.56.15

    tataś cainam anyābhyām aṣṭhīvadbhyāṃ prāśīr yābhyām etam agre prāśnan | srāmo bhaviṣyasīty enam āha ||

    16.56.16

    tataś cainam anyābhyāṃ padbhyāṃ prāśīr yābhyām etam agre prāśnan | sarpas tvā haniṣyatīty enam āha ||

    16.56.17

    tataś cainam anyasyāṃ pratiṣṭhayāṃ prāśīr yasyām etam agre prāśnan | apratiṣṭhāno bhaviṣyasīty enam āha ||

    16.56.18

    tataś cainam anyābhyāṃ hastābhyāṃ prāśīr yābhyām etam agre prāśnan | brāhmaṇaṃ haniṣyasīty enam āha ||

    16.57.1

    tam ahaṃ na pratyañcaṃ na parāñcaṃ nāham odanaṃ na mām odanaḥ | odana evaudanaṃ prāśīd bṛhaspatinā śīrṣṇā ||

    16.57.2

    (…) (…) prāśīd brahmaṇā mukhena ||

    16.57.3

    (…) (…) prāśīt sūryācandramasābhyām akṣībhyām ||

    16.57.4

    (…) (…) prāśīd bṛhadrathantarābhyāṃ śrotrābhyām ||

    16.57.5

    (…) (…) prāśīd agner āsyena ||

    16.57.6

    (…) (…) prāśīd vidyutā jihvayā ||

    16.57.7

    (…) (…) prāśīn marudbhir dantaiḥ ||

    16.57.8

    (…) (…) prāśīt saptaṛṣibhiḥ prāṇaiḥ ||

    16.57.9

    (…) (…) prāśīt pṛthivyorasā ||

    16.57.10

    (…) (…) prāśīd antarikṣeṇa vyacasā ||

    16.57.11

    (…) (…) prāśīd divā pṛṣṭhena ||

    16.57.12

    (…) (…) prāśīd varuṇasyodareṇa ||

    16.57.13

    (…) (…) prāśīt samudreṇa vastinā ||

    16.57.14

    (…) (…) prāśīn mitrāvaruṇayor ūrubhyām ||

    16.57.15

    (…) (…) prāśīd ṛtasyāṣṭhīvadbhyām ||

    16.57.16

    (…) (…) prāśīt savituḥ padbhyām ||

    16.57.17

    (…) (…) prāśīd asyāṃ pratiṣṭhāyāṃ prāśīt ||

    16.57.18

    tam ahaṃ na pratyañcaṃ na parāñcaṃ nāham odanaṃ na mām odanaḥ | odana evaudanaṃ prāśīt satyasya hastābhyām ||

    16.57.19

    ta enaṃ prāśiṣus ta enam ārūruhan ta enam ajīgaman | etasmād vai lokā lokāṃs trayastriṃśataṃ prajāpatir nirmimīta ||

    16.57.20

    tasya guptaye yajñān asṛjanta devāḥ | ye trayastriṃśat prajāpatisṛṣṭāḥ puṇyalokāḥ | te 'sya sarve 'bhijitā avaruddhā bhavanti ya evaṃ veda ||

    16.58.1

    eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvātmā sarvaparuḥ sarvapāt sarvapṛṣṭhaḥ | sarvāṅgaḥ sarvātmā sarvaparuḥ sarvapāt sarvapṛṣṭho bhavati ya evaṃ veda ||

    16.58.2

    ya evaṃ viduṣa upadraṣṭā bhavaty upadraṣṭā prāṇaṃ ruṇaddhi | na ca prāṇaṃ ruṇaddhy atha sarvasvaṃ jīyate ||

    16.58.3

    na ca sarvasvaṃ jīyate 'thainam āhāpratiṣṭhāno 'nāyatano mariṣyasīti | apratiṣṭhāna evānāyatano mriyate ya evaṃ viduṣa upadraṣṭā bhavati ||

    16.59.1

    kena pārṣṇī ābhṛte pūruṣasya kena māṃsaṃ saṃbhṛtaṃ kena gulphau | kenāṅgulīḥ peśinīḥ kena khāni kenocchṛṅkhau madhyataḥ kaḥ pratiṣṭhāḥ ||

    16.59.2

    kasmān nu gulphāv adharāv akṛṇvann aṣṭhīvantā uttarau pūruṣasya | nirṛtya jaṅghe ni dadhuḥ kva svij jānunoḥ sandhī ka imau jajāna ||

    16.59.3

    catuṣṭayaṃ yujyate saṃhitāntaṃ jānubhyām ūrdhvaṃ śithiraṃ kabandham | śroṇī yad ūru ka u taj jajāna yābhyāṃ kusindhaṃ sudhṛtaṃ babhūva ||

    16.59.4

    kati devāḥ katame ta āsan ya uraś cikyur agriyaṃ pūruṣasya | kati stanau ni dadhuḥ kaḥ kaphoḍau kati skandhān kati pṛṣṭīr acinvan ||

    16.59.5

    ko asya bāhū sam abharad vīryaṃ kṛṇavād iti | aṃsau ko asya tad devaḥ kusindha ā dadhād adhi ||

    16.59.6

    mastiṣkam asya yatamo lalāṭaṃ kṛkāṭikāṃ prathamo yaḥ kapālam | citvā cityaṃ puruṣasya hanvor divaṃ ruroha katamaḥ sa devaḥ ||

    16.59.7

    kaḥ sapta khāni vi tatarda śīrṣṇi karṇāv imāv akṣaṇī nāsike mukham | yeṣāṃ purutrā vijayasya mahmani catuṣpādo dvipādo yanti yāmam ||

    16.59.8

    hanvor hi jihvām adadhāt purūcīm adhā mahīm adhi śiśrāya vācam | sa ā varīvarti mahinā vyomann apo vasānaḥ ka u cit pra veda ||

    16.59.9

    mūrdhānam asya saṃsīvya- -atharvā hṛdayaṃ ca yat | mastiṣkād ūrdhvaṃ prairayat pavamāno 'dhi śīrṣṇaḥ ||

    16.59.10

    tad vā atharvaṇaḥ śiro devakośaḥ samubjitaḥ | tat prāṇo abhi rakṣatu śriyam annam atho manaḥ ||

    16.60.1

    priyāpriyāṇi bahulā svapnaṃ saṃbādhatandryaḥ | ānandam ugro nandāṃś ca tān ud vahati pūruṣaḥ ||

    16.60.2

    ārtir avartir nirṛtiḥ kuto nu puruṣe 'matiḥ | rāddhiḥ samṛddhir avyṛddhir matir uditayaḥ kutaḥ ||

    16.60.3

    ko asminn āpo adadhād viṣūvṛtaḥ purūcyutaḥ sindhusṛtyāya jātāḥ | tīvrāruṇā lohinīs tāmradhūmrā ūrdhvā avācīḥ puruṣe tiraścīḥ ||

    16.60.4

    ko asmin prāṇam adadhāt ko apānaṃ vyānam u | samānam asmin ko devo 'dhi śiśrāya pūruṣe ||

    16.60.5

    ko asmin rūpam adadhāt ko mahmānaṃ ca nāma ca | gātuṃ ko asmin kaḥ ketuṃ kaś caritrāṇi pūruṣe ||

    16.60.6

    ko asmin reto adadhāt tantur ā tāyatām iti | medhāṃ ko asminn adhy auhat ko bāṇaṃ ko nṛto dadhau ||

    16.60.7

    ko vāsasā pary adadhāt ko asyāyur akalpayat | balaṃ ko asmai prāyacchat ko asyākalpayaj javam ||

    16.60.8

    ko asmin yajñam adadhād eko agre adhi pūruṣe | ko asmin satyaṃ ko 'nṛtaṃ ko mṛtyuṃ ko 'mṛtaṃ dadhau

    16.60.9

    kenāpo anv atanuta kenāhar akṛṇod ruce | uṣasaṃ kenānvaindha kena sāyaṃbhavaṃ dade ||

    16.60.10

    kenemāṃ bhūmim aurṇot kena pary abhavad divam | kenābhi mahnā parvatān kena karmāṇi pūruṣaḥ ||

    16.61.1

    kena devām̐ anu kṣiyati kena daivīr ajanayad diśaḥ | kenedam anyan nakṣatraṃ kena sat kṣatram ucyate ||

    16.61.2

    kena parjanyam āpnoti kena somaṃ vicakṣaṇam | kenemam agniṃ puruṣaḥ kena saṃvatsaraṃ mame ||

    16.61.3

    keneyaṃ bhūmir nihitā kena dyaur uttarā hitā | kenedam ūrdhvaṃ tiryak ca- -antarikṣaṃ vyaco hitam ||

    16.61.4

    brahmaṇā bhūmir nihitā brahma dyām uttarāṃ dadhau | brahmedam ūrdhvaṃ tiryak ca- -antarikṣaṃ vyaco hitam ||

    16.61.5

    kena śrotriyam āpnoti kenemaṃ parameṣṭhinam | kena yajñaś ca śraddhā ca kenāsmin nihitaṃ manaḥ ||

    16.61.6

    brahma śrotriyam āpnoti brahmemaṃ parameṣṭhinam | brahma yajñaś ca śraddhā ca brahmāsmin nihitaṃ manaḥ ||

    16.61.7

    ka idam asthy asṛjata ka idaṃ māṃsaṃ sam abharat | ka imāṃ tvacaṃ ca loma ca ka idaṃ rūpaṃ sam airayat ||

    16.61.8

    brahmāsthy asṛjata brahma māṃsaṃ sam abharat | brahma tvacaṃ ca loma ca brahma rūpaṃ sam airayat ||

    16.61.9

    ka idaṃ cakṣur asṛjata kaḥ prāṇaṃ kheṣv āvayat | ka idaṃ manaś ca vācaṃ ca ka imāṃ sam abharat puram ||

    16.61.10

    brahma cakṣur asṛjata brahma khe prāṇam āvayat | brahma manaś ca vācaṃ ca brahma sam abharat puram ||

    16.62.1

    nainaṃ cakṣur jahāti na prāṇo jarasaḥ puraḥ | puraṃ yo brahmaṇo veda yasmāt puruṣa ucyate ||

    16.62.2

    yo vai tāṃ brahmaṇo veda- -amṛtenāvṛtāṃ puram | tasmai brahma ca brāhmyāś ca- -āyuṣ prāṇaṃ prajāṃ daduḥ ||

    16.62.3

    aṣṭācakrā navadvārā devāṇāṃ pūr ayodhyā | tasyāṃ hiraṇyayaḥ kośaḥ svargo jyotiṣāvṛtaḥ ||

    16.62.4

    tasmin hiraṇyaye kośe tryare tripratiṣṭhite | tasmin yad antar ātmanvat tad vai brahmavido viduḥ ||

    16.62.5

    prabhrājamānāṃ hariṇīṃ yaśasā saṃparīvṛtām | puraṃ hiraṇmayīṃ brahmā viveśāparājitām ||

    16.63.1

    ayaṃ te varaṇo maṇiḥ sapatnakṣayaṇaḥ kṛtaḥ | tenā rabhasva tvaṃ śatrūn pra mṛṇīhi durasyataḥ ||

    16.63.2

    aināñ chṛṇīhi pra mṛṇā rabhasva maṇis te astu puraetā purastāt | avārayanta varaṇena devā abhyācāram asurāṇāṃ śvaḥśvaḥ ||

    16.63.3

    ā tvārakṣad varaṇo viśvabheṣajaḥ sahasrākṣo harito hiraṇyayaḥ | yas te śatrūn adharān pātayāsi pūrvas tān dabhnuhi ya u tvā dviṣanti ||

    16.63.4

    ayaṃ te kṛtyāṃ vitatāṃ pauruṣeyam ayaṃ vadham | ayaṃ te sarvaṃ pāpmānaṃ varaṇo vārayiṣyate ||

    16.63.5

    varaṇo vārayātā idaṃ devo vanaspatiḥ | yakṣmaḥ praviṣṭo yo 'smin tam u devā avīvaran ||

    16.63.6

    svapnaṃ suptvā yadi paśyāsi pāpaṃ mṛgaḥ sṛtiṃ yati dhāvād ajuṣṭām | parikṣavāc chakuneḥ pāpavādād ayaṃ maṇir varaṇo vārayātai ||

    16.63.7

    arātyā mā nirṛtyā abhicārād atho bhayāt | mṛtyor ojīyaso vadhāt tvaṃ varaṇa vāraya ||

    16.63.8

    varaṇena pravyathitā bhrātṛvyā me sabandhavaḥ | asūrtaṃ rajo 'py agus te yantv adhamaṃ tamaḥ ||

    16.63.9

    yan me mātā yan me pitā bhrātaro yac ca me svā yad enaś cakṛmā vayam | tasmān no vārayiṣyate 'yaṃ devo vanaspatiḥ ||

    16.63.10

    ariṣṭo 'ham ariṣṭagur āyuṣmān sarvapūruṣaḥ | taṃ māyaṃ varaṇo maṇiḥ pari pātu diśodiśaḥ ||

    16.64.1

    ayaṃ me varaṇa urasi rājā devo vanaspatiḥ | sa me kṣatraṃ ca rāṣṭraṃ ca paśūn ojaś ca me dadhat ||

    16.64.2

    imaṃ bibharmi varaṇam āyuṣmāñ chataśāradaḥ | sa me śatrūn vi bādhatām indro dasyūn ivāsurān ||

    16.64.3

    yathā vāto vanaspatīn jīrṇān bhanakty ojasā | evā sapatnāṃs tvaṃ bhaṅdhi pūrvāñ jātān utāparān varaṇas tvābhi rakṣatu ||

    16.64.4

    yathā vātena prakṣīṇā vṛkṣāḥ śere nyarpitāḥ | (evā sapatnāṃs) tvaṃ sarvān pra kṣiṇīhi nyarpaya pūrvāñ jātān utāparān varaṇas (tvābhi rakṣatu) ||

    16.64.5

    yathā vātaś cāgniś ca sarvān psāto vanaspatīn | evā sapatnāṃs tvaṃ psāhi pūrvāñ jātān utāparān varaṇas tvābhi rakṣatu ||

    16.64.6

    tāṃs tvaṃ pra chindhi varaṇa purā diṣṭāt purāyuṣaḥ | ya imaṃ paśuṣu dipsanti ye cāsya rāṣṭradipsavaḥ ||

    16.64.7

    yathā sūryo atibhāti yathāsmin teja āhitam | evā sapatnāṃs tvaṃ sarvān ati bhāhi śvaḥśvo varaṇas tvābhi rakṣatu ||

    16.64.8

    yathā yaśaḥ pṛthivyāṃ yathāsmiñ jātavedasi | evā me varaṇo maṇiḥ kīrtiṃ bhūtiṃ ni yacchatu tejasā mā sam ukṣatu yaśasā sam anaktu mām ||

    16.64.9

    yathā yaśo agnihotre vaṣaṭkāre yathā yaśaḥ | (…) ||

    16.64.10

    yathā yaśaḥ somapīthe madhuparke yathā yaśaḥ | (…) ||

    16.65.1

    yathā yaśaḥ kanyāyāṃ yathāsmin saṃbhṛte rathe | (…) ||

    16.65.2

    yathā yaśaś candramasy āditye ca nṛcakṣasi | (…) ||

    16.65.3

    yathā yaśaḥ prajāpatau yathāsmin parameṣṭhini | (…) ||

    16.65.4

    yathā deveṣv amṛtaṃ yathaiṣu satyam āhitam | evā me varaṇo maṇiḥ kīrtiṃ bhūtiṃ ni yacchatu tejasā mā sam ukṣatu yaśasā sam anaktu mām ||

    16.66.1

    asya vāmasya palitasya hotus tasya bhrātā madhyamo asty aśnaḥ | tṛtīyo bhrātā ghṛtapṛṣṭho asya- -atrāpaśyaṃ viśpatiṃ saptaputram ||

    16.66.2

    sapta yuñjanti ratham ekacakram eko aśvo vahati saptanāmā | trinābhi cakram ajaram anarvaṃ yasminn imā viśvā bhuvanāni tasthuḥ ||

    16.66.3

    imā ratham adhi ye sapta tasthuḥ saptacakraṃ sapta vahanty aśvāḥ | sapta svāsaro abhi saṃ navanta yatra gavāṃ nihitā sapta nāmā ||

    16.66.4

    ko dadarśa prathamaṃ jāyamānam asthanvantaṃ yad anasthā bibharti | bhūmyā asur asṛg ātmā kva svit ko vidvāṃsam upa gāt praṣṭum etat ||

    16.66.5

    pākaḥ pṛcchāmi manasāvijānan devānām enā nihitā padāni | vatse baṣkaye 'dhi sapta tantūn vi tatnire kavaya otavā u ||

    16.66.6

    acikitvāṃś cikituṣaś cid atra kavīn pṛcchāmi vidmane na vidvān | vi yas tastambha ṣaḍ imā rajāṃsy ajasya rūpe kim api svid ekam ||

    16.66.7

    iha bravītu ya īm aṅga veda- -asya vāmasya nihitaṃ padaṃ veḥ | śīrṣṇaḥ kṣīraṃ duhrate gāvo asya vavriṃ vasānā udakaṃ padāpuḥ ||

    16.66.8

    mātā pitaram ṛta ā babhāja dhīty agre manasā saṃ hi jagme | sā bībhatsur garbharasā nividdhā namasvanta id upavākam īyuḥ ||

    16.66.9

    yuktā mātāsīd dhuri dakṣiṇāyā atiṣṭhad garbho vṛjanīṣv antaḥ | amīmed vatso anu gām apaśyad viśvarūpyaṃ triṣu yojaneṣu ||

    16.66.10

    tisro mātṝs trīn pitṝn bibhrad eka ūrdhvas tasthau nem ava glāpayanti | mantrayante divo amuṣya pṛṣṭhe viśvavidaṃ vācam aviśvaminvām ||

    16.67.1

    dvādaśāraṃ nahi taj jarāya varvarti cakraṃ pari dyām ṛtasya | ā putrā agne mithunāso atra sapta śatāni viṃśatiś ca tasthuḥ ||

    16.67.2

    pañcapādaṃ pitaraṃ dvādaśākṛtiṃ diva āhuḥ pare ardhe purīṣiṇam | atheme anya upari vicakṣaṇaṃ saptacakre ṣaḍara āhur arpitam ||

    16.67.3

    pañcāre cakre parivartamāne tasminn ā tasthur bhuvanāni viśvā | tasya nākṣas tapyate bhūribhāraḥ sanād eva na chidyate sanābhiḥ ||

    16.67.4

    sanemi cakram ajaraṃ vi vāvṛta uttānāyāṃ daśa yuktā vahanti | sūryasya cakṣū rajasaity āvṛtaṃ yasminn ā viśvā bhuvanāny ārpitā ||

    16.67.5

    sākaṃjānāṃ saptatham āhur ekajaṃ ṣaḍ id yamā ṛṣayo devajā iti | teṣām iṣṭāni vihitāni dhāmaśaḥ sthātre rejante vikṛtāni rūpaśaḥ ||

    16.67.6

    striyaḥ satīs tām̐ u me puṃsa āhuḥ paśyad akṣaṇvān na vi cetad andhaḥ | kavir yaḥ putraḥ sa īm ā ciketa yas tā vijānāt sa pituṣ pitāsat ||

    16.67.7

    avaḥ pareṇa para enāvareṇa padā vatsaṃ bibhratī gaur ud asthāt | sā kadrīcī kaṃ svid ardhaṃ parāgāt sā kva svit sūte nahi yūthe asmin ||

    16.67.8

    avaḥ pareṇa pitaraṃ yo asya- -anuveda para enāvareṇa | kavīyamānaḥ ka iha pra vocad devaṃ manaḥ kuto adhi prajātam ||

    16.67.9

    ye arvāñcas tām̐ u parāca āhur ye parāñcas tām̐ u arvāca āhuḥ | indraś ca yā cakrathuḥ soma tāni dhurā ni yuktā rajaso vahanti ||

    16.67.10

    dvā suparṇā sayujā sakhāyā samānaṃ vṛkṣaṃ pari ṣasvajāte | tayor anyaḥ pippalaṃ svādv atty anaśnann anyo abhi cākaśīti ||

    16.67.11

    yasmin vṛkṣe madhvadaḥ suparṇā niviśante suvate cādhi viśve | tasyed āhuḥ pippalaṃ svādv agre tan non naśad yaḥ pitaraṃ na veda ||

    16.67.12

    yatrā suparṇā amṛtasya bhakṣam animeṣaṃ vidathābhisvaranti | ino viśvasya bhuvanasya gopāḥ sa mā dhīraḥ pākam atrā viveśa ||

    16.68.1

    yad gāyatre adhi gāyatram āhitaṃ traiṣṭubhād vā traiṣṭubhaṃ niratakṣata | yad vā jagaj jagaty āhitaṃ padaṃ ya it tad vidus te amṛtatvam ānaśuḥ ||

    16.68.2

    gāyatreṇa prati mimīte arkam arkeṇa sāma traiṣṭubhena vākam | vākena vākaṃ dvipadā catuṣpadā- -akṣareṇa mimate sapta vāṇīḥ ||

    16.68.3

    jagatā sindhuṃ divy askabhāyad rathantare sūryaṃ pary apaśyat | gāyatrasya samidhas tisra āhus tato mahnā pra ririce mahitvā ||

    16.68.4

    upa hvaye sudughāṃ dhenum etāṃ suhasto godhug uta dohad enām | śreṣṭhaṃ savaṃ savitā sāviṣan no 'bhīddho gharmas tad u ṣu pra vocam ||

    16.68.5

    hiṃkṛṇvatī vasupatnī vasūnāṃ vatsam icchantī manasābhy āgāt | duhām aśvibhyāṃ payo aghnyeyaṃ sā vardhatāṃ mahate saubhagāya ||

    16.68.6

    gaur amīmed abhi vatsaṃ miṣantaṃ mūrdhānaṃ hiṅṅ akṛṇon mātavā u | sṛkvāṇaṃ gharmam abhi vāvaśānā mimāti māyuṃ payate payobhiḥ ||

    16.68.7

    ayaṃ sa śiṅkte yena gaur abhīvṛtā mimāti māyuṃ dhvasanāv adhi śritā | sā cittibhir ni cakāra martyaṃ vidyud bhavantī prati vavrim auhata ||

    16.68.8

    vidyud dadrāṇāṃ salilasya pṛṣṭhe yuvānaṃ santaṃ palito jagāra | devasya paśya kāvyaṃ mahitvādyā mamāra sa hyaḥ sam āna ||

    16.68.9

    anac chaye turagātu jīvam ejad dhruvaṃ madhya ā pastyānām | jīvo mṛtasya carati svadhābhir amartyo martyenā sayoniḥ ||

    16.68.10

    apaśyaṃ gopām anipadyamānam ā ca parā ca pathibhiś carantam | sa sadhrīcīḥ sa viṣūcīr vasāna ā varīvarti bhuvaneṣv antaḥ ||

    16.69.1

    ya īṃ cakāra na so asya veda ya īṃ dadarśa hirug in na tasmāt | sa mātur yonā parivīto antar bahuprajā nirṛtim ā viveśa ||

    16.69.2

    dyaur naḥ pitā janitā nābhir atra bandhur no mātā pṛthivī mahīyam | uttānayoś camvor yonir antar atrā pitā duhitur garbham ādhāt ||

    16.69.3

    pṛcchāmi tvā param antaṃ pṛthivyāḥ pṛcchāmi tvā bhuvanasya nābhim | pṛcchāmi tvā vṛṣṇo aśvasya reto vācaḥ pṛcchāmi paramaṃ vyoma ||

    16.69.4

    iyaṃ vediḥ paro antaḥ pṛthivyā ayaṃ yajño bhuvanasya nābhiḥ | ayaṃ somo vṛṣṇo aśvasya reto brahmāyāṃ vācaḥ paramaṃ vyoma ||

    16.69.5

    saptārdhagarbhā bhuvanasya reto viṣṇos tiṣṭhanti pradiśo vidharmaṇi | te dhītibhir manasā te vipaścitaḥ paribhuvaḥ pari bhavanti viśvataḥ ||

    16.69.6

    na vi jānāmi yad ivedam asmi niṇyaḥ sannaddho manasā carāmi | yadā māgan prathamajā ṛtasya- -ād id vāco aśnuve bhāgam asyāḥ ||

    16.69.7

    apāṅ prāṅ eti svadhayā gṛbhīto 'martyo martyenā sayoniḥ | tā śaśvantā viṣūcīnā viyantā ny anyaṃ cikyur na ci cikyur anyam ||

    16.69.8

    ṛco akṣare parame vyoman yasmin devā adhi viśve niṣeduḥ | yas tan na veda kim ṛcā kariṣyati ya it tad vidus ta ime sam āsate ||

    16.69.9

    ṛcaḥ padaṃ mātrayā kalpayanto 'rdharcena cākl̥pur viśvam ejat ||

    16.69.10

    sūyavasād bhagavatī hi bhūyā atho vayaṃ bhagavantaḥ syāma | addhi tṛṇam aghnye viśvadānīṃ piba śuddham udakam ācarantī ||

    16.69.11

    gaurīr mimāya salilāni takṣaty ekapadī dvipadī sā catuṣpadī | aṣṭāpadī navapadī babhūvuṣī sahasrākṣarā bhuvanasya paṅktis tasyāḥ samudrā adhi vi kṣaranti ||

    16.69.12

    athāpād eti prathamā padvatīnāṃ kas tad vāṃ mitrāvaruṇā ciketa | garbho bhāraṃ bharaty ā cid asya ṛtaṃ piparty anṛtaṃ ni pāti ||

    16.69.13

    kṛṣṇaṃ niyānaṃ harayaḥ suparṇā apo vasānā divam ut patanti | tā āvavṛtrant sadanād ṛtasya- -ād id ghṛtena pṛthivīṃ vy ūduḥ ||

    16.70.1

    dyaur javenā pṛthivī varimṇāntarikṣaṃ mahitvāpo bhūmnā | devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ prasūto brāhmaṇebhyo nir vapāmi ||

    16.70.2

    ṛṣibhyas tvā rṣeyebhyas tvā (nir vapāmi) ||

    16.70.3

    juṣṭatamaṃ vahnitamaṃ papritamaṃ sasnitamam ūrjo bhāgam akṣitam akṣitaye nir vapāmi ||

    16.70.4

    vasavas tvā gāyatreṇa chandasā nir vapantu ||

    16.70.5

    rudrās tvā traiṣṭubhena chandasā nir vapantu ||

    16.70.6

    ādityās tvā jāgatena chandasā nir vapantu ||

    16.70.7

    idam abhirāvṇām idam abhigatvarāṇām idam abhimanyūnām ||

    16.70.8

    yathā kūpaḥ śatakhāḥ sahasrakhā nopadasyati | evedaṃ mopa dasat tīrtham aśvinor iva ||

    16.70.9

    yo no dveṣan manasā yaś ca vācā daivye loka uta mānuṣe yaḥ | grāvṇā hantu mahatā tasya sarvam indro devo maghavāñ chacīpatiḥ ||

    16.70.10

    vīrutsu vastraṃ parijāyaitad ūrjā soma punar ā viśeha naḥ | dṛṃhasva bāhvo amba dhṛṣva mā riṣo agniś caitat saniṣyatha ||

    16.70.11

    devīr āpa ūrjo bhāgāya vo 'kṣitā akṣitaya ā siñcāmi ||

    16.71.1

    akravyādā tanvā jātavedo yā te svargā tapasā sayoniḥ | tayaudanam abhiśrāmyaitaṃ tayā no agne mahi śarma yaccha ||

    16.71.2

    somasyāṃśubhir yatam addhvam adityāḥ pṛṣṭhe sīdata | ye ta odana devayāne loke viduḥ pātraṃ dārumayaṃ manuṣyāḥ | teṣām edhi pātramātraḥ svargaḥ pṛthivīṃ vidma tava pātram ||

    16.71.3

    etās tvaudanopa yantv āpo ghṛtaścutaḥ payasā vardhayantīḥ | stabhnāsi svaḥ pṛthivīm uta dyām utāntarikṣaṃ svadhayā pūrayāsi ||

    16.71.4

    yāvantās taṇḍulās ta rtasya viṣṭhās tāvanto yajñās ta rtasya dohāḥ | tāvatī svadhā ghṛtapṛṣṭho me astu- -ūrjaṃ duhāṃ madhupṛcaṃ vyoman ||

    16.71.5

    yam odanaṃ pacāmi śraddadhānaḥ pātrīpūraṃ ghṛtapṛṣṭhaṃ juṣāṇaḥ | sa me mā kṣeṣṭa sadam aśyamāno yamasya loke parame vyoman ||

    16.71.6

    odanaḥ pātreṇa saha dakṣiṇayā brāhmaṇebhyo datto amṛtatve dadhāti | sūryasya dhrājīr anu raśmīn āgan divas pṛṣṭhān śakuna iva rohan ||

    16.71.7

    saṃ prāṇena prāṇabhṛtaṃ sṛjāmi saṃ vīryeṇa payasāśiṣā ca | āstāvaṃ gaccha sukṛtāṃ yatra lokaṃ te tvā prāśnantu dakṣiṇato niṣadya ||

    16.71.8

    agniṣṭomena sarathaṃ hi yāhy athoktam atirātraṃ ca gaccha | dvirātramātras tryahaṃ vy aśnuhy athā roha catūrātraṃ ratham iva ||

    16.71.9

    catūrātreṇa kalpamāno hi yāhy atha saptarātraṃ daśarātraṃ ca gaccha | dvādaśāhaṃ paribhūya viśvata ekaviṃśatyā vi mṛdho nudasva ||

    16.71.10

    ekaviṃśatyā vi mṛdho hi yāhy athaikacatvāriṃśatopa yāhi ekam | trayastriṃśatāmṛto bhūtvā trimāsyam odanānv ārabhasva ||

    16.72.1

    idāvatsaraṃ ca parivatsaraṃ ca bradhnasya viṣṭapi parame vyoman | nākena nākam abhi saṃ bhavaudana ||

    16.72.2

    sādhyā nayantu mukhato mamaitam ādityā rudrā vasavaḥ sacetasaḥ | viśve devā ṛtubhiḥ saṃvidānā imaṃ rakṣantu sadam apramādam ||

    16.72.3

    idāvatsaraṃ ca parivatsaraṃ ca saṃvatsaram ahorātrāṇi māsaḥ | sūryasyāgneś candramaso 'nubhūtim vātasyābhūtim anv ābhavaudana ||

    16.72.4

    yam īḍate pitaro yaṃ ca devāḥ purohitaṃ tapasā brahmaṇā ca | svadhām ūrjam akṣitim ā juhomi vāte deve pavamāne bṛhaspatau ||

    16.72.5

    caturdhety odanaḥ kalpamāna ūrjā devān svadhā pitṝn | śarīraṃ manuṣyān āśitaṃbhavo brāhmaṇān so 'smākam astu parame vyoman ||

    16.72.6

    ayaṃ panthā odana devayāno anāruddho mṛtyunā tena yāhi | adabdhaḥ svato nihitaḥ sukṛdbhir brahmaṇā śiṣṭaḥ praśiṣā yamasya so ('smākam astu parame vyoman) ||

    16.72.7

    yatra te gṛhā odana tat parehi yatrāpāṃ tad u gacchantv āpaḥ | yatra yonim odanaṃ brāhmaṇā viduḥ so asmākam astu parame vyoman ||

    16.72.8

    hutaṃ te vāci hutam astu cakṣuṣi hutaṃ vijñāne hutam astu te bale | śrotre prāṇe te hutaṃ prajāmṛtatve te hutaṃ kāme ca hutam astu te ||

    16.72.9

    yad vāgneyo yadi vāsyaindro yadi māruto yadi vaiśvadevaḥ | yas te agnir nṛmaṇā nāma hṛdyas tasminn eṣa suhuto astv odanaḥ so asmākam astu parame vyoman ||

    16.72.10

    ya āviveśa nṛmaṇā manuṣyām̐ agnīnām agniḥ prathamo vayodhāḥ ||

    16.73.1

    yā te tanūr apacakrāma mṛtyor devānāṃ sakhyam abhi jīvalokam | apsucarā gahvareṣṭhā mahitvā tasyām eṣaḥ suhuto astv odanaḥ so asmākam astu parame vyoman ||

    16.73.2

    aheḍamānābhy ehi no gṛhaṃ saṃkāśaṃ bhadre sumanā aghorāḥ | prati tvā varṣavṛddham etu ||

    16.73.3

    eṣā naḥ svadhā navagaj janitry amṛteṣv amṛtāhutābhūt | tān no gopāya sadam apramādam āsmākam aitor anu rakṣa jāgṛhi ||

    16.73.4

    ye no nidhim abhidāsanty etaṃ pravāhaṃ proḍhaṃ yamarājye | rājā teṣāṃ varuṇa indriyāṇy abhi tiṣṭḥatu harasā daivyena | etaṃ sadhasthāḥ pari vo dadāmy anukhyātā yajñapatir yad āyat ||

    16.73.5

    ya ākhidanti vikhidanti dattaṃ vi gṛhṇate dakṣiṇā nīyamānāḥ | tān indro devo maghavāñ chacīpatir agnimedī pradahann etu śakraḥ | bṛhaspatir varuṇaḥ soma indro mamaiva dattaṃ kevalaṃ kṛṇvantu ||

    16.74.1

    śīrṣaktiṃ śīrṣāmayaṃ karṇaśūlaṃ tṛtīyakam | sarvaṃ śīrṣaṇyaṃ te rogaṃ bahir nirmantrayāmahe ||

    16.74.2

    karṇābhyāṃ te kaṅkūṣebhyaḥ śuktivalgaṃ vilohitam | (…) ||

    16.74.3

    yaḥ kṛṇoti pramotam andhaṃ kṛṇoti pūruṣam | (…) ||

    16.74.4

    yasya hetoḥ pracyavate yakṣmo nāsata āsyataḥ | (…) ||

    16.74.5

    śīrṣarogam aṅgarogaṃ viśvāṅgīnaṃ visalpakam | sarvaṃ śīrṣaṇyaṃ te rogaṃ bahir nirmantrayamahe ||

    16.74.6

    yasya bhīmaḥ pratīkāśa udvepayanti pūruṣam | takmānaṃ śītaṃ rūraṃ ca taṃ te nir mantrayāmahe ||

    16.74.7

    ya ūrū anusarpaty atho ye 'nu gavīnike | balāsam antar aṅgebhyo bahir nirmantrayāmahe ||

    16.74.8

    yadi kāmād apakāmād dhṛdayāj jāyate pari | hṛdo balāsam aṅgebhyo bahir nirmantrayāmahe ||

    16.74.9

    harimāṇaṃ te aṅgebhyo yakṣmodhām antarātmanaḥ | yakṣmaṃ te sarvam aṅgebhyo bahir nirmantrayāmahe ||

    16.74.10

    āso balāso bhavatu mūtraṃ bhavatv āmayat | yakṣmāṇāṃ sarveṣāṃ viṣaṃ nir avocam ahaṃ tvat ||

    16.75.1

    bahir bilaṃ nir dravatu kahāvāhaṃ tavodarāt | yakṣmāṇāṃ sarveṣāṃ viṣaṃ nir avocam ahaṃ tvat ||

    16.75.2

    udarāt te pari klomno nābhyā hṛdayād adhi | yakṣmodhām antarātmano bahir nir mantrayāmahe ||

    16.75.3

    yāḥ sīmānaṃ virujanti mūrdhānaṃ pratyarṣaṇīḥ | ahiṃsantīr anāmayā nir dravanti bahir bilam ||

    16.75.4

    yā hṛdayam upasarpanty anutanvanti kīkasāḥ | (…) ||

    16.75.5

    yāḥ pārśve uparṣanty anunikṣanti pṛṣṭīḥ | (…) ||

    16.75.6

    yās tiraścīr uparṣanty arṣaṇīr vakṣaṇābhyaḥ | (…) ||

    16.75.7

    yā gudā anusarpanty āntrāṇi yopayanti ca | (…) ||

    16.75.8

    yā majjño anusarpanti parūṃṣi virujanti ca | ahiṃsantīr anāmayā nir dravanti bahir bilam ||

    16.75.9

    ye aṅgāni madayanti yakṣmāso ropaṇāsaḥ | yakṣmāṇāṃ sarveṣāṃ viṣaṃ nir avocam ahaṃ tvat ||

    16.75.10

    visalpakasya vidradhasya vātīkārasya vālajeḥ | yakṣmāṇāṃ sarveṣāṃ viṣaṃ nir avocam ahaṃ tvat ||

    16.75.11

    pādābhyāṃ te kulphābhyāṃ jaṅgābhyāṃ jānubhyām ūrubhyāṃ śroṇibhyāṃ pari bhaṃsasaḥ | anūkyād arṣaṇīr uṣṇihābhyo grīvābhyaḥ skandhebhyaś śīrṣṇo rogam anīnaśam ||

    16.75.12

    saṃ te śīrṣṇaḥ kapālāni hṛdayasya ca yo viduḥ | udyan sūrya ādityo 'ṅgarogam anīnaśat ||

    16.76.1

    sapatnahanam ṛṣabhaṃ ghṛtena kāmaṃ śikṣāmi haviṣājyena | nīcaiḥ sapatnān mama pādaya tvam abhiṣṭuto mahatā vīryeṇa ||

    16.76.2

    yan me manaso na priyaṃ na cakṣuṣo yan me hṛdaye nābhinandati | tad duṣvapnyaṃ prati muñcāmi sapatne kāmaṃ tuṣṭuvān ud ahaṃ bhideyam ||

    16.76.3

    duṣvapnyaṃ kāma duritaṃ ca kāma- -aprajastām asvakṛtām avartim | ugra īśānaḥ prati muñca tasmin yo asmabhyam aṃhūraṇā cikitsāt ||

    16.76.4

    sā te kāma duhitā dhenur ucyate yām āhur vācaṃ kavayo virājam | tayā sapatnān pari vṛṅdhi ye mama pary enān prāṇaḥ prajāḥ paśavo jīvanaṃ vṛṇaktu ||

    16.76.5

    kāmasyendrasya varuṇasya rājño viṣṇor balena savituḥ savena | agner hotreṇa pra ṇuda sapatnān śambīva nāvam udakeṣu dhīraḥ ||

    16.76.6

    adhyakṣo vājī mama kāma ugraḥ kṛṇotu mahyam asapatnam eva | viśve devā mama nāthaṃ bhavantu sarve devā havam ā yantu ma imam ||

    16.76.7

    idam ājyaṃ ghṛtavaj juṣāṇāḥ kāmajyeṣṭhā iha mādayantām | kṛṇvantu mahyam asapatnam eva ||

    16.76.8

    indrāgnī kāma sarathaṃ hi bhūtvā nīcaiḥ sapatnān mama pādayātha | teṣāṃ pannānām adhamā tamāṃsy agne vāstūny anunirdahā tvam ||

    16.76.9

    jahi tvaṃ kāma mama ye sapatnā andhā tamāṃsy ava pādayainān | anindriyā arasāḥ santu sarve yathā na jivāt katamac canaiṣām ||

    16.76.10

    avadhīt kāmo mama ye sapatnā uruṃ lokam akaran mahyam edhatum | mahyaṃ namantāṃ pradiśaś catasro mahyaṃ ṣaḍ urvīr ghṛtam ā vahantu ||

    16.77.1

    yat te kāma śarma trivarūtham udbhid brahma varma vitatam anativyādhyaṃ kṛtam | tena sapatnān pari vṛṅdhi ye mama pary enān prāṇaḥ prajāḥ paśavo jīvanaṃ vṛṇaktu ||

    16.77.2

    adharāñcaḥ pra plavantāṃ chinnā naur iva bandhanāt | na sāyakapraṇuttānāṃ punar asti nivartanam ||

    16.77.3

    agnir yava indro yavaḥ somo yavaḥ | yavayāvāno deva yāvayantv amum āmuṣyāyaṇam amuṣyāḥ putraṃ jīvalokān mṛtalokaṃ gatāsum ||

    16.77.4

    asarvavīraś carati praṇutto mitrāṇāṃ dveṣyaḥ parivargyaḥ svānām | uta pṛthivyām ava syanti vidyuta ugro devaḥ pra mṛṇat sapatnān ||

    16.77.5

    cyutā ceyaṃ bṛhaty acyutā ca vidyud bibharti stanayitnūṃś ca sarvān | teṣām ādityo draviṇena tejasā- -udyan sapatnān nudatāṃ me sahasvān ||

    16.77.6

    yathā devā asurān prāṇudanta yena- -indro dasyūn adhamaṃ tamo babādhe | tathā tvaṃ kāma mama ye sapatnās tān asmāl lokāt pra ṇudasva sarvān ||

    16.77.7

    yena devā asurān prāṇudanta viśvahā yenendro dasyūn adhamaṃ tamo babādhe | tena tvaṃ kāma mama ye sapatnās tān asmāl lokāt pra ṇudasva dūram ||

    16.77.8

    kāmo jajñe prathamo nānyat purā nainaṃ devā āpuḥ pitaro nota martyāḥ | tatas tvam asi jyāyān viśvahā mahāṃs tasmai te kāma nāma it kṛṇomi ||

    16.77.9

    na vai vātaś cana kāmam āpa nāgniḥ sūryo nota candramāḥ | (…) ||

    16.77.10

    na vā āpaś cana kāmam āpur nāhorātrāṇi vihitāni yanti | (…) || ||

    16.78.1

    na vai puṇyajanāś cana kāmam āpur na gandharvāpsaraso na sarpāḥ | tatas tvam asi jyāyān viśvahā mahāṃs tasmai te kāma nama it kṛṇomi ||

    16.78.2

    yāvatī dyāvāpṛthivī varimṇā yāvad āpaḥ siṣyadur yāvad agniḥ | tatas tvam asi jyāyān viśvahā mahāṃs tasmai te kāma nama it kṛṇomi ||

    16.78.3

    yāvatīr diśaḥ pradiśo viṣūcīr yāvatīr āśā abhicakṣaṇā divaḥ | tatas tvam asi jyāyān viśvahā mahāṃs tasmai te kāma nama it kṛṇomi ||

    16.78.4

    yāvatīr bhṛṅgā jatvaḥ kurūravo yāvatīr vaghā vṛkṣasarpyaḥ | tatas tvam asi jyāyān viśvahā mahāṃs tasmai te kāma nama it kṛṇomi ||

    16.78.5

    yās te śivās taṇvas kāma bhadrā yābhiḥ satyaṃ bhavati yad vṛṇīte | tābhiṣ ṭvam asmān upa saṃ viśasva- -anyatra pāpīr apa veśayā dhiyaḥ ||

    16.79.1

    yau te mātonmamārja jātāyāḥ pativedanau | durṇāmā tatra mā gṛdhad aliṃśa uta vatsapaḥ ||

    16.79.2

    palālānupalālau śarkuṃ kokaṃ malimrucaṃ palījakam | āśleṣaṃ vavrivāsasam ṛkṣagrīvaṃ pramīlinaṃ muṣkayor apa hanmasi ||

    16.79.3

    mā saṃ vṛto mopa sṛpa ūrū māva sṛpo 'ntarā | kṛṇomy asyai bheṣajaṃ bajaṃ durṇāmacātanam ||

    16.79.4

    durṇāmā ca sunāmā ca- -ubhau saṃvṛtam icchataḥ | arāyam apa hanmasi sunāmā straiṇam icchatām ||

    16.79.5

    yaḥ kṛṣṇaḥ keśy asura stambajā uta taṇḍikaḥ | arāyān asyā bhaṃsaso muṣkayor apa hanmasi ||

    16.79.6

    anujighraṃ pramṛśantaṃ kravyādam uta reriham | arāyaṃ śvakiṣkiṇaṃ bajaḥ piṅgo anīnaśat ||

    16.79.7

    yas tvā suptāṃ tsarati yaś ca dipsati jāgratīm | chāyām iva pra tān sūryaḥ parikrāmam anīnaśat ||

    16.79.8

    yas tvā suptāṃ nipadyate bhrātā bhūtvā piteva ca | bajas tvaṃ sahatām itaḥ klībarūpaṃ tirīṭinam ||

    16.79.9

    yaḥ kṛṇoty avatokāṃ mṛtavatsām imāṃ striyam | tam oṣadhe tvaṃ nāśaya- -asyāḥ kamalam añjivam ||

    16.79.10

    ye śālāḥ parinṛtyanti sāyaṃ gardabhanādinaḥ kusūlā ye ca kukṣilāḥ kakubhāḥ saramāḥ sumāḥ | tān oṣadhe tvaṃ gandhena viṣūcīnān vi nāśaya ||

    16.80.1

    ye kukundhāḥ kukūrabhāḥ kṛttīr dūrśāni bibhrati | klībā iva pranṛtyanto ghoṣāṃ ye kurvate vane tān ito nāśayāmasi ||

    16.80.2

    yeṣāṃ paścāt prapade puraḥ pārṣṇī puro mukham | khalajāḥ śakadhūmajā uruṇḍā ye ca maṭmaṭāḥ kumbhamuṣkā ayāśavaḥ | tān asyā brahmaṇaspate pratībodhena nāśaya ||

    16.80.3

    ye sūryaṃ na titikṣanta ātapantam amuṃ divaḥ | arāyān bastavāsino durgandhīṃl lohitāsyān makakān nāśayāmasi ||

    16.80.4

    ye sūryāt parisarpanti snuṣeva śvaśurād adhi | bajaś ca teṣāṃ piṅgaś ca hṛdaye 'dhi ni vidhyatām ||

    16.80.5

    ya ātmānam atimātram aṃśa ādhāya bibhrati | strīṇāṃ śroṇipratodina indra rakṣāṃsi nāśaya ||

    16.80.6

    ye pūrve vadhvo yanti haste śṛṅgāṇi bibhrataḥ | āpākesthān prahāsina stambe ye kurvate jyotis tān ito nāśayāmasi ||

    16.80.7

    paryastākṣāḥ pracaṅkaśā straiṇāḥ santu paṇḍagāḥ | ava bheṣaja pātaya ya imāṃ saṃvivṛtsaty apatiḥ svapatīṃ striyam ||

    16.80.8

    uddharṣiṇaṃ munikeśaṃ jambhayantaṃ marīmṛśam | upeṣantam udumbalaṃ tuṇḍenam uta śāluḍam | padā pra vidhya pārṣṇyā sthālīṃ gaur iva syandanā ||

    16.80.9

    yas te garbhaṃ pratimṛśāj jātaṃ vā mārayāti te | piṅgas tam ugradhanvā kṛṇotu hṛdayāvidham ||

    16.80.10

    ye amno jātān mārayanti sūtikā anuśerate | strībhāgān piṅgo gandharvān abhraṃ vāta ivājatu ||

    16.81.1

    pariśiṣṭaṃ dhārayataṃ yad dhitaṃ māva pādi tat | garbhaṃ ta ugrau rakṣatāṃ bheṣajau nīvibhāryau ||

    16.81.2

    paripāṇaṃ puruṣāṇāṃ rakṣasām asi cātanam | arāyān sarvān durṇāmno yātudhānān viṣūcīnān vi nāśaya ||

    16.81.3

    pavīnasāt taṅgalvāc chāyakād uta nagnakāt | prajāyai patye tvā piṅgaḥ pari pātu kimīdinaḥ ||

    16.81.4

    dvyāsyāś caturakṣāḥ pañcapādād anaṅguleḥ | vṛndād abhi prasarpataḥ pari pāhi varīvṛtāt ||

    16.81.5

    ya āmaṃ māṃsam adanti pauruṣeyaṃ ca ye kravir garbhān khādanti keśavāḥ | arāyān asyā bhaṃsaso muṣkayor apa hanmasi ||

    16.81.6

    piṅga rakṣa jāyamānaṃ pumāṃsaṃ mā striyaṃ kran | āṇḍādo garbhaṃ mā dabhan bādhasvetaḥ kimīdinaḥ ||

    16.81.7

    aprajāstvaṃ mārtavatsam ād rodam agham āvayam | vṛkṣād iva srajaṃ kṛtvā- -apriye prati muñca tat ||

    16.81.8

    piṅga jahi yātudhānān durgandhīṃl lohitāsyān | tvayā praṇuttāḥ kravyādo viṣvañco yantu nirhatāḥ ||

    16.82.1

    ucchiṣṭe nāmarūpāṇy ucchiṣṭe loka āhitaḥ | ucchiṣṭa indraś cāgniś ca viśvam antaḥ samāhitam ||

    16.82.2

    ucchiṣṭe dyāvāpṛthivī viśvaṃ bhūtaṃ samāhitam | āpaḥ samudra ucchiṣṭe candramā vāta āhitaḥ ||

    16.82.3

    sann ucchiṣṭe 'saṃś cobhau mṛtyur vājaḥ prajāpatiḥ | laukyā ucchiṣṭa āyattā vraś ca draś cāpi śrīr mayi ||

    16.82.4

    dṛḍho dṛṃha sthiro nyo brahma viśvasṛjo daśa | nābhim iva sarvataś cakram ucchiṣṭe devatā hitā ||

    16.82.5

    ṛk sāma yajur ucchiṣṭa udgīthaḥ prastutaṃ sthitam | hiṅkāra ucchiṣṭe svaraḥ sāmno meḍiś ca tan mayi ||

    16.82.6

    aindrāgnaṃ pāvamānaṃ mahānāmnīr mahāvratam | ucchiṣṭe yajñasyāṅgāny antar garbha iva mātari ||

    16.82.7

    rājasūyaṃ vājapeyam agniṣṭomas tadadhvaraḥ | arkāśvamedhā ucchiṣṭe jīvabarhir madintamaḥ ||

    16.82.8

    agnyādheyam atho dīkṣā kāmapraś chandasā saha | utsannā yajñāḥ sattrāṇy ucchiṣṭe 'dhi samāhitāḥ ||

    16.82.9

    agnihotraṃ ca śraddhā ca vaṣaṭkāro vrataṃ tapaḥ | dakṣiṇeṣṭaṃ pūrtaṃ ca- -ucchiṣṭe 'dhi samāhitāḥ ||

    16.82.10

    ekarātras trirātraś ca sadyaḥkrīḥ prakrīr ukthyaḥ | otaṃ nihitam ucchiṣṭe yajñasyāṇūni vidyayā ||

    16.83.1

    catūrātraḥ pañcarātraḥ ṣaḍrātraś cobhayaḥ saha | ṣoḍaśī saptarātraś ca- -ucchiṣṭāj jajñire sarve ye yajñā amṛte hitāḥ ||

    16.83.2

    pratihāro nidhanaṃ viśvajic cābhijic ca yaḥ | sāhnātirātrā ucchiṣṭe dvādaśāho 'pi tan mayi ||

    16.83.3

    sūnṛtā saṃnatiḥ kṣemaḥ svadhorjāmṛtaṃ sahaḥ | ucchiṣṭe sarve pratyañcaḥ kāmāḥ kāmena tṛpyantu ||

    16.83.4

    nava bhūmīḥ samudrāś ca- -ucchiṣṭe 'dhi śritā divaḥ | ā sūryo bhāty ucchiṣṭe ahorātre ca tan mayi ||

    16.83.5

    upahavyaṃ viṣūvantaṃ ye ca yajñā guhā hitāḥ | bibharti bhartā viśvasya- -ucchiṣṭo janituḥ pitā ||

    16.83.6

    pitā janitur ucchiṣṭo asoḥ pautraḥ pitāmahaḥ | sa khyeti viśvasyeśāno vṛṣā bhūmyām atighnyaḥ ||

    16.83.7

    ṛtaṃ satyaṃ tapo dīkṣā śramo dharmaś ca karma ca | bhūtaṃ bhaviṣyad ucchiṣṭe vīryaṃ lakṣmīr balaṃ bale ||

    16.83.8

    samṛddhir oja ākutiḥ kṣatraṃ rāṣṭraṃ ṣaḍ urvyaḥ | saṃvatsaro 'dhy ucchiṣṭa iḍā praiṣā grahā haviḥ ||

    16.83.9

    caturhotāra āpriyaś caturmāsyāni nividaḥ | ucchiṣṭe yajñā hotrāś ca paśubandhās tad iṣṭayaḥ ||

    16.83.10

    ardhamāsāś ca māsāś ca- -ārtava ṛtubhiḥ saha | ucchiṣṭe ghoṣiṇīr āpaḥ stanayitnuḥ śrutir mahī ||

    16.84.1

    śarkarāḥ sikatā aśmāna oṣadhayo vīrudhas tṛṇā | abhrāṇi vidyuto varṣam ucchiṣṭe saṃśritā śritā ||

    16.84.2

    rāddhiḥ prāptir vyāptiḥ samāptir maha edhatuḥ | atyāptir ucchiṣṭe bhūtir āhitā nihitā hitā ||

    16.84.3

    yac ca prāṇati prāṇena yac ca paśyati cakṣuṣā | ucchiṣṭāj jajñire sarve divi devā diviśritaḥ ||

    16.84.4

    prāṇāpānau cakṣuḥ śrotram akṣitiś ca kṣitiś ca yā | (…) ||

    16.84.5

    devāḥ pitaro manuṣyā gandharvāpasaraś ca ye | (…) ||

    16.84.6

    ṛcaḥ sāmāni chandāṃsi purāṇaṃ yajuṣā saha | (…) ||

    16.84.7

    atharvāṅgiraso brahma sarpapuṇyajanāś ca ye | (…) ||

    16.84.8

    ānandāś ca pramodāś ca- -abhīmodamudaś ca ye | ucchiṣṭāj jajñire sarve divi devā diviśritaḥ ||

    16.85.1

    yan manyur jāyām āvahat saṃkalpasya gṛhād adhi | ka āsañ janyāḥ ke varāḥ ka u jyeṣṭhavaro 'bhavat ||

    16.85.2

    tapaś caivāstāṃ karma ca- -antar mahaty arṇave | ta āsan janyās te varāḥ sa u jyeṣṭhavaro 'bhavat ||

    16.85.3

    daśa sākam ajāyanta devā devebhyaḥ paraḥ | yo vai tāṃ vidyān nāmathā sa vā adya mahad vadet ||

    16.85.4

    prāṇāpāṇau cakṣuḥ śrotram akṣitiś ca kṣitiś ca yā | vyānodāno vāṅ manas te vā ākūtim ā vahan ||

    16.85.5

    ajātā āsann ṛtavo 'tho dhātā bṛhaspatiḥ | indrāgnī aśvinā tarhi kaṃ te jyeṣṭham upāsata ||

    16.85.6

    tapaś caivāstāṃ karma ca- -antar mahaty arṇave | tapo ha jajñe karmaṇas taṃ te jyeṣṭham upāsata ||

    16.85.7

    kuta indraḥ kutaḥ somaḥ kuto agnir ajāyata | kutas tvaṣṭā sam abhavad dhātā sam abhavat kutaḥ ||

    16.85.8

    indrād indraḥ somāt somo agner agnir ajāyata | tvaṣṭā ha jajñe tvaṣṭur dhātā dhātur ajāyata ||

    16.85.9

    ye ta āsan daśa jātā devā devebhyaḥ paraḥ | putrebhyo lokaṃ dattvā kasmin te loka āsate ||

    16.85.10

    yeto bhūmiḥ purvāsīd yām addhātaya id viduḥ | ke tasyāṃ devā āsate kasminn u sādhiśritā ||

    16.86.1

    kutaḥ keśān kutaḥ snāva kuto asthīny ābharat | aṅgā parvāṇi majjānaṃ ko māṃsaṃ kuta ābharat ||

    16.86.2

    yadā keśān asthi snāva māṃsaṃ majjānam ābharat | śarīraṃ kṛtvā pādavat kaṃ lokam anu prāviśat ||

    16.86.3

    saṃsico nāma te devā ye saṃbhāraiḥ samabharan | sarvaṃ saṃsicya martyaṃ devāḥ puruṣam āviśan ||

    16.86.4

    śiro hastāv atho bāhū jihvāṃ grīvāś ca kīkasāḥ | pṛṣṭīr barjahye pārśve kas tat sam adadhād ṛṣiḥ ||

    16.86.5

    ūrū pādāv aṣṭhīvantau śroṇī hastāv atho mukham | tvacā prāvṛtya tat sarvaṃ saṃdhā sam adadhān mahī ||

    16.86.6

    yat tac charīram apayat saṃdhayā saṃhitaṃ mahat | yenedam adya rocate ko asmin varṇam ābharat ||

    16.86.7

    sarve devā upāśikṣan tad u jānād vadhūḥ satī | īśā vaśasya yā jāyā sāsmin varṇam ābharat ||

    16.86.8

    yadā tvaṣṭā vyatṛṇat pitā tvaṣṭur ya uttaraḥ | gṛhaṃ kṛtvā martyaṃ devāḥ puruṣam āviśan ||

    16.86.9

    svapno vai tandrīr nirṛtiḥ pāpmāno nāma devatāḥ | jarā khālityaṃ pālityaṃ śarīram anu prāviśan ||

    16.86.10

    steyaṃ duṣkṛtaṃ vṛjinaṃ satyaṃ yajño yaśo mahaḥ | balaṃ ca kṣatram ojaś ca śarīram anu prāviśan ||

    16.87.1

    bhūtiś ca vā abhūtiś ca rātayo 'rātayaś ca yāḥ | kṣudhaś ca sarvās tṛṣṇāś ca śarīram anu prāviśan ||

    16.87.2

    nindyāś ca vā anindyāś ca yaś ca hanteti neti ca | śarīraṃ śraddhā dakṣiṇā- -aśraddhā cānu prāviśan ||

    16.87.3

    vidyāś ca vā avidyāś ca yac cānyad upadeśyam | śarīraṃ brahma prāviśad ṛcaḥ sāmātho yajuḥ ||

    16.87.4

    ānandā nandāḥ pramudo 'bhīmodamudaś ca ye | haso nariṣṭā nṛttāni śarīram anu prāviśan ||

    16.87.5

    ālāpāś ca pralāpāś ca- -abhīlāpalapaś ca ye | śarīraṃ sarve prāviśann āyujaḥ prayujo yujaḥ ||

    16.87.6

    prāṇāpānau cakṣuḥ śrotram akṣitiś ca kṣitiś ca yā | vyānodānau vāṅ manaḥ śarīrena ta īyante ||

    16.87.7

    āśiṣaś ca praśiṣaś ca saṃśiṣo viśiṣaś ca yāḥ | cittāni sarve saṃkalpāḥ śarīram anu prāviśan ||

    16.87.8

    tvarāś ca vai dhṛtayaś ca- -īḍāśīḥ sūnṛterā | śarīraṃ sarve prāviśann ṛtarīrṣyāyudho mṛdhaḥ ||

    16.87.9

    āsneyīś ca vāsteyīś ca tvaraṇāḥ kṛpaṇāś ca yāḥ | guhyāḥ śukriyā yā sthūlā bībhatsur asādhayan ||

    16.87.10

    asthi kṛtvā samidhaṃ tad aṣṭāpo asādayan | retaḥ kṛtvājyaṃ devāḥ puruṣam āviśan ||

    16.88.1

    yā āpo yāś ca devatā yā virāḍ brahmaṇā saha | śarīraṃ brahma prāviśac charīre 'dhi prajāpatiḥ ||

    16.88.2

    sūryaś cakṣur vātaḥ prāṇaṃ puruṣasya vi bhejire | athāsyetaram ātmānaṃ devāḥ prāyacchann agnaye ||

    16.88.3

    tasmād vai vidvān puruṣam idaṃ brahmeti manyate | sarvā hy asmin devatāḥ śarīre 'dhi samāhitāḥ ||

    16.88.4

    yadaibhya sthānam aṅgeṣu pitā lokām̐ akalpayat | śarīraṃ sarvā devatā yathāṅgam anu prāviśan ||

    16.88.5

    aṅgamaṅgaṃ śarīrasya sarve devā anu prāviśan | pitā hy ebhyaḥ prāyacchat taṃ lokam aparājitam ||

    16.88.6

    taṃ lokam aparājitaṃ sarve devā anu prāviśan | prajāpatir yam ābharac charīraṃ bahudhā hitam ||

    16.89.1

    agne jāyasvāditir nāthiteyaṃ brahmaudanaṃ pacati putrakāmā | saptaṛṣayo bhūtakṛtas te tvā manthantu prajayā saheha ||

    16.89.2

    kṛṇuta dhūmaṃ vṛṣaṇaḥ sakhāyo 'droghāvitā vācam accha | ayam agniḥ pṛtanāṣāṭ suvīro yena devā asahanta śatrūn ||

    16.89.3

    agne 'janiṣṭhā mahate vīryāya brahmaudanāya paktave jātavedaḥ | saptarṣayo bhūtakṛtas te tvājījanann asmai rayiṃ sarvavīraṃ ni yaccha ||

    16.89.4

    samiddho agne samidhā samidhyase viśvān devān yajñiyām̐ eha vakṣaḥ | tebhyo havyaṃ śrapayañ jātavedaḥ svargaṃ lokam adhi rohayainam ||

    16.89.5

    tredhā bhāgo nihito jātavedo yaḥ puro vo devānāṃ pitṝṇām uta martyānām | aṃśāṃ jānīdhvaṃ vi bhajāmi taṃ vo yo devānāṃ sā imaṃ pārayāti ||

    16.89.6

    agne sahasvān abhibhūr abhīd asi nīco nyubja dviṣataḥ sapatnān | iyaṃ mātrā mīyamānā mitā ca sajātāṃs te balihṛtaḥ kṛṇotu ||

    16.89.7

    sākaṃ sajātaiḥ payasā sahaidhy ud ubjainaṃ mahate vīryāya | ūrdhvo nākasyādhi roha viṣṭapaḥ svargo loka iti yaṃ vadanti ||

    16.89.8

    iyaṃ mahī prati gṛhṇātu carma pṛthivī devī sumanasyamānā | adhi gacchema sukṛtām ulokam ||

    16.89.9

    etau grāvāṇau sayujā yuṅdhi carmaṇi nir bhindhy aṃśūn yajamānāya sādhu | avaghnatī ni jahi ye pṛtanyava ūrdhvāṃ prajām uddharanty ud ūha ||

    16.89.10

    gṛhāṇa grāvāṇau sukṛtā vīra hasta ā te devā yajñiyā yajñam aguḥ | trayo varā yatamāṃs tvaṃ vṛṇīṣe tās te samṛddhīr iha rādhāyāmi ||

    16.90.1

    upaśvase druvaye sīdatā yūyaṃ vi vicyadhvaṃ yajñiyāsas tuṣaiḥ | śriyā samānān ati sarvānt syāma- -adhaspadaṃ dviṣatas pādayema ||

    16.90.2

    iyaṃ te dhītir idam u te janitraṃ gṛhṇātu tvām aditiḥ śūraputrā | parā punīhi ya imāṃ pṛtanyavo asmai rayiṃ sarvavīraṃ ni yaccha ||

    16.90.3

    parehi nāri punar ehi kṣipram apāṃ tvā goṣṭho adhy arukṣad bharāya | tāsāṃ gṛhṇītād yatamā yajñiyā asan vibhājya dhīrītarā jihītāt ||

    16.90.4

    emā agur yoṣitaḥ śumbhamānā ut tiṣṭha nāri tavasaṃ rabhasva | supatnī patyā prajāvatyā tvā- -agan yajñaḥ prati kumbhaṃ gṛbhāya ||

    16.90.5

    ūrjo bhāgo nihito yaḥ purā va ṛṣipraśiṣṭāpa ā haraitāḥ | ayaṃ yajño nāthavid gātuvit prajāvid ugraḥ paśumad vīravid vo astu ||

    16.90.6

    agne carur yajñiyas tvādhy arukṣac chucis tapiṣṭhas tapasā tapainam | ārṣeyā daivā abhisaṃgatya bhāgam imaṃ tapiṣṭhā ṛtubhis tapantu ||

    16.90.7

    śuddhā āpo yoṣito yajñiyā imā āpaś carum iva sarpantu śubhrāḥ | dadat prajā bahulān paśūn me paktaudanasya sukṛtām etu lokam ||

    16.90.8

    brahmaṇā śuddhā uta pūtā ghṛtena somasyāṃśavas taṇḍulā yajñiyā ime | apaḥ pra viśatu prati gṛhṇātu vaś carur imaṃ paktvā sukṛtām etu lokam ||

    16.90.9

    abhyāvartasva prajayā sahaināṃ pratyaṅ enaṃ devatābhiḥ sahaidhi | svargaṃ lokam abhi saṃ vahainam ādityo devaḥ paramaṃ vyoma ||

    16.90.10

    uruḥ prathasva mahatā mahimnā sahasrapṛṣṭhaḥ sukṛtasya loke | pitāmahāḥ pitaraḥ prajopaja- -ahaṃ paktvā pañcadaśas te asmi ||

    16.91.1

    sahasrapṛṣṭhaḥ śatadhāro akṣito brahmaudano devayānaḥ svargaḥ | amūṃs ta ā dadhāmi prajayā reṣaya- -enaṃ balihārāya mṛḍatāṃ mahyam eva ||

    16.91.2

    ud ehi vediṃ prajayā vardhayainaṃ nudasva rakṣaḥ prataraṃ dhehy enam | śriyā samānān ati sarvānt syāma- -adhaspadaṃ dviṣataḥ pādayema ||

    16.91.3

    ṛtena taṣṭā manasā hiteyaṃ brahmaudanasya nihitā vedir agre | aṃśadhrīṃ śuddhām upa dhehi nāri tatraudanaṃ sādaya daivānām ||

    16.91.4

    aditer hastāṃ srucam etāṃ dvitīyāṃ saptarṣayo bhūtakṛto yām akṛṇvan | sā gātrāṇi viduṣy odanasya darvir vedyām adhy enaṃ cinotu ||

    16.91.5

    śṛtaṃ tvā havir upa sīdantu daivā nisṛpyāgne punar enaṃ pra sīda somena pūto jaṭhare sīda brahmaṇām ārṣeyās te mā riṣan prāśitāraḥ ||

    16.91.6

    soma rājan saṃjñānam ā vapaibhyaḥ subrāhmaṇā yatame tvopasīdān | ṛṣīn ārṣeyāṃs tapaso 'dhi jātān brahmaudane suhavā johavīmi ||

    16.91.7

    imā āpo madhumatīr ghṛtaścyuto brahmaṇāṃ hasteṣu pra pṛthak sādayāmi | yatkāma idam abhiṣiñcāmi vo 'ham indro marutvāṃs tad adād idaṃ me ||

    16.91.8

    idaṃ me jyotir amṛtaṃ hiraṇyaṃ pakvaṃ kṣetrāt kāmadughā ma eṣā | idaṃ dhanaṃ ni dadhe brāhmaṇeṣu kṛṇve panthāṃ pitṛṣu yaḥ svargaḥ ||

    16.91.9

    agnau tuṣām̐ ā vapa jātavedasi paraḥ kambūkān upa mṛḍhy etān | etaṃ śuśruma gṛharājasya bhāgam atho vidma nirṛter bhāgadheyam ||

    16.91.10

    śrāmyataḥ pacata edhi sunvataḥ svargaṃ lokam adhi rohayainam | yena rohāt param āpadya yad vayaḥ ||

    16.92.1

    babhrer adhvaryo mukham etad vi mṛḍḍhy ājyāya lokaṃ kṛṇuhi prajānan | ghṛtena gātrānu sarvā vi mṛḍḍhi kṛṇve panthāṃ pitṛṣu yaḥ svargaḥ ||

    16.92.2

    babhre rakṣaḥ samadam ā vapaibhyo brāhmaṇā yatame tvopasīdān | purīṣiṇaḥ prathamānāḥ purastād ārṣeyās te mā riṣan prāśitāraḥ ||

    16.92.3

    ārṣeyeṣu ni dadha odana tvā nānārṣeyāṇām apy asty atra | agnir me goptā marutaś ca sarve viśve devā abhi rakṣantu pakvam ||

    16.92.4

    yajñaṃ duhānaṃ sadam it prapīnaṃ pumāṃsaṃ dhenuṃ sadanaṃ rayīṇām | prajāmṛtatvam uta dīrgham āyū rāyaś ca poṣam upa tvā sadema ||

    16.92.5

    vṛṣabho 'si svarga ṛṣīn ārṣeyān gaccha | sukṛtāṃ loke sīda tan nau saṃkṛtam ||

    16.92.6

    sam ā cinuṣvānusaṃprehy agne pathaḥ kalpaya devayānān | ebhiḥ sukṛtair anu pra jñeṣma yajñe nāke tiṣṭhantam adhi saptaraśmau ||

    16.92.7

    yena devā jyotiṣā dyām udāyan brahmaudanaṃ paktvā sukṛtasya lokam | taṃ tvā pacāmi jyotiṣāṃ jyotir uttamaṃ sa nas taṃ dhehi sukṛtām uloke ||

    16.93.1

    prācyai tvā diśe nir vapāmi śatadhāram apakṣudham | sa paktāraṃ vaha sukṛtāṃ yatra loko yatra ṛṣayaḥ prathamajāḥ purāṇāḥ ||

    16.93.2

    dakṣiṇāyai tvā (…) ||

    16.93.3

    pratīcyai tvā (…) ||

    16.93.4

    udīcyai tvā (…) ||

    16.93.5

    dhruvāyai tvā (…) ||

    16.93.6

    ūrdhvāyai tvā (…) ||

    16.93.7

    dive tvā (…) ||

    16.93.8

    antarikṣāya tvā (…) ||

    16.93.9

    pṛthivyai tvā (…) ||

    16.93.10

    paśubhyas tvā (…) ||

    16.95.10

    sarvābhyas tvā devatābhyo nir vapāmi śatadhāram apakṣudham | sa paktāraṃ vaha sukṛtāṃ yatra loko yatra ṛṣayaḥ prathamajāḥ purāṇāḥ ||

    16.96.1

    pumān puṃso adhi tiṣṭha carma na te śiṣṇaṃ pra dahāj jātavedāḥ | bhavāt te straiṇam apy apsarāsu ||

    16.96.2

    mahatī dyāvāpṛthivī antarikṣam idaṃ mahat | mahān mahimnā sarvāṅga yas tvā pacaty odana ||

    16.96.3

    saptainaṃ sūryā abhitaḥ sapta puṣkariṇīr uta | sapto sahasraṃ gandharvā yas tvā pacaty odana ||

    16.96.4

    dhātaiṣām udgātāsīd devā hotāra ṛtvijaḥ | sarvāṅgaṃ yatraudanaṃ satyenāgre samairayan ||

    16.96.5

    sapta ṛṣayo bhūtakṛta ṛṣayaḥ sādhyāś ca ye | te vai sarvāṅgam odanaṃ śraddhayāgre sam airayan ||

    16.96.6

    yaḥ sarvāṅgaṃ pacati brāhmaṇaṃ ca na hiṃsati | tasmai jyotiṣmantaṃ lokaṃ yamo rājābhi rakṣati ||

    16.96.7

    taṃ sarvāṅgaṃ ghṛtapṛṣṭhaṃ dyumātraṃ devasaṃhitam | ni dhatsvāmutra śevadhiṃ taṃ te brahmābhi rakṣatu ||

    16.96.8

    tasyaudanasyodaram antarikṣaṃ dyauḥ pṛṣṭhaṃ diśaḥ pārśve | sūryācandramasāv akṣyāv ṛtavo dantāḥ pavamānaḥ prāṇo aṅgiraso rūpam ||

    16.97.1

    ā nayaitam ā rabhasva sukṛtāṃ lokam api gacchatu prajānan | tīrtvā tamāṃsi bahudhā vipaśyann ajo nākam ā kramatāṃ tṛtīyam ||

    16.97.2

    pra pado nenigdhi duścaritaṃ yac cacāra śuddhaiḥ śaphair ā kramatāṃ prajānan | jyotiṣmantaṃ sukṛtāṃ lokam īpsan tṛtīye nāke adhi vi kramasva ||

    16.97.3

    anu chya śyāmena tvacam etāṃ viśastar yathāparv asinā māti maṃsthāḥ | mābhi druhaḥ paruśaḥ kalpayainaṃ sukṛtāṃ madhye adhi vi śrayemam ||

    16.97.4

    bhūmyāṃ tvā bhūmim adhi dhehy etām ā siñcodakam ava dhehy enam | pary ādhattāgninā śamitāraḥ śṛto gacchatu sukṛtāṃ yatra lokaḥ ||

    16.97.5

    ut krāmātaḥ pari ced ataptas taptāc caror adhi nākam tṛtīyam | agner agnir adhi saṃ babhūvitha jyotiṣmān gaccha sukṛtāṃ yatra lokaḥ ||

    16.97.6

    pañcaudanaḥ pañcadhā vi kramasva- -ākraṃsyamānaḥ pañca jyotīm̐ṣi | ījānānāṃ sukṛtāṃ prehi madhyaṃ jyotiṣmantam abhi lokaṃ jayāsmai ||

    16.97.7

    ajam evāgnim ajam ij jyotir āhur ajaṃ brahmaṇe jīyatā deyam āhuḥ | ajas tamāṃsy apa hanti dūram asmiṃl loke śraddadhānena dattaḥ ||

    16.97.8

    etad vo jyotiḥ pitaras tṛtīyaṃ pañcaudanaṃ brahmaṇe 'jaṃ dadāti | ajas tamāṃsy apa hanti dūraṃ pañcaudano brahmaṇe dīyamānaḥ ||

    16.97.9

    pañcaudano brahmaṇe dīyamāno 'jo nākam ā kramatāṃ tṛtīyam | vicakramāṇaḥ sukṛtasya loke sa jyotiṣā tamo apa hanti dūram ||

    16.97.10

    ajā kramasva sukṛtāṃ yatra lokaḥ śarabho nu catto ati durgāṇi neṣataḥ | pañcaudano brahmaṇe dīyamāno viśvarūpā kāmadughāsy ekā ||

    16.98.1

    jyotiṣmantaṃ sukṛtāṃ lokam īpsan pañcaudanaṃ brahmaṇe 'jaṃ dadāti | sa vyāpnuhy abhi lokaṃ jayāsmai śivo 'smabhyaṃ pratigṛhīta edhi ||

    16.98.2

    ajas trināke tridive tripṛṣṭhe sukṛtāṃ loke dadivāṃsaṃ dadhāti | pañcaudano brahmaṇe dīyamānaḥ sa dātāraṃ tṛptyā tarpayāsi ||

    16.98.3

    ajo hy agner ajaniṣṭa śokād vipro viprasya sahaso vayodhāḥ | hutam iṣṭam abhipūrtaṃ vaṣaṭkṛtaṃ tad devā ṛtuśaḥ kalpayantu ||

    16.98.4

    amotaṃ vāso dadhyād dhiraṇyam api dakṣiṇām | tathā lokān samāpnuyād ye divyā ye ca pārthivāḥ ||

    16.98.5

    etās tvāja dhārā upa yantu viśvataḥ somyā devīr ghṛtapṛṣṭhā madhuścutaḥ | stabhāna pṛthivīṃ divaṃ sacasva nāke tiṣṭhāsy adhi saptaraśmau ||

    16.98.6

    pṛṣṭhāt pṛthivyā iti catasraḥ ||

    16.98.7

    (…) ||

    16.98.8

    (…) ||

    16.98.9

    (…) ||

    16.98.10

    pañcaudanaṃ pañcabhir aṅgulībhir darvyod dhara pañcadhaudanam etam | prācīṃ diśaṃ dakṣiṇāṃ pratīcīm udīcīṃ dhruvām ūrdhvāṃ diśam ā kramasva ||

    16.99.1

    prācyāṃ diśi śiro ajasya dhehi dakṣiṇāyāṃ diśi dakṣiṇaṃ dhehi pārśvam | pratīcyāṃ diśi bhasadam asya udīcyāṃ diśy uttaraṃ dhehi pārśvam ||

    16.99.2

    ajasyānūkam ūrdhvāyāṃ diśi dhehi diśi dhehi pājasyaṃ dhruvāyām | antarikṣe madhyato madhyam asya padbhiś caturbhiḥ prati tiṣṭha dikṣu ||

    16.99.3

    śṛtam ajaṃ śṛtayā prorṇuhi tvacā sarvair aṅgaiḥ saṃbhṛtaṃ viśvarūpam | sa ut tiṣṭha prehi nākam uttamaṃ padbhiś caturbhiḥ prati tiṣṭha dikṣu ||

    16.99.4

    sarvā diśaḥ saṃvidānāḥ sadhrīcīḥ sāntardeśāḥ prati gṛhṇantu tejasam | te rakṣantu tava tubhyam etaṃ tābhyo juhomi haviṣā ghṛtena ||

    16.99.5

    yaṃ brāhmaṇe nidadhe yaṃ ca vikṣu yā vipruṣa odanānām ajasya | sarvaṃ tad agne sukṛtasya loke jānītān naḥ saṃgamane pathīnām ||

    16.99.6

    ajaḥ pañcaudano vy akramata | tasyora iyam abhavad udaram antarikṣaṃ dyauḥ pṛṣṭhaṃ diśaḥ pārśve ||

    16.99.7

    ditiś cāditiś ca śṛṅge satyaṃ ca rtaṃ ca cakṣuṣī | viśvaṃ rūpaṃ śraddhā prāṇo virāṭ śiraḥ ||

    16.99.8

    eṣa vā aparimito yajño yad ajaḥ pañcaudanaḥ | aparimitaṃ lokaṃ jayaty aparimitaṃ lokam ava rundhe ya evaṃ viduṣe 'jaṃ pañcaudanaṃ dadāti ||

    16.99.9

    nāsyāsthīni bhindyān na majjño nir dhayet | sarvāṇi samādāya- -idaṃidaṃ pra veśayet ||

    16.99.10

    idam idam asya rūpaṃ tenainaṃ saṃ gamayati | svadhām ūrjam akṣitiṃ maho asmai duhe ya evaṃ viduṣe 'jaṃ pañcaudanaṃ dadāti ||

    16.100.1

    indrāya bhāgaṃ savitā kṛṇotv imaṃ yajñaṃ yajñapatiś ca sūriḥ | ye no dveṣanty anu tān rabhasva- -ariṣṭā vīrā yajamānasya sarve ||

    16.100.2

    pañca lokāḥ pañca rtavaḥ | pañcasv ṛtuṣv ṛdhnoti ya evaṃ viduṣe 'jaṃ pañcaudanaṃ dadāti ||

    16.100.3

    eṣa vai nidāgho yajño yad ajaḥ pañcaudanaḥ | nir apriyaṃ bhrātṛvyaṃ dahati bhavaty ātmanā parāsyāpriyo bhrātṛvyo bhavati (…) ||

    16.100.4

    yo vā āyantam ity ṛtuṃ veda | āyatīm evāpriyasya bhrātṛvyasya śriyam ādatte bhavaty ātmanā (…) (…) ||

    16.100.5

    (…) vai saṃyantam iti (…) | saṃyatīm eva (…) ||

    16.100.6

    (…) vai bhavantam iti (…) | bhavantīm eva (…) ||

    16.100.7

    (…) vā abhibhavantam iti (…) | abhibhavantīm eva (…) ||

    16.100.8

    (…) vā udyantam iti (…) | udyatīm eva (…) ||

    16.100.9

    (…) vai mūrdhānam iti (…) | mūrdhnīm eva (…) ||

    16.100.10

    yo vai sarvam ity ṛtuṃ veda | sarvām evāpriyasya bhrātṛvyasya śriyam ādatte bhavaty ātmanā parāsyāpriyo bhrātṛvyo bhavati ya evaṃ viduṣe 'jaṃ pañcaudanaṃ dadāti ||

    16.100.11

    yāvanty asya lomāni brahmāstṛṇoti vedyām | tāvatīr asya dhārāḥ samudrasyevākṣitāḥ ||

    16.100.12

    duhāṃ kṣīraṃ bhavatu sarpir ebhyaḥ surā bhūtvopa tiṣṭhāt surāpām | madhor dhārā madhupebhyo duhāno 'jo nāke tiṣṭhatu modamānaḥ ||

    16.101.1

    skambheneme viṣkabhite dyauś ca bhūmiś ca tiṣṭhataḥ | skambha idaṃ sarvam ārpitam ejad yat prāṇan nimiṣac ca yat ||

    16.101.2

    ekacakraṃ vartata ekanemi sahasrākṣaraṃ pra puro ni paścāt | ardhenedaṃ pari babhūva viśvaṃ yad asyārdhaṃ katamaḥ sa ketuḥ ||

    16.101.3

    pañcavāhi vahaty agram asya pṛṣṭayo yuktā anusaṃvahanti | ayātam asya dadṛśe na yātaṃ paraṃ nedīyo 'varaṃ davīyaḥ ||

    16.101.4

    idaṃ savitar vi jānīhi ṣaḍ yamā eka ekajaḥ | tasmin hāpitvam icchante ya eṣām eka ekajaḥ ||

    16.101.5

    tiryagbilaś camasa ūrdhvabudhno yasmin yaśo nihitaṃ viśvarūpam | atrāsata ṛṣayaḥ sapta sākaṃ ye asya gopā mahato babhūvuḥ ||

    16.101.6

    tisro ha prajā atyāyam āyan ny anyā arkam abhito +'viśanta | bṛhan ha tasthau rajaso vimāno harito hariṇīr ā viveśa ||

    16.101.7

    dvādaśa pradhayaś cakram ekaṃ trīṇi nabhyāni ka u tac ciketa | tatrāhatās trīṇi śatāni śaṅkavaḥ ṣaṣṭiś ca khīlā avicācalā ye ||

    16.101.8

    anantaṃ vitataṃ purutrā anantam antavac cā samakte | te nākapālaś carati prajānan vidvān bhūtaṃ yad u bhavyam asya ||

    16.101.9

    āviḥ san nihitaṃ guhā jaran nāma mahat padam | tatraidaṃ sarvam ārpitam ejat prāṇan nimiṣac ca yat ||

    16.101.10

    ūrdhvaṃ bharantam udakaṃ kumbhenevodahāryam | paśyanti sarve cakṣuṣā na sarve manasā viduḥ ||

    16.102.1

    ūnāt pūrṇam ud acati pūrṇād ūnam ud acyate | kaviṣ ṭad brahmā veda yatas tat pariṣicyate ||

    16.102.2

    prajāpatiś carati garbhe antar adṛśyamāno bahudhā pra jāyate | ardhena viśvaṃ bhuvanaṃ jajāna yad asyārdhaṃ kim u taj jajāna ||

    16.102.3

    yad ejati carati yac ca tiṣṭhaty aprāṇat prāṇan nimiṣac ca tiṣṭhat | tad dādhāra pṛthivīṃ viśvarūpaṃ tat saṃbhūya bhavaty ekam eva ||

    16.102.4

    yā purastād yujyate yota paścād yā viśvato yujyate yota sarvataḥ | yayā yajñas tāyate prāṅ tāṃ tvā pṛcchāmi katamā nu sarcām ||

    16.102.5

    yataḥ sūrya udety astaṃ yatra ca gacchati | tad eva manye 'haṃ jyeṣṭhaṃ tato nāpy eti kiṃ cana ||

    16.102.6

    satyenordhvas tapati brahmaṇā- -arvāṅ vi paśyati | prāṇena tiryaṅ prāṇati yasmin jyeṣṭham adhi śritam ||

    16.102.7

    yo vai te vidyād araṇī yābhyāṃ nirmathyate vasu | sa vidvān jyeṣṭhaṃ manyeta sa vidyād brāhmaṇaṃ mahat ||

    16.102.8

    apād agre sam abhavat so agre svar ābharat | catuṣpād bhūtvā bhogyaḥ sarvam ādatta bhojanam ||

    16.102.9

    bhogyo bhavad atho annam adad bahu | yo devam uttarāvantam upāsātai sanātanam ||

    16.102.10

    sanātanam enam āhur utādyāsat punar navaḥ | ahorātre pra jāyete anyo anyasya rūpayoḥ ||

    16.103.1

    śataṃ sahasram ayutaṃ nyarbudam asaṃkhyeyaṃ svam asmin niviṣṭam | tad asya ghnanty abhipaśyata eva tasmād devo rocate sa etat ||

    16.103.2

    ārāgramātraṃ dadṛśa utaikaṃ naiva dṛśyate | tataḥ pariṣvajīyasī devatā sā mama priyā ||

    16.103.3

    iyaṃ kalyāṇy ajarā martyasyāmṛtā gṛhe | yasmai kṛtā śaye sa yaś cakāra tadāra saḥ ||

    16.103.4

    tvaṃ strī tvaṃ pumān asi tvaṃ kumāry uta vā kumāraḥ | tvaṃ jīrṇo daṇḍena vañcasi tvaṃ jāto bhavasi viśvatomukhaḥ ||

    16.103.5

    utaiṣa jyeṣṭha uta vā kaniṣṭha utaiṣa bhrātota vā pitaiṣaḥ | eko devo manasi praviṣṭaḥ prathamo jātaḥ sa u garbhe antaḥ ||

    16.103.6

    anejaty ejati sarvam asmin viśvā bhūtāni paryābhṛtasya | sa pumān puṃso janayann ṛtena sarvān antān gacchatu tiṣṭhann eva ||

    16.103.7

    madhye divo nihitaḥ pṛśniraśmā vi cakramāṇau rajasasphātyantau | sa viśvābhir abhi caṣṭe śacībhir antarā pūrvam aparaṃ ca ketum ||

    16.103.8

    ye arvāg uta vā purāṇe vedaṃ vidvāṃsam abhito vadanti | ādityam eva te pari vadanti sarve agniṃ dvitīyaṃ trivṛtaṃ ca haṃsam ||

    16.103.9

    ekām ṛcaṃ sam indhate dvādaśabhir agnibhiḥ | tasyām āpas tasyāṃ gāvas tasyām oṣadhayaḥ śritāḥ ||

    16.103.10

    sapta suparṇā upa dhamanta bāṇam anuṣṭubhā saṃbhṛtaṃ vāyum etam | tam ātataṃ vitataṃ tantum ātataṃ manaḥ punātu salilasya pṛṣṭhe ||

    16.103.11

    sapta ṛṣayaḥ pratihitāḥ śarīre sapta rakṣanti sadam apramādam | saptāpaḥ svapato lokam īyus tatra jāgṛto asvapnajau satrasadau ca devau ||

    16.104.1

    bhavāśarvau mṛḍataṃ mābhi yātaṃ bhūtapatī paśupatī namo vām | pratihitam āyatāṃ mā vi srāṣṭaṃ mā no hiṃsiṣṭaṃ dvipado mā catuṣpadaḥ ||

    16.104.2

    śune kroṣṭre mā śarīrāṇi kartam aliklavebhyo gṛdhrebhyo ye ca kṛṣṇā aviṣyavaḥ | makṣikāḥ paśupate vayāṃsi te vighase mā vidanta ||

    16.104.3

    krandāya te prāṇāya te yāś ca te bhava ropayaḥ | namas te rudra kṛṇmaḥ sahasrākṣāmartya ||

    16.104.4

    purastāt te namaḥ kṛṇma uttarād adharād uta | abhīvargād divas pary antarikṣāya te namaḥ ||

    16.104.5

    mukhāya te paśupate yāni cakṣūṃṣi te bhava | tvace rūpāya saṃdṛśe pratīcīnāya te namaḥ ||

    16.104.6

    aṅgebhya udarāya jihvāyā āsyāya ca | dadbhyo gandhāya te namaḥ ||

    16.104.7

    astrā nīlaśikhaṇḍena sahasrākṣeṇa vājinā | rudreṇādhvagaghātinā tena mā sam arāmahi ||

    16.104.8

    sa no bhavaḥ pari vṛṇaktu viśvata āpa ivāgniḥ pari vṛṇaktu no bhavaḥ | mā no abhi maṃsta namo astv asmai ||

    16.104.9

    catur namo aṣṭakṛtvo bhavāya daśa kṛtvaḥ paśupate namas te | taveme pañca paśavo vibhaktā gāvo aśvāḥ puruṣā ād ajāvayaḥ ||

    16.104.10

    tava catasraḥ pradiśas tava dyaus tavedam ugrorv antarikṣam | tavedaṃ sarvam ātmanvad yad ejad adhi bhūmyām ||

    16.105.1

    uruḥ kośo vasudhānas tavāyaṃ yasminn imā viśvā bhūtāny antaḥ | sa no mṛḍa paśupate namas te paraḥ kroṣṭāro abhibhāḥ śvānaḥ | paro yantv agharudo vikeśyaḥ ||

    16.105.2

    dhanur bibharṣi haritaṃ hiraṇyayaṃ sahasraghni śatavadhaṃ śikhaṇḍin | rudrasyeṣuś carati devahetis tasmai namo yatamasyāṃ diśītaḥ ||

    16.105.3

    yo 'bhiyāto nilayate tvām ugra nicikīrṣati | paścād anuprayuṅkṣe taṃ viddhasya padanīr iva ||

    16.105.4

    bhavārudrau sayujā saṃvidānāv ubhā ugrau carato vīryāya | tayor bhūmir antarikṣaṃ svar dyaus tābhyāṃ namo bhavamatyāya kṛṇmaḥ ||

    16.105.5

    namas te astv āyate namo astu parāyate | namas te rudra tiṣṭhata āsīnāyota te namaḥ ||

    16.105.6

    namaḥ sāyaṃ namaḥ prātar namo rātryā namo divā | bhavāya ca śarvāya ca- -ubhābhyām akaraṃ namaḥ ||

    16.105.7

    sahasrākṣam atipaśyaṃ purastād rudram asyantaṃ bahudhā vipaścitam | mopārāma jihvayeyamānam ||

    16.105.8

    śyāvāsvāṃ kṛṣṇam asitaṃ mṛṇantaṃ bhīmaṃ rathaṃ keśinaḥ pādayantam | pūrve pratīmo namo astv asmai ||

    16.105.9

    mā no 'bhi srā matyaṃ devahetiṃ mā naḥ krudhaḥ paśupate namas te | anyatrāsmad divyāṃ śākhāṃ vi dhūnu ||

    16.105.10

    mā no hiṃsīr adhi brūhi pari ṇo vṛṅdhi mā krudha | mā tvayā sam arāmahi ||

    16.106.1

    mā no aśveṣu goṣu puruṣeṣu mā gṛdho no ajāviṣu | anyatrogra vi vartaya piyārūṇāṃ prajāṃ jahi ||

    16.106.2

    yasya takmā kāsikā hetir ekā- -aśvasyeva vṛṣaṇaḥ kranda eti | abhipūrvaṃ nirṇayate namo astv asmai ||

    16.106.3

    yas tiṣṭhati viṣṭabhito antarikṣe 'yajvanaḥ pramṛṇan devapīyūn | tasmai namo daśabhiḥ śakvarībhiḥ ||

    16.106.4

    tubhyam āraṇyāḥ paśavo mṛgā vane hitās tubhyaṃ vayāṃsi śakunāḥ patatriṇaḥ | tava yakṣmaṃ paśupate apsv antas tubhyaṃ kṣaranti divyā āpo vṛdhe ||

    16.106.5

    śiṃśumārā ajagarāḥ pulīkayā jaṣā matsyā rajasā yebhyo asyasi | na te dūraṃ na pariṣṭha- -asti te bhava sadyaḥ sarvāṃ pari paśyasi bhūmim ||

    16.106.6

    pūrvasmād dhaṃsy uttarasmin samudre mā no rudra takmanā na viṣeṇa | mā naḥ saṃ srā divyenāgninā- -anyatrāsmad vidyutāṃ pātayaitām ||

    16.106.7

    bhavo divo bhava īśe pṛthivyā bhava ā papra urv antarikṣam | tasya na prāpad ducchunā kā caneha ||

    16.106.8

    bhava rājan yajamānāya mṛḍa paśūnāṃ hi paśupatir babhūtha | yaḥ śraddadhāti santi devā iti catuṣpade dvipade asya mṛḍa ||

    16.106.9

    mā no mahāntam uta mā no arbhakaṃ mā naḥ kṣiyantaṃ uta mā no akṣitaḥ | mā no hiṃsīḥ pitaraṃ mota mātaraṃ svāṃ tanvaṃ rudra mā rīriṣo naḥ ||

    16.106.10

    rudrasyailabakārebhyo 'saṃsūktagirebhyaḥ | idaṃ mahāsyebhyaḥ śvabhyo akaraṃ namaḥ ||

    16.106.11

    namas te ghoṣiṇībhyo namas te keśinībhyaḥ | namaḥ saṃyatībhyo namo namasvatībhyaḥ ||

    16.107.1

    namas te jāyamānāyai jātāyā uta te namaḥ | bālebhyaḥ śaphebhyo rūpāyāghnye te namaḥ ||

    16.107.2

    yo vidyāt sapta pravataḥ sapta vidyāt parāvataḥ | śiro yajñasya yo vidyāt sa vaśāṃ prati gṛhṇīyāt ||

    16.107.3

    vedāhaṃ sapta pravataḥ sapta veda parāvataḥ | śiro yajñasyāhaṃ veda somaṃ cāsyāṃ vicakṣaṇam ||

    16.107.4

    yayā dyaur yayā pṛthivī yayāpo gupitā imāḥ | vaśāṃ sahasradhārāṃ brahmaṇācchā vadāmasi ||

    16.107.5

    śataṃ vatsāḥ śataṃ dogdhāraḥ śataṃ goptāro adhi pṛṣṭhe asyāḥ | ye devās tasyāṃ prāṇanti te vaśāṃ vidur ekadhā ||

    16.107.6

    yajñapadīrākṣīrā svadhāprāṇā mahīlukā | vaśā parjanyapatnī devām̐ apyeti brahmaṇā ||

    16.107.7

    anu tvāgniḥ prāviśad anu somo vaśe tvā | ūdhas te bhadre parjanyo vidyutas te stanā vaśe ||

    16.107.8

    apas tvaṃ dhukṣe prathamā urvarā aparā vaśe | tṛtīyaṃ rāṣṭraṃ dhukṣe annaṃ kṣīraṃ vaśe tvam ||

    16.107.9

    yad ādityair hūyamānā- -upatiṣṭha ṛtāvari | indraḥ sahasraṃ pātraiḥ somaṃ tvāpāyayad vaśe ||

    16.107.10

    yad anūcīndram air āt tva ṛṣabho 'hvayat | tasmāt te vṛtrahā payaḥ kṣīraṃ kruddho 'bharad vaśe ||

    16.108.1

    yat te kruddho dhanapatiḥ kṣīraṃ te abharad vaśe | idaṃ tad adya nākas triṣu pātreṣu rakṣati ||

    16.108.2

    triṣu pātreṣu taṃ somam ā devy abharad vaśā | atharvā yatra dīkṣito barhiṣy āsta hiraṇyaye ||

    16.108.3

    saṃ hi somenāgata sam u sarveṇa padvatā | vaśā samudre prānartīd ṛcaḥ sāmāni bibhratī ||

    16.108.4

    saṃ hi sūryeṇāgata sam u sarveṇa cakṣuṣā | vaśā samudram aty aṣṭhād gandharvaiḥ kalibhiḥ saha ||

    16.108.5

    saṃ hi vātenāgata sam u sarvaiḥ patatribhiḥ | vaśā samudram aty akhyad bhadrā jyotīṃṣi bibhratī ||

    16.108.6

    tad bhadrāḥ sam agacchanta vaśā deṣṭry atho svadhā | atharvā yatra dīkṣito barhiṣy āsta hiraṇyaye ||

    16.108.7

    abhīvṛtā hiraṇyena yad atiṣṭha ṛtāvari | aśvaḥ samudro bhūtvā- -adhy askandad vaśe tvā ||

    16.108.8

    vaśā mātā rājanyasya vaśā mātā svadhe tava | vaśāyā jajña āyudhaṃ tataś cittam ajāyata ||

    16.108.9

    ūrdhvo bindur ud acarad brahmaṇaḥ kakudād adhi | tatas tvaṃ jajñiṣe vaśe tato hotā ajāyata ||

    16.108.10

    āsnas te gāthā bhavantu- -uṣṇihābhyo balaṃ tava | pājasyāj jajñe te yajña stanebhyo raśmayo vaśe ||

    16.109.1

    īrmābhyām ayanaṃ jātaṃ sakthibhyāṃ ca vaśe tava | āntrebhyo atrā jajñira udarād adhi vīrudhaḥ ||

    16.109.2

    yad udaraṃ varuṇasya- -anu prāviśathā vaśe | tatas tvā brahmodahvayat sa hi netram avet tava ||

    16.109.3

    sarve garbhād avepanta jāyamānād asūsvaḥ | sasūva hi tām āhur vaśeti brahmaṇā kl̥pta uta bandhur asyāḥ ||

    16.109.4

    yudha ekaḥ saṃ sṛjati yo asyā eka id vaśī | tarāṃsi yajñā abhavan tarasāṃ cakṣur abhavad vaśā ||

    16.109.5

    vaśā sūryaṃ praty agṛhṇād vaśā yajñam adhārayat | vaśāyām antar āviśad odano brahmaṇā saha ||

    16.109.6

    vaśām evāhur amṛtaṃ vaśāṃ mṛtyum upāsate | vaśedaṃ sarvam abhavad devā manuṣyā asurāḥ pitara ṛṣayaḥ ||

    16.109.7

    ya evaṃ vidyāt sa vaśāṃ prati gṛhṇīyāt | tathā hi yajñaḥ sarvapād duhe dātre anapasphuran ||

    16.109.8

    tisro jihvā varuṇasya- -antar didyaty āsani | tāsāṃ yā madhye rājati sa vaśā duṣpratigrahā ||

    16.109.9

    caturdhā reto abhavad vaśāyā apas turīyam amṛtaṃ turīyaṃ yajñas turīyaṃ paśavas turīyam | ya evaṃ vidyāt sa vaśāṃ prati gṛhṇīyāt ||

    16.109.10

    vaśā dyaur vaśā pṛthivī vaśā viṣṇuḥ prajāpatiḥ | vaśāyā dugdham apiban sādhyā vasavaś ca ye ||

    16.110.1

    vaśāyā dugdhaṃ pītvā sādhyā vasavaś ca ye | amī bradhnasya viṣṭapi payo asyā upāsate ||

    16.110.2

    somam enām eke duhre ghṛtam eka upāsate | ya evaṃ viduṣe vaśāṃ dadus te gatās tridivaṃ divaḥ ||

    16.110.3

    vaśāṃ dattvā brāhmaṇebhyaḥ sarvāṃl lokān sam aśnute | ṛtaṃ hy asyām āhitam api brahmātho tapaḥ ||

    16.110.4

    vaśāṃ devā upa jīvanti vaśāṃ manuṣyā uta | vaśedaṃ sarvam abhavad yāvat sūryo vipaśyati ||

    16.111.2

    parūṃṣi yasya saṃbhārā ṛco yasyānūkyam ||

    16.111.3

    chandāṃsi yasya lomāni paristaraṇam id dhavir yajur hṛdayam ucyate ||

    16.111.4

    yad atithipatir atithīn pratipaśyati devayajanaṃ prekṣate ||

    16.111.5

    yad abhivadati dīkṣām upaiti yad udakaṃ yācaty apaḥ pra ṇayati | yā yajñā apaḥ praṇīyante tā eva tāḥ ||

    16.111.6

    yat tarpaṇam āharanti yo 'gnīṣomīyaḥ paśur badhyate sa eva saḥ ||

    16.111.7

    yat khātam āharanti puroḍāśā eva tau yad āvasathān kalpayanti sadohavirdhānāny eva tat kalpayanti ||

    16.111.8

    yad upastṛṇanti barhir eva tat ||

    16.111.9

    yat kaśipūpabarhaṇāny āharanti paridhaya eva te | yad upariśayanam āharanti svargam eva tena lokam ava rundhe ||

    16.111.10

    yad abhyañjanam āharanty ājyam eva tat | yad aśanakṛtaṃ hvayanti haviṣkṛtam eva tad u hvayanti | yad vrīhayo yad yavā nirupyante aṃśava eva te ny upyante ||

    16.112.1

    ulūkhalaṃ musalaṃ grāvāṇau śūrpaṃ pavitraṃ tūṣā ṛjīṣaḥ | srug darvir mekṣaṇam āyavanam āpo 'bhiṣavaṇī yad droṇakalaśaḥ kumbhī ||

    16.112.2

    idam eva kṛṣṇājinaṃ vāyavyāni pātrāṇi | yajamānaṃ brāhmaṇaṃ vā etad atithipatir kṛṇute yad āhāryāṇy avekṣata idaṃ bhūyā idām iti ||

    16.112.3

    yad āha bhūya uddhareti prajāṃ caiva tena paśūṃś ca vardhayate prāṇam eva tena varṣīyāṃsaṃ kṛṇute | yat saṃpṛcchati kāmam eva tenāva rundhe kāmaṃ hi pṛṣṭo yācati ||

    16.112.4

    yad udakam abhiṣiñcaty apa eva tenāva rundhe | yad upaharati havīṃṣy ā sādayati ||

    16.112.5

    teṣām āsannānām atithir ātmani juhoti | srukkāreṇa vaṣatkāreṇa srucā hastena prāṇe yūpe ||

    16.113.1

    tasmān na dviṣann adyān na dviṣato 'nnam adyān na mīmāṃsitasya na mīmāṃsyamānasya ||

    16.113.2

    sarvo vā eṣo jagdhapāpmā yasyānnam aśnanti ||

    16.113.3

    sarva u eṣo 'jagdhapāpmā yasyānnaṃ nāśnanti ||

    16.113.4

    prajāpater vā eṣa vikrāntam anuvikrame ya upaharanti ||

    16.113.5

    prajāpatyo vā etasyaiva yajño vitato ya upaharati ||

    16.113.6

    sarvadā vā eṣa sutasomo yuktagrāvārdrapavitra āhṛtayajñakratur vitatādhavaro ya upaharati ||

    16.113.7

    yo 'tithīnāṃ sa āhavanīyo yo 'nnakaraṇaḥ sa dakṣiṇāgnir yo veśmani sa gārhapatyaḥ ||

    16.113.8

    iṣṭaṃ ca vā eṣa pūrtaṃ cāśnāti yaḥ pūrvo 'tither aśnāti ||

    16.113.9

    prajāṃ ca vā eṣa paśūṃś cāśnāti (…) ||

    16.113.10

    ūrjaṃ ca vā eṣa payaś ca gṛhāṇām aśnāti yaḥ pūrvo 'tither aśnāti ||

    16.113.11

    eṣa vā atithir yac chrotriyaḥ ||

    16.113.12

    tasmāt pūrvo nāśnīyād aśitāvaty aśnīyāt tad vratam ||

    16.113.13

    yajñasyāvicchedāya yajñasya guptaye yajñasya sātmatvāya ||

    16.114.1

    yat kṣīram upasicyopaharati yāvad agniṣṭomea samṛddheneṣṭvāvarundhe tāvad enenāva rundhe ||

    16.114.2

    yat sarpir upasicyopaharati yāvat sāhnena samṛddhena (…) ||

    16.114.3

    yan madhūpasicyopaharati yāvad atirātreṇa samṛddhena (…) ||

    16.114.4

    yan māṃsam upasicyopaharati yāvad dvādaśāhnena samṛddheneṣṭvāvarundhe tāvad enenāva rundhe ||

    16.114.5

    yad udakam upasicyopaharati prajānāṃ prajananāya jyog jīvati sarvam āyur eti na punar ā jarasaḥ pramīyate ya evaṃ veda ||

    16.115.1

    tasmai vāta uṣā hiṅ kṛṇoti savitā bhūtyā pra stauti bṛhaspatir ūrjayodgāyati tvaṣṭā puṣṭyā prati harati viśve devā nidhanam | nidhanaṃ bhūtyāḥ prajāyāḥ paśūnāṃ bhavati ya evaṃ veda ||

    16.115.2

    tasmā udyant sūryo hiṅkṛṇoti saṃgavaḥ pra stauti madhyandina udgāyaty aparāhṇaḥ prati haraty astaṃyan nidhanam | (…) ||

    16.115.3

    tasmā abhro bhavan hiṅ kṛṇoti vidyotamānaḥ pra stauti stanayann udgāyati varṣan prati haraty udgṛhṇan nidhanam | (…) ||

    16.115.4

    atithīn prati paśyati hiṅ kṛṇoty abhi vadati pra stauty udakaṃ yācaty udgāyaty upa harati prati haraty ucchiṣṭaṃ nidhanam | nidhanaṃ bhūtyāḥ prajāyāḥ paśūnāṃ bhavati ya evaṃ veda ||

    16.116.1

    ete vai priyāś cāpriyāś ca rtvijaḥ svargaṃ lokaṃ gamayanti yad atithayaḥ ||

    16.116.2

    yat kṣattāraṃ hvayaty ā śrāvayati yat pratiśṛṇoti praty ā śrāvayati ||

    16.116.3

    yat pariveṣṭāra āvasathān prapadyante camasādhvaryava eva te teṣāṃ naikaś canāhotā ||

    16.116.4

    yat prātar upaharati prātaḥsavanam eva tat ||

    16.116.5

    yad dīvopaharati mādhyaṃdinam eva tat savanam ||

    16.116.6

    yat sāyam upaharati tṛtīyasavanam eva tat ||

    16.116.7

    yad atithipatir atithīn pariviṣyāsanaṃ yācate avabhṛtham eva tad upāvaiti ||

    16.116.8

    yat sabhāgayati dakṣiṇām eva tat sabhāgayati yad anutiṣṭhaty udavasyaty eva tat ||

    16.117.1

    sa upahūtaḥ pṛthivyāṃ bhakṣayaty upahūtas tasmin yat pṛthivyāṃ viśvarūpam | pṛthivyāṃ tapati pṛthivyām ā bhāti svargaloko bhavati ya evaṃ veda ||

    16.117.2

    sa upahūto antarikṣe bhakṣayaty upahūtas tasmin yad antarikṣe viśvarūpam | antarikṣe tapaty antarikṣa ā bhāti (…) ||

    16.117.3

    sa upahūto divi bhakṣayaty upahūtas tasmin yad divi viśvarūpam | divi tapati divy ā bhāti (…) ||

    16.117.4

    sa upahūto deveṣu bhakṣayaty upahūtas tasmin yad deveṣu viśvarūpam | deveṣu tapati deveṣv ā bhāti (…) ||

    16.117.5

    sa upahūto lokeṣu bhakṣayaty upahūtas tasmin yal lokeṣu viśvarūpam | lokeṣu tapati lokeṣv ā bhāti svargaloko bhavati ya evaṃ veda ||

    16.118.1

    yat prāṅ āsīno virvapati yajñāya ca devebhyaś cā vṛścate ||

    16.118.2

    yad dakṣiṇāsīno nirvapati yamāya ca pitṛbhyaś cā vṛścate ||

    16.118.3

    yat pratyaṅ āsīno nirvapati varuṇāyāpsuṣada ā vṛścate ||

    16.118.4

    yad udaṅ āsīno nirvapati somāya ca rājñe saptaṛṣibhyaś cāvṛścate ||

    16.118.5

    yad upasthaṃ kṛtvāsīno nirvapati vāyave cāntarikṣāya cā vṛścate ||

    16.118.6

    yad ūrdhvas tiṣṭhan nirvapati dive cādityāya cāvṛścate ||

    16.119.1

    yaṃ kāmayeta pāpīyān ātmanā prajayā paśubhir gṛhair dhanena syād iti | tasyaivaṃ nir vapet tasyaivaṃ nirupyaivam evānu nirvapet | tadaiva sa pāpīyān ātmanā paśubhir gṛhair dhanena bhavati- idamidaṃ kuryāt sā prāyaścītiḥ ||

    16.119.2

    yaṃ kāmayeta na vasīyān na śreyān ātmanā prajayā paśubhir gṛhair dhanena syād iti | tasyaivaṃ nir vapet tasyaivaṃ nirupayaivam evānu nirvapet | tadaiva sa na vasīyān na śreyān ātmanā prajayā paśubhir gṛhair dhanena bhavati- idamidaṃ kuryāt sa prāyaścittiḥ ||

    16.119.3

    yaṃ kāmayeta vasīyāñ chreyān ātmanā prajayā paśubhir gṛhair dhanena syād iti | tasyaivaṃ nir vapet tasyaivaṃ nirupyaivam evānu nirvapet | tadaiva sa vasīyāñ chreyān ātmanā prajayā paśubhir gṛhair dhanena bhavati- idamidaṃ kuryāt sā prāyaścittiḥ ||

    16.120.1

    yad avahanyamānasya taṇḍula skandati samāṃsamāmasya varaḥ pramāyuko bhavati ||

    16.120.2

    yad ayastā bhavati pitṛdevatyaṃ karoti ||

    16.120.3

    yad viṣyandate gṛhāṇāṃ ca paśūnāṃ ca payo vi ṣyandate ||

    16.120.4

    yad apasiñcati gṛhāṇāṃ ca paśūnāṃ ca payo 'pa siñcati ||

    16.120.5

    yad āyavanī śīryate gṛhapatir mriyate ||

    16.120.6

    yad darviḥ śīryate gṛhapatnī mriyate ||

    16.120.7

    yat kumbhī vikasati sarvajyānir dātā ca pratigṛhītā ca jīyete ||

    16.121.1

    yat prāñcam udvartayati yajñāya ca devebhyaś cā vṛścate ||

    16.121.2

    yad dakṣiṇāñcam udvartayati yamāya ca pitṛbhyaś cā vṛścate ||

    16.121.3

    yat pratyañcam udvartayati varuṇāyāpsuṣada ā vṛścate ||

    16.121.4

    yad udañcam udvartayati somāya ca rājñe saptaṛṣibhyaś cā vṛścate ||

    16.121.5

    yad anuvṛttam uddharati diśodiśa evainaṃ bhayam ā gacchati ||

    16.122.1

    yat prācīnaṃ barhi stṛṇāti yajñāya ca devebhyaś cā vṛścate ||

    16.122.2

    yad dakṣiṇācīnaṃ barhi stṛṇāti yamāya ca pitṛbhyaś cā vṛścate ||

    16.122.3

    yat pratīcīnaṃ barhi stṛṇāty akṛtapūrvaṃ karoti ||

    16.122.4

    yad udīcīnaṃ barhi stṛṇāti somāya ca rājñe saptaṛṣibhyaś cā vṛścate ||

    16.123.1

    yat purastāt pātrasya tsaruṃ karoty arśaḥ pratigrahītur mukhe jāyate ||

    16.123.2

    yad dakṣiṇataḥ pātrasya tsaruṃ karoti yamāya ca pitṛbhyaś cā vṛścate ||

    16.123.3

    yat paścāt pātrasya tsaruṃ karoti pratīcī pratigrahītāraṃ śaravya rcchati ||

    16.123.4

    yad uttarataḥ pātrasya tsaruṃ karoti somāya ca rājñe saptaṛṣibhyaś cā vṛścate ||

    16.124.1

    yac chukro bhavaty ādityānām eva priyaṃ dhāmopaiti | sa yaḥ śukraṃ prāśnīyād ādityānāṃ tvā priyeṇa dhāmnā prāśnāmīty enaṃ prāśnīyāt | tataś cainam anyena dhāmnā prāśnāty ādityebhyaś cā vṛścate ||

    16.124.2

    yat phalīkṛto bhavati viśveṣām eva devānāṃ priyaṃ (…) | sa yaḥ phalīkṛtaṃ prāśnīyād viśveṣāṃ tvā devānāṃ priyeṇa dhāmnā (…) | (…) prāśnāti viśvebhyo devebhyaś cā vṛścate ||

    16.124.3

    yad aphalīkṛto bhavati marutām eva priyaṃ (…) | sa yo 'phalīkṛtaṃ prāśnīyān marutāṃ tvā priyeṇa (…) | (…) prāśnāti marudbhyaś cā vṛścate ||

    16.124.4

    yad avakṣāmo bhavaty agner eva (…) | sa yo 'vakṣāmaṃ prāśnīyād agnes tvā priyeṇa (…) | (…) prāśnāty agnaye cā vṛścate ||

    16.124.5

    yad anavakṣāmo bhavati mitrāvaruṇayor eva (…) | sa yo 'navakṣāmaṃ prāśnīyān mitrāvaruṇayos tvā priyeṇa (…) | (…) prāśnāti mitrāvaruṇābhyāṃ cā vṛścate ||

    16.124.6

    yad aklinno bhavati- -indrasyaiva (…) | sa yo 'klinnaṃ prāśnīyād indrasya tvā (…) | (…) prāśnāti- -indrāya cā vṛścate ||

    16.124.7

    yat klinno bhavati pitṝṇām eva (…) | sa yaḥ klinnaṃ prāśnīyāt pitṝṇāṃ tvā (…) | (…) prāśnāti pitṛbhyaś cā vṛścate ||

    16.124.8

    yat kṣudro bhavaty apām eva (…) | sa yaḥ kṣudraṃ prāśnīyād apāṃ tvā priyeṇa (…) | (…) prāśnāty adbhyaś cā vṛścate ||

    16.124.9

    yac chithiro bhavati diśām eva (…) | sa yaḥ śithiraṃ prāśnīyād diśāṃ tvā (…) | [see 1d (…) prāśnāti digbhyaś cā vṛścate ||

    16.124.10

    yad gulantī bhavati prajāpater eva (…) | sa yo gulantinaṃ prāśnīyāt prajāpateṣ ṭvā (…) | (…) prāśnāti prajāpataye cā vṛścate ||

    16.124.11

    yac chuṣko bhavaty ūrdhvanabhasa eva priyaṃ dhāmopaiti | sa yaḥ śuṣkaṃ prāśnīyād ūrdhvanabhasas tvā priyeṇa dhāmnā prāśnāmīty enaṃ prāśnīyāt | tataś cainam anyena dhāmnā prāśnāty ūrdhvanabhase cā vṛścate ||

    16.125.1

    yat kṣīram upasicya prathamaṃ prāśnāti kilāsaḥ pratigrahītā bhavati ||

    16.125.2

    yat sarpir upasicya prathamaṃ prāśnāti sarpaḥ pratigrahītāraṃ hanti ||

    16.125.3

    yan madhūpasicya prathamaṃ prāśnāti mahādevaḥ pratigrahītāraṃ hanti ||

    16.125.4

    yan māṃsam upasicya prathamaṃ prāśnātīśānaḥ pratigrahītāraṃ hanti ||

    16.125.5

    yad udakam upasicya prathamaṃ prāśnāti tat samṛddham | jyog jīvati sarvam āyur eti na purā jarasaḥ pramīyate ya evaṃ veda ||

    16.126.1

    yat prāśiṣyan purastād atimṛśati | prāṅ pratigrahītuḥ prāṇaḥ pra krāmati tata evotthāya pra vrajati śiras tasya rujatīti dvādaśīn nāti jīvaty evaṃ cainaṃ prāśnantam upadraṣṭā gṛhṇāti ||

    16.126.2

    yat prāśiṣyan dakṣiṇataḥ pramṛśati | dakṣiṇā pratigrahītuḥ (…) ||

    16.126.3

    yat prāśiṣyann uttarataḥ parimṛśaty udaṅ pratigrahītuḥ prāṇaḥ pra krāmati tata evotthāya pra vrajati śiras tasya rujatīti dvādaśīn nāti jīvaty evaṃ cainaṃ prāśnantam upadraṣṭā gṛhṇāti ||

    16.126.4

    yat prāśiṣyan paścāt prāñcam abhimṛśati | śarmaṇā caivainaṃ tad varmaṇā cābhi mṛśati śarma caivāsmai varma ca bhavati jayaty odanam odanaloko bhavati ya evaṃ veda ||

    16.127.1

    indrasyauja sthendrasya saha sthendrasya balaṃ stha- -indrasya nṛmṇaṃ sthendrasya śukraṃ sthendrasya vīryaṃ stha | jiṣṇave yogāyendrayogair vo yunajmi jiṣṇave yogāya viśvāni mā rūpāṇy upa tiṣṭhantu yuktā ma āpa stha ||

    16.127.2

    (…) (…) yogāya kṣatrayogair vaḥ (…) ||

    16.127.3

    (…) (…) yogāya brahmayogair vaḥ (…) ||

    16.127.4

    (…) (…) yogāyānnayogair vaḥ (…) ||

    16.127.5

    indrasyauja sthendrasya saha sthendrasya balaṃ stha- -indrasya nṛmṇaṃ sthendrasya śukraṃ sthendrasya vīryaṃ stha | jiṣṇave yogāyāpāṃ yogair vo yunajmi jiṣṇave yogāya viśvāni mā rūpāṇy upa tiṣṭhantu yuktā ma āpa stha ||

    16.128.1

    agner bhāga stha | apāṃ śukraṃ devīr āpo varco asmāsu dhatta | prajāpater vo dhāmnāsmai lokāya sādaye ||

    16.128.2

    indrasya bhāga stha | (…) ||

    16.128.3

    somasya bhāga stha | (…) ||

    16.128.4

    varuṇasya bhāga stha | (…) ||

    16.128.5

    yamasya bhāga stha | (…) ||

    16.128.6

    pitṝṇāṃ bhāga stha | (…) ||

    16.128.7

    bṛhaspater bhāga stha | (…) ||

    16.128.8

    prajāpater bhāga stha | (…) ||

    16.128.9

    devasya savitur bhāga stha | apāṃ śukraṃ devīr āpo varco asmāsu dhatta | prajāpater vo dhāmnāsmai lokāya sādaye ||

    16.129.1

    yo va āpo apāṃ bhāgo 'psv antar yajuṣyo devayajanaḥ | idaṃ tam ati sṛjāmi taṃ mābhy ava nikṣi | tena tam abhy ati sṛjāmi yo 'smān dveṣṭi yaṃ vayaṃ dviṣmaḥ | taṃ vadheyaṃ taṃ stṛṣīyānena brahmaṇānena karmaṇānayā menyā ||

    16.129.2

    (…) apām ūrmir apsv antar yajuṣyaḥ (…) ||

    16.129.3

    (…) apāṃ vegaḥ (…) ||

    16.129.4

    (…) apāṃ binduḥ (…) ||

    16.129.5

    (…) apāṃ garbhaḥ (…) ||

    16.129.6

    (…) apāṃ vatsaḥ (…) ||

    16.129.7

    (…) apāṃ vṛṣabhaḥ (…) ||

    16.129.8

    (…) apām aśmā pṛśnir divyo 'psv antar yajuṣyaḥ (…) ||

    16.129.9

    yo va āpo apāṃ hiraṇyagarbho 'psv antar yajuṣyo devayajanaḥ | idaṃ tam ati sṛjāmi taṃ mābhy ava nikṣi | tena tam (…) ||

    16.129.10

    ye va āpo apām agnayo 'psv antar yajuṣyā devayajanāḥ | idaṃ tān ati sṛjāmi tān mābhy ava nikṣi | tais tam abhy ati sṛjāmi yo 'smān dveṣṭi yaṃ vayaṃ dviṣmaḥ | taṃ vadheyaṃ taṃ stviṣīyānena brahmaṇānena karmaṇānayā menyā ||

    16.130.1

    yad arvācīnam aikahāyanād anṛtaṃ kiṃ codima | āpo mā tasmād enaso duritāt pāntu viśvataḥ ||

    16.130.2

    ariprā āpo apa ripram asmat | prāsmad eno duritaṃ supratīkāḥ pra duṣvapnyaṃ pra malaṃ vahantu ||

    16.130.3

    samudraṃ vo 'pa sṛjāmi svāṃ yonim apītana | ariṣṭāḥ sarvahāyaso mā ca naḥ kiṃ canāmamat ||

    16.131.1

    viṣṇoḥ kramo 'si sapatnahā pṛthivīsaṃśito 'gnitejāḥ | pṛthivīm anu vi krame 'haṃ pṛthivyās taṃ nir bhajāmo yo 'smān dveṣṭi yaṃ vayaṃ dviṣmaḥ | pūrvajān sapatnān avainān bādhe aty enān kramāmy apāṅ apanuttaḥ sapatnaḥ ||

    16.131.2

    viṣṇoḥ kramo 'si sapatnahā- -antarikṣasaṃśito vāyutejāḥ | antarikṣam anu vi krame 'ham antarikṣāt taṃ nir bhajāmo yo 'smān dveṣṭi yaṃ vayaṃ dviṣmaḥ | sahajān sapatnān (…) ||

    16.131.3

    viṣṇoḥ kramo 'si sapatnahā dyusaṃśitaḥ sūryatejāḥ | divam anu vi krame 'haṃ divas taṃ nir bhajāmo yo 'smān dveṣṭi yaṃ vayaṃ dviṣmaḥ | aparajān sapatnān (…) ||

    16.131.4

    (…) sapatnahā diksaṃśito vātatejāḥ | diśo anu vi krame 'haṃ digbhyas tam (…) ||

    16.131.5

    (…) sapatnahā- -āśāsaṃsito manastejāḥ | āśā anu vi krame 'ham āśābhyas tam (…) ||

    16.131.6

    (…) sapatnahā- -apsaṃsito varuṇatejāḥ | apo anu vi krame 'ham adbhyas tam (…) ||

    16.131.7

    (…) sapatnahā ṛksaṃśitaḥ sāmatejāḥ | ṛco anu vi krame 'haṃ ṛgbhyas tam (…) ||

    16.131.8

    (…) sapatnahā yajñasaṃśito brahmatejāḥ | yajñam anu vi krame 'haṃ yajñāt tam (…) ||

    16.131.9

    (…) sapatnahā- -oṣadhīsaṃśitaḥ somatejāḥ | oṣadhīr anu vi krame 'ham oṣadhībhyas tam (…) ||

    16.131.10

    (…) sapatnahā kṛṣisaṃśitaḥ puruṣatejāḥ | kṛṣim anu vi krame 'haṃ kṛṣyās tam (…) ||

    16.131.11

    viṣṇoḥ kramo 'si sapatnahā prāṇasaṃśito 'nnatejāḥ | prāṇam anu vi krame 'haṃ prāṇāt taṃ nirbhajāmo yo 'smān dveṣṭi yaṃ vayaṃ dviṣmaḥ ||

    16.132.1

    agamaṃ svar agamaṃ jyotir abhy aṣṭhāṃ viśvāḥ pṛtanā arātīḥ | yo +'smān dveṣṭi yaṃ vayaṃ dviṣmas tasyedaṃ prāṇam āyur ni veṣṭayāmi- -idam enam adhamaṃ tamo gamayāmi ||

    16.132.2

    sūryasyāvṛtam anv āvarte dakṣiṇām anv āvṛtam | diśo jyotiṣmatīr abhi paryāvarte sapta ṛṣīn abhi paryāvarte brahmābhi paryāvarte brāhmaṇān abhi paryāvarte | te me draviṇaṃ yacchantu te me brāhmaṇavarcasam ||

    16.132.3

    yat te 'nnaṃ bhuvaspata ākṣiyati pṛthivīm anu | tasya nas tvaṃ bhuvaspate saṃprayaccha prajāpate | yaṃ vayaṃ mṛgayāmahe taṃ vadhai stṛṇavāmahi ||

    16.132.4

    vyātte parameṣṭhino brahmaṇāpīpadāma tam | vaiśvānarasya daṃṣṭrābhyāṃ mṛtyus taṃ samadhād abhi ||

    16.132.5

    iyaṃ taṃ psātv āhutiḥ samid devī sahīyasī | rājño varuṇasya bandho 'si so *'mum āmuṣyāyaṇam amuṣyāḥ putram anne prāṇe badhāna ||

    16.132.6

    apām asmai vajraṃ pra harāmi caturbhṛṣṭiṃ śīrṣabhidyāya vidvān | so asya parvā pra śṛṇātu sarvā tan me devā hy anu jānantu viśve ||

    16.132.7

    yad agne tapasā tapa upa prekṣāmahe vayam | priyāḥ śrutasya bhūyāsma- -āyuṣmantaḥ sumedhasaḥ ||

    16.133.1

    virāḍ vā idam agre 'jāyata tasyā jātāyā abibhet sarvam | iyam evedaṃ bhaviṣyati na vayam iti ||

    16.133.2

    sod akrāmat sā dakṣiṇāgnau ny akrāmat | yajñarto vāsateyo bhavati ya evaṃ veda ||

    16.133.3

    (…) sā gārhapatye ny akrāmat | gṛhamedhī gṛhapatir bhavati (…) ||

    16.133.4

    (…) sāhavanīye ny akrāmat | yanty asya devā devahūtiṃ priyo devānāṃ bhavati (…) ||

    16.133.5

    (…) sā sabhāyāṃ ni (…) | yanty asya sabhāṃ sabhyo bhavati (…) ||

    16.133.6

    (…) sā samitau ni (…) | yanty asya samitiṃ sāmityo bhavati (…) ||

    16.133.7

    (…) sāmantraṇe ny akrāmat | yanty asyāmantraṇam āmantraṇīyo bhavati ya evaṃ veda ||

    16.133.8

    (…) sāntarikṣe caturdhā vikrāntātiṣṭhat tāṃ devamanuṣyā abruvann iyaṃ tad veda yad ubhaya upajīvema- -imām upa hvāyāmahā iti tām upahvāyanta | ūrja ehi svadha ehi sūnṛta ehīrāvaty ehīti | tasyā agnir vatsa āsīd gāyatry abhidhāny abhram ūdhaḥ ||

    16.133.9

    tasyā bṛhac ca rathantaraṃ ca dvau stanāv āstāṃ yajñāyajñiyaṃ ca vāmadevyaṃ ca dvau | oṣadhīr vai rathantaraṃ devā aduhran vyaco bṛhad apo vāmadevyaṃ yajñaṃ yajñāyajñiyam ||

    16.133.10

    ete vai virājaḥ kāmadugha stanāḥ | kāmaṃkāmaṃ virājaṃ duhe ya evaṃ veda ||

    16.134.1

    (sod akrāmat) sā vanaspatīn āgacchat tāṃ vanaspatayo 'ghnata sā saṃvatsare sam abhavat | tasmāt saṃvatsare vanaspatīnāṃ vṛkṇam api rohati vṛścyanty asyāpriyaṃ bhrātṛvyaṃ ya (evaṃ veda) ||

    16.134.2

    (…) sā pitṝn āgacchat tāṃ pitaro 'ghnata sā māse sam abhavat | tasmān māse pitṛbhyo dadati svadhāvān pitṛṣu bhavati pra pitṛyāṇaṃ panthāṃ jānāti yaḥ (…) ||

    16.134.3

    (…) sā devān āgacchat tāṃ devā aghnata sārdhamāse sam abhavat | tasmād ardhamāse devebhyo juhvati juhoty agnihotraṃ pra devayānaṃ panthāṃ jānāti yaḥ (…) ||

    16.134.4

    (…) sā manuṣyān āgacchat tāṃ manuṣyā aghnata sā sadyaḥ sam abhavat | tasmād ubhayadyur manuṣyā upa haranty upāsya gṛhe haranti yaḥ (…) ||

    16.135.1

    sod akrāmat sāsurān āgacchat tām asurā upāhvayanta māya ehīti | tasyā virocanaḥ prāhrādur vatsa āsīd ayaspātraṃ pātram | tāṃ dvimūrdhārtviyo 'dhok tāṃ māyām adhok | tāṃ māyām asurā upa jīvanty upajīvanīyo bhavati ya evaṃ veda ||

    16.135.2

    (…) sā pitṝn āgacchat tāṃ pitara upāhvayanta svadha ehīti | tasyā yamo vaivasvato vatsa āsīd rajatapātraṃ pātram | tām antako mārtayo 'dhok tāṃ svadhām adhok | tāṃ svadhāṃ pitara upa (…) ||

    16.135.3

    (…) sā manuṣyān āgacchat tāṃ manuṣyā upāhvayanterāvaty ehīti | tasyā manur vaivasvato vatsa āsīt pṛthivīpātraṃ pātram | tāṃ pṛthur vainyo 'dhok tāṃ kṛṣiṃ ca sasyaṃ cādhok | tāṃ kṛṣiṃ ca sasyaṃ ca manuṣya upa (…) ||

    16.135.4

    (…) sā devān āgacchat tāṃ devā upāhvayantorja ehīti | tasyā indro vatsa āsīd dārupātraṃ pātram | tāṃ savitādhok tām ūrjam adhok | tām ūrjaṃ devā upa (…) ||

    16.135.5

    (…) sā sapta ṛṣīn āgacchat tāṃ sapta ṛṣaya upāhvayanta brahmaṇvaty ehīti | tasyāḥ somo vatsa āsīc chandaḥpātraṃ pātram | tāṃ bṛhaspatir āṅgiraso 'dhok tāṃ brahma ca tapaś cādhok | tad brahma ca tapaś ca sapta ṛṣaya upa (…) ||

    16.135.6

    (…) sā gandharvāpsarasa āgacchat tāṃ gandharvāpsarasa upāhvayanta puṇyagandha ehīti | tasyāś citrarathaḥ sauryavarcaso vatsa āsīt puṣkaraparṇaṃ pātram | tāṃ vasuruciḥ sauryavarcaso 'dhok tāṃ puṇyaṃ gandham adhok | taṃ puṇyaṃ gandhaṃ gandharvāpsarasā upa (…) ||

    16.135.7

    (…) sā puṇyajanān āgacchat tāṃ puṇyajanā upāhvayanta tirodha ehīti | tasyāḥ kubero vaiśravaṇo vatsa āsīd āmapātraṃ pātram | tāṃ rajatanābhiḥ kāberako 'dhok tāṃ tirodhām adhok | tāṃ tirodhāṃ puṇyajanā upa (…) ||

    16.135.8

    sod akrāmat sā sarpān āgacchat tāṃ sarpā upāhvayanta viṣavaty ehīti | tasyās takṣako vaiśāleyo vatsa āsīd alābupātraṃ pātram | tāṃ dhṛtarāṣṭra airāvato 'dhok tāṃ viṣam adhok | tad viṣaṃ sarpā upa jīvanty upajīvanīyo bhavati ya evaṃ veda ||

    16.135.9

    tasmād yasmā alābunābhiṣiñcen manasā tvā pratyāhanmīty enaṃ pratyāhanyāt | yat pratyāhanti viṣaṃ pratyāhanti na ca pratyāhanti viṣam anu prasicyate | viṣam asyāpriyaṃ bhrātṛvyaṃ hanti ya evaṃ veda ||

    16.136.1

    aghāyatām api nahyā mukhāni sapatneṣu vajram arpayaitam | indreṇa dattā prathamā śataudanā bhrātṛvyaghnī yajamānāya gātuḥ ||

    16.136.2

    vediṣ ṭe carma bhavatu barhir lomāni yāni te | eṣā tvā raśanāgrahīd grāvā tvaiṣo 'dhi nṛtyatu ||

    16.136.3

    bālās te prokṣaṇīḥ santu jihvā saṃ mārṣṭv aghnye | śuddhā tvaṃ yajñiyā bhūtvā divaṃ prehi śataudane ||

    16.136.4

    yaḥ śataudanāṃ pacati kāmapreṇa sa kalpate | prītā hy asya ṛtvijaḥ sarve yanti yathāyatham ||

    16.136.5

    ye te devi śamitāras tvaṃ paktāro ye ca te janāḥ | ete tvā sarve gopsyanti maibhyo bhaiṣīḥ śataudane ||

    16.136.6

    sa svargam ā rohati yatrādas tridivaṃ divaḥ | hiraṇyajyotiṣaṃ kṛtvā yo dadāti śataudanām ||

    16.136.7

    sa tāṃl lokān sam āpnoti yeṣu devāḥ samāsate | apūpaṃ nābhiṃ kṛtvā yo dadāti śataudanām ||

    16.136.8

    vasavas tvā dakṣiṇata uttarān marutas tvā | ādityāḥ paścād gopsyanti sātirātram agniṣṭomam ati drava ||

    16.136.9

    gandharvā apsaraso devi rudrā aṅgirasas tvā | ete tvā sarve gopsyanti sātirātram agniṣṭomam ati drava ||

    16.136.10

    antarikṣaṃ divaṃ bhūmim ādityān maruto diśaḥ | lokān sarvān āpnoti yo dadāti śataudanām ||

    16.137.1

    ghṛtaṃ prokṣantī subhagā devān devī gamiṣyati | paktāram aghnye mā hiṃsīr divaṃ prehi śataudane ||

    16.137.2

    ye pitaro diviṣado 'ntarikṣasadaś ca ye ceme bhūmyām adhi | tebhyas tvaṃ dhukṣva sarvadā kṣīraṃ sarpir atho madhu ||

    16.137.3

    yat te śiro ye ca śṛṅge yau karṇau yau ca te akṣyau | āmikṣāṃ duhratāṃ dātre kṣīraṃ sarpir atho madhu ||

    16.137.4

    yat te mukhaṃ yā jihvā ye dantā ye ca te hanū | (…) ||

    16.137.5

    yat te klomā yad dhṛdayaṃ purītat sahakaṇṭhikā | (…) ||

    16.137.6

    yat te yakṛd ye matasne āntrāṇi yāś ca te gudāḥ | (…) ||

    16.137.7

    yas te plāśir yo vaniṣṭur yau kukṣī yac ca ta udaram | (…) ||

    16.137.8

    yas te majjā yāny asthīni yan māṃsaṃ yac ca lohitam | (…) ||

    16.137.9

    yau te bāhū yau te aṃsau doṣaṇī yā ca te kakut | (…) ||

    16.137.10

    ye te skandhā yā grīvā yāḥ pṛṣṭīr yāś ca parśavaḥ | (…) ||

    16.138.1

    yau ta ūrū aṣṭhīvantau ye śroṇī yā ca te bhasat | (…) ||

    16.138.2

    yat te pucchaṃ ye te bālā yad ūdho ye ca te stanāḥ | (…) ||

    16.138.3

    yās te jaṅghā yāḥ kuṣṭhikā ṛtsarā ye ca te śaphāḥ | (…) ||

    16.138.4

    yat te carma śataudane yāni lomāny aghnye | āmikṣāṃ duhratāṃ dātre kṣīraṃ sarpir atho madhu ||

    16.138.5

    ayaṃ te stana āmikṣām ayaṃ sarpir ayaṃ madhu | ayaṃ te sarvān kāmān duhāṃ devi śataudane ||

    16.138.6

    kroḍau te stāṃ puroḍāśāv ājyenābhighāritau | tau pakṣau devi kṛtvā sā dātāraṃ divaṃ vaha ||

    16.138.7

    ulūkhale musale ye ca carmaṇi ye vā śūrpe taṇḍulāḥ kaṇāḥ | yad vā vāto mātariśvā mamātha- -agniṣ ṭad dhotā suhutaṃ kṛṇotu ||

    16.138.8

    apo devīr madhumatīr ghṛtaścuto brahmaṇāṃ hasteṣu prapṛthak sādayāmi | yatkāma idam abhiṣiñcāmi vo 'haṃ tan no astu vayaṃ syāma patayo rayīṇām ||

    16.139.1

    prajāpatiś ca parameṣṭhī ca śṛṅge indraḥ śiro agnir lalāṭaṃ yamaḥ kṛkāṭaṃ somo rājā mastiṣkaḥ | satyaṃ cakṣur ṛtaṃ śrotre prāṇāpānau nāsike dyaur uttarā hanuḥ pṛthivy adharā ||

    16.139.2

    agnir āsyaṃ vidyuj jihvā maruto dantāḥ pavamānaḥ prāṇaḥ | viśvaṃ vāyuḥ kaṇṭhaḥ svargo lokaḥ kṛṣṇadraṃ vidharaṇī vikeśyaḥ ||

    16.139.3

    revatī grīvāḥ kṛttikā skandhā gharmo vahaḥ śyenaḥ kroḍo antarikṣaṃ pājasyam | mitraś ca varuṇaś cāṃsau tvaṣṭā cāryamā ca doṣaṇī ||

    16.139.4

    mahādevo bāhū bṛhaspatiḥ kakud bṛhatīḥ kīkasāḥ | devānāṃ patnīḥ pṛṣṭaya upasadaḥ parśavaḥ ||

    16.139.5

    indrāṇī bhasad vātaḥ pucchaṃ pavamāno bālāḥ | brahma ca kṣatraṃ ca śroṇī balam ūrū dhātā ca savitā cāṣṭhīvantau ||

    16.139.6

    jaṅghā gandharvā apsarasaḥ kuṣṭhikā aditiḥ śaphāḥ | ceto hṛdayaṃ yakṛn medhā harimā pittaṃ vrataṃ purītat ||

    16.139.7

    kṣut kukṣir irā vaniṣṭhuḥ parvatāḥ plāśir devajanā gudā manuṣyā āntrāṇy atrā udaram itarajanā ūbadhyaṃ rakṣāṃsi lohitam | krodho vṛkkau manyur āṇḍau prajā śepaḥ ||

    16.139.8

    samudro vastir nadī sūtrī stanayitnur ūdho varṣasya pataya stanāḥ | viśvavyacāś carmauṣadhayo lomāni nakṣatrāṇi rūpam ||

    16.139.9

    abhraṃ pīvo majjā nidhanam | nidhanaṃ bhūtyāḥ prajāyāḥ paśūnāṃ bhavati ya evaṃ veda ||

    16.139.10

    indraḥ prāṅ tiṣṭhan dakṣiṇā tiṣṭhan yamaḥ pratyaṅ tiṣṭhan dhātodaṅ tiṣṭhan savitā | tṛṇāni prāptaḥ somo rājāvṛtta ānandaḥ | īkṣamāno mitre yujyamāno vaiśvadevo yuktaḥ prajāpatir vimuktaḥ sarvam | etad vai gorūpam | upainaṃ rūpavantaḥ paśavas tiṣṭhanti ya evaṃ veda ||

    16.140.1

    śrameṇa tapasā sṛṣṭā brahmaṇā vittarte śritā | satyenāvṛtā śriyā prāvṛtā yaśasā parivṛtā svadhayā parihitā śraddhayā paryūḍhā dīkṣayā guptā yajñe pratiṣṭhitā loko nidhanam ||

    16.140.2

    chandāṃsi rūpam aṅgirasaḥ santāpā brahma padavā- -ayaṃ brāhmaṇo 'dhipatiḥ | tām ādadānasya brahmagavīṃ jinato brāhmaṇaṃ kṣatriyasya | apa krāmati sūnṛtā vīryaṃ puṇyā lakṣmīḥ ||

    16.142.1

    saiṣā bhīmā brahmagavy aghaviṣā kṛtyā kūlbajam āvṛtā sarvāṇy asyāṃ krūrāṇi sarve ca mṛtyavaḥ sarvāṇy asyāṃ ghorāṇi sarve ca puruṣavadhāḥ ||

    16.142.2

    sā brahmajyaṃ brahmagavy ādīyamānā mṛtyoḥ paḍvīśa ā dyati | meniḥ śatavadhā hi sā brahmajyasya kṣitir hi sā ||

    16.142.3

    tasmād vai brāhmaṇānāṃ gaur durādharṣā vijānatā | vaiśvānara udvītā mahādevo 'pekṣamāṇā vajro dhāvantī hetiḥ śaphān utkhidantī ||

    16.142.4

    kṣurapavir īkṣamāṇā mṛtyur hiṅkṛṇvatī | vāśyamānābhi sphūrjati brahmagavī brahmajyam ||

    16.143.1

    ugro devaḥ pucchaṃ paryasyantī sarvajyāniḥ karṇau varīvarjayantī rājayakṣmo mehantī menir duhyamānā śīrṣaktir dugdhā | sedir upatiṣṭhantī mithoyodhaḥ parāmṛṣṭā śaravyā mukhe 'pinahyamāne ||

    16.143.2

    ṛtir hanyamānā vyṛddhir hṛtā- -aghaviṣā nipatantī tamo nipatitā | anugacchantī prāṇān upa dāsayati brahmagavī brahmajyasya ||

    16.144.1

    vairaṃ vikṛtyamānā pautrādyaṃ vibhājyamānā devahetir hriyamāṇāmatir hitā nirṛtir nihitā | pāpmādhidhīyamānā pāruṣyam avadhīyamānāprajastāvihitā ||

    16.144.2

    gharmaḥ paryādhīyamānā vaiśvānaraḥ parihitā viṣaṃ prayasyantī takmā prayastā | mūlabarhaṇī paryākriyamāṇā kṣitiḥ paryākṛtā ||

    16.144.3

    aghaṃ pacyamānā parābhūtiḥ pakvā | sugudhriyamāṇāśīviṣa uddhṛtāsaṃjñā gandhena ||

    16.144.4

    abhūtir upahriyamāṇā parābhūtir upahṛtā | śarvaḥ kruddhaḥ piśyamānā śimidā piśitā ||

    16.144.5

    ārtir aśyamānā vīkarto aśitā | aśitā lokāc chinatti brahmacārī brahmajyam asmāc cāmuṣmāc ca ||

    16.145.1

    tasyā āhananaṃ kṛtyā menir āśasanaṃ valaga ūbadhyam asvagatā parihvṛtā | agniḥ kravyād bhūtvā brahmagavī brahmajyaṃ praviśyātti ||

    16.145.2

    sarvāsyāṅgāni mūlāni vṛścati chinatty asya pitṛbandhūn parā bhāvayati mātṛbandhūn | vivāhāṃ jñātīn sarvān api kṣāpayati brahmagavī kṣatriyasyāpunardīyamānā ||

    16.145.3

    avāstum enam asvagam aprajasaṃ karoty aparāparaṇo bhavati kṣīyate | ya evaṃ viduṣo brāhmaṇasya kṣatriyo gām ādatte ||

    16.145.4

    kṣipraṃ vai tasyāhanane gṛdhrāḥ kurvata ailavam | (…) tasyādahanaṃ pari nṛtyanti keśinīr āghnānāḥ pāṇinorasi kurvāṇāḥ pāpam ailavam ||

    16.145.5

    (…) tasya vāstuṣu gaṅgaṇaṃ kurvate vṛkāḥ | kṣipraṃ vai tasya pṛcchanti yat tad āsīd idaṃ nu tāt ||

    16.146.1

    chindhy ā chindhi pra chindhy api kṣāpaya kṣāpaya | ādadānam āṅgirasi brahmajyam upa dāsaya ||

    16.146.2

    vaiśvadevī hy ucyase kṛtyā kūlbajām āvṛtā oṣantī samoṣantī brahmaṇo vajraḥ ||

    16.146.3

    kṣurapavir mṛtyur bhūtvāpidhāvitaḥ | ā datse jinatāṃ varca iṣṭaṃ pūrtaṃ cāśiṣaḥ ||

    16.146.4

    ādāya jītaṃ jītāya loke 'muṣmin pra yacchasi | aghnye padavīr bhava brāhmaṇasyābhiśastyā ||

    16.146.5

    meniḥ śaravyā bhavāghād aghaviṣā bhava | agnhye pra śiro jahi brahmajyasya kṛtāgasaḥ ||

    16.146.6

    tvayā pravṛktaṃ rajatam agnir dahatu duṣkṛtaṃ devapīyum arādhasam | vṛśca pra vṛśca chindhi pra chindhi kṛnta pra kṛnta piṃśa pra piṃśauṣa sam oṣa daha pra daha | brahmajyaṃ devy aghnya ā mūlād anu saṃdaha ||

    16.147.1

    yat te śīrṣaṇi daurbhāgyaṃ saktaṃ keśeṣu nihitaṃ lalāṭe | ayaṃ tad viśvabheṣajo apāmārgo 'pa lumpatu ||

    16.147.2

    yat te bhruvor daurbhāgyaṃ karṇayor akṣṇor hitam | (…) ||

    16.147.3

    (yat) te mukhe nāsikāyāṃ daurbhāgyaṃ vācy oṣṭhayoḥ | (…) ||

    16.147.4

    yat te datsu daurbhāgyaṃ jihvāyāṃ chubuke hitam | (…) ||

    16.147.5

    (yat) te manasi saṃkalpe daurbhāgyaṃ prāṇa āhitam | (…) ||

    16.147.6

    yat te hanvor daurbhāgyaṃ kaṇṭhe klomasu viṣṭhitam | (…) ||

    16.147.7

    yat te skandheṣu grīvāsu daurbhāgyaṃ kīkasāsv anūkye | (…) ||

    16.147.8

    yat te doṣṇor daurbhāgyam aṃsayor upapakṣayoḥ | (…) ||

    16.147.9

    yat te bāhvor daurbhāgyam aratnyoḥ kalkuṣīr anu | (…) ||

    16.147.10

    yat te hastayor daurbhāgyaṃ pāṇyor aṅgulīr anu | (…) ||

    16.148.1

    yat te pṛṣṭiṣu daurbhāgyaṃ jaghane sphijor hitam | (…) ||

    16.148.2

    yat ta urasi daurbhāgyaṃ pārśvayo stanayor hitam | (…) ||

    16.148.3

    yat te hṛdaye daurbhāgyaṃ nābhyāṃ vakṣaṇā anu | (…) ||

    16.148.4

    yat te plīhni daurbhāgyaṃ yad vā yakani vṛkkayoḥ | (…) ||

    16.148.5

    yat te gudāsv āntreṣu daurbhāgyam udare hitam | (…) ||

    16.148.6

    yat te vastau daurbhāgyaṃ vaniṣṭhau plāśāv āhitam | (…) ||

    16.148.7

    yat te bhaṃsasi daurbhāgyaṃ yad vā yāśuṣu muṣkayoḥ | (…) ||

    16.148.8

    yat te śroṇyor daurbhāgyam avacālūśayor hitam | (…) ||

    16.148.9

    yat te bhasadi daurbhāgyam ūrvor jānunor hitam | (…) ||

    16.148.10

    yat te jaṅghayor daurbhāgyaṃ sthūrayoḥ pārṣṇyor hitam | (…) ||

    16.149.1

    yat te gulphayor daurbhāgyaṃ pādayor aṅgulīr anu | (…) ||

    16.149.2

    (yat) te paruṣu daurbhāgyaṃ māṃse asthiṣu majjasu | (…) ||

    16.149.3

    yat te kiṃ ca daurbhāgyam aṅgeaṅge pratiṣṭhitaṃ yad vā lomasu viṣṭhitam | (…) ||

    16.149.4

    yat te akṣeṣu daurbhāgyaṃ prahāyām adhidevane | (…) ||

    16.149.5

    yat te paśuṣu daurbhāgyaṃ kṛṣyām aśaner hitam | (…) ||

    16.149.6

    yā te lakṣmīr brūṇahatyā- -atho yā te aputratā | (…) ||

    16.149.7

    yat te diṣṭaṃ pitṛṣadyam atho yā te apacitā | (…) ||

    16.149.8

    yā te kā ca pāpī lakṣmīr atho yā te apaśutā | ayaṃ tad viśvabheṣajo apāmārgo 'pa lumpatu ||

    16.149.9

    kaṇṭhadaghnām ahimārttinṛṇāṃ devebhyaḥ kilbiṣaṃ yad babhūva | imās tad āpaḥ pra vahantu ripraṃ punātu mā śatadhāraṃ pavitram ||

    16.149.10

    snāhi ripraṃ śamalaṃ ca sarvaṃ kṛṣṇe cele sādayitvā pāpam | hitvāvartiṃ nirṛtiṃ mṛtyupāśān sūryaṃ jyotir abhy ehy agnim ||

    16.149.11

    udyanto asmān mahataḥ samudrān mucyamāno aṃhasaḥ pāpmanaś ca | punar manaḥ punar āyur na āgan mā mā dabhan paṇayo yātudhānāḥ ||

    16.149.12

    ava ripram anikṣmahy aśastim adhy ātmanaḥ | varca ā dhīyatāṃ mayi teja ā dhīyatāṃ mayi | prāṇāpānau mā mā hāsiṣṭaṃ sarvam āyur aśīya ||

    16.150.2

    brahma bhrājad ud agād antarikṣaṃ divaṃ ca brahmāvādhūṣṭāmṛtena mṛtyum | brahmopadraṣṭā sukṛtasya sākṣād brahmāsmad apa hantu śamalaṃ tamaś ca ||

    16.150.3

    pratīcīr āyatā stara vitatāḥ paśyāmahai | samudre apsu yā hitā- -asurāṇām ayasmayī ||

    16.150.4

    hariḥ suparṇo divam āruho 'rciṣā ye tvā dipsanti divam utpatantam | ava tāṃ jahi harasā jātavedo 'bibhyad ugro hy arciṣā divam ā roha sūrya ||

    16.150.5

    ayojālā asurā māyino 'yasmayaiḥ pāśair aṅkino ye caranti | tāṃs te randhayāmi harase jātavedaḥ sahasrabhṛṣṭiḥ sapatnān pramṛṇan yāhi vajraḥ ||

    16.150.6

    devānām adhipā eti gharma ṛtena bhrājann amṛtaṃ vicaṣṭe | hiraṇyavarṇo nabhaso deva sūrya gharmo bhrājan divo antān pary eṣi vidyutā ||

    16.150.7

    vidyotante vidyuto agnijihvā hiraṇyavarṇā amṛtā apsv antaḥ samudre | rudrasya kṣipno stanayitnor vidyut tasya vaiśvānārasya hetiḥ pari ṇo vṛṇaktu ||

    16.150.8

    vidyutā bhrājan hṛdayaṃ yāty agnir vyāghrā apsuṣado yatra bhīmāḥ | viṣṇoḥ kramai stanayann eti rudro nudaṃ chatrūn vi mṛdho bādhamāno 'sapatnāḥ pradiśo me kṛṇotu ||

    16.150.9

    apo vasānaḥ samaity antarikṣaṃ divaṃ ca samiddho agnir divyas tapodhāḥ | vaiśvānaraḥ śamayā śītarūre apāṃ suparṇo diva eti pṛṣṭhe ||

    16.150.10

    vaiśvānaraḥ samudraṃ pary eti śukro gharmo bhrājan tejasā rocamāṇaḥ | nudaṃ chatrūn pradahan me sapatnān ādityo dyām adhyarukṣad vipaścit ||

    16.151.1

    vaiśvānaraḥ saṃ tapaty antarikṣaṃ divaṃ ca samiddho agnir divyas tapojāḥ | śikṣantv asmā abhi sunvanti soma ṛtena bhrājann amṛtaṃ vaste atkī ||

    16.151.2

    rārahyete nelayataḥ śītarūre tanvāv asya bhīme | rūpāṇy eti bahudhā vasāno guhā kṛṇvānas tanvaḥ parācīḥ ||

    16.151.3

    pañcāre cakre parivartamāne samārohanti bhuvanāni viśvā | tasya nākṣas tapyate bhūribhāraḥ sanād eva na chidyate sanābhiḥ ||

    16.151.4

    pañcabhis taptas tapaty eṣa etat sahasradhāmānam anu tiṣṭhanty enam | sapta tvā sūrya harito vahanti brahmaṇādityas trivṛtā mukhena ||

    16.151.5

    vi dyotate dyotata ā ca dyotate apsv antar amṛto gharma udyan | hantā vṛtrasya haritām anīkam anādhṛṣṭās tanvaḥ sūryasya ||

    16.151.6

    gharmaḥ paścād uta gharmaḥ purastād ayodaṃṣṭrāya dviṣato 'pi dadhmaḥ | vaiśvānaraḥ śītarūre vasānaḥ sapatnān me dviṣato hantu sarvān ||

    16.151.7

    ṛtūn ṛtubhiḥ śrapayati brahmaṇaikavīro gharmaḥ śucānaḥ samidhā samiddhaḥ | brahmā tvā tapati brahmaṇā tejasā ca ||

    16.151.8

    brahma jajñānaṃ prathamaṃ samā dade taj jāyamānaṃ na bibhide na bhidyate | tad aṅgamānaṃ pitaraṃ vyāhati tasya nāḍya ātatā vitatās tatā u tāḥ ||

    16.151.9

    asayajjāna sata ā jabhāra ya īṃ jajāna sa id asya bhartā | prajāpatiḥ prajābhiḥ saṃvidānas trīṇi jyotīṃṣi dadhate na pākaḥ ||

    16.151.10

    prajāpatiś carati garbhe antaḥ sa jāyamāno bahudhā pra jāyate | tasya padam abhi paśyanti vedhasas tasminn ārpitā bhuvanāni viśvā ||

    16.152.1

    yasmin devāḥ pitaro manuṣyā arā nābhāv iva śritāḥ | apāṃ tvā puṣpaṃ pṛcchāmi yatra tan māyayāhitam ||

    16.152.2

    yatrāpāṃ puṣpaṃ nihitaṃ māyayātihitaṃ guhā | yo vai tad vidyāt pratyakṣaṃ sa vidyād brāhmaṇaṃ mahat ||

    16.152.3

    maṇis triṣūtro nihitaḥ svarvid ūrdhvas tiryaṅ viśa etu prajānan | sa pumān puṃso janayann ṛtena sarvān antān gacchatu sadya eva ||

    16.152.4

    sarvāṃ rātrīṃ sam oṣatv ādityo jātavedasā | agner adhi divam ā rohann āyuṣā sam anaktu mā varcasā saṃ sṛjāti mā ||

    16.152.5

    gharmaḥ sāhasraḥ samidhā samiddho 'sapatnāḥ pradiśo me kṛṇotu | sapatnān sarvān me sūryo hantu vaiśvānaro hariḥ ||

    16.152.6

    gharmas taptaḥ pra dahatu bhrātṛvyān dviṣato mama | ā dattāṃ chatrūn āditya udyan sūryaḥ pṛtanyataḥ ||

    16.152.7

    vaiśvānaraḥ pra dahatu bhrātṛvyān dviṣato vṛṣā | udyan me śukra ādityo vi mṛdho hantu sūryaḥ ||

    16.152.8

    śukraṃ suparṇaṃ hari brahma bhrājad ajasraṃ jyotir divam ā tatāna | hariḥ suparṇaḥ pramathiṣṇur āśuḥ sapatnān hantu mahātā vadhena ||

    16.152.9

    hariḥ suparṇaḥ sudino 'bhayaṃkaro hiraṇyavarṇo durudāpa āśuḥ | sapatnān sarvān me sūrya ādityo hantu raśmibhiḥ ||

    16.152.10

    mahāntam arthaṃ pari sadya etv ahorātre vidadhac chukra udyan | sapatnān sarvān me sūrya etu vaiśvānaro dahan ||

    16.152.11

    udyann adya mitramaha ity ekā ||

    16.152.12

    tejas tapāṃsi mukhato bibharṣy ānandaṃ bhūtiṃ mahasaḥ pratiṣṭhām | paryūhamāṇaḥ śriyam eṣi sarvato amoghaṃ satyaṃ yaśa udyataṃ te ||

    16.153.1

    brahmacārīṣṇaṃś carati rodasī ubhe yasmin devāḥ saṃmanaso bhavanti | sa dādhāra pṛthivīṃ dyām utāmūṃ sa ācāryaṃ tapasā pipartu ||

    16.153.2

    ācārya upanayamāno brahmacāriṇaṃ kṛṇute garbham antaḥ | taṃ rātrīs tisra udare bibharti taṃ jātaṃ draṣṭum abhisaṃyanti devāḥ | brahmacāriṇaṃ pitaro manuṣyā devajanā gandharvā enam anu yanti sarve ||

    16.153.3

    trayastriṃśataṃ triśatān ṣaṭ sahasrān sarvān sa devāṃs tapasā piparti | iyaṃ samit pṛthivī dyaur dvitīyā- -utāntarikṣaṃ samidhā pṛṇāti | brahmacārī samidhā mekhalāvī śrameṇa lokāṃs tapasā piparti ||

    16.153.4

    pūrvo jāto brahmaṇo brahmacārī gharmaṃ vasānas tapaso 'dhi tiṣṭhat | tasmāj jātaṃ brāhmaṇaṃ brahma jyeṣṭhaṃ devāś ca sarve amṛtena sākam ||

    16.153.5

    brahmacārī samidhā samiddhaḥ kārṣṇaṃ vasāno dīkṣito dīrghaśmaśruḥ | sa sadya eti pūrvād aparaṃ samudraṃ lokān saṃrabhya muhur ācarikrat ||

    16.153.6

    brahmacārī janayan brahma- -apo lokaṃ prajāpatiṃ parameṣṭhiṇaṃ virājam | garbho bhūtvāmṛtasya yonāv indro bhūtvāsurāṃs tatarha ||

    16.153.7

    imāṃ bhūmīṃ pṛthivīṃ brahmacārī bhikṣāṃ jabhāra prathamo divaṃ ca | te brahma kṛtvā samidhā upāsate tayor ārpitā bhuvanāni viśvā ||

    16.153.8

    ācāryas tatakṣa nabhasī ubhe urvī gambhīre pṛthivīṃ divaṃ ca | te brahmacārī tapasābhi rakṣati tayor devāḥ sadhamādaṃ madanti ||

    16.153.9

    arvāg anyaḥ paro anyo guhā nidhī nihitau brāhmaṇasya | tau brahmacārī tapasābhi rakṣati tat kevalaṃ kṛṇute brahma vidvān ||

    16.154.1

    arvāg anyo divas pṛṣṭhād ito 'nyaḥ pṛthivyā agnī sameto nabhasī antareme | tayoḥ śrayante raśmayo 'dhi dṛḍhās tān ā tiṣṭhati tapasā brahmacārī ||

    16.154.2

    abhikrandann aruṇaḥ śitiṅgo bṛhacchepo 'nu bhūmau jabhāra | brahmacārī siñcati sānau retaḥ pṛthivyāṃ tena jīvanti pradiśaś catasraḥ ||

    16.154.3

    parjanyo mṛtyur varuṇaḥ soma oṣadhayaḥ payaḥ | jīmūtā āsan satvānas tair idaṃ svar ābharan ||

    16.154.4

    agnau sūrye candramasi mātariśvani brahmacāry apsu samidham ā dadhāti | teṣām arcīṃṣi pṛthag abhre caranti teṣām ājyaṃ puruṣo varṣam aśvaḥ ||

    16.154.5

    amā ghṛtaṃ kṛṇute kevalam ācāryo bhūtvā varuṇo yadyad aicchat prajāpatau | tad brahmacārī prāyacchat svān mitro adhy ātmanaḥ ||

    16.154.6

    ācāryo brahmacārī brahmacārī prajāpatiḥ | prajāpatir vi rājati virāḍ indro 'bhavad vaśī ||

    16.154.7

    brahmacaryeṇa tapasā rājā rāṣṭraṃ vi rakṣate | ācāryo brahmacaryeṇa brahmacāriṇam icchate ||

    16.154.8

    brahmacaryeṇa kanyā yuvānaṃ vindate patim | anaḍvān brahmacaryeṇa- -aśvo ghāsaṃ jigīrṣati ||

    16.154.9

    brahmacaryeṇa tapasā devā mṛtyum apājayan | indro ha brahmacaryeṇa- -amṛtaṃ svar ābharat ||

    16.154.10

    oṣadhayo bhūtā bhavyam ahorātre vanaspatayaḥ | saṃvatsaraḥ sahartubhis te jātā brahmacāriṇaḥ ||

    16.155.1

    pārthivā divyāḥ paśava āraṇyā grāmyā ca ye | apakṣāḥ pakṣiṇaś ca ye te jātā brahmacāriṇaḥ ||

    16.155.2

    pṛthak sarve prajāpatyāḥ prāṇām̐ ātmasu bibhrati | sarvāṃs tān brahma rakṣati brahmacāriṇy ābhṛtam ||

    16.155.3

    brahmacārī brahma bhrājad bibharti tasmin devā adhi viśve sametāḥ | sa snāto babhruḥ piṅgalaḥ pṛthivyāṃ bahu rocate ||

    16.155.4

    devānām etat pariṣūtam anabhyārūḍhaṃ carati rocamānam | tasmin sarve paśavas tatra yajñās tasminn annaṃ saha devatābhiḥ ||

    16.155.5

    prāṇāpānau janayann ād vyānaṃ cakṣuḥ śrotraṃ janayan brahma medhām | vācaṃ śreṣṭhāṃ yaśo asmāsu dhehy ||

    16.155.6

    annaṃ reto lohitam udaraṃ tāni kalpan | brahmacārī salilasya pṛṣṭhe tapo 'tiṣṭhat tapyamānaḥ samudre ||