Kāṇḍa 16
Ancient Anonymous (Vedic) Sanskrit16.1.1
antakāya mṛtyave nama iha- -ayam astu puruṣaḥ sahāsunā | sūryasya bhāge amṛtasya loke prāṇā apānā iha te ramantām ||
16.1.2
ud enaṃ bhago agrabhīd ud enaṃ somo aṃśumān | ud enaṃ maruto devā ud indrāgnī svastaye ||
16.1.3
iha te 'sur iha prāṇa ihāyur iha te manaḥ | ut tvā nirṛtyāḥ pāśebhyo daivyā vācā bharāmasi ||
16.1.4
ut krāmāto māva patthā mṛtyoḥ paḍvīśam avamuñcamānaḥ | mā cchitthā asmāl lokād agneḥ sūryasya saṃdṛśaḥ ||
16.1.5
tubhyaṃ vātaḥ pavatāṃ mātariśvā tubhyaṃ varṣantv amṛtāny āpaḥ | sūryas te tanve śaṃ tapāt tvāṃ mṛtyur dayatāṃ mā pra meṣṭhāḥ ||
16.1.6
udyānaṃ te puruṣa nāvayānaṃ jīvātaṃ te dakṣatātiṃ kṛṇotu | ā hi rohemam amṛtaṃ sukhaṃ ratham atha jirvir vidatham ā vadāsi ||
16.1.7
mā te manas tatra gān mā tiro bhūn mā jīvebhyaḥ pra mado mānu gāḥ pitṝn | viśve devā abhi rakṣantu tveha ||
16.1.8
mā gatānām ā dīdhīthā ye nayanti parāvatam | ud ā roha tamaso jyotir ehy ā te hastaṃ rabhāmahe
16.1.9
śyāmaś ca tvā śabalaś ca preṣitau yamasya yau pathirakṣī śvānau | arvāṅ ehi mā vi dīdhyo māti tiṣṭhaḥ parāṅmanāḥ ||
16.1.10
maitaṃ panthām anu gā bhīma eṣa yena pūrvaṃ nayatha taṃ bravīmi | tama etat puruṣa mā pra patthā bhayaṃ parastād abhayaṃ te arvāk ||
16.2.1
rakṣantu tvāgnayo ye apsv antā rakṣatu tvā manuṣyā yam indhate | vaiśvānaro rakṣatu jātavedā divyas tvā mā pra dhāg vidyutā saha ||
16.2.2
rakṣatu tvā pṛthivī rakṣatu dyaus sūryaś ca tvā rakṣatāṃ candramāś ca | mā tvā kravyād abhi maṃsta- -ārāt saṃkasukāc cara ||
16.2.3
antarikṣaṃ rakṣatu devahetyā bodhaś ca tvā pratībodhaś ca rakṣatām | asvapnaś ca tvānavadrāṇaś ca rakṣatāṃ gopāyaṃś ca tvā rakṣatāṃ jāgṛviś ca ||
16.2.4
te tvā rakṣantu te tvā gopāyantu te tvāṃhasas pāntu | tebhyo namas tebhyaḥ svāhā ||
16.2.5
jīvebhyas tvā samude vāyur indro dhātā dadhātu savitā trāyamāṇaḥ | mā tvā prāṇo balaṃ hāsīd asuṃ te 'nu hvayāmasi ||
16.2.6
mā tvā jambhaḥ saṃhanur mā tamo vidan mā jihvā barhiḥ pramayuḥ kathā syāḥ | ut tvādityā vasavo bharantu- -ud indrāgnī svastaye ||
16.2.7
ayaṃ devā ihaivāstv ayaṃ māmutra gād itaḥ | imaṃ sahasravīryeṇa mṛtyor ut pārayāmasi ||
16.2.8
ut tvā mṛtyor apīparaṃ saṃ dhamantu vayodhasaḥ | mā tvā vyastakeśyo mā tvāgharudo rudan ||
16.2.9
āhārṣaṃ tvāvidaṃ tvā punar āgāḥ punarṇavaḥ | sarvāṅga sarvaṃ te cakṣuḥ sarvam āyuś ca te 'vidam ||
16.2.10
ut tvā dyaur ut pṛthivy ut prajāpatir agrabhīt | ut tvā mṛtyor oṣadhayaḥ | somarājñīr apīparan ||
16.2.11
yāvat te jyotir abhūd apa tvat tamo akramīt | apa tvan mṛtyuṃ nirṛtim apa yakṣmaṃ ni dadhmasi ||
16.3.1
ā rabhasvemām amṛtasya śnuṣṭim acchidyamānā jaradaṣṭir astu te | asuṃ ta āyuḥ punar ā bharāmi rajas tamo mopa gā mā pra meṣṭhāḥ ||
16.3.2
jīvatāṃ jyotir abhy ehi lokam ā tvā harāmi śataśāradāya | drāghīya āyuḥ prataraṃ te kṛṇomy ava muñcantu mṛtyupāśā aśastīḥ ||
16.3.3
vātāt te prāṇam avidaṃ sūryāc cakṣur ahaṃ pari | yat te manas tvayi tad dhārayāmi saṃ vitsvāṅgair vada jihvayālapan ||
16.3.4
prāṇena tvāṃ dvipadāṃ catuṣpadām agnim iva jātam abhi saṃ dhamāmi | namas te mṛtyo cakṣuṣe namaḥ prāṇāya te 'karam ||
16.3.5
ayaṃ jīvatu mā mṛta- -imaṃ sam īrayāmasi | kṛṇomy asmai bheṣajaṃ mṛtyo mā puruṣaṃ vadhīḥ ||
16.3.6
jīvalāṃ naghāriṣāṃ jīvantīm oṣadhīm aham | trāyamāṇāṃ sahamānāṃ sahasvatīm arundhatīm iha huve 'smā ariṣṭatātaye ||
16.3.7
adhi brūhi mā rabhathāḥ sṛjemaṃ tavaiva sant sarvahāyā ihāstu | bhavāśarvau mṛḍataṃ śarma yacchatam apasidhya duritaṃ dhattam āyuḥ ||
16.3.8
devānāṃ hetiḥ pari tvā vṛṇaktu pārayāmi rajasa ut tvā mṛtyor apīparam | ārād agniṃ kravyādaṃ nirūhan jivātave te paridhiṃ dadhāmi ||
16.3.9
asmai mṛtyo adhi brūhi- -imaṃ dayasvod ito 'yam etu | ariṣṭaḥ sarvāṅgaḥ suśruj jarasā śatahāyanātmanā bhujam aśnavat ||
16.3.10
yat te niyānaṃ rajasaṃ mṛtyo anavadhariṣyam | patha imaṃ tasmād rakṣanto brahmāsmai varma kṛṇmasi ||
16.4.1
kṛṇomi te prāṇāpānau jarāṃ mṛtyuṃ kṛṇutāṃ dīrgham āyuḥ svasti | vaivasvatena prahitān yamadūtāṃś carata ārād apa sedhāmi sarvān ||
16.4.2
ārād arātiṃ nirṛtiṃ paro grāhiṃ kravyādaḥ piśacān | rakṣo yat sarvaṃ durbhūtaṃ tat tama ivāpa hanmasi ||
16.4.3
agneṣ ṭe prāṇam amṛtād āyuṣmato manave jātavedasaḥ | yathā na riṣyā amṛtaḥ sajūr asas tat te kṛṇomi tad u te sam ṛdhyatām ||
16.4.4
śive te stāṃ dyāvāpṛthivī asantāpe adhiśriyau | śaṃ te sūrya ā tapati śaṃ vāto vātu te hṛde | śivā abhi kṣarantu tvā- -āpo divyāḥ payasvatīḥ śivās te santv oṣadhīḥ ||
16.4.5
ut tvāhārṣam adharasyād uttarāṃ pṛthivīm abhi | tatra tvādityau rakṣatāṃ sūryāś candramasā ubhā ||
16.4.6
yat te vāsaḥ paridhānaṃ yāṃ nīviṃ kṛṇuṣe tvam | śivaṃ te tanve tat kṛṇmaḥ saṃsparśe 'dhrūkṣṇam astu te ||
16.4.7
yat kṣureṇa marcayatā sutejasā vaptā vapasi keśaśmasru | śumbhaṃ mukhaṃ mainam āyuḥ pra moṣīḥ ||
16.4.8
śivau te stāṃ vrīhiyavāv abalāsāv adomadhau | etau yakṣmaṃ vi bādhete etau muñcato aṃhasaḥ ||
16.4.9
yad aśnāsi yat pibasi dhānyaṃ kṛṣyāḥ payaḥ | ādyaṃ yad anādyaṃ sarvaṃ te annam aviṣaṃ kṛṇomi ||
16.4.10
ahne ca tvā rātraye ca- -ubhābhyāṃ pari dadhmasi | arāyebhyo jighatsubhyaḥ imaṃ naḥ pari rakṣata ||
16.5.1
śataṃ te 'yutaṃ hāyanā dve yuge trīṇi catvāri santu | indrāgnī viśve devā anu manyantām ahṛṇīyamānāḥ ||
16.5.2
śarade tvā hemantāya vasantāya griṣmāya pari dadhmasi | varṣāṇi tubhyaṃ syonāni yeṣu vardhanta oṣadhīḥ ||
16.5.3
mṛtyur īśe dvipadāṃ mṛtyur īśe catuṣpadām | tasmāt tvā mṛtyor gopater ud dharāmi sa mā mṛthāḥ ||
16.5.4
so 'riṣṭa na mariṣyasi na mariṣyasi mā bibheḥ | na vai tatra pra mīyante no yanty adharaṃ rajaḥ ||
16.5.5
sarvo vai tatra jīvati gaur aśvaḥ puruṣaḥ paśuḥ | yatredaṃ brahma kriyate paridhir jīvanāya kam ||
16.5.6
pari tvā pātu samānebhyo 'bhicārāt sabandhubhyaḥ | amamrir bhavāmṛto 'tijīvo mā te hāsiṣur asavaḥ śarīram ||
16.5.7
viśve tvā devā amṛtena bibhratv adhivaktā paśupatiṣ ṭe astu | anāmayat savitā te kṛṇotv ā tvā prāṇo viśatu jīvanāya ||
16.5.8
ye mṛtyava ekaśataṃ yā nāṣṭrātijīvyā | muñcantu tasmāt tvā devā agner vaiśvānarād adhi ||
16.6.1
rakṣohaṇaṃ vājinam ā jigharmi mitraṃ prathiṣṭham upa yāmi śarma | śiśāno agniḥ kratubhiḥ samiddhaḥ sa no divā sa riṣaḥ pātu naktam ||
16.6.2
ayodaṃṣṭrān arciṣā vāvṛdhānān upa spṛśa jātavedaḥ samiddhaḥ | ā jihvayā mūradevān rabhasva kravyādo vṛṣṭvāpi dhatsvāsan ||
16.6.3
ubhobhayāvinn upa dehi daṃṣṭrā hiṃsraḥ śiśāno 'varaṃ paraṃ ca | utāntarikṣe pari yāhy agne jambhaiḥ saṃ dhehy abhi yātudhānān ||
16.6.4
agne tvacaṃ yātudhānasya bhindhi hiṃsrāśanir harasā hantv enam | pra parvāṇi jātavedaḥ śṛṇīhi kravyāt kraviṣṇur vi cinoty enam ||
16.6.5
yajñair iṣūḥ saṃnamamāno agne vācā śalyām̐ aśanibhir dihānaḥ | tābhir vidhya hṛdaye yātudhānān pratīco bāhūn prati bhaṅdhy eṣām ||
16.6.6
yatredānīṃ paśyasi jātavedas tiṣṭhantam agna uta vā carantam | utāntarikṣe patantaṃ yātudhānaṃ tamasā vidhya sarvā śiśānaḥ ||
16.6.7
utārabdhāc chṛṇīhi jātaveda utārebhāṇād ṛṣṭibhir yātudhānāt | agne pūrvo ni jahi śośucāna āmādaḥ kṣviṅkās tam adantv enīḥ ||
16.6.8
iha pra brūhi yatamaḥ so agne yo yātudhāno ya idaṃ śṛṇoti | tam ā rabhasva samidhā yaviṣṭha nṛcakṣasaś cakṣuṣe randhayaitam ||
16.6.9
tīkṣṇenāgne cakṣuṣā rakṣa yajñaṃ prāñcaṃ vasubhyaḥ pra ṇaya pracetaḥ | hiṃsraṃ rakṣāṃsy abhi śośucānaḥ mā tvā dabhan yātudhānā nṛcakṣaḥ ||
16.6.10
nṛcakṣā rakṣaḥ prati paśya vikṣu tasya trīṇi prati śṛṇīhy agrā | tasyāgne pṛṣṭīr harasā śṛṇīhi tredhā mūlaṃ yātudhānasya vṛśca ||
16.7.1
trir yātudhānaḥ prasitiṃ ta etv ṛtaṃ yo agne anṛtena hanti | tam arciṣā sphūrjayañ jātavedaḥ samakṣam enaṃ gṛṇate ni vṛṅdhi ||
16.7.2
yad agne adya mithunā śapāto yad vācas tṛṣṭaṃ janayanta rebhāḥ | manyor manasaḥ śaravyā jāyate yā tayā vidhya hṛdaye yātudhānān ||
16.7.3
parā śṛṇīhi tapasā yātudhānān parāgne rakṣo harasā śṛṇīhi | parārciṣā mūradevāñ chṛṇīhi parāsutṛpaḥ śośucataḥ śṛṇīhi ||
16.7.4
parādya devā vṛjinaṃ śṛṇantu pratyag enaṃ śapathā yantu sṛṣṭāḥ | vācāstenaṃ śarava ṛcchantu marman viśvayaitu prasitiṃ yātudhānaḥ ||
16.7.5
sanād agne mṛṇasi yātudhānān na tvā rakṣāṃsi pṛtanāsu jigyuḥ | anu daha sahamūrān kravyādo mā te hetyā mukṣata daivyāyāḥ ||
16.7.6
yaḥ pauruṣeyeṇa kraviṣā samaṅkte yo aśvyena paśunā yātudhānaḥ | yo aghnyāyā bharati kṣīram agne teṣāṃ śīrṣāṇi harasāpi vṛśca ||
16.7.7
saṃvatsarīṇaṃ paya usriyāyās tasya māsīd yātudhāno nṛcakṣaḥ | pīyūṣam agne yatamas titṛpsāt taṃ pratyañcam arciṣā vidhya marman ||
16.7.8
viṣaṃ gavāṃ yātudhānāḥ pibantv ā vṛścantām aditaye durevāḥ | paraiṇān devaḥ savitā dadātu parā bhāgam oṣadhīnāṃ jayantām ||
16.7.9
tvaṃ no agne adharād udaktas tvaṃ paścād uta rakṣā purastāt | prati tye te ajarāsas tapiṣṭhā aghaśaṃsaṃ śośucato dahantu ||
16.7.10
paścāt purastād adharād udaktaḥ kaviḥ kāvyena pari pāhy agne | sakhā sakhāyam ajaro jarimṇe agne martyām̐ amartyas tvaṃ naḥ ||
16.8.1
tad agne cakṣuḥ prati dhehi rebhe śaphārujaṃ yena paśyasi yātudhānam | atharvavaj jyotiṣā daivyena [Bhatt. atharvava(j) satyaṃ dhūrvantam acitaṃ ny oṣa ||
16.8.2
pari tvāgne puraṃ vayaṃ vipraṃ sahasya dhīmahi | dhṛṣadvarṇaṃ divedive hantāraṃ bhaṅgurāvatām ||
16.8.3
vi jyotiṣā bṛhatā bhāty agnir āvir viśvāni kṛṇute mahitvā | prādevīr māyāḥ sahate durevāḥ śiśīte śṛṅge rakṣase vinikṣe ||
16.8.4
agnī rakṣāṃsi sedhati śukraśocir amartyaḥ | śuciḥ pāvaka īḍyaḥ ||
16.8.5
agne rakṣā ṇo aṃhasaḥ prati ṣma deva rīṣataḥ | tapiṣṭhair ajaro daha ||
16.8.6
ye te śṛṅge ajare jātavedas tigmaśocī brahmasaṃśite | tābhyāṃ durhārdam abhidāsantaṃ kimīdinaṃ pratyañcaṃ yātudhānaṃ jātavedo vi nikṣva ||
16.8.7
viṣeṇa bhaṅgurāvataḥ sam indra rakṣaso daha | agne śukreṇa śociṣā tapuragrebhir arcibhiḥ ||
16.8.8
praty agne mithunā daha yātudhānā kimīdinā | saṃ tvā śiśāmi jāgṛhy adabdhaṃ vipra manmabhiḥ ||
16.8.9
praty agne harasā haraḥ śṛṇīhi viśvataḥ prati | yātudhānasya rakṣaso balaṃ vi ruja vīryam ||
16.8.10
sādānveyaṃ pra mṛṇa rakṣa indra yātudhānakṣayaṇair mūraiḥ | etāv agne mithunā yātudhānā viṣvañcau mruktau harasā śayātām ||
16.8.11
bṛhaspatir naḥ pari pātu paścād utottarasmād adharād aghāyoḥ | indraḥ purastād uta madhyato naḥ sakhā sakhibhyo varīyaḥ kṛṇotu ||
16.9.1
indrāsomā tapataṃ rakṣa ubjataṃ ny arpayataṃ vṛṣaṇā tamovṛdhaḥ | parā śṛṇīhi tam acito ny oṣataṃ hataṃ nudethāṃ ni śiśītam atriṇaḥ ||
16.9.2
indrāsomā sam aghaśaṃsam abhy aghaṃ tapur yayastu carur agnivām̐ iva | brahmadviṣe kravyāde ghoracakṣase dveṣo dhattam anavāyaṃ kimīdine ||
16.9.3
indrāsomā duṣkṛto vavre antar anārambhaṇe tamasi pra vidhyatam | yathaiṣāṃ nātaḥ punar ekaś canodayat tad vām astu sahase manyumac chavaḥ ||
16.9.4
indrāsomā vartayataṃ divas pary agnitaptebhir yuvam aśmahanmabhiḥ | tapurvadhebhir ajarebhir atriṇo ni parśāne vidhyataṃ yantu nisvaram ||
16.9.5
indrāsomā pra harataṃ divo vadhaṃ saṃ pṛthivyā aghaśaṃsāya tarhaṇam | ut takṣataṃ svaryaṃ parvatebhyo yena rakṣo vavṛdhānaṃ nijūrvathaḥ ||
16.9.6
indrāsomā pari vāṃ bhūtu viśvata iyaṃ matiḥ kakṣyāśveva vājinā | yāṃ vāṃ hotrāṃ pari hiṇomi medhayā- -imā brahmāṇi nṛpatīva jinvatam ||
16.9.7
prati smarethāṃ tujayadbhir evair hataṃ druho rakṣaso bhaṅgurāvataḥ | indrāsomā duṣkṛte mā sugaṃ bhūd yo mā kadā cid abhidāsati druhuḥ ||
16.9.8
yo mā pākena manasā carantam abhicaṣṭe anṛtebhir vacobhiḥ | āpa iva kāśinā saṃgṛbhītā asann astv asata indra vaktā ||
16.9.9
ye pākaśaṃsaṃ viharanta evair ye vā bhadraṃ dūṣayanti svadhābhiḥ | ahaye vā tān pradadātu soma ā vā dadhātu nirṛter upasthe ||
16.9.10
yo no rasaṃ dipsati pitvo agne yo aśvānāṃ yo gavāṃ yas tanūnām | ripu stena steyakṛd dabhram etu ni ṣa hīyatāṃ tanvā tanā ca ||
16.10.1
paraḥ so astu tanvā tanā ca tisraḥ pṛthivīr adho astu viśvāḥ | prati śuṣyati yaśo asya devā yo mā divā dipsati yaś ca naktam ||
16.10.2
suvijñānaṃ cikituṣe janāya sac cāsac ca vacasī paspṛśāte | tayor yat satyaṃ yatarad ṛjīyas tad it somo 'vati hanty āsat ||
16.10.3
na vā u somo vṛjinaṃ hinoti na kṣatriyaṃ mithuyā dhārayantam | hanti rakṣo hanty āsad vadantam ubhāv indrasya prasitau śayāte ||
16.10.4
yadi vāham anṛtadevo asmi moghaṃ vā devām̐ apyūhe agne | kim asmabhyaṃ jātavedo hṛṇīṣe droghavācas te nirṛthaṃ sacantām ||
16.10.5
adyā murīya yadi yātudhāno asmi yadi vāyus tatapa pūruṣasya | adhā sa vīrair daśabhir vi yūyā yo mā moghaṃ yātudhānety aha ||
16.10.6
yo māyātuṃ yātudhānety āha yo mā rakṣāḥ śucir asmīty āha | indras taṃ hantu mahatā vadhena viśvasya jantor adhamas padīṣṭa ||
16.10.7
pra yā jigāti khargaleva naktam apa druhus tanvaṃ gūhamānā | vavrām̐ anantām̐ ava sā padīṣṭa grāvāṇo ghnantu rakṣasa upabdaiḥ ||
16.10.8
vi tiṣṭhadhvaṃ maruto vikṣv icchata gṛbhāyata rakṣasaḥ saṃ pinaṣṭana | vayo ye bhūtvā patayanti naktabhir ye vā ripo dadhire deve adhvare ||
16.10.9
eta u tye patayanti śvayātava indraṃ dipsanti dipsavo 'dābhyam | śiśīte śakraḥ piśunebhyo vadhaṃ nūnaṃ sṛjad aśaniṃ yātumadbhyaḥ ||
16.10.10
pra vartaya divo aśmānam indra somaśitaṃ maghavan saṃ śiśādhi | prākto apākto adharād udakto abhi jahi rakṣasaḥ parvatena ||
16.11.1
indro yātūnām abhavat parāśaro havirmathīnām abhy āvivāsatām | abhīd u śakraḥ paraśur yathā vanaṃ pātreva bhindant sata eti rakṣasaḥ ||
16.11.2
ulūkayātuṃ śuśulūkayātuṃ jahi śvayātum uta kokayātum | suparṇayātum uta gṛdhrayātuṃ dṛṣadeva pra mṛṇa rakṣa indra ||
16.11.3
mā no rakṣo abhi naḍ yātumāvatām apocchataṃ mithunā yā kimīdinā | pṛthivī naḥ pārthivāt pātv aṃhaso antarikṣaṃ divyāt pātv asmān ||
16.11.4
indra jahi pumāṃsaṃ yātudhānam uta striyaṃ māyayā śāśadānām | vigrīvāso mūradevā rudantu mā te dṛśan sūryam uccarantam ||
16.11.5
prati cakṣva vi cakṣva- -indraś ca soma jāgṛtam | rakṣobhyo vadham asyatam aśaniṃ yātumadbhyaḥ ||
16.12.1
yā babhravo yāś ca śukrā rohiṇīr uta pṛśnayaḥ | asiknīḥ kṛṣṇā oṣadhīḥ sarvā acchā vadāmasi ||
16.12.2
trāyantām imaṃ puruṣaṃ yakṣmād deveṣitād adhi | yāsāṃ dyauṣ pitā pṛthivī mātā samudro mūlaṃ vīrudhāṃ babhūva ||
16.12.3
āpo 'graṃ divyā oṣadhhayas | tās te yakṣmam enasyam aṅgādaṅgād anīnaśan ||
16.12.4
prastṛṇatī stambinīr ekaśṛṅgāḥ pratanvatīr oṣadhīr ā vadāmi | aṃśumatīḥ kāṇḍinīr yā viśākhā hvayāmi te vīrudho vaiśvadevīr ugrāḥ puruṣajīvanīḥ ||
16.12.5
yad vaḥ sahaḥ sahamānā vīryaṃ yac ca vo balam | tenemam asmād yakṣmāt puruṣaṃ muñcantauṣadhīḥ ||
16.12.6
jīvalāṃ naghāriṣāṃ jīvantīm oṣadhīm uta | arundhatīm unnayantīṃ puṣpāṃ madhumatīṃ huve ||
16.12.7
ihā yantu pracetaso medinīr vacaso mama | yathemaṃ pārayāmasi puruṣaṃ duritād adhi ||
16.12.8
agner ghāso apāṃ garbho yā rohanti punarṇavāḥ | dhruvāḥ sahasranāmnīr bheṣajīḥ santv ābhṛtāḥ ||
16.12.9
avakolvā udakātmāna oṣadhayaḥ | vyajṛṣantī duritaṃ tīkṣṇaśṛṅgyaḥ ||
16.12.10
unmuñcantīr vivaruṇā ugrā yā viṣadūṣaṇīr atho balāsanāśanīḥ | rakṣonāśanīḥ kṛtyādūṣaṇīś ca yās tā ihā yantv oṣadhīḥ ||
16.13.1
śivās te santv oṣadhīr apakrītāḥ sahīyasīr vīrudho yā abhiṣṭutāḥ | apāṃ sarasvatīṃ jyeṣṭhāṃ trāyantām asmākaṃ gām aśvaṃ puruṣaṃ paśum ||
16.13.2
madhuman mūlaṃ madhumad agram āsāṃ madhuman madhyaṃ vīrudhāṃ babhūva | madhumat parṇaṃ madhumat puṣpam āsāṃ madhoḥ saṃbhūtā amṛtasya bhakṣo ghṛtam annaṃ duhrate gopurogavam ||
16.13.3
yāvatīḥ kīyatīś cemāḥ pṛthivyām adhy oṣadhīḥ | tā naḥ sahasraparṇyo mṛtyor muñcantv aṃhasaḥ ||
16.13.4
vaiyāghro maṇir vīrudhāṃ trāyamāṇo 'bhiśastipāḥ | amīvāḥ sarvā rakṣāṃsy apa hantv adhi dūram asmat ||
16.13.5
siṃhasyeva stanathor oṣadhīnām agner iva vijanta ābhṛtābhyaḥ | gavāṃ yakṣmaḥ puruṣāṇāṃ vīrudbhir atinutto nāvyā etu srotyāḥ ||
16.13.6
mumucānā oṣadhayo agner vaiśvānarād adhi | bhūmiṃ saṃtanvatīr ita yāsāṃ rājā vanaspatiḥ ||
16.13.7
yāś cāhaṃ veda vīrudho yāś ca paśyāmi cakṣuṣā | ajñātā jānīmaś ca yā yāsu vidmasi saṃbhṛtam | sarvāḥ samagrā oṣadhīr bodhantu vacaso mama ||
16.13.8
yā rohanty āṅgirasīḥ parvateṣu sameṣu ca vīrudho viśvabheṣajīḥ | tā no mayasvatīḥ śivā oṣadhīḥ santu śaṃ hṛde ||
16.13.9
aśvattho darbho vīrudhāṃ somo rājāmṛtaṃ haviḥ | vrīhir yavaś ca bheṣajau divas putrāv amartyau ||
16.13.10
uj jīhīdhve stanayaty abhikrandanty oṣadhīḥ | yadā vaḥ pṛśnimātaraḥ parjanyo retasāvati ||
16.14.1
tasyāmṛtasyemaṃ balaṃ puruṣaṃ pārayāmasi | atho kṛṇomi bheṣajaṃ yathāsac chatahāyanaḥ ||
16.14.2
varāho veda vīrudhaṃ nakulo veda bheṣajīḥ | gandharvāḥ sarpā yā vidus tā ihā yantv oṣadhīḥ ||
16.14.3
yāḥ suparṇā āṅgirasīr divyā yā raghaṭo viduḥ | vayāṃsi haṃsā yā vidur yāś ca sarve patatriṇaḥ | mṛgā yā vidur oṣadhīs tā asmā avase huve ||
16.14.4
yāvatīnām oṣadhīnāṃ gāvaḥ prāśnanty aghnyā yāvatīnām ajāvayaḥ | tāvatīr viśvabheṣajīr ā bharāmi tvām abhi ||
16.14.5
yāvatīṣu manuṣyā bheṣajaṃ bhiṣajo viduḥ | tāvatīs tubhyam ābhṛtāḥ śarma yacchantv oṣadhīḥ ||
16.14.6
puṣpavatīḥ prasūmatīḥ phalinīr aphalā uta | saṃmātara iva duhrām asmā ariṣṭatātaye ||
16.14.7
ut tvāhārṣaṃ pañcaśalād ut tvā daśaśalād uta | ut tvā yamasya paḍvīśād oṣadhībhir apīparam ||
16.15.1
indrasya prathamo ratho devānām aparo ratho varuṇasya tṛtīya it | ahīnām apamā ratha sthāṇum ārad athā riṣat ||
16.15.2
darbhaḥ śocis tarūṇakam aśvasya vāraḥ puruṣasya vāraḥ | rathasya bandhuram ahīnām arasaṃ viṣaṃ vār id ugram ||
16.15.3
ava śveta padā jahi pūrveṇa cāpareṇa ca | udaplutam iva dārv ahīnām arasaṃ viṣaṃ vār id ugram ||
16.15.4
araṃghaso nimajya- -unmajya punar abravīt | udaplutam iva dārv ahīnām arasaṃ viṣaṃ vār id ugram ||
16.15.5
paidvo hanti kaṣarṇīlaṃ paidvaḥ śvitram utāsitam | paidvo ratharvyāḥ śiraḥ saṃ bibheda pṛdākvāḥ ||
16.15.6
paidva prehi prathamo anu tvā vayam emasi | ahīn vy asyatāt patho yena smā vayam emasi ||
16.15.7
idaṃ paidvo ajāyata- -idam asya parāyaṇam | imāny arvataḥ padā- -ahighnyo vājinīvataḥ ||
16.15.8
saṃyataṃ na vi ṣparad vyāttaṃ na saṃ yamat | asmin kṣetre dvāv ahī strī ca pumāṃś ca tā ubhā arasā ||
16.15.9
arasāsa ihāhayo ye anti ye ca dūrake | ghanena hanmi vṛścikam ahiṃ daṇḍenāgatam ||
16.15.10
aghāśvasyedaṃ bheṣajam ubhayoḥ svajasya ca | indro mahyam aghāyantam ahiṃ paidvo arundhayat ||
16.16.1
paidvasya manmahe vayaṃ sthirasya sthiradhāmnaḥ | ime paścāt pṛdākavaḥ pradīdhyata āsate ||
16.16.2
naṣṭāsavo naṣṭaviṣā hatā indreṇa vajriṇā | jaghānendro jaghnimā vayam ||
16.16.3
hatās tiraścirājayo nipiṣṭāsaḥ pṛdākavaḥ | darviṃ karikrataṃ śvitraṃ darbheṣv asitaṃ jahi ||
16.16.4
kairātikā kumārikā sakhā khanati bheṣajam | hiraṇyayībhir abhribhir girīṇām upa sānuṣu ||
16.16.5
āyam agan yuvā bhiṣak pṛśnihāparājitaḥ | sa vai svajasya jambhana ubhayor vṛścikasya ca ||
16.16.6
indro me 'hīn ajambhayan mitraś ca varuṇaś ca | vātāparjanyobhā ||
16.16.7
paidvo me 'hīn ajambhayat pṛdākūṃś ca pṛdākvaḥ | svajān tiraścirājīn kasarṇīlān daśonaśīn ||
16.16.8
indro jaghāna prathamo janitāram ahe tava | teṣāṃ vas tṛhyamāṇānāṃ kaḥ svit teṣām asad rasaḥ ||
16.16.9
saṃ hi śīrṣāṇy agrabhaṃ pauñjiṣṭa iva karvaram | sindhor madhyaṃ paretya vy anijam aher viṣam ||
16.16.10
ahīnāṃ sarveṣāṃ viṣaṃ parā vahantu sindhavaḥ | hatās tiraścirājayo nipiṣṭāsaḥ pṛdākavaḥ ||
16.17.1
oṣadhīnām ahaṃ vṛṇa urvarīr iva sādhuyā | nayāmy arvatīr iva- -ahe nir aitu te viṣam ||
16.17.2
yad agnau sūrye viṣaṃ pṛthivyām oṣadhīṣu yat | kāndāviṣaṃ kaniklakaṃ nir aitv aitu te vahiḥ ||
16.17.3
aṅgādaṅgāt pra cyāvaya hṛdayaṃ pari varjaya | adhā viṣasya yat tejo avācīnaṃ tad etu te ||
16.17.4
agne trāyasva vimadaṃ nayemaṃ punar dhehi jīvase jātavedaḥ | mā te heḍāṃsi duritāva ganma māhir vadhīd viṣataḥ puruṣaṃ naḥ ||
16.17.5
ye agnijā oṣadhijā ahīnāṃ ye abhrajā vidyuta ā babhūvuḥ | teṣāṃ jātāni bahudhā bahūni tebhyaḥ sarpebhyo namasā vidhema ||
16.17.6
taudī nāmāsi kanyā ghṛtācī nāma vā asi | adhaspadena te pador ā dade viṣadūṣaṇam ||
16.17.7
āre abhūd viṣam araud viṣe viṣam aprāg api | agnir aher nir adhāg viṣaṃ somo nir aṇayīt | daṃṣṭāram anv agād viṣam ahir amṛta ||
16.18.1
kutas tau jātau katamaḥ so ardhaḥ kasmāl lokāt katarasyāḥ pṛthivyāḥ | vatsau virājaḥ salilād udaitāṃ tau tvā pṛcchāmi katareṇa dugdhā ||
16.18.2
yo 'krandayat salilaṃ mahitvā yoniṃ kṛtvā tribhujaṃ śayānam | vatsaḥ kāmadugho virājo guhā cakre tanvaḥ parācīḥ ||
16.18.3
yāni catvāri bṛhanti yeṣāṃ caturthaṃ viyunakti vācam | brahmainad vidyāt tapasā vipaścid yasminn ekaṃ yujyate yasminn ekam ||
16.18.4
bṛhataḥ pari sāmāni ṣaṣṭhāt pañcādhi nirmitā | bṛhad bṛhatyā nirmitaṃ kuto 'dhi bṛhatī mitā ||
16.18.5
bṛhatī pari mātrāyā mātur mātrādhi nirmitā | māyā hi jajñe māyāyā māyāyā mātalī pari ||
16.18.6
vaiśvānarasya pratimopari dyaur yāvad rodasī vibabādhe agniḥ | tataḥ ṣaṣṭhād āmuto yanti stomā ud ito yanty abhi ṣaṣṭham ahnaḥ ||
16.18.7
ṣaṭ ṭvā pṛcchāma ṛṣayaḥ kaśyapedaṃ tvaṃ hi yuktaṃ yuyukṣe yogyaṃ ca | virājam āhur brahmaṇaḥ pitaraṃ tāṃ no vi dhehy ṛtuthā sakhibhyaḥ ||
16.18.8
yāṃ pracyutām anu yajñāḥ pracyuvanta upatiṣṭhanta upatiṣṭhamānām | tasyā vraje prasave yakṣam ejati sā virāḍ ṛṣayaḥ parame vyoman ||
16.18.9
aprāṇaiti prāṇena prāṇatīnāṃ virāṭ svarājam abhy eti paścāt | viśvaṃ mṛśantīm abhirūpāṃ virājaṃ paśyanti tve na tve paśyanty enām ||
16.18.10
ko virājo mithunatvaṃ pra veda ka ṛtūn ka u kalpam asyāḥ | kramān ko asyā bahudhā vidugdhān ko asyā dhāma katidhā vyuṣṭīḥ ||
16.19.1
iyam eva sā yā prathamā vyaucchat sāpsv antaś carati praviṣṭā | vadhūr jigāya navagaj janitrī mahānto asyāṃ mahimāno antaḥ ||
16.19.2
chandaḥpakṣe uṣasā pepiśāne samānīṃ yonim anu saṃ carete | sūryapatnī saṃ carataḥ prajānatī ketumatī ajare bhūriretasā ||
16.19.3
ṛtasya panthām anu tisra āgus trayo gharmā anu reta āguḥ | prajām ekā jinvaty ūrjam ekā rāṣṭram ekā rakṣati devayūnām ||
16.19.4
agnīṣṭomam adadhur yā turīyāsīd yajñasya pakṣām ṛṣayaḥ kalpayantaḥ | gāyatrīṃ triṣṭubhaṃ jagatīm anuṣṭubhaṃ bṛhadarkīṃ yajamānāya svar ābharantaḥ ||
16.19.5
pañca vyuṣṭīr anu pañca dohā gāṃ pañcanāmnīm ṛtavo 'nu pañca | pañca diśaḥ pañcadaśena kl̥ptās tā ekamūrdhnīr abhi lokam ekam ||
16.19.6
ṣaḍ jātā bhūtā prathamaja rtasya ṣaḍ u sāmāni ṣaḍahaṃ vahanti | ṣaḍyogaṃ sīram anu sāmasāma ṣaḍ āhur dyāvāpṛthivī ṣaḍ urvīḥ ||
16.19.7
ṣaḍ āhuḥ śītān ṣaḍ u māsa uṣṇān ṛtūn no brūta yatamo 'tiriktaḥ | sapta suparṇāḥ kavayo ni ṣeduḥ sapta chandāṃsy anu sapta dīkṣāḥ ||
16.19.8
sapta homāḥ samidho ha sapta madhūni saptartavo nu sapta | saptājyāni pari bhūtam āyan sapta hotāra ṛtuthā yajanti tāḥ saptagṛdhrā iti śuśravāham ||
16.19.9
aṣṭau dhāmāni prathamaja rtasya- -aṣṭendrartvijo daivyā ye | aṣṭayonir aditir aṣṭaputrā aṣṭamīṃ rātrim abhi havyam eti ||
16.19.10
itthaṃ śreyo manyamānedam āgāṃ yuṣmākaṃ sakhye aham asmi śevā | samānajanmā kratur astu vaḥ śivaḥ sa naḥ sarvāḥ saṃ carati prajānan ||
16.20.1
kevalīndrāya duduhe hi gṛṣṭir vaśaṃ pīyūṣaṃ prathamaṃ duhānā | athātarpayac caturaś caturdhā devān manuṣyām̐ asurān utarṣīn ||
16.20.2
aṣṭendrasya ṣaḍ yamasya ṛṣīṇāṃ sapta saptadhā | apo manuṣyān oṣadhīs tān u pañcānu secire ||
16.20.3
ko nu gauḥ ka ekarṣiḥ kim u sāma kā āśiṣaḥ | yakṣmaṃ pṛthivyām ekavṛd ekartuḥ katamo nu saḥ ||
16.20.4
eko gaur eka ekarṣir ekaṃ sāmaikadhāśiṣaḥ | yakṣmaṃ pṛthivyām ekavṛd ekartur nāti ricyate ||
16.21.1
prāṇāya namo yasya sarvam idaṃ vaśe | yo bhūtaḥ sarvasyeśvaro yasmin sarvaṃ pratiṣṭhitam ||
16.21.2
namas te prāṇa krandāya namas te stanayitnave | namas te astu vidyute namas te prāṇa varṣate ||
16.21.3
yat prāṇa ṛtāv āgate abhikrandaty oṣadhīḥ | pra vīyante garbhaṃ dadhate atho bahvīr vi jāyante ||
16.21.4
yat prāṇa stanayitnunā- -abhikrandaty oṣadhīḥ | sarvaṃ tadā pra modate yad u kiṃ ca bhūmyām adhi ||
16.21.5
yadā prāṇo abhyakrandīd varṣeṇa stanayitnunā | paśavas tat pra modante maho vai no bhaviṣyati ||
16.21.6
abhivṛṣṭā oṣadhayaḥ prāṇena sam avādiran | āyur vai naḥ prātītarat sarvā naḥ surabhīr akaḥ ||
16.21.7
namas te prāṇa prāṇate namo astv apānate | pratīcīnāya te namaḥ parācīnāya te namaḥ sarvasmai ta idaṃ namaḥ ||
16.21.8
namas te astv āyate namo astu parāyate | namas te prāṇa tiṣṭhata āsīnāyota te namaḥ ||
16.21.9
yā te prāṇa priyā tanū yā vā te prāṇa preyasī | atho yad bheṣajaṃ tava tasya no dhehi jīvase ||
16.21.10
prāṇaḥ prajā anu vaste pitā putram iva priyam | prāṇo ha sarvasyeśvaro yac ca prāṇati yac ca na ||
16.22.1
prāṇo mṛtyuḥ prāṇo amṛtaṃ prāṇaṃ devā upāsate | prāṇo ha satyavādinam uttame loka ā dadhat ||
16.22.2
prāṇo virāṭ prāṇo deṣṭrī prāṇaṃ sarvā upāsate | prāṇo 'gniś candramāḥ sūryaḥ prāṇam āhuḥ prajāpatim ||
16.22.3
prāṇāpānau vrīhayavāv anaḍvān prāṇa ucyate | yave ha prāṇa āhito apāno vrīhir ucyate ||
16.22.4
apānati prāṇati puruṣo garbhe antaḥ | yadā tvaṃ prāṇa jinvasy atha sa jāyate tvat ||
16.22.5
prāṇam āhur mātariśvānaṃ vāto ha prāṇa ucyate | prāṇe ha bhūtaṃ bhavyaṃ ca prāṇe sarvaṃ samāhitam ||
16.22.6
ātharvaṇīr āṅgirasīr daivīr manuṣyajāś ca yāḥ | sarvāḥ pra modanta oṣadhīr yadā tvaṃ prāṇa jinvasi ||
16.22.7
yadā prāṇo abhyavarṣīd varṣeṇa pṛthivīṃ mahīm | oṣadhayaḥ pra modante atho yāḥ kāś ca vīrudhaḥ ||
16.22.8
yas te prāṇedaṃ veda yasmiṃś cāsi pratiṣṭhitaḥ | sarve asmai baliṃ harān amuṣmiṃl loka uttame ||
16.22.9
yathā prāṇa balihṛtas tubhyaṃ sarvāḥ prajā imāḥ | evā tasmai baliṃ harān yas tvā śuśrāva śuśruvuḥ ||
16.22.10
antargarbhaś carati devatāsv ābhūto bhūtaḥ sa u jāyate punaḥ | sa bhūtaṃ bhavyaṃ bhuvanaṃ bhaviṣyat pitā putraṃ pra viveśā śacībhiḥ ||
16.23.1
ekaṃ padaṃ not khidati salilād dhaṃsa utpatan | yad aṅga sa tam utkhiden naivādya na śvo na rātrī nāhaḥ syān na prajñāyaiti kiṃ cana ||
16.23.2
aṣṭācakraṃ vartata ekanemi sahasrākṣaraṃ pra puro ni paścāt | ardhenedaṃ pari babhūva viśvaṃ yad asyārdhaṃ katamaḥ sa ketuḥ ||
16.23.3
yo asya viśvajanmana īśe sarvasya ceṣṭataḥ | anyeṣu kṣipradhanvane tasmai prāṇa namo 'stu te ||
16.23.4
yo asya sarvajanmana īśe viśvasya ceṣṭataḥ | atandro brahmaṇā dhīraḥ prāṇo mām abhi rakṣatu ||
16.23.5
ūrdhvaḥ supteṣu jāgāra nanu tīryaṅ ni padyate | na suptam asya supteṣv anu śuśrāva kaś cana ||
16.23.6
prāṇa mā mat paryāvṛto na mad anyo bhaviṣyasi | apāṃ garbham iva jīvase prāṇa badhnāmi tvā mayi ||
16.24.1
sāhasras tveṣa ṛṣabhaḥ payasvān viśvā rūpāṇi vakṣaṇāsu bibhrat | bhadraṃ dātre yajamānāya śikṣan bārhaspatya usriyas tantum ātān ||
16.24.2
apāṃ yo agre pratimā babhūva prabhūḥ sarvasmai pṛthivīva devī | pitā vatsānāṃ patir aghnyānāṃ sāhasre poṣe api naḥ kṛṇotu ||
16.24.3
pumān antarvān sthaviraḥ payasvān vasoḥ kabandham ṛṣabho bibharti | tam indrāya pathibhir devayānair hutam agnir vahatu jātavedāḥ ||
16.24.4
devānāṃ bhāga upanāha eṣo apāṃ rasa oṣadhīnāṃ ghṛtasya | somasya drapsam avṛṇīta śakro bṛhann adrir abhavad yac charīram ||
16.24.5
pitā vatsānāṃ patir aghnyānām atho pitā mahatāṃ gargarāṇām | vatso jarāyuḥ pratidhuk pīyūṣa āmikṣā ghṛtaṃ tad v asya retaḥ ||
16.24.6
somasya pūrṇaṃ kalaśaṃ bibharṣi tvaṣṭā rūpāṇāṃ janitā paśūnām | śivās te santu prajanva imā ny asmabhyaṃ svadhite yaccha yā amūḥ ||
16.24.7
indrasyaujo varuṇasya bāhū aśvinor aṃsau marutām iyaṃ kakut ||
16.24.8
ājyaṃ bibharti ghṛtam asya retaḥ sāhasraḥ poṣas tam u yajñam āhuḥ | indrasya rūpam ṛṣabho vasānaḥ so asmāṃ devāḥ śiva aitu dattaḥ ||
16.24.9
daivīr viśaḥ payasvān ā tanoṣi tvām indraṃ tvāṃ sarasvantam āhuḥ | sahasraṃ sa ekamukhā dadāti yo brāhmaṇa ṛṣabham ā juhoti ||
16.24.10
bṛhaspatiḥ savitā te mano dadhau tvaṣṭur vāyoḥ pary ātmā ta ābhṛtaḥ | antarikṣe manasā tvā juhomi barhiṣ ṭe dyāvāpṛthivī abhūtām ||
16.25.1
ya indra iva deveṣv eti goṣu vivāvadat | tasya ṛṣabhasyāṅgāni brahmā saṃ stautu bhadrayā ||
16.25.2
pārśve āstām anumatyā bhagasyāstām anūvṛjau | aṣṭhīvantāv abravīn mitro mamaitau kevalāv iti ||
16.25.3
bhasad āsīd ādityānāṃ śroṇī āstāṃ bṛhaspateḥ | pucchaṃ vātasya devasya tena dhūnoty oṣadhīḥ ||
16.25.4
kroḍa āsīj jāmiśaṃsasya somasya kalaśo dhṛtaḥ | utthātur abruvan pado yad ṛṣabhaṃ vyakalpayan ||
16.25.5
gudā āsan sinīvālyāḥ sūryāyās tvacam abruvan | devāḥ saṃgatya yat sarva ṛṣabhaṃ vyakalpayan ||
16.25.6
te kuṣṭhikāḥ saramāyai kūrmebhyo adadhuḥ śaphān | ūbadhyam asya kīṭebhyaś śvavartebhyo adhārayan ||
16.25.7
śṛṅgābhyāṃ rakṣa ṛṣaty arātiṃ hanti cakṣuṣā | śṛṇoti bhadraṃ karṇābhyāṃ gavāṃ yaḥ patir aghnyaḥ ||
16.25.8
śatayājaṃ sa yajate nainaṃ dunvanty agnayaḥ | jinvanti sarve taṃ devā yo brāhmaṇa ṛṣabham ā juhoti ||
16.25.9
brāhmaṇāya vṛṣabhaṃ dattvā varīyaḥ kṛṇute manaḥ | puṣṭiṃ so aghnyānāṃ sve goṣṭhe vi paśyatu ||
16.25.10
gāvaḥ santu prajāḥ santv atho astu tanūbalam | sarvaṃ tad anu manyantāṃ devā ṛṣabhadāyine ||
16.26.1
ayaṃ pipāna indriyaṃ rayiṃ bibharti cetanīm | ayaṃ dhenuṃ sudughāṃ nityavatsāṃ vaśaṃ duhe vipaścitaṃ puro divaḥ ||
16.26.2
piśaṅgarūpo nabhaso vayodhā aindraḥ śuṣmo viśvarūpo na āgan | prajām asmabhyaṃ dadhad rayiṃ ca rāyaspoṣam upasatvā sadema ||
16.26.3
etaṃ vo yuvānaṃ pari dadhmo atra tena krīḍantīś carata vaśām̐ anu | mā no hiṃsiṣṭa januṣā subhāgā rāyaś ca poṣair abhi naḥ sacadhvam ||
16.26.4
upehopaparcano 'smin goṣṭha upa pṛñcatu | upa ṛṣabhasya yad reta upendra tava vīryam ||
16.27.1
ayaṃ pratisaro maṇir vīro vīrāya badhyate | vīryāvānt sapatnahā śūravīraḥ paripāṇaḥ sumaṅgalaḥ ||
16.27.2
ayaṃ maṇiḥ sapatnahā suvīraḥ sahasvān vājī sahamāna ugraḥ | pratyak kṛtyā dūṣayann etu vīraḥ ||
16.27.3
anenendro maṇinā vṛtram ahann anenāsurān parābhāvayan manīṣī | anena dyāvāpṛthivī ubhe ajayad anenājayat pradiśaś catasraḥ ||
16.27.4
ayaṃ srāktyo maṇiḥ pratīvartaḥ pratisaraḥ | ojasvān vimṛdho maṇiḥ so asmān pātu viśvataḥ ||
16.27.5
tad agnir āha tad u soma āha bṛhaspatiḥ savitā tad indraḥ | te te devāḥ purohitāḥ pratīcīḥ kṛtyāḥ pratisarair ajantu ||
16.27.6
antar dadhe dyāvāpṛthivī utāhar uta sūryam | utemaṃ brahmaṇaspatiṃ te te devāḥ purohitāḥ pratīcīḥ kṛtyāḥ pratisarair ajantu ||
16.27.7
ye srāktyaṃ maṇiṃ janā varmāṇi kṛṇvate | sūryo divam ivāruhya vi kṛtyā bādhate vaśī ||
16.27.8
srāktyena maṇina ṛṣiṇeva manīṣiṇā | ajaiṣaṃ sarvāḥ pṛtanā vi mṛdho hanmi rakṣasaḥ ||
16.27.9
yāḥ kṛtyā āṅgirasīr yāḥ kṛtyā āsurīr uta | kṛtyā yāḥ svayaṃkṛtā yā u cānyebhir ābhṛtāḥ | ubhayīs tāḥ parā yantu parāvataṃ navatiṃ nāvyā ati ||
16.27.10
asmai maṇiṃ varma badhnantu devā indro viṣṇuḥ savitā rudro agniḥ | prajāpatiḥ parameṣṭhī virāḍ vaiśvānara ṛṣayaś ca sarve ||
16.28.1
uttamo asy oṣadhīnām anaḍvān jagatām iva vyāghraḥ śvapadām iva | yam aicchāmāvadāma taṃ pratispāśanam abruvan ||
16.28.2
sa id vyāghro bhavaty atho siṃho atho vṛṣā sarvā diśo vi rājati yo bibhartīmaṃ maṇim ||
16.28.3
nainaṃ ghnanty apsaraso na gandharvā na martyāḥ | sarvā diśo vi rājāti yo bibhartīmaṃ maṇim ||
16.28.4
kaśyapas tvām asṛjata kaśyapas tvāṃ samairayat | abibhas tvendro mānuṣe bibhrat saṃśreṣiṇe 'jayat ||
16.28.5
maṇiṃ sapatnajambhanaṃ varma devā abadhnata | yas tvā kṛtyābhir yas tvā dīkṣābhir yas tvā yajñair jighāṃsati | pratyak tvam indra taṃ jahi vajreṇa śataparvaṇā ||
16.28.6
ayam id vai pratīvartaḥ sahasvān sañjayo maṇiḥ | prajāṃ dhanaṃ ca rakṣatu paripāṇaḥ sumaṅgalaḥ ||
16.28.7
asapatnaṃ no adharād asapatnaṃ na uttarāt | indrāsapatnaṃ naḥ paścāj jyotiḥ śūra puras kṛdhi ||
16.28.8
aindrāgnaṃ varma bahulaṃ yad ugraṃ viśve devā nāti vidhyanti sarve | tat te tanvaṃ trāyatāṃ sarvato bṛhad āyuṣmān jaradaṣṭir yathāsat ||
16.28.9
ā tvārukṣad devamaṇir mahyā ariṣṭatātaye | imaṃ methim abhisaṃviśadhvaṃ tanūpānaṃ trivarūtham ojase ||
16.28.10
asminn indro ni dadhātu nṛmṇam imaṃ devāso abhisaṃviśadhvam | dīrghāyutvāya śataśāradāya- -āyuṣmān jaradaṣṭir yathāsat ||
16.28.11
indro badhnātu te maṇiṃ jigīvām̐ aparājitaḥ somapā abhayaṅkaro vṛṣā | sa tvā rakṣatu sarvadā divā naktaṃ ca viśvataḥ ||
16.29.1
indro manthatu manthitā śakraḥ śūraḥ purandaraḥ | yathā hanāma senām amitrāṇāṃ sahasraśaḥ ||
16.29.2
pūtirajjur upadhmānī pūtiṃ senāṃ kṛṇotv amūm | agniṃ dhūmaṃ parādṛśya hṛtsv ā dadhatāṃ bhayam ||
16.29.3
paruṣān amūn paruṣāhvaḥ kṛṇotu hanty enān vadhako vadhaiḥ | kṣipraṃ śara iva bhajyantāṃ bṛhajjālena saṃjitāḥ ||
16.29.4
amūn aśvattha ni śṛṇīhi khādāmūn khadirājiram | tājadbhaṅga iva bhajyantāṃ bṛhajjālena saṃjitāḥ ||
16.29.5
antarikṣaṃ jālam āsīj jāladaṇḍā diśo mahīḥ | tenābhidāya senām indro dasyūn apāvapat ||
16.29.6
bṛhat te jālaṃ bṛhata indra śūra sahasrārghasya śatavīryasya | tenā ny ubja maghavann amitrān śaśvatībhyaḥ samābhyaḥ ||
16.29.7
bṛhat te jālaṃ bṛhataś śakrasya vājinīvataḥ | tenā śataṃ sahasram ayutaṃ jaghāna- -indro dasyūnām abhidhāya senām ||
16.29.8
ayaṃ loko jālam āsīc chakrasya mahato mahān | tenāham indrajālena tamasāmūn abhi dadhāmi sarvān ||
16.29.9
sedir ugrāvartir ārtiś cānapavācanā | śramas tandrīś ca mohaś ca tair amūn abhi dadhāmi sarvān ||
16.29.10
mṛtyave amūn pra yacchāmi mṛtyupāśair amī sitāḥ | mṛtyor ye aghalā dūtās tebhya enān prati nayāmi baddhvā ||
16.30.1
mṛtyudūtā amūn nayata yamadūtā apombhata | paraḥ sahasrā hanyantāṃ tṛṇeḍhv enān matyaṃ bhavasya ||
16.30.2
sādhyā ekaṃ jāladaṇḍam udyatya yanty ojasā | rudrā dvitīyaṃ vasavas tṛtīyam ādityair eka udyataḥ ||
16.30.3
viśve devā upariṣṭād ubjanto yantv ojasā | madhyena ghnanto yantu senām aṅgiraso vadhaiḥ ||
16.30.4
vanaspatīn vānaspatyān oṣadhīr uta vīrudhaḥ | dvipāc catuṣpād iṣṇāmi yathā senām amūṃ hanat ||
16.30.5
gandharvāpsaraso devān sarpān puṇyajanān pitṝn | dṛṣṭān adṛṣṭān iṣṇāmi yathā senām amūṃ hanat ||
16.30.6
mṛtyupāśā ime yuktā yān ākramya na mucyase | amuṣyā hantu senāyā idaṃ kūṭaṃ sahasraśaḥ ||
16.30.7
gharmaḥ samiddho agninā- -ayaṃ homaḥ sahasrahā | bhavaś ca pṛśnibāhuḥ śarva senām amūṃ hatam ||
16.30.8
mṛtyor oṣam ā padyantāṃ kṣudhaṃ sediṃ vadhaṃ bhayam | indraś cākṣujālābhyāṃ śarva senām amūṃ hatam ||
16.30.9
parājitāḥ pra trasatāmitrā jitā dhāvata brahmaṇā | bṛhaspatipraṇuttānāṃ māmīṣāṃ moci kaś cana ||
16.30.10
ava padyantām eṣām āyudhāni mā śakan pratidhām iṣum | athaiṣāṃ bahu bibhyatām iṣavo ghnantu marmaṇi ||
16.30.11
sam enān krośatāṃ dyāvāpṛthivī ubhe sam antarikṣaṃ saha devatābhiḥ | mā jñātāraṃ mā pratiṣṭhāṃ vidanta mitho 'pighnānā upa yantu mṛtyum ||
16.31.1
diśaś catasro 'śvataryo devarathasya puroḍāśāḥ śaphā antarikṣam uddhiḥ ||
16.31.2
dyāvāpṛthivī pakṣasī ṛtavo 'bhīśavo vāk parirathyam ||
16.31.3
ahorātre cakre māsā arāḥ saṃvatsaro adhiṣṭhānam ||
16.31.4
virāḍ īṣāgnī rathamukham indraḥ savyaṣṭhāś candramāḥ sārathiḥ ||
16.31.5
ito jayeto vi jayasva jaya saṃ jaya svāhā ||
16.32.1
divas pṛthivyā antarikṣāt samudrād agner vātān madhukaśā hi jajñe | tāṃ cāyitvāmṛtaṃ vasānāṃ hṛdbhiḥ prajāḥ prati nandanti sarvāḥ ||
16.32.2
paśyanty asyāś caritaṃ pṛthivyāṃ pṛthaṅ naro bahudhā mīmāṃsamānāḥ | agner vātān madhukaśā hi jajñe marutām ugrā naptiḥ ||
16.32.3
mahad viśvarūpaṃ payo asyāḥ samudrasyota tvā reta āhuḥ | yata aiti madhukaśā rarāṇā tat prāṇas tad amṛtaṃ niviṣṭam ||
16.32.4
mātādityānāṃ duhitā vasūnāṃ prāṇaḥ prajānām amṛtasya nābhiḥ | hiraṇyavarṇā madhukaśā ghṛtācī mahad bhargaś carati martyeṣu ||
16.32.5
madhoḥ kaśām ajanayanta devās tasyā garbho abhavad viśvarūpam | taṃ jātaṃ taruṇaṃ piparti mātā sa jāto viśvā bhuvanābhi vaste ||
16.32.6
kas tau pra veda ka u tau na āha yāv asyā stanau sahasradhārāv akṣitau | ūrjaṃ duhāte anapasphurantau ||
16.32.7
kas taṃ pra veda ka u taṃ ciketa yo asyā hṛdaḥ kalaśaḥ somadhāno akṣitaḥ | brahmā sumedhāḥ so asmin madeta ||
16.32.8
hiṅkarikratī bṛhatī vayodhā uccairghoṣābhi yāti yā vratā | trīn gharmān abhi vāvaśānā mimāti māyuṃ payate payobhiḥ ||
16.32.9
yām āpīnām upa sīdanty āpo yāṃ śakvarā vṛṣabhā yāṃ svarājaḥ | te varṣanti te varṣayanti tad vide kāmam ūrjam āpaḥ ||
16.32.10
stanayitnus te vāk prajāpate vṛṣā śuṣmaṃ kṣipasi bhūmyām adhi | agner vātān madhukaśā hi jajñe marutām ugrā naptiḥ ||
16.33.1
yathā somaḥ prātaḥsavane aśvinor bhavati priyaḥ | evā me aśvinā varca ātmani dhriyatām ||
16.33.2
yathā somo dvitīyasavana indrāgnyor bhavati priyaḥ | evā ma indrāgnī varcaḥ (…) ||
16.33.3
yathā somas tṛtīyasavana ṛbhūṇāṃ bhavati priyaḥ | evā ma ṛbhavo varca ātmani dhriyatām ||
16.33.4
madhu janiṣīya madhu maṃsiṣīya | payasvān agna āgamaṃ taṃ mā saṃ sṛja varcasā ||
16.33.5
saṃ māgne varcasā sṛja saṃ prajayā sam āyuṣā | vidyur me asya devā indro vidyāt saha ṛṣibhiḥ ||
16.33.6
yad giriṣv iti pāñcarcikī ||
16.33.7
yathā madhu madhukṛtaḥ saṃbharanti madhāv adhi | evā me aśvinā balam ojaś ca dhriyatām ||
16.33.8
yathā makṣā idaṃ madhu nyañjanti kṣaṇāv adhi | evā me aśvinā varcas tejaś ca dhriyatām ||
16.33.9
aśvinā sāragheṇa mā madhunāṅktaṃ śubhaspatī | yathā varcasvatīṃ vācam ā vadāni janām̐ anu ||
16.33.10
vṛṣā śuṣmaṃ kṣipasi bhūmyāṃ divo madhoḥ kaśayā pṛthivīm anakṣi | tāṃ jātāṃ paśava upa jīvanti sarve teno seṣam ūrjaṃ piparti ||
16.34.1
pṛthivī daṇḍo antarikṣaṃ garbho dyauḥ kaśā vidyut prakaśaḥ | madhoḥ kaśāsi ghṛtācī hiraṇyayo binduḥ ||
16.34.2
urvy asi prabhvy asy ambho 'si nabho 'si maho 'si | ambho mā kṛṇu nabho māṃ kṛṇu maho mā kṛṇu ||
16.34.3
samudro 'sy akṣito aparimitaḥ sahasrasaniḥ sahasraṃ mā gacchatu | yo vai madhukaśāyāḥ sapta madhūni veda sapta madhumatīn ||
16.34.4
madhumantaṃ lokaṃ jayati madhv asyāhāryaṃ bhavati | yad vīdhre stanayati prajāpatir eva tat prajābhyaḥ prādur bhavati ||
16.34.5
tasmāt prācīnopavītas tiṣṭhet prajāpate 'nu mā budhyasveti | anv enaṃ prajāpatir anu prajā budhyante ya evaṃ veda ||
16.35.1
yāṃ kalpayanti vahatau vadhūm iva viśvarūpāṃ hastakṛtāṃ cikitsavaḥ | sārād etv apa nudāma enān ||
16.35.2
śīrṣaṇvatīṃ payasvatīṃ karṇinīṃ kṛtāṃ kṛtyākṛtā saṃbhṛtāṃ viśvarūpām | pratyak prati pra hiṇmasi yaś cakāra tam ṛcchatu ||
16.35.3
śūdrakṛtā rājakṛtā strīkṛtā brahmabhiḥ kṛtā | jāyā patyā nutteva kartāraṃ bandhum ṛcchatu ||
16.35.4
anayāham oṣadhyety ekā ||
16.35.5
kṛtyāḥ santu kṛtyākṛte śapathāḥ śapathīvne | pratyak prati pra hiṇmasi yaś cakāra tam ṛcchatu ||
16.35.6
pratīcīna āṅgiraso 'dhyakṣo naḥ purohitaḥ | pratīcīḥ kṛtyā ākṛtya- -amuṃ kṛtyākṛtaṃ jahi ||
16.35.7
yas tvovāca parehīti pratikūlam udāyyam | taṃ kṛtye 'bhi ni vartasva māsmān iccho anāgasaḥ ||
16.35.8
yas te parūṃṣi saṃdadhau rathasyeva vibhur dhiyā | taṃ gaccha tatra te +'yanam ajñātas te 'yaṃ janaḥ ||
16.35.9
ye tvā kṛtyā ālebhire vidvalā abhicāriṇaḥ | vidmedaṃ kṛtyādūṣaṇaṃ prativartma punaḥsaraṃ tena tvā snapayāmasi ||
16.35.10
yad durbhagāṃ prasnapitāṃ mṛtavatsām upeyima | apaitu sarvaṃ mat pāpaṃ draviṇaṃ mopa tiṣṭhatu ||
16.36.1
yat te pitṛbhyo dadato yajñe vā nāma jagṛhuḥ | saṃdeśyāt sarvasmāt pāpād imā muñcantu tvauṣadhīḥ ||
16.36.2
devainasāt pitryān nāmagrāhāt saṃdeśyād abhiniṣkṛtāt | muñcantu tvā vīrudho vīryeṇa brahmaṇa ṛgbhiḥ payasa ṛṣīṇām ||
16.36.3
yathā vātaś cyāvayati bhūmyā reṇum antarikṣāc cābhram | evāsmat sarvaṃ durbhūtaṃ brahmanuttam apāyati ||
16.36.4
apa krāma nānadatī vinaddhā gardabhīva | kartṝn nakṣasveto nuttā brahmaṇā vīryāvatā ||
16.36.5
ayaṃ panthāpi nayāmi tvā kṛtye prahitāṃ prati tvā pra hiṇmaḥ | tenābhi yāhi bhuñjaty anasvatīva vāhinī viśvarūpā kurūṭinī ||
16.36.6
parāk te jyotir apathaṃ te arvāg anyatrāsmad ayanā kṛṇuṣva | pareṇehi navatiṃ nāvyā ati durgā srotyā mā kṣaniṣṭhāḥ parehi ||
16.36.7
vāta iva vṛkṣaṃ ni mṛṇīhi pādaya mā gām aśvaṃ puruṣam uc chiṣa eṣām | kartṝn nivṛtyetaḥ kṛtye aprajāstvāya bodhaya ||
16.36.8
yāṃ te cakrur barhiṣi yāṃ śmaśāne kṛtyāṃ kṣetre valagaṃ vā nicakhnuḥ | agnau vā tvā gārhapatye 'bhiceruḥ pākaṃ santaṃ dhīratarā anāgasaṃ tad ito nāśayāmasi ||
16.36.9
upāhṛtam anubuddhaṃ nikhātaṃ vairaṃ tsāry anv avidāma kartṝn | tad etu yata āgataṃ tatrāśva iva vartatāṃ hantu kṛtyākṛtaḥ prajām ||
16.36.10
svāyasā asayaḥ santi no gṛhe vidma te kṛtye yatidhā parūṃṣi ||
16.37.1
ut tiṣṭhaiva parehīto ajñāte kim ihecchasi | grīvās te kṛtye pādau ca- -api kartsyāmi nir drava ||
16.37.2
indrāgnī asmān rakṣatāṃ yau prajānāṃ prajāpatī | somo rājādhipā mṛḍitā ca- -ṛtasya naḥ patayo mṛḍayantu ||
16.37.3
bhavāśarvāv asyatāṃ pāpakṛtvane kṛtyākṛte duṣkṛte vidyutaṃ devahetim ||
16.37.4
yady eyatha dvipadī catuṣpadī kṛtyākṛtā saṃbhṛtā viśvarūpā | seto 'ṣṭāpadī bhūtvā punaḥ parehi ducchune ||
16.37.5
abhyaktāktā svaraṃkṛtā sarvaṃ bharantī duritaṃ parehi | jānīhi kṛtye kartāraṃ duhiteva pitaraṃ svam ||
16.37.6
parehi kṛtye mā tiṣṭho viddhasyeva padaṃ naya | mṛgaḥ sa mṛgayus tvaṃ na tvā nikartum arhati ||
16.37.7
martyo mṛtyuḥ svayaṃkṛtaṃ yaṃ cakārācittyā | hastābhyām ātmane vadham ||
16.37.8
uta hanti pūrvāsinaṃ pratyādāyāpara iṣvā | uto pūrvasya nighnato vi hanty aparaḥ prati ||
16.37.9
etad dhi śṛṇu me vaco athehi yata eyatha | yas tvā cakāra taṃ punaḥ ||
16.37.10
anāgohatyaṃ vai bhīmaṃ kṛtye mā no gām aśvaṃ puruṣaṃ vadhīḥ ||
16.38.1
yatrayatrāsi nihitā tatas tvotthāpayāmasi | parṇāl laghīyasī bhava ||
16.38.2
yadi stha tamasāvṛtā jālenābhihitā yūyam | sarvāḥ saṃlupyetaḥ kṛtyāḥ punaḥ kartre pra hiṇmasi ||
16.38.3
kṛtyākṛtaṃ mūlakṛtam abhiniṣkāriṇaḥ prajām | mṛṇīhi kṛtye moc chiṣo amuṃ kṛtyākṛtaṃ jahi ||
16.38.4
yathā sūryas tamaso mucyate pari rātriṃ jahāty uṣasaś ca ketūn | evāhaṃ sarvaṃ durbhūtaṃ hastīva rajo duritaṃ jahāmi ||
16.39.1
upamitaḥ pratimito 'tho parimitaś ca yāḥ | śālāyā viśvavārāyā naddhāni vi cṛtāmasi ||
16.39.2
yat te naddhaṃ viśvavāre pāśo granthiś ca yaḥ kṛtaḥ | bṛhaspatir ivāhaṃ balaṃ vācā vi sraṃsayāmi tat ||
16.39.3
ā yayāma saṃ babarha granthiṃ cakāra te dṛḍham | parūṃṣi vidvāṃ śasteva- -indreṇa vi cṛtāmasi ||
16.39.4
saṃdaṃśānāṃ paladānāṃ pariṣvañjalyasya ca | sarvā mānasya patnyā te naddhāni vi cṛtāmasi ||
16.39.5
vaṃśānāṃ te nahanāni prāṇāhasya tṛṇasya ca | pakṣāṇāṃ viśvavāre te naddhāni vi cṛtāmasi ||
16.39.6
yāni te antaḥ śikyāny ābedhū raṇyāya kam | pra te tāni vi cṛtāmasi śivā mānasya patni na uddhitā tanve bhava ||
16.39.7
havirdhānam agniśālaṃ patnīnāṃ sadanaṃ sadaḥ | sado devānām asi devi śāle ||
16.39.8
akṣum opaśaṃ vitataṃ sahasrākṣaṃ viṣūvati | apinaddham abhihitaṃ brahmaṇā vi cṛtāmasi ||
16.39.9
yaś ca tvā prati gṛhṇāti yena cāsi mitā tvam | ubhau mānasya patni tau jīvatāṃ jaradaṣṭī ||
16.39.10
amutrainam ā gacchatād dṛḍhā naddhā pariṣkṛtā | tasyās te vi cṛtāmasy aṅgamaṅgaṃ paruṣparuḥ ||
16.40.1
agnim antaś chādayasi puruṣān paśubhiḥ saha | vijāvati prajāvati vi te pāśāṃś cṛtāmasi ||
16.40.2
ūrjasvatī ghṛtavatī pṛthivyāṃ nimitā mitā | viśvānnaṃ bibhratī śālā mā hiṃsīḥ pratigṛhṇataḥ ||
16.40.3
yas tvā pūrvo nimimāya saṃjabhāra vanaspatīn | prajāyai cakre tvā śāle parameṣṭhī prajāpatiḥ ||
16.40.4
namas tasmai namo dātre śālāpataye ca kṛṇmasi | namo 'gnaye pracarate puruṣāya ca te namaḥ ||
16.40.5
gobhyo aśvebhyo namo yac chālāyāṃ vijāyate | antarā dyāṃ ca pṛthivīṃ ca yad vyacas tena śālāṃ prati gṛhṇāmi ta imām ||
16.40.6
yad antarikṣaṃ rajaso vimānaṃ tat kṛṇva udaraṃ śevadhibhyaḥ | yac chālāṃ prati gṛṇāmi tasmai ||
16.40.7
tṛṇair āvṛtā paladān vasānā rātrīva śālā jagato niveśanī | mitā pṛthivyāṃ tiṣṭhati hastinīva padvatī ||
16.40.8
yā dvipakṣā catuṣpakṣā ṣaṭpakṣā yā nimīyate | aṣṭāpakṣāṃ daśapakṣāṃ śālāṃ mānasya patnīm agnir garbha ivā śaye ||
16.40.9
iṭasya te vi cṛtāmy apinaddham aporṇuvan | varuṇena samubjitāṃ mitraḥ prātar vy ubjatu ||
16.40.10
kulāye 'dhi kulāyāṃ kośe kośaḥ samubjitaḥ | tatra marto vi jāyate yasmād viśvaṃ prajāyate ||
16.41.1
catuḥsraktiṃ paricakrāṃ kavibhir nimitāṃ mitām | indrāgnī rakṣataḥ śālām amṛtau somyaṃ sadaḥ ||
16.41.2
mā naḥ pāśān prati muco gurur bhāro laghur bhava | vadhūm iva tvā śāle yatrakāmaṃ bharāmasi ||
16.41.3
imā āpaḥ pra harāmy ayakṣmā yakṣmanāśanīḥ | gṛhān abhi pra sīdāmy amṛtena sahāgninā ||
16.41.4
pratīcīṃ tvā pratīcīnaḥ śāle praimy ahiṃsatīm | agnir hy antar āpaś ca- -ṛtasya prathamobhā ||
16.41.5
svāhā devebhyaḥ svāhyebhyaḥ prācyā diśaḥ śālāyā namo mahimne ||
16.41.6
svāhā devebhyaḥ svāhyebhyo dakṣiṇasyā diśaḥ śālāyā namo mahimne ||
16.41.7
svāhā devebhyaḥ svāhyebhyaḥ pratīcyā diśaḥ śālāyā namo mahimne ||
16.41.8
svāhā devebhyaḥ svāhyebhya udīcyā diśaḥ śālāyā namo mahimne ||
16.41.9
svāhā devebhyaḥ svāhyebhyo dhruvāyā diśaḥ śālāyā namo mahimne ||
16.41.10
svāhā devebhyaḥ svāhyebhya ūrdhvāyā diśaḥ śālāyā namo mahimne ||
16.41.11
svāhā devebhyaḥ svāhyebhyo diśodiśaḥ śālāyā namo mahimne ||
16.42.1
arātīyor bhrātṛvyasya durhārdo dviṣataḥ śiraḥ | pra vṛścāmīdam ojasā ||
16.42.2
varma mahyam ayaṃ maṇiḥ phālāj jātaḥ kariṣyati | tṛpto manthena māgamad rasena saha varcasā ||
16.42.3
yat tvā śikvaḥ parāvadhīt takṣā hastena vāsyā | āpas tvā tasmāj jīvalāḥ punantu śucayaḥ śucim ||
16.42.4
hiraṇyasrag ayaṃ maṇir duhāno vasv akṣitam | śraddhāṃ yajñaṃ maho dadhad gṛhe vasatu no 'tithiḥ ||
16.42.5
tasmai ghṛtaṃ surāṃ madhv annam annaṃ kṣadāmahe | sa naḥ piteva putrebhyaḥ śreyaḥśreyaś cikitsatu devebhyo maṇir etya ||
16.42.6
yam abadhnād bṛhaspatir maṇiṃ phālaṃ ghṛtaścutam ugraṃ khadiram ojase | tena tvaṃ dviṣato jahi ||
16.42.7
tam agniḥ praty amuñcata- -ājyāya rasāya kaṃ so asmā ājyaṃ duhe | bhūyobhūyaḥ śvaḥśvas tena tvaṃ dviṣato jahi ||
16.42.8
yam abadhnād bṛhaspatir maṇiṃ phālaṃ ghṛtaścutam ugraṃ khadiram ojase | tena tvaṃ dviṣato (…) ||
16.42.9
tam indraḥ praty amuñcata- -ojase vīryāya kaṃ so asmai balam id duhe | (…) ||
16.42.10
taṃ sūryaḥ praty amuñcata tenemā ajayad diśaḥ so asmai varca id duhe | (…) ||
16.43.1
taṃ somaḥ praty amuñcata draviṇāya rasāya kam | so asmai maha id duhe (…) ||
16.43.2
taṃ bibhrac candramā maṇim asurāṇāṃ puro 'jayad dānavānāṃ hiraṇyayīḥ so asmai teja id duhe (…) ||
16.43.3
taṃ rājā varuṇo maṇiṃ praty amuñcata śaṃbhuvaṃ so asmai rājyaṃ duhe (…) ||
16.43.4
taṃ tvaṣṭā praty amuñcata prajābhyo vīryāya kaṃ so asmai rūpam id duhe (…) ||
16.43.5
taṃ bibhrat savitā maṇiṃ tenedam ajayat svaḥ so asmai sūnṛtāṃ duhe (…) ||
16.43.6
tam āpo bibhratīr maṇiṃ sadā dhāvanty akṣitāḥ sa ābhyo amṛtaṃ duhe (…) ||
16.43.7
tenemāṃ maṇinā kṛṣim aśvināv abhi rakṣataḥ sa bhiṣagbhyāṃ payo duhe (…) ||
16.43.8
yam abadhnād bṛhaspatir vātāya maṇim āśave so asmai vācam id duhe (…) ||
16.43.9
taṃ devā bibhrato maṇiṃ sarvām̐l lokān yudhājayan sa ebhyo jitam id duhe (…) ||
16.43.10
tam imaṃ devatā maṇiṃ tubhyaṃ dadhatu bhartave sa u te bhūtim id duhām | bhūyobhūyaḥ śvaḥśvas tena tvaṃ dviṣato jahi ||
16.44.1
antardeśā abadhnata pradiśas tam abadhnata | prajāpatisṛṣṭo maṇir dviṣato me adharām̐ akaḥ ||
16.44.2
ṛtavas tam abadhnata- -ārtavās tam abadhnata | saṃvatsaras taṃ baddhvā sarvaṃ bhūtaṃ vi rājati ||
16.44.3
atharvāṇo abadhnata- -ātharvāṇā abadhnata | aṅgirasas taṃ baddhvā dasyūnāṃ bibidhuḥ puraḥ ||
16.44.4
taṃ dhātā praty amuñcata sa bhūtāny akalpayat | tena tvaṃ dviṣato jahi ||
16.44.5
yam abadhnād bṛhaspatir devebhyo asurakṣitim | sa tvāyaṃ maṇir āgamat saha gobhir ajāvibhir annena prajayā saha ||
16.44.6
(…) | (…) āgaman madhor ghṛtasya dhārayā kilālena śriyā saha ||
16.44.7
yam abadhnād bṛhaspatir devebhyo asurakṣitim | sa tvāyaṃ maṇir āgamad ojasā tejasā sahasā bhūtyā draviṇena śriyā saha ||
16.44.8
yasya lokā ime trayaḥ payo dugdham upāsate | sa tvāyam abhi rakṣatu maṇiḥ śraiṣṭhyāya mūrdhataḥ ||
16.44.9
sa tvāyaṃ śatadakṣiṇo maṇiḥ śraiṣṭhyāya jinvatu | yaṃ devāḥ pitaro manuṣyā upajīvanti sarvadā ||
16.44.10
yasmai tvā yajñavardhana maṇe pratyamucaṃ śivam | taṃ tvaṃ śatadakṣiṇa maṇe śraiṣṭhyāya jinvatāt ||
16.45.1
asapatnaḥ sapatnahā sapatnān me adharām̐ akaḥ | uttaraṃ dviṣatas tvā maṇiḥ kṛṇotu devajāḥ ||
16.45.2
maṇiṃ sahasravīryaṃ brahmaṇā tejasā saha prati muñcāmi te śivam | sa tvāyam abhi rohatu devaiḥ phālamaṇiḥ saha ||
16.45.3
yathā bījam urvarāyāṃ kṛṣṭe phālena rohati | evāsmin prajā paśavo annamannaṃ vi rohatu ||
16.45.4
etam idhmaṃ samābhṛtaṃ juṣāṇo agne prati harya homam | tasmin videma sumatiṃ svasti cakṣuḥ prāṇaṃ prajāṃ paśūn jātavedasi brahmaṇā ||
16.46.1
kṣā cāsi kṣamā cāsi tasyās te bhūtaṃ ca subhūtaṃ ceti mukhe | tābhyāṃ te vidheyaṃ tābhyāṃ te namas tābhyāṃ no mṛḍa tābhyāṃ no 'dhi brūhi tābhyāṃ no 'bhi jighra | māteva putraṃ piteva sūnum ayaṃ te asmi taṃ mā mumugdhi grāhyā bandhebhyo vimadaṃ nayemam ||
16.46.2
bhūmiś cāsi bhūtiś cāsi tasyās te bhuvanaṃ ca subhūtiś ca (…) ||
16.46.3
pṛthvī cāsi pṛthivī cāsi tasyās te bhaviṣyac cābhaviṣyac ca (…) ||
16.46.4
kṣemyā cāsi kṣitiś cāsi tasyās te kaṃ ca nākaṃ ca (…) ||
16.46.5
dṛḍhā cāsi śithirā cāsi tasyās te svaś ca svargaś ca (…) ||
16.46.6
amitiś cāsi nirṛtiś cāsi tasyās te mitraṃ ca maitraṃ ca (…) ||
16.46.7
śitipṛṣṭhā cāsi vidhūnvānā cāsi tasyās te vindac ca vindamānaṃ ca (…) ||
16.46.8
suhitā cāsi suhitiś cāsi tasyās te vittiś ca suvittiś ca (…) ||
16.46.9
vapsā cāsi vapsatī cāsi tasyās te suvac ca prasuvac ca (…) ||
16.46.10
apsarāś cāsi sadānvā cāsi tasyās te svaṃ ca svāvaṃ ca (…) ||
16.47.1
pṛśniś cāsi pṛṣatī cāsi tasyās te yacchac ca prayacchac ca (…) ||
16.47.2
viśvabhṛc cāsi viśvarūpā cāsi tasyās te dadac ca pradadac ca (…) ||
16.47.3
girantī cāsi garargṛc cāsi tasyās te vṛndaṃ ca saṃvṛndānaṃ ca (…) ||
16.47.4
gurvī cāsi gurubhṛc cāsi tasyās te dohaś ca duhānaṃ ca (…) ||
16.47.5
ditiś cāsy aditiś cāsi tasyās te payaś ca payasvac ca (…) ||
16.47.6
jūrṇā cāsi jarantī cāsi tasyās te dakṣaś ca dakṣamāṇaṃ ca (…) ||
16.47.7
pratiṣṭhā cāsi pratiṣṭhatī cāsi tasyās ta ojaś ca tejaś ca (…) ||
16.47.8
lokinī cāsi lokakṛc cāsi tasyās te śravaś ca sravasyuś ca (…) ||
16.47.9
urvī cāsi prabhavī cāsi tasyās te kurvac ca saṃskurvāṇaṃ ca (…) ||
16.47.10
nīcī cāsy uttānā cāsi tasyās te rohac ca virohac ca (…) ||
16.48.1
rohiṇī cāsi surohiṇī cāsi tasyās te 'nnaṃ cānnādyaṃ ca (…) ||
16.48.2
sarā cāsi sarasvatī cāsi tasyās te brahma ca kṣatraṃ ca (…) ||
16.48.3
vasubhṛc cāsi vasumatī cāsi tasyās te sūnṛtā cerā ca (…) ||
16.48.4
mahaś cāsi mahasvatī cāsi tasyās te kāmaś ca tṛptiś ca (…) ||
16.48.5
sarvā cāsi sarvaṃ ca ta idaṃ tasyās te viśvaṃ ca viśve ca devā iti mukhe | tābhyāṃ te vidheyaṃ tābhyāṃ te namas tābhyāṃ no mṛḍa tābhyāṃ no 'dhi brūhi tābhyāṃ no 'bhi jighra | māteva putraṃ piteva sūnum ayaṃ te asmi taṃ mā mumugdhi grāhyā bandhebhyo vimadan nayemam ||
16.49.1
yad devā devaheḍanaṃ devāsaś cakṛmā vayam | ādityās tasmān no yūyam ṛtasyartena muñcata ||
16.49.2
ṛtasyārtenādityā yajatrā muñcateha naḥ | yajñaṃ yad yajñavāhasaḥ śikṣanta upārima ||
16.49.3
medasvatā yajamānāḥ srucājyena juhvataḥ | akāmā viśve vo devāḥ śikṣanto nopa śekima ||
16.49.4
yad vidvāṃso yad avidvāṃsa enāṃsi cakṛmā vayam | [Bhatt. enāya tasmān na iha muñcata viśve devāḥ sajoṣasaḥ ||
16.49.5
yadi jāgrad yadi svapann ena enasyo 'karam | bhūtaṃ mā tasmād bhavyaṃ ca drupadād iva muñcatām ||
16.49.6
drupadād iva mumucānaḥ svinnaḥ snātvā malād iva | pūtaṃ pavitreṇājyaṃ viśvān muñcantu mainasaḥ ||
16.49.7
yad yāmaṃ cakrur nikhananto agre kārṣīvaṇā na vido na vidyayā | vaivasvate rājani taj juhomy adhā yajñiyaṃ madhuman no astu ||
16.49.8
vaivasvataḥ kṛṇavad bheṣajāni madhubhāgo madhunā saṃ sṛjāti | mātur yad ena iṣitaṃ na āgan yad vā pitāparāddho jihīḍe ||
16.49.9
yadīdaṃ mātur yadi vā pitur no bhrātuḥ putrād reṣata ena āgan | yāvanto asyāḥ pitaraḥ sacante teṣāṃ sarveṣāṃ śivo astu manyuḥ ||
16.49.10
apamityam apratītaṃ yad asmi yamasya yena balinā carāmi | idaṃ tad agne anṛṇo bhavāmi jīvann enaḥ prati dadāmi sarvam ||
16.50.1
ihaiva santaḥ prati dadhma etaj jīvā jīvebhyo ni harāma enat | apamitya dhānyaṃ yaj jaghāsa- -agnir mā tasmād anṛṇaṃ kṛṇotu ||
16.50.2
anṛṇā asminn anṛṇāḥ parasmin tṛtīye nāke anṛṇāḥ syāma | ye devayānā uta pitṛyāṇāḥ sarvān patho anṛṇāḥ kṣayema ||
16.50.3
yad dhastābhyāṃ cakṛmā kilbiṣam akṣam aktum upalipsamānāḥ | ugraṃpaśye ugrajitau tad adya- -apsarasām anu dattām ṛṇaṃ naḥ ||
16.50.4
ugraṃpaśye rāṣṭrabhṛtaḥ kilbiṣaṃ yad akṣavṛttam anu dattaṃ nas tat | ṛṇān no na ṛṇam ertsamāno yamasya loke adhirajjur āyat ||
16.50.5
yasmā ṛṇaṃ yasya jāyām upaimi yaṃ yācamāno abhyaimi devāḥ | te vācaṃ vādiṣur mottarāṃ mad devapatnī apsarasāv adhītam ||
16.50.6
yad adīvyann aham ṛṇaṃ kṛṇomy adāsyann agna uta saṃgṛṇāmi | vaiśvānaro adhipā no vasiṣṭha ud in nayāti sukṛtasya lokam ||
16.50.7
vaiśvānaraḥ pāvayā naḥ pavitrair yat saṃgaram abhidhāvāmy āśām | anājānan manasā yācamāno yat tatraino apa tat suvāmi ||
16.50.8
vaiśvānarāya prati vedayāma etad yad gṛṇaṃ saṃgaro devatāsu | sa etān pāśān vicṛtaṃ pra veda- -atha pakvena saha saṃ bhavema ||
16.50.9
yad antarikṣaṃ pṛthivīm uta dyāṃ yan mātaraṃ pitaraṃ vā jihiṃsima | agnir mā tasmād enaso gārhapatyaḥ pra muñcatu ||
16.50.10
bhūmir mātāditir no janitraṃ bhrātāntarikṣam abhiśastyā naḥ | dyaur naḥ pitā pitryāc chaṃ bhavāti jāmim ṛtvā māva patsi lokāt ||
16.51.1
yatrā suhārdaḥ sukṛto madanti vihāya rogaṃ tanvaḥ svāyāḥ | aśloṇā aṅgair ahrutāḥ svarge atrā paśyema pitarau ca putrān ||
16.51.2
viṣāṇā pāśām̐ adhi vi ṣyatu tvad ya uttamā adhamā vāruṇā ye | yad dāruṇā badhyase yac ca rajjvā yad bhūmyāṃ badhyase yac ca vācā ||
16.51.3
udagātāṃ bhagavatī vicṛtau nāma tārake | prehāmṛtasya yacchatāṃ pra yad baddhakamocanam ||
16.51.4
vi jihīṣva lokaṃ kṛṇu baddhān muñcāsi baddhakam | yonyā iva pracyuto garbhaḥ pathaḥ sarvām̐ anu kṣayā ||
16.51.5
taṃ prajānan prati gṛhṇātu vidvān prajāpatiḥ prathamajā ṛtasya | asmābhir dattaṃ jarasaḥ parastād acchinnaṃ tantum anu saṃ carema ||
16.51.6
tataṃ tantum anv eke caranti yeṣāṃ dattam ayanaṃ pitryeṇa | abandhv eke dadataḥ pra yacchān dātuṃ cec chikṣān sa svarga eṣām ||
16.51.7
anvārabhethām anusaṃrabhethām etaṃ lokaṃ śraddadhānāḥ sacante | yad vāṃ pūrtaṃ praviṣṭam agnau tasya guptaye dampatī saṃ śrayethām ||
16.51.8
devāḥ pitaraḥ pitaro devā | yo 'smi so 'smi so 'yam asmi ||
16.51.9
sa pacāmi sa yajāmi sa yajate 'sya | śaṃ ma iṣṭam astu śunaṃ śāntaṃ śivaṃ kṛtaṃ tasmān mā yavam ||
16.51.10
nāke rājan prati tiṣṭha tatraitat prati tiṣṭhatu | viddhi pūrtasya no rājan sa deva sumanā bhava ||
16.52.1
apāsmād brāhmaṇīsandhām apadhārān ni dadhmasi | indrāgnī naḥ savedasāv arṇavād adhi muñcatām ||
16.52.2
namas te brāhmaṇīsandhe parehi yata eyatha yo 'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmas taṃ te pra suvāmi tam adhi pra sūtāḥ ||
16.52.3
apāraṃ tvāhur arṇavam anināyāṃ na ye viduḥ | yas te vedodaram āsyaṃ mahat sākṣād veda mukhaṃ tava niyājaṃ tava te viduḥ ||
16.52.4
indreṇa kl̥ptā yonir narako asyāḥ kulāyam | mahān samudro rajaso vimānaḥ svarge loke api naḥ kṛṇotu ||
16.53.1
tasyaudanasya bṛhaspatiḥ śiro brahma mukhaṃ sūryācandramasāv akṣyau bṛhadrathantare śrotre | agnir āsyaṃ vidyuj jihvā maruto dantāḥ pavamānaḥ prāṇaḥ ||
16.53.2
oṣadhayo lomāni vanaspatayaḥ keśāḥ samudro mūtram aśvinā prapade | caruṃ pañcabilam ukhaṃ gharmam abhīndhe ||
16.53.3
cakṣur musalaṃ kāma ulūkhalaṃ ditiḥ śūrpam aditiḥ śūrpagrāhī vāto apāvinak | gāvas taṇḍulā aśvāḥ kaṇā maśakās tuṣāḥ kabru phalīkaraṇāḥ śyāmam ayo lohitam ayo 'sya māṃsam ||
16.53.4
trapu bhasmārjunam asthīni haritaṃ varṇaḥ puṣkalaṃ gandhaḥ | khalaḥ pātram uṣṭārau bāhū sphyāv aṃsau gudā varatrā īṣānūkyaṃ yugāni jatravaḥ ||
16.53.5
ṛtaṃ hastābhiṣecanaṃ kulyopasecanam ārtavāḥ paktāro agniḥ prāśītā brāhmaṇaḥ pratigrahītā ||
16.54.1
tasyaudanasya bhūmiḥ kumbhī dyaur apidhānaṃ śiro 'bhram ūṣmā nīhāro bṛhad āyavanaṃ rathantaraṃ darviḥ | diśaḥ pārśve sītāḥ parśavaḥ sikatā ūbadhyaṃ palalam upastaraṇam ahorātre vikramaṇe odanasya ||
16.54.2
varṣaṃ prokṣaṇaṃ marutaḥ paryaindhata kiṣkaravaḥ paridhayaḥ | ṛcā kumbhy adhidhīyata ārtvijyena preṣyate brahmaṇā prati gṛhyate ||
16.54.3
ya etasyaudanasyaivaṃ mahimānaṃ vidyāt | nālpa iti brūyān nānupasecana iti nedaṃ ca kiṃ ceti ||
16.54.4
yāvad dātābhimanasyet taṃ nātivadet | odanena yajñavacaḥ sarve lokāḥ samāpyāḥ ||
16.54.5
yasmin samudro dyaur bhūmis trayo 'varaparaṃ śritāḥ ||
16.55.1
brahmavādino vadanti pratyañcam odanaṃ prāśīḥ parāñcāṃ tvam odanaṃ prāśīs tvām odanā iti | kasyainaṃ śīrṣṇā prāśīḥ ||
16.55.2
(…) | kasyainaṃ mukhena prāśīḥ ||
16.55.3
(…) | kasyainam akṣībhyāṃ prāśīḥ ||
16.55.4
(…) | kasyainaṃ śrotrābhyāṃ prāśīḥ ||
16.55.5
(…) | kasyainam āsyena prāśīḥ ||
16.55.6
(…) | kasyainaṃ jihvayā prāśīḥ ||
16.55.7
(…) | kasyainaṃ dantaiḥ prāśīḥ ||
16.55.8
(…) | kasyainaṃ prāṇaiḥ prāśīḥ ||
16.55.9
(…) | kasyainam urasā prāśīḥ ||
16.55.10
(…) | kasyainaṃ vyacasā prāśīḥ ||
16.55.11
(…) | kasyainaṃ pṛṣṭhena prāśīḥ ||
16.55.12
(…) | kasyainam udareṇa prāśīḥ ||
16.55.13
(…) | kasyainaṃ vastinā prāśīḥ ||
16.55.14
(…) | kasyainam ūrubhyāṃ prāśīḥ ||
16.55.15
(…) | kasyainam aṣṭhīvadbhyāṃ prāśīḥ ||
16.55.16
(…) | kasyainaṃ padbhyāṃ prāśīḥ ||
16.55.17
(…) | kasyām enaṃ pratiṣṭhāyāṃ prāśīḥ ||
16.55.18
brahmavādino vadanti pratyañcam odanaṃ prāśīḥ parāñcāṃ tvam odanaṃ prāśīs tvām odanā iti | kasyainaṃ hastābhyāṃ prāśīḥ ||
16.56.1
tataś cainam anyena śīrṣṇā prāśīr yenaitam agre prāśnan | śiras te vi patiṣyatīty enam āha ||
16.56.2
tataś cainam anyena mukhena prāśīr yenaitam agre prāśnan | śiras te vi hvariṣyatīty enam āha ||
16.56.3
tataś cainam anyābhyām akṣībhyāṃ prāśīr yābhyām etam agre prāśnan | andho bhaviṣyasīty enam āha ||
16.56.4
tataś cainam anyābhyāṃ śrotrābhyāṃ prāśīr yābhyām etam agre prāśnan | badhiro bhaviṣyasīty enam āha ||
16.56.5
tataś cainam anyenāsyena prāśīr yenaitam agre prāśnan | vāk te 'pa kramiṣyatīty enam āha ||
16.56.6
tataś cainam anyayā jihvayā prāśīr yenaitam agre prāśnan | jihvā te pūrvā mariṣyatīty enam āha ||
16.56.7
tataś cainam anyair dantaiḥ prāśīr yair etam agre prāśnan | dantās te śatsyantīty enam āha ||
16.56.8
tataś cainam anyaiḥ prāṇaiḥ prāśīr yair etam agre prāśnan | prāṇas tvā hāsyatīty enam āha ||
16.56.9
tataś cainam anyenorasā prāśīr yenaitam agre prāśnan | kṛṣyā na rātsyasīty enam āha ||
16.56.10
tataś cainam anyena vyacasā prāśīr yenaitam agre prāśnan | rājayakṣmas tvā haniṣyatīty enam āha ||
16.56.11
tataś cainam anyena pṛṣṭhena prāśīr yenaitam agre prāśnan | vidyut tvā haniṣyatīty enam āha ||
16.56.12
tataś cainam anyenodareṇa prāśīr yenaitam agre prāśnan varuṇas tvā haniṣyatīty enam āha ||
16.56.13
tataś cainam anyena vastinā prāśīr yenaitam agre prāśnan | apsu mariṣyasīty enam āha ||
16.56.14
tataś cainam anyābhyām ūrubhyāṃ prāśīr yābhyām etam agre prāśnan | ūrū te 'va patsyete ity enam āha ||
16.56.15
tataś cainam anyābhyām aṣṭhīvadbhyāṃ prāśīr yābhyām etam agre prāśnan | srāmo bhaviṣyasīty enam āha ||
16.56.16
tataś cainam anyābhyāṃ padbhyāṃ prāśīr yābhyām etam agre prāśnan | sarpas tvā haniṣyatīty enam āha ||
16.56.17
tataś cainam anyasyāṃ pratiṣṭhayāṃ prāśīr yasyām etam agre prāśnan | apratiṣṭhāno bhaviṣyasīty enam āha ||
16.56.18
tataś cainam anyābhyāṃ hastābhyāṃ prāśīr yābhyām etam agre prāśnan | brāhmaṇaṃ haniṣyasīty enam āha ||
16.57.1
tam ahaṃ na pratyañcaṃ na parāñcaṃ nāham odanaṃ na mām odanaḥ | odana evaudanaṃ prāśīd bṛhaspatinā śīrṣṇā ||
16.57.2
(…) (…) prāśīd brahmaṇā mukhena ||
16.57.3
(…) (…) prāśīt sūryācandramasābhyām akṣībhyām ||
16.57.4
(…) (…) prāśīd bṛhadrathantarābhyāṃ śrotrābhyām ||
16.57.5
(…) (…) prāśīd agner āsyena ||
16.57.6
(…) (…) prāśīd vidyutā jihvayā ||
16.57.7
(…) (…) prāśīn marudbhir dantaiḥ ||
16.57.8
(…) (…) prāśīt saptaṛṣibhiḥ prāṇaiḥ ||
16.57.9
(…) (…) prāśīt pṛthivyorasā ||
16.57.10
(…) (…) prāśīd antarikṣeṇa vyacasā ||
16.57.11
(…) (…) prāśīd divā pṛṣṭhena ||
16.57.12
(…) (…) prāśīd varuṇasyodareṇa ||
16.57.13
(…) (…) prāśīt samudreṇa vastinā ||
16.57.14
(…) (…) prāśīn mitrāvaruṇayor ūrubhyām ||
16.57.15
(…) (…) prāśīd ṛtasyāṣṭhīvadbhyām ||
16.57.16
(…) (…) prāśīt savituḥ padbhyām ||
16.57.17
(…) (…) prāśīd asyāṃ pratiṣṭhāyāṃ prāśīt ||
16.57.18
tam ahaṃ na pratyañcaṃ na parāñcaṃ nāham odanaṃ na mām odanaḥ | odana evaudanaṃ prāśīt satyasya hastābhyām ||
16.57.19
ta enaṃ prāśiṣus ta enam ārūruhan ta enam ajīgaman | etasmād vai lokā lokāṃs trayastriṃśataṃ prajāpatir nirmimīta ||
16.57.20
tasya guptaye yajñān asṛjanta devāḥ | ye trayastriṃśat prajāpatisṛṣṭāḥ puṇyalokāḥ | te 'sya sarve 'bhijitā avaruddhā bhavanti ya evaṃ veda ||
16.58.1
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvātmā sarvaparuḥ sarvapāt sarvapṛṣṭhaḥ | sarvāṅgaḥ sarvātmā sarvaparuḥ sarvapāt sarvapṛṣṭho bhavati ya evaṃ veda ||
16.58.2
ya evaṃ viduṣa upadraṣṭā bhavaty upadraṣṭā prāṇaṃ ruṇaddhi | na ca prāṇaṃ ruṇaddhy atha sarvasvaṃ jīyate ||
16.58.3
na ca sarvasvaṃ jīyate 'thainam āhāpratiṣṭhāno 'nāyatano mariṣyasīti | apratiṣṭhāna evānāyatano mriyate ya evaṃ viduṣa upadraṣṭā bhavati ||
16.59.1
kena pārṣṇī ābhṛte pūruṣasya kena māṃsaṃ saṃbhṛtaṃ kena gulphau | kenāṅgulīḥ peśinīḥ kena khāni kenocchṛṅkhau madhyataḥ kaḥ pratiṣṭhāḥ ||
16.59.2
kasmān nu gulphāv adharāv akṛṇvann aṣṭhīvantā uttarau pūruṣasya | nirṛtya jaṅghe ni dadhuḥ kva svij jānunoḥ sandhī ka imau jajāna ||
16.59.3
catuṣṭayaṃ yujyate saṃhitāntaṃ jānubhyām ūrdhvaṃ śithiraṃ kabandham | śroṇī yad ūru ka u taj jajāna yābhyāṃ kusindhaṃ sudhṛtaṃ babhūva ||
16.59.4
kati devāḥ katame ta āsan ya uraś cikyur agriyaṃ pūruṣasya | kati stanau ni dadhuḥ kaḥ kaphoḍau kati skandhān kati pṛṣṭīr acinvan ||
16.59.5
ko asya bāhū sam abharad vīryaṃ kṛṇavād iti | aṃsau ko asya tad devaḥ kusindha ā dadhād adhi ||
16.59.6
mastiṣkam asya yatamo lalāṭaṃ kṛkāṭikāṃ prathamo yaḥ kapālam | citvā cityaṃ puruṣasya hanvor divaṃ ruroha katamaḥ sa devaḥ ||
16.59.7
kaḥ sapta khāni vi tatarda śīrṣṇi karṇāv imāv akṣaṇī nāsike mukham | yeṣāṃ purutrā vijayasya mahmani catuṣpādo dvipādo yanti yāmam ||
16.59.8
hanvor hi jihvām adadhāt purūcīm adhā mahīm adhi śiśrāya vācam | sa ā varīvarti mahinā vyomann apo vasānaḥ ka u cit pra veda ||
16.59.9
mūrdhānam asya saṃsīvya- -atharvā hṛdayaṃ ca yat | mastiṣkād ūrdhvaṃ prairayat pavamāno 'dhi śīrṣṇaḥ ||
16.59.10
tad vā atharvaṇaḥ śiro devakośaḥ samubjitaḥ | tat prāṇo abhi rakṣatu śriyam annam atho manaḥ ||
16.60.1
priyāpriyāṇi bahulā svapnaṃ saṃbādhatandryaḥ | ānandam ugro nandāṃś ca tān ud vahati pūruṣaḥ ||
16.60.2
ārtir avartir nirṛtiḥ kuto nu puruṣe 'matiḥ | rāddhiḥ samṛddhir avyṛddhir matir uditayaḥ kutaḥ ||
16.60.3
ko asminn āpo adadhād viṣūvṛtaḥ purūcyutaḥ sindhusṛtyāya jātāḥ | tīvrāruṇā lohinīs tāmradhūmrā ūrdhvā avācīḥ puruṣe tiraścīḥ ||
16.60.4
ko asmin prāṇam adadhāt ko apānaṃ vyānam u | samānam asmin ko devo 'dhi śiśrāya pūruṣe ||
16.60.5
ko asmin rūpam adadhāt ko mahmānaṃ ca nāma ca | gātuṃ ko asmin kaḥ ketuṃ kaś caritrāṇi pūruṣe ||
16.60.6
ko asmin reto adadhāt tantur ā tāyatām iti | medhāṃ ko asminn adhy auhat ko bāṇaṃ ko nṛto dadhau ||
16.60.7
ko vāsasā pary adadhāt ko asyāyur akalpayat | balaṃ ko asmai prāyacchat ko asyākalpayaj javam ||
16.60.8
ko asmin yajñam adadhād eko agre adhi pūruṣe | ko asmin satyaṃ ko 'nṛtaṃ ko mṛtyuṃ ko 'mṛtaṃ dadhau
16.60.9
kenāpo anv atanuta kenāhar akṛṇod ruce | uṣasaṃ kenānvaindha kena sāyaṃbhavaṃ dade ||
16.60.10
kenemāṃ bhūmim aurṇot kena pary abhavad divam | kenābhi mahnā parvatān kena karmāṇi pūruṣaḥ ||
16.61.1
kena devām̐ anu kṣiyati kena daivīr ajanayad diśaḥ | kenedam anyan nakṣatraṃ kena sat kṣatram ucyate ||
16.61.2
kena parjanyam āpnoti kena somaṃ vicakṣaṇam | kenemam agniṃ puruṣaḥ kena saṃvatsaraṃ mame ||
16.61.3
keneyaṃ bhūmir nihitā kena dyaur uttarā hitā | kenedam ūrdhvaṃ tiryak ca- -antarikṣaṃ vyaco hitam ||
16.61.4
brahmaṇā bhūmir nihitā brahma dyām uttarāṃ dadhau | brahmedam ūrdhvaṃ tiryak ca- -antarikṣaṃ vyaco hitam ||
16.61.5
kena śrotriyam āpnoti kenemaṃ parameṣṭhinam | kena yajñaś ca śraddhā ca kenāsmin nihitaṃ manaḥ ||
16.61.6
brahma śrotriyam āpnoti brahmemaṃ parameṣṭhinam | brahma yajñaś ca śraddhā ca brahmāsmin nihitaṃ manaḥ ||
16.61.7
ka idam asthy asṛjata ka idaṃ māṃsaṃ sam abharat | ka imāṃ tvacaṃ ca loma ca ka idaṃ rūpaṃ sam airayat ||
16.61.8
brahmāsthy asṛjata brahma māṃsaṃ sam abharat | brahma tvacaṃ ca loma ca brahma rūpaṃ sam airayat ||
16.61.9
ka idaṃ cakṣur asṛjata kaḥ prāṇaṃ kheṣv āvayat | ka idaṃ manaś ca vācaṃ ca ka imāṃ sam abharat puram ||
16.61.10
brahma cakṣur asṛjata brahma khe prāṇam āvayat | brahma manaś ca vācaṃ ca brahma sam abharat puram ||
16.62.1
nainaṃ cakṣur jahāti na prāṇo jarasaḥ puraḥ | puraṃ yo brahmaṇo veda yasmāt puruṣa ucyate ||
16.62.2
yo vai tāṃ brahmaṇo veda- -amṛtenāvṛtāṃ puram | tasmai brahma ca brāhmyāś ca- -āyuṣ prāṇaṃ prajāṃ daduḥ ||
16.62.3
aṣṭācakrā navadvārā devāṇāṃ pūr ayodhyā | tasyāṃ hiraṇyayaḥ kośaḥ svargo jyotiṣāvṛtaḥ ||
16.62.4
tasmin hiraṇyaye kośe tryare tripratiṣṭhite | tasmin yad antar ātmanvat tad vai brahmavido viduḥ ||
16.62.5
prabhrājamānāṃ hariṇīṃ yaśasā saṃparīvṛtām | puraṃ hiraṇmayīṃ brahmā viveśāparājitām ||
16.63.1
ayaṃ te varaṇo maṇiḥ sapatnakṣayaṇaḥ kṛtaḥ | tenā rabhasva tvaṃ śatrūn pra mṛṇīhi durasyataḥ ||
16.63.2
aināñ chṛṇīhi pra mṛṇā rabhasva maṇis te astu puraetā purastāt | avārayanta varaṇena devā abhyācāram asurāṇāṃ śvaḥśvaḥ ||
16.63.3
ā tvārakṣad varaṇo viśvabheṣajaḥ sahasrākṣo harito hiraṇyayaḥ | yas te śatrūn adharān pātayāsi pūrvas tān dabhnuhi ya u tvā dviṣanti ||
16.63.4
ayaṃ te kṛtyāṃ vitatāṃ pauruṣeyam ayaṃ vadham | ayaṃ te sarvaṃ pāpmānaṃ varaṇo vārayiṣyate ||
16.63.5
varaṇo vārayātā idaṃ devo vanaspatiḥ | yakṣmaḥ praviṣṭo yo 'smin tam u devā avīvaran ||
16.63.6
svapnaṃ suptvā yadi paśyāsi pāpaṃ mṛgaḥ sṛtiṃ yati dhāvād ajuṣṭām | parikṣavāc chakuneḥ pāpavādād ayaṃ maṇir varaṇo vārayātai ||
16.63.7
arātyā mā nirṛtyā abhicārād atho bhayāt | mṛtyor ojīyaso vadhāt tvaṃ varaṇa vāraya ||
16.63.8
varaṇena pravyathitā bhrātṛvyā me sabandhavaḥ | asūrtaṃ rajo 'py agus te yantv adhamaṃ tamaḥ ||
16.63.9
yan me mātā yan me pitā bhrātaro yac ca me svā yad enaś cakṛmā vayam | tasmān no vārayiṣyate 'yaṃ devo vanaspatiḥ ||
16.63.10
ariṣṭo 'ham ariṣṭagur āyuṣmān sarvapūruṣaḥ | taṃ māyaṃ varaṇo maṇiḥ pari pātu diśodiśaḥ ||
16.64.1
ayaṃ me varaṇa urasi rājā devo vanaspatiḥ | sa me kṣatraṃ ca rāṣṭraṃ ca paśūn ojaś ca me dadhat ||
16.64.2
imaṃ bibharmi varaṇam āyuṣmāñ chataśāradaḥ | sa me śatrūn vi bādhatām indro dasyūn ivāsurān ||
16.64.3
yathā vāto vanaspatīn jīrṇān bhanakty ojasā | evā sapatnāṃs tvaṃ bhaṅdhi pūrvāñ jātān utāparān varaṇas tvābhi rakṣatu ||
16.64.4
yathā vātena prakṣīṇā vṛkṣāḥ śere nyarpitāḥ | (evā sapatnāṃs) tvaṃ sarvān pra kṣiṇīhi nyarpaya pūrvāñ jātān utāparān varaṇas (tvābhi rakṣatu) ||
16.64.5
yathā vātaś cāgniś ca sarvān psāto vanaspatīn | evā sapatnāṃs tvaṃ psāhi pūrvāñ jātān utāparān varaṇas tvābhi rakṣatu ||
16.64.6
tāṃs tvaṃ pra chindhi varaṇa purā diṣṭāt purāyuṣaḥ | ya imaṃ paśuṣu dipsanti ye cāsya rāṣṭradipsavaḥ ||
16.64.7
yathā sūryo atibhāti yathāsmin teja āhitam | evā sapatnāṃs tvaṃ sarvān ati bhāhi śvaḥśvo varaṇas tvābhi rakṣatu ||
16.64.8
yathā yaśaḥ pṛthivyāṃ yathāsmiñ jātavedasi | evā me varaṇo maṇiḥ kīrtiṃ bhūtiṃ ni yacchatu tejasā mā sam ukṣatu yaśasā sam anaktu mām ||
16.64.9
yathā yaśo agnihotre vaṣaṭkāre yathā yaśaḥ | (…) ||
16.64.10
yathā yaśaḥ somapīthe madhuparke yathā yaśaḥ | (…) ||
16.65.1
yathā yaśaḥ kanyāyāṃ yathāsmin saṃbhṛte rathe | (…) ||
16.65.2
yathā yaśaś candramasy āditye ca nṛcakṣasi | (…) ||
16.65.3
yathā yaśaḥ prajāpatau yathāsmin parameṣṭhini | (…) ||
16.65.4
yathā deveṣv amṛtaṃ yathaiṣu satyam āhitam | evā me varaṇo maṇiḥ kīrtiṃ bhūtiṃ ni yacchatu tejasā mā sam ukṣatu yaśasā sam anaktu mām ||
16.66.1
asya vāmasya palitasya hotus tasya bhrātā madhyamo asty aśnaḥ | tṛtīyo bhrātā ghṛtapṛṣṭho asya- -atrāpaśyaṃ viśpatiṃ saptaputram ||
16.66.2
sapta yuñjanti ratham ekacakram eko aśvo vahati saptanāmā | trinābhi cakram ajaram anarvaṃ yasminn imā viśvā bhuvanāni tasthuḥ ||
16.66.3
imā ratham adhi ye sapta tasthuḥ saptacakraṃ sapta vahanty aśvāḥ | sapta svāsaro abhi saṃ navanta yatra gavāṃ nihitā sapta nāmā ||
16.66.4
ko dadarśa prathamaṃ jāyamānam asthanvantaṃ yad anasthā bibharti | bhūmyā asur asṛg ātmā kva svit ko vidvāṃsam upa gāt praṣṭum etat ||
16.66.5
pākaḥ pṛcchāmi manasāvijānan devānām enā nihitā padāni | vatse baṣkaye 'dhi sapta tantūn vi tatnire kavaya otavā u ||
16.66.6
acikitvāṃś cikituṣaś cid atra kavīn pṛcchāmi vidmane na vidvān | vi yas tastambha ṣaḍ imā rajāṃsy ajasya rūpe kim api svid ekam ||
16.66.7
iha bravītu ya īm aṅga veda- -asya vāmasya nihitaṃ padaṃ veḥ | śīrṣṇaḥ kṣīraṃ duhrate gāvo asya vavriṃ vasānā udakaṃ padāpuḥ ||
16.66.8
mātā pitaram ṛta ā babhāja dhīty agre manasā saṃ hi jagme | sā bībhatsur garbharasā nividdhā namasvanta id upavākam īyuḥ ||
16.66.9
yuktā mātāsīd dhuri dakṣiṇāyā atiṣṭhad garbho vṛjanīṣv antaḥ | amīmed vatso anu gām apaśyad viśvarūpyaṃ triṣu yojaneṣu ||
16.66.10
tisro mātṝs trīn pitṝn bibhrad eka ūrdhvas tasthau nem ava glāpayanti | mantrayante divo amuṣya pṛṣṭhe viśvavidaṃ vācam aviśvaminvām ||
16.67.1
dvādaśāraṃ nahi taj jarāya varvarti cakraṃ pari dyām ṛtasya | ā putrā agne mithunāso atra sapta śatāni viṃśatiś ca tasthuḥ ||
16.67.2
pañcapādaṃ pitaraṃ dvādaśākṛtiṃ diva āhuḥ pare ardhe purīṣiṇam | atheme anya upari vicakṣaṇaṃ saptacakre ṣaḍara āhur arpitam ||
16.67.3
pañcāre cakre parivartamāne tasminn ā tasthur bhuvanāni viśvā | tasya nākṣas tapyate bhūribhāraḥ sanād eva na chidyate sanābhiḥ ||
16.67.4
sanemi cakram ajaraṃ vi vāvṛta uttānāyāṃ daśa yuktā vahanti | sūryasya cakṣū rajasaity āvṛtaṃ yasminn ā viśvā bhuvanāny ārpitā ||
16.67.5
sākaṃjānāṃ saptatham āhur ekajaṃ ṣaḍ id yamā ṛṣayo devajā iti | teṣām iṣṭāni vihitāni dhāmaśaḥ sthātre rejante vikṛtāni rūpaśaḥ ||
16.67.6
striyaḥ satīs tām̐ u me puṃsa āhuḥ paśyad akṣaṇvān na vi cetad andhaḥ | kavir yaḥ putraḥ sa īm ā ciketa yas tā vijānāt sa pituṣ pitāsat ||
16.67.7
avaḥ pareṇa para enāvareṇa padā vatsaṃ bibhratī gaur ud asthāt | sā kadrīcī kaṃ svid ardhaṃ parāgāt sā kva svit sūte nahi yūthe asmin ||
16.67.8
avaḥ pareṇa pitaraṃ yo asya- -anuveda para enāvareṇa | kavīyamānaḥ ka iha pra vocad devaṃ manaḥ kuto adhi prajātam ||
16.67.9
ye arvāñcas tām̐ u parāca āhur ye parāñcas tām̐ u arvāca āhuḥ | indraś ca yā cakrathuḥ soma tāni dhurā ni yuktā rajaso vahanti ||
16.67.10
dvā suparṇā sayujā sakhāyā samānaṃ vṛkṣaṃ pari ṣasvajāte | tayor anyaḥ pippalaṃ svādv atty anaśnann anyo abhi cākaśīti ||
16.67.11
yasmin vṛkṣe madhvadaḥ suparṇā niviśante suvate cādhi viśve | tasyed āhuḥ pippalaṃ svādv agre tan non naśad yaḥ pitaraṃ na veda ||
16.67.12
yatrā suparṇā amṛtasya bhakṣam animeṣaṃ vidathābhisvaranti | ino viśvasya bhuvanasya gopāḥ sa mā dhīraḥ pākam atrā viveśa ||
16.68.1
yad gāyatre adhi gāyatram āhitaṃ traiṣṭubhād vā traiṣṭubhaṃ niratakṣata | yad vā jagaj jagaty āhitaṃ padaṃ ya it tad vidus te amṛtatvam ānaśuḥ ||
16.68.2
gāyatreṇa prati mimīte arkam arkeṇa sāma traiṣṭubhena vākam | vākena vākaṃ dvipadā catuṣpadā- -akṣareṇa mimate sapta vāṇīḥ ||
16.68.3
jagatā sindhuṃ divy askabhāyad rathantare sūryaṃ pary apaśyat | gāyatrasya samidhas tisra āhus tato mahnā pra ririce mahitvā ||
16.68.4
upa hvaye sudughāṃ dhenum etāṃ suhasto godhug uta dohad enām | śreṣṭhaṃ savaṃ savitā sāviṣan no 'bhīddho gharmas tad u ṣu pra vocam ||
16.68.5
hiṃkṛṇvatī vasupatnī vasūnāṃ vatsam icchantī manasābhy āgāt | duhām aśvibhyāṃ payo aghnyeyaṃ sā vardhatāṃ mahate saubhagāya ||
16.68.6
gaur amīmed abhi vatsaṃ miṣantaṃ mūrdhānaṃ hiṅṅ akṛṇon mātavā u | sṛkvāṇaṃ gharmam abhi vāvaśānā mimāti māyuṃ payate payobhiḥ ||
16.68.7
ayaṃ sa śiṅkte yena gaur abhīvṛtā mimāti māyuṃ dhvasanāv adhi śritā | sā cittibhir ni cakāra martyaṃ vidyud bhavantī prati vavrim auhata ||
16.68.8
vidyud dadrāṇāṃ salilasya pṛṣṭhe yuvānaṃ santaṃ palito jagāra | devasya paśya kāvyaṃ mahitvādyā mamāra sa hyaḥ sam āna ||
16.68.9
anac chaye turagātu jīvam ejad dhruvaṃ madhya ā pastyānām | jīvo mṛtasya carati svadhābhir amartyo martyenā sayoniḥ ||
16.68.10
apaśyaṃ gopām anipadyamānam ā ca parā ca pathibhiś carantam | sa sadhrīcīḥ sa viṣūcīr vasāna ā varīvarti bhuvaneṣv antaḥ ||
16.69.1
ya īṃ cakāra na so asya veda ya īṃ dadarśa hirug in na tasmāt | sa mātur yonā parivīto antar bahuprajā nirṛtim ā viveśa ||
16.69.2
dyaur naḥ pitā janitā nābhir atra bandhur no mātā pṛthivī mahīyam | uttānayoś camvor yonir antar atrā pitā duhitur garbham ādhāt ||
16.69.3
pṛcchāmi tvā param antaṃ pṛthivyāḥ pṛcchāmi tvā bhuvanasya nābhim | pṛcchāmi tvā vṛṣṇo aśvasya reto vācaḥ pṛcchāmi paramaṃ vyoma ||
16.69.4
iyaṃ vediḥ paro antaḥ pṛthivyā ayaṃ yajño bhuvanasya nābhiḥ | ayaṃ somo vṛṣṇo aśvasya reto brahmāyāṃ vācaḥ paramaṃ vyoma ||
16.69.5
saptārdhagarbhā bhuvanasya reto viṣṇos tiṣṭhanti pradiśo vidharmaṇi | te dhītibhir manasā te vipaścitaḥ paribhuvaḥ pari bhavanti viśvataḥ ||
16.69.6
na vi jānāmi yad ivedam asmi niṇyaḥ sannaddho manasā carāmi | yadā māgan prathamajā ṛtasya- -ād id vāco aśnuve bhāgam asyāḥ ||
16.69.7
apāṅ prāṅ eti svadhayā gṛbhīto 'martyo martyenā sayoniḥ | tā śaśvantā viṣūcīnā viyantā ny anyaṃ cikyur na ci cikyur anyam ||
16.69.8
ṛco akṣare parame vyoman yasmin devā adhi viśve niṣeduḥ | yas tan na veda kim ṛcā kariṣyati ya it tad vidus ta ime sam āsate ||
16.69.9
ṛcaḥ padaṃ mātrayā kalpayanto 'rdharcena cākl̥pur viśvam ejat ||
16.69.10
sūyavasād bhagavatī hi bhūyā atho vayaṃ bhagavantaḥ syāma | addhi tṛṇam aghnye viśvadānīṃ piba śuddham udakam ācarantī ||
16.69.11
gaurīr mimāya salilāni takṣaty ekapadī dvipadī sā catuṣpadī | aṣṭāpadī navapadī babhūvuṣī sahasrākṣarā bhuvanasya paṅktis tasyāḥ samudrā adhi vi kṣaranti ||
16.69.12
athāpād eti prathamā padvatīnāṃ kas tad vāṃ mitrāvaruṇā ciketa | garbho bhāraṃ bharaty ā cid asya ṛtaṃ piparty anṛtaṃ ni pāti ||
16.69.13
kṛṣṇaṃ niyānaṃ harayaḥ suparṇā apo vasānā divam ut patanti | tā āvavṛtrant sadanād ṛtasya- -ād id ghṛtena pṛthivīṃ vy ūduḥ ||
16.70.1
dyaur javenā pṛthivī varimṇāntarikṣaṃ mahitvāpo bhūmnā | devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ prasūto brāhmaṇebhyo nir vapāmi ||
16.70.2
ṛṣibhyas tvā rṣeyebhyas tvā (nir vapāmi) ||
16.70.3
juṣṭatamaṃ vahnitamaṃ papritamaṃ sasnitamam ūrjo bhāgam akṣitam akṣitaye nir vapāmi ||
16.70.4
vasavas tvā gāyatreṇa chandasā nir vapantu ||
16.70.5
rudrās tvā traiṣṭubhena chandasā nir vapantu ||
16.70.6
ādityās tvā jāgatena chandasā nir vapantu ||
16.70.7
idam abhirāvṇām idam abhigatvarāṇām idam abhimanyūnām ||
16.70.8
yathā kūpaḥ śatakhāḥ sahasrakhā nopadasyati | evedaṃ mopa dasat tīrtham aśvinor iva ||
16.70.9
yo no dveṣan manasā yaś ca vācā daivye loka uta mānuṣe yaḥ | grāvṇā hantu mahatā tasya sarvam indro devo maghavāñ chacīpatiḥ ||
16.70.10
vīrutsu vastraṃ parijāyaitad ūrjā soma punar ā viśeha naḥ | dṛṃhasva bāhvo amba dhṛṣva mā riṣo agniś caitat saniṣyatha ||
16.70.11
devīr āpa ūrjo bhāgāya vo 'kṣitā akṣitaya ā siñcāmi ||
16.71.1
akravyādā tanvā jātavedo yā te svargā tapasā sayoniḥ | tayaudanam abhiśrāmyaitaṃ tayā no agne mahi śarma yaccha ||
16.71.2
somasyāṃśubhir yatam addhvam adityāḥ pṛṣṭhe sīdata | ye ta odana devayāne loke viduḥ pātraṃ dārumayaṃ manuṣyāḥ | teṣām edhi pātramātraḥ svargaḥ pṛthivīṃ vidma tava pātram ||
16.71.3
etās tvaudanopa yantv āpo ghṛtaścutaḥ payasā vardhayantīḥ | stabhnāsi svaḥ pṛthivīm uta dyām utāntarikṣaṃ svadhayā pūrayāsi ||
16.71.4
yāvantās taṇḍulās ta rtasya viṣṭhās tāvanto yajñās ta rtasya dohāḥ | tāvatī svadhā ghṛtapṛṣṭho me astu- -ūrjaṃ duhāṃ madhupṛcaṃ vyoman ||
16.71.5
yam odanaṃ pacāmi śraddadhānaḥ pātrīpūraṃ ghṛtapṛṣṭhaṃ juṣāṇaḥ | sa me mā kṣeṣṭa sadam aśyamāno yamasya loke parame vyoman ||
16.71.6
odanaḥ pātreṇa saha dakṣiṇayā brāhmaṇebhyo datto amṛtatve dadhāti | sūryasya dhrājīr anu raśmīn āgan divas pṛṣṭhān śakuna iva rohan ||
16.71.7
saṃ prāṇena prāṇabhṛtaṃ sṛjāmi saṃ vīryeṇa payasāśiṣā ca | āstāvaṃ gaccha sukṛtāṃ yatra lokaṃ te tvā prāśnantu dakṣiṇato niṣadya ||
16.71.8
agniṣṭomena sarathaṃ hi yāhy athoktam atirātraṃ ca gaccha | dvirātramātras tryahaṃ vy aśnuhy athā roha catūrātraṃ ratham iva ||
16.71.9
catūrātreṇa kalpamāno hi yāhy atha saptarātraṃ daśarātraṃ ca gaccha | dvādaśāhaṃ paribhūya viśvata ekaviṃśatyā vi mṛdho nudasva ||
16.71.10
ekaviṃśatyā vi mṛdho hi yāhy athaikacatvāriṃśatopa yāhi ekam | trayastriṃśatāmṛto bhūtvā trimāsyam odanānv ārabhasva ||
16.72.1
idāvatsaraṃ ca parivatsaraṃ ca bradhnasya viṣṭapi parame vyoman | nākena nākam abhi saṃ bhavaudana ||
16.72.2
sādhyā nayantu mukhato mamaitam ādityā rudrā vasavaḥ sacetasaḥ | viśve devā ṛtubhiḥ saṃvidānā imaṃ rakṣantu sadam apramādam ||
16.72.3
idāvatsaraṃ ca parivatsaraṃ ca saṃvatsaram ahorātrāṇi māsaḥ | sūryasyāgneś candramaso 'nubhūtim vātasyābhūtim anv ābhavaudana ||
16.72.4
yam īḍate pitaro yaṃ ca devāḥ purohitaṃ tapasā brahmaṇā ca | svadhām ūrjam akṣitim ā juhomi vāte deve pavamāne bṛhaspatau ||
16.72.5
caturdhety odanaḥ kalpamāna ūrjā devān svadhā pitṝn | śarīraṃ manuṣyān āśitaṃbhavo brāhmaṇān so 'smākam astu parame vyoman ||
16.72.6
ayaṃ panthā odana devayāno anāruddho mṛtyunā tena yāhi | adabdhaḥ svato nihitaḥ sukṛdbhir brahmaṇā śiṣṭaḥ praśiṣā yamasya so ('smākam astu parame vyoman) ||
16.72.7
yatra te gṛhā odana tat parehi yatrāpāṃ tad u gacchantv āpaḥ | yatra yonim odanaṃ brāhmaṇā viduḥ so asmākam astu parame vyoman ||
16.72.8
hutaṃ te vāci hutam astu cakṣuṣi hutaṃ vijñāne hutam astu te bale | śrotre prāṇe te hutaṃ prajāmṛtatve te hutaṃ kāme ca hutam astu te ||
16.72.9
yad vāgneyo yadi vāsyaindro yadi māruto yadi vaiśvadevaḥ | yas te agnir nṛmaṇā nāma hṛdyas tasminn eṣa suhuto astv odanaḥ so asmākam astu parame vyoman ||
16.72.10
ya āviveśa nṛmaṇā manuṣyām̐ agnīnām agniḥ prathamo vayodhāḥ ||
16.73.1
yā te tanūr apacakrāma mṛtyor devānāṃ sakhyam abhi jīvalokam | apsucarā gahvareṣṭhā mahitvā tasyām eṣaḥ suhuto astv odanaḥ so asmākam astu parame vyoman ||
16.73.2
aheḍamānābhy ehi no gṛhaṃ saṃkāśaṃ bhadre sumanā aghorāḥ | prati tvā varṣavṛddham etu ||
16.73.3
eṣā naḥ svadhā navagaj janitry amṛteṣv amṛtāhutābhūt | tān no gopāya sadam apramādam āsmākam aitor anu rakṣa jāgṛhi ||
16.73.4
ye no nidhim abhidāsanty etaṃ pravāhaṃ proḍhaṃ yamarājye | rājā teṣāṃ varuṇa indriyāṇy abhi tiṣṭḥatu harasā daivyena | etaṃ sadhasthāḥ pari vo dadāmy anukhyātā yajñapatir yad āyat ||
16.73.5
ya ākhidanti vikhidanti dattaṃ vi gṛhṇate dakṣiṇā nīyamānāḥ | tān indro devo maghavāñ chacīpatir agnimedī pradahann etu śakraḥ | bṛhaspatir varuṇaḥ soma indro mamaiva dattaṃ kevalaṃ kṛṇvantu ||
16.74.1
śīrṣaktiṃ śīrṣāmayaṃ karṇaśūlaṃ tṛtīyakam | sarvaṃ śīrṣaṇyaṃ te rogaṃ bahir nirmantrayāmahe ||
16.74.2
karṇābhyāṃ te kaṅkūṣebhyaḥ śuktivalgaṃ vilohitam | (…) ||
16.74.3
yaḥ kṛṇoti pramotam andhaṃ kṛṇoti pūruṣam | (…) ||
16.74.4
yasya hetoḥ pracyavate yakṣmo nāsata āsyataḥ | (…) ||
16.74.5
śīrṣarogam aṅgarogaṃ viśvāṅgīnaṃ visalpakam | sarvaṃ śīrṣaṇyaṃ te rogaṃ bahir nirmantrayamahe ||
16.74.6
yasya bhīmaḥ pratīkāśa udvepayanti pūruṣam | takmānaṃ śītaṃ rūraṃ ca taṃ te nir mantrayāmahe ||
16.74.7
ya ūrū anusarpaty atho ye 'nu gavīnike | balāsam antar aṅgebhyo bahir nirmantrayāmahe ||
16.74.8
yadi kāmād apakāmād dhṛdayāj jāyate pari | hṛdo balāsam aṅgebhyo bahir nirmantrayāmahe ||
16.74.9
harimāṇaṃ te aṅgebhyo yakṣmodhām antarātmanaḥ | yakṣmaṃ te sarvam aṅgebhyo bahir nirmantrayāmahe ||
16.74.10
āso balāso bhavatu mūtraṃ bhavatv āmayat | yakṣmāṇāṃ sarveṣāṃ viṣaṃ nir avocam ahaṃ tvat ||
16.75.1
bahir bilaṃ nir dravatu kahāvāhaṃ tavodarāt | yakṣmāṇāṃ sarveṣāṃ viṣaṃ nir avocam ahaṃ tvat ||
16.75.2
udarāt te pari klomno nābhyā hṛdayād adhi | yakṣmodhām antarātmano bahir nir mantrayāmahe ||
16.75.3
yāḥ sīmānaṃ virujanti mūrdhānaṃ pratyarṣaṇīḥ | ahiṃsantīr anāmayā nir dravanti bahir bilam ||
16.75.4
yā hṛdayam upasarpanty anutanvanti kīkasāḥ | (…) ||
16.75.5
yāḥ pārśve uparṣanty anunikṣanti pṛṣṭīḥ | (…) ||
16.75.6
yās tiraścīr uparṣanty arṣaṇīr vakṣaṇābhyaḥ | (…) ||
16.75.7
yā gudā anusarpanty āntrāṇi yopayanti ca | (…) ||
16.75.8
yā majjño anusarpanti parūṃṣi virujanti ca | ahiṃsantīr anāmayā nir dravanti bahir bilam ||
16.75.9
ye aṅgāni madayanti yakṣmāso ropaṇāsaḥ | yakṣmāṇāṃ sarveṣāṃ viṣaṃ nir avocam ahaṃ tvat ||
16.75.10
visalpakasya vidradhasya vātīkārasya vālajeḥ | yakṣmāṇāṃ sarveṣāṃ viṣaṃ nir avocam ahaṃ tvat ||
16.75.11
pādābhyāṃ te kulphābhyāṃ jaṅgābhyāṃ jānubhyām ūrubhyāṃ śroṇibhyāṃ pari bhaṃsasaḥ | anūkyād arṣaṇīr uṣṇihābhyo grīvābhyaḥ skandhebhyaś śīrṣṇo rogam anīnaśam ||
16.75.12
saṃ te śīrṣṇaḥ kapālāni hṛdayasya ca yo viduḥ | udyan sūrya ādityo 'ṅgarogam anīnaśat ||
16.76.1
sapatnahanam ṛṣabhaṃ ghṛtena kāmaṃ śikṣāmi haviṣājyena | nīcaiḥ sapatnān mama pādaya tvam abhiṣṭuto mahatā vīryeṇa ||
16.76.2
yan me manaso na priyaṃ na cakṣuṣo yan me hṛdaye nābhinandati | tad duṣvapnyaṃ prati muñcāmi sapatne kāmaṃ tuṣṭuvān ud ahaṃ bhideyam ||
16.76.3
duṣvapnyaṃ kāma duritaṃ ca kāma- -aprajastām asvakṛtām avartim | ugra īśānaḥ prati muñca tasmin yo asmabhyam aṃhūraṇā cikitsāt ||
16.76.4
sā te kāma duhitā dhenur ucyate yām āhur vācaṃ kavayo virājam | tayā sapatnān pari vṛṅdhi ye mama pary enān prāṇaḥ prajāḥ paśavo jīvanaṃ vṛṇaktu ||
16.76.5
kāmasyendrasya varuṇasya rājño viṣṇor balena savituḥ savena | agner hotreṇa pra ṇuda sapatnān śambīva nāvam udakeṣu dhīraḥ ||
16.76.6
adhyakṣo vājī mama kāma ugraḥ kṛṇotu mahyam asapatnam eva | viśve devā mama nāthaṃ bhavantu sarve devā havam ā yantu ma imam ||
16.76.7
idam ājyaṃ ghṛtavaj juṣāṇāḥ kāmajyeṣṭhā iha mādayantām | kṛṇvantu mahyam asapatnam eva ||
16.76.8
indrāgnī kāma sarathaṃ hi bhūtvā nīcaiḥ sapatnān mama pādayātha | teṣāṃ pannānām adhamā tamāṃsy agne vāstūny anunirdahā tvam ||
16.76.9
jahi tvaṃ kāma mama ye sapatnā andhā tamāṃsy ava pādayainān | anindriyā arasāḥ santu sarve yathā na jivāt katamac canaiṣām ||
16.76.10
avadhīt kāmo mama ye sapatnā uruṃ lokam akaran mahyam edhatum | mahyaṃ namantāṃ pradiśaś catasro mahyaṃ ṣaḍ urvīr ghṛtam ā vahantu ||
16.77.1
yat te kāma śarma trivarūtham udbhid brahma varma vitatam anativyādhyaṃ kṛtam | tena sapatnān pari vṛṅdhi ye mama pary enān prāṇaḥ prajāḥ paśavo jīvanaṃ vṛṇaktu ||
16.77.2
adharāñcaḥ pra plavantāṃ chinnā naur iva bandhanāt | na sāyakapraṇuttānāṃ punar asti nivartanam ||
16.77.3
agnir yava indro yavaḥ somo yavaḥ | yavayāvāno deva yāvayantv amum āmuṣyāyaṇam amuṣyāḥ putraṃ jīvalokān mṛtalokaṃ gatāsum ||
16.77.4
asarvavīraś carati praṇutto mitrāṇāṃ dveṣyaḥ parivargyaḥ svānām | uta pṛthivyām ava syanti vidyuta ugro devaḥ pra mṛṇat sapatnān ||
16.77.5
cyutā ceyaṃ bṛhaty acyutā ca vidyud bibharti stanayitnūṃś ca sarvān | teṣām ādityo draviṇena tejasā- -udyan sapatnān nudatāṃ me sahasvān ||
16.77.6
yathā devā asurān prāṇudanta yena- -indro dasyūn adhamaṃ tamo babādhe | tathā tvaṃ kāma mama ye sapatnās tān asmāl lokāt pra ṇudasva sarvān ||
16.77.7
yena devā asurān prāṇudanta viśvahā yenendro dasyūn adhamaṃ tamo babādhe | tena tvaṃ kāma mama ye sapatnās tān asmāl lokāt pra ṇudasva dūram ||
16.77.8
kāmo jajñe prathamo nānyat purā nainaṃ devā āpuḥ pitaro nota martyāḥ | tatas tvam asi jyāyān viśvahā mahāṃs tasmai te kāma nāma it kṛṇomi ||
16.77.9
na vai vātaś cana kāmam āpa nāgniḥ sūryo nota candramāḥ | (…) ||
16.77.10
na vā āpaś cana kāmam āpur nāhorātrāṇi vihitāni yanti | (…) || ||
16.78.1
na vai puṇyajanāś cana kāmam āpur na gandharvāpsaraso na sarpāḥ | tatas tvam asi jyāyān viśvahā mahāṃs tasmai te kāma nama it kṛṇomi ||
16.78.2
yāvatī dyāvāpṛthivī varimṇā yāvad āpaḥ siṣyadur yāvad agniḥ | tatas tvam asi jyāyān viśvahā mahāṃs tasmai te kāma nama it kṛṇomi ||
16.78.3
yāvatīr diśaḥ pradiśo viṣūcīr yāvatīr āśā abhicakṣaṇā divaḥ | tatas tvam asi jyāyān viśvahā mahāṃs tasmai te kāma nama it kṛṇomi ||
16.78.4
yāvatīr bhṛṅgā jatvaḥ kurūravo yāvatīr vaghā vṛkṣasarpyaḥ | tatas tvam asi jyāyān viśvahā mahāṃs tasmai te kāma nama it kṛṇomi ||
16.78.5
yās te śivās taṇvas kāma bhadrā yābhiḥ satyaṃ bhavati yad vṛṇīte | tābhiṣ ṭvam asmān upa saṃ viśasva- -anyatra pāpīr apa veśayā dhiyaḥ ||
16.79.1
yau te mātonmamārja jātāyāḥ pativedanau | durṇāmā tatra mā gṛdhad aliṃśa uta vatsapaḥ ||
16.79.2
palālānupalālau śarkuṃ kokaṃ malimrucaṃ palījakam | āśleṣaṃ vavrivāsasam ṛkṣagrīvaṃ pramīlinaṃ muṣkayor apa hanmasi ||
16.79.3
mā saṃ vṛto mopa sṛpa ūrū māva sṛpo 'ntarā | kṛṇomy asyai bheṣajaṃ bajaṃ durṇāmacātanam ||
16.79.4
durṇāmā ca sunāmā ca- -ubhau saṃvṛtam icchataḥ | arāyam apa hanmasi sunāmā straiṇam icchatām ||
16.79.5
yaḥ kṛṣṇaḥ keśy asura stambajā uta taṇḍikaḥ | arāyān asyā bhaṃsaso muṣkayor apa hanmasi ||
16.79.6
anujighraṃ pramṛśantaṃ kravyādam uta reriham | arāyaṃ śvakiṣkiṇaṃ bajaḥ piṅgo anīnaśat ||
16.79.7
yas tvā suptāṃ tsarati yaś ca dipsati jāgratīm | chāyām iva pra tān sūryaḥ parikrāmam anīnaśat ||
16.79.8
yas tvā suptāṃ nipadyate bhrātā bhūtvā piteva ca | bajas tvaṃ sahatām itaḥ klībarūpaṃ tirīṭinam ||
16.79.9
yaḥ kṛṇoty avatokāṃ mṛtavatsām imāṃ striyam | tam oṣadhe tvaṃ nāśaya- -asyāḥ kamalam añjivam ||
16.79.10
ye śālāḥ parinṛtyanti sāyaṃ gardabhanādinaḥ kusūlā ye ca kukṣilāḥ kakubhāḥ saramāḥ sumāḥ | tān oṣadhe tvaṃ gandhena viṣūcīnān vi nāśaya ||
16.80.1
ye kukundhāḥ kukūrabhāḥ kṛttīr dūrśāni bibhrati | klībā iva pranṛtyanto ghoṣāṃ ye kurvate vane tān ito nāśayāmasi ||
16.80.2
yeṣāṃ paścāt prapade puraḥ pārṣṇī puro mukham | khalajāḥ śakadhūmajā uruṇḍā ye ca maṭmaṭāḥ kumbhamuṣkā ayāśavaḥ | tān asyā brahmaṇaspate pratībodhena nāśaya ||
16.80.3
ye sūryaṃ na titikṣanta ātapantam amuṃ divaḥ | arāyān bastavāsino durgandhīṃl lohitāsyān makakān nāśayāmasi ||
16.80.4
ye sūryāt parisarpanti snuṣeva śvaśurād adhi | bajaś ca teṣāṃ piṅgaś ca hṛdaye 'dhi ni vidhyatām ||
16.80.5
ya ātmānam atimātram aṃśa ādhāya bibhrati | strīṇāṃ śroṇipratodina indra rakṣāṃsi nāśaya ||
16.80.6
ye pūrve vadhvo yanti haste śṛṅgāṇi bibhrataḥ | āpākesthān prahāsina stambe ye kurvate jyotis tān ito nāśayāmasi ||
16.80.7
paryastākṣāḥ pracaṅkaśā straiṇāḥ santu paṇḍagāḥ | ava bheṣaja pātaya ya imāṃ saṃvivṛtsaty apatiḥ svapatīṃ striyam ||
16.80.8
uddharṣiṇaṃ munikeśaṃ jambhayantaṃ marīmṛśam | upeṣantam udumbalaṃ tuṇḍenam uta śāluḍam | padā pra vidhya pārṣṇyā sthālīṃ gaur iva syandanā ||
16.80.9
yas te garbhaṃ pratimṛśāj jātaṃ vā mārayāti te | piṅgas tam ugradhanvā kṛṇotu hṛdayāvidham ||
16.80.10
ye amno jātān mārayanti sūtikā anuśerate | strībhāgān piṅgo gandharvān abhraṃ vāta ivājatu ||
16.81.1
pariśiṣṭaṃ dhārayataṃ yad dhitaṃ māva pādi tat | garbhaṃ ta ugrau rakṣatāṃ bheṣajau nīvibhāryau ||
16.81.2
paripāṇaṃ puruṣāṇāṃ rakṣasām asi cātanam | arāyān sarvān durṇāmno yātudhānān viṣūcīnān vi nāśaya ||
16.81.3
pavīnasāt taṅgalvāc chāyakād uta nagnakāt | prajāyai patye tvā piṅgaḥ pari pātu kimīdinaḥ ||
16.81.4
dvyāsyāś caturakṣāḥ pañcapādād anaṅguleḥ | vṛndād abhi prasarpataḥ pari pāhi varīvṛtāt ||
16.81.5
ya āmaṃ māṃsam adanti pauruṣeyaṃ ca ye kravir garbhān khādanti keśavāḥ | arāyān asyā bhaṃsaso muṣkayor apa hanmasi ||
16.81.6
piṅga rakṣa jāyamānaṃ pumāṃsaṃ mā striyaṃ kran | āṇḍādo garbhaṃ mā dabhan bādhasvetaḥ kimīdinaḥ ||
16.81.7
aprajāstvaṃ mārtavatsam ād rodam agham āvayam | vṛkṣād iva srajaṃ kṛtvā- -apriye prati muñca tat ||
16.81.8
piṅga jahi yātudhānān durgandhīṃl lohitāsyān | tvayā praṇuttāḥ kravyādo viṣvañco yantu nirhatāḥ ||
16.82.1
ucchiṣṭe nāmarūpāṇy ucchiṣṭe loka āhitaḥ | ucchiṣṭa indraś cāgniś ca viśvam antaḥ samāhitam ||
16.82.2
ucchiṣṭe dyāvāpṛthivī viśvaṃ bhūtaṃ samāhitam | āpaḥ samudra ucchiṣṭe candramā vāta āhitaḥ ||
16.82.3
sann ucchiṣṭe 'saṃś cobhau mṛtyur vājaḥ prajāpatiḥ | laukyā ucchiṣṭa āyattā vraś ca draś cāpi śrīr mayi ||
16.82.4
dṛḍho dṛṃha sthiro nyo brahma viśvasṛjo daśa | nābhim iva sarvataś cakram ucchiṣṭe devatā hitā ||
16.82.5
ṛk sāma yajur ucchiṣṭa udgīthaḥ prastutaṃ sthitam | hiṅkāra ucchiṣṭe svaraḥ sāmno meḍiś ca tan mayi ||
16.82.6
aindrāgnaṃ pāvamānaṃ mahānāmnīr mahāvratam | ucchiṣṭe yajñasyāṅgāny antar garbha iva mātari ||
16.82.7
rājasūyaṃ vājapeyam agniṣṭomas tadadhvaraḥ | arkāśvamedhā ucchiṣṭe jīvabarhir madintamaḥ ||
16.82.8
agnyādheyam atho dīkṣā kāmapraś chandasā saha | utsannā yajñāḥ sattrāṇy ucchiṣṭe 'dhi samāhitāḥ ||
16.82.9
agnihotraṃ ca śraddhā ca vaṣaṭkāro vrataṃ tapaḥ | dakṣiṇeṣṭaṃ pūrtaṃ ca- -ucchiṣṭe 'dhi samāhitāḥ ||
16.82.10
ekarātras trirātraś ca sadyaḥkrīḥ prakrīr ukthyaḥ | otaṃ nihitam ucchiṣṭe yajñasyāṇūni vidyayā ||
16.83.1
catūrātraḥ pañcarātraḥ ṣaḍrātraś cobhayaḥ saha | ṣoḍaśī saptarātraś ca- -ucchiṣṭāj jajñire sarve ye yajñā amṛte hitāḥ ||
16.83.2
pratihāro nidhanaṃ viśvajic cābhijic ca yaḥ | sāhnātirātrā ucchiṣṭe dvādaśāho 'pi tan mayi ||
16.83.3
sūnṛtā saṃnatiḥ kṣemaḥ svadhorjāmṛtaṃ sahaḥ | ucchiṣṭe sarve pratyañcaḥ kāmāḥ kāmena tṛpyantu ||
16.83.4
nava bhūmīḥ samudrāś ca- -ucchiṣṭe 'dhi śritā divaḥ | ā sūryo bhāty ucchiṣṭe ahorātre ca tan mayi ||
16.83.5
upahavyaṃ viṣūvantaṃ ye ca yajñā guhā hitāḥ | bibharti bhartā viśvasya- -ucchiṣṭo janituḥ pitā ||
16.83.6
pitā janitur ucchiṣṭo asoḥ pautraḥ pitāmahaḥ | sa khyeti viśvasyeśāno vṛṣā bhūmyām atighnyaḥ ||
16.83.7
ṛtaṃ satyaṃ tapo dīkṣā śramo dharmaś ca karma ca | bhūtaṃ bhaviṣyad ucchiṣṭe vīryaṃ lakṣmīr balaṃ bale ||
16.83.8
samṛddhir oja ākutiḥ kṣatraṃ rāṣṭraṃ ṣaḍ urvyaḥ | saṃvatsaro 'dhy ucchiṣṭa iḍā praiṣā grahā haviḥ ||
16.83.9
caturhotāra āpriyaś caturmāsyāni nividaḥ | ucchiṣṭe yajñā hotrāś ca paśubandhās tad iṣṭayaḥ ||
16.83.10
ardhamāsāś ca māsāś ca- -ārtava ṛtubhiḥ saha | ucchiṣṭe ghoṣiṇīr āpaḥ stanayitnuḥ śrutir mahī ||
16.84.1
śarkarāḥ sikatā aśmāna oṣadhayo vīrudhas tṛṇā | abhrāṇi vidyuto varṣam ucchiṣṭe saṃśritā śritā ||
16.84.2
rāddhiḥ prāptir vyāptiḥ samāptir maha edhatuḥ | atyāptir ucchiṣṭe bhūtir āhitā nihitā hitā ||
16.84.3
yac ca prāṇati prāṇena yac ca paśyati cakṣuṣā | ucchiṣṭāj jajñire sarve divi devā diviśritaḥ ||
16.84.4
prāṇāpānau cakṣuḥ śrotram akṣitiś ca kṣitiś ca yā | (…) ||
16.84.5
devāḥ pitaro manuṣyā gandharvāpasaraś ca ye | (…) ||
16.84.6
ṛcaḥ sāmāni chandāṃsi purāṇaṃ yajuṣā saha | (…) ||
16.84.7
atharvāṅgiraso brahma sarpapuṇyajanāś ca ye | (…) ||
16.84.8
ānandāś ca pramodāś ca- -abhīmodamudaś ca ye | ucchiṣṭāj jajñire sarve divi devā diviśritaḥ ||
16.85.1
yan manyur jāyām āvahat saṃkalpasya gṛhād adhi | ka āsañ janyāḥ ke varāḥ ka u jyeṣṭhavaro 'bhavat ||
16.85.2
tapaś caivāstāṃ karma ca- -antar mahaty arṇave | ta āsan janyās te varāḥ sa u jyeṣṭhavaro 'bhavat ||
16.85.3
daśa sākam ajāyanta devā devebhyaḥ paraḥ | yo vai tāṃ vidyān nāmathā sa vā adya mahad vadet ||
16.85.4
prāṇāpāṇau cakṣuḥ śrotram akṣitiś ca kṣitiś ca yā | vyānodāno vāṅ manas te vā ākūtim ā vahan ||
16.85.5
ajātā āsann ṛtavo 'tho dhātā bṛhaspatiḥ | indrāgnī aśvinā tarhi kaṃ te jyeṣṭham upāsata ||
16.85.6
tapaś caivāstāṃ karma ca- -antar mahaty arṇave | tapo ha jajñe karmaṇas taṃ te jyeṣṭham upāsata ||
16.85.7
kuta indraḥ kutaḥ somaḥ kuto agnir ajāyata | kutas tvaṣṭā sam abhavad dhātā sam abhavat kutaḥ ||
16.85.8
indrād indraḥ somāt somo agner agnir ajāyata | tvaṣṭā ha jajñe tvaṣṭur dhātā dhātur ajāyata ||
16.85.9
ye ta āsan daśa jātā devā devebhyaḥ paraḥ | putrebhyo lokaṃ dattvā kasmin te loka āsate ||
16.85.10
yeto bhūmiḥ purvāsīd yām addhātaya id viduḥ | ke tasyāṃ devā āsate kasminn u sādhiśritā ||
16.86.1
kutaḥ keśān kutaḥ snāva kuto asthīny ābharat | aṅgā parvāṇi majjānaṃ ko māṃsaṃ kuta ābharat ||
16.86.2
yadā keśān asthi snāva māṃsaṃ majjānam ābharat | śarīraṃ kṛtvā pādavat kaṃ lokam anu prāviśat ||
16.86.3
saṃsico nāma te devā ye saṃbhāraiḥ samabharan | sarvaṃ saṃsicya martyaṃ devāḥ puruṣam āviśan ||
16.86.4
śiro hastāv atho bāhū jihvāṃ grīvāś ca kīkasāḥ | pṛṣṭīr barjahye pārśve kas tat sam adadhād ṛṣiḥ ||
16.86.5
ūrū pādāv aṣṭhīvantau śroṇī hastāv atho mukham | tvacā prāvṛtya tat sarvaṃ saṃdhā sam adadhān mahī ||
16.86.6
yat tac charīram apayat saṃdhayā saṃhitaṃ mahat | yenedam adya rocate ko asmin varṇam ābharat ||
16.86.7
sarve devā upāśikṣan tad u jānād vadhūḥ satī | īśā vaśasya yā jāyā sāsmin varṇam ābharat ||
16.86.8
yadā tvaṣṭā vyatṛṇat pitā tvaṣṭur ya uttaraḥ | gṛhaṃ kṛtvā martyaṃ devāḥ puruṣam āviśan ||
16.86.9
svapno vai tandrīr nirṛtiḥ pāpmāno nāma devatāḥ | jarā khālityaṃ pālityaṃ śarīram anu prāviśan ||
16.86.10
steyaṃ duṣkṛtaṃ vṛjinaṃ satyaṃ yajño yaśo mahaḥ | balaṃ ca kṣatram ojaś ca śarīram anu prāviśan ||
16.87.1
bhūtiś ca vā abhūtiś ca rātayo 'rātayaś ca yāḥ | kṣudhaś ca sarvās tṛṣṇāś ca śarīram anu prāviśan ||
16.87.2
nindyāś ca vā anindyāś ca yaś ca hanteti neti ca | śarīraṃ śraddhā dakṣiṇā- -aśraddhā cānu prāviśan ||
16.87.3
vidyāś ca vā avidyāś ca yac cānyad upadeśyam | śarīraṃ brahma prāviśad ṛcaḥ sāmātho yajuḥ ||
16.87.4
ānandā nandāḥ pramudo 'bhīmodamudaś ca ye | haso nariṣṭā nṛttāni śarīram anu prāviśan ||
16.87.5
ālāpāś ca pralāpāś ca- -abhīlāpalapaś ca ye | śarīraṃ sarve prāviśann āyujaḥ prayujo yujaḥ ||
16.87.6
prāṇāpānau cakṣuḥ śrotram akṣitiś ca kṣitiś ca yā | vyānodānau vāṅ manaḥ śarīrena ta īyante ||
16.87.7
āśiṣaś ca praśiṣaś ca saṃśiṣo viśiṣaś ca yāḥ | cittāni sarve saṃkalpāḥ śarīram anu prāviśan ||
16.87.8
tvarāś ca vai dhṛtayaś ca- -īḍāśīḥ sūnṛterā | śarīraṃ sarve prāviśann ṛtarīrṣyāyudho mṛdhaḥ ||
16.87.9
āsneyīś ca vāsteyīś ca tvaraṇāḥ kṛpaṇāś ca yāḥ | guhyāḥ śukriyā yā sthūlā bībhatsur asādhayan ||
16.87.10
asthi kṛtvā samidhaṃ tad aṣṭāpo asādayan | retaḥ kṛtvājyaṃ devāḥ puruṣam āviśan ||
16.88.1
yā āpo yāś ca devatā yā virāḍ brahmaṇā saha | śarīraṃ brahma prāviśac charīre 'dhi prajāpatiḥ ||
16.88.2
sūryaś cakṣur vātaḥ prāṇaṃ puruṣasya vi bhejire | athāsyetaram ātmānaṃ devāḥ prāyacchann agnaye ||
16.88.3
tasmād vai vidvān puruṣam idaṃ brahmeti manyate | sarvā hy asmin devatāḥ śarīre 'dhi samāhitāḥ ||
16.88.4
yadaibhya sthānam aṅgeṣu pitā lokām̐ akalpayat | śarīraṃ sarvā devatā yathāṅgam anu prāviśan ||
16.88.5
aṅgamaṅgaṃ śarīrasya sarve devā anu prāviśan | pitā hy ebhyaḥ prāyacchat taṃ lokam aparājitam ||
16.88.6
taṃ lokam aparājitaṃ sarve devā anu prāviśan | prajāpatir yam ābharac charīraṃ bahudhā hitam ||
16.89.1
agne jāyasvāditir nāthiteyaṃ brahmaudanaṃ pacati putrakāmā | saptaṛṣayo bhūtakṛtas te tvā manthantu prajayā saheha ||
16.89.2
kṛṇuta dhūmaṃ vṛṣaṇaḥ sakhāyo 'droghāvitā vācam accha | ayam agniḥ pṛtanāṣāṭ suvīro yena devā asahanta śatrūn ||
16.89.3
agne 'janiṣṭhā mahate vīryāya brahmaudanāya paktave jātavedaḥ | saptarṣayo bhūtakṛtas te tvājījanann asmai rayiṃ sarvavīraṃ ni yaccha ||
16.89.4
samiddho agne samidhā samidhyase viśvān devān yajñiyām̐ eha vakṣaḥ | tebhyo havyaṃ śrapayañ jātavedaḥ svargaṃ lokam adhi rohayainam ||
16.89.5
tredhā bhāgo nihito jātavedo yaḥ puro vo devānāṃ pitṝṇām uta martyānām | aṃśāṃ jānīdhvaṃ vi bhajāmi taṃ vo yo devānāṃ sā imaṃ pārayāti ||
16.89.6
agne sahasvān abhibhūr abhīd asi nīco nyubja dviṣataḥ sapatnān | iyaṃ mātrā mīyamānā mitā ca sajātāṃs te balihṛtaḥ kṛṇotu ||
16.89.7
sākaṃ sajātaiḥ payasā sahaidhy ud ubjainaṃ mahate vīryāya | ūrdhvo nākasyādhi roha viṣṭapaḥ svargo loka iti yaṃ vadanti ||
16.89.8
iyaṃ mahī prati gṛhṇātu carma pṛthivī devī sumanasyamānā | adhi gacchema sukṛtām ulokam ||
16.89.9
etau grāvāṇau sayujā yuṅdhi carmaṇi nir bhindhy aṃśūn yajamānāya sādhu | avaghnatī ni jahi ye pṛtanyava ūrdhvāṃ prajām uddharanty ud ūha ||
16.89.10
gṛhāṇa grāvāṇau sukṛtā vīra hasta ā te devā yajñiyā yajñam aguḥ | trayo varā yatamāṃs tvaṃ vṛṇīṣe tās te samṛddhīr iha rādhāyāmi ||
16.90.1
upaśvase druvaye sīdatā yūyaṃ vi vicyadhvaṃ yajñiyāsas tuṣaiḥ | śriyā samānān ati sarvānt syāma- -adhaspadaṃ dviṣatas pādayema ||
16.90.2
iyaṃ te dhītir idam u te janitraṃ gṛhṇātu tvām aditiḥ śūraputrā | parā punīhi ya imāṃ pṛtanyavo asmai rayiṃ sarvavīraṃ ni yaccha ||
16.90.3
parehi nāri punar ehi kṣipram apāṃ tvā goṣṭho adhy arukṣad bharāya | tāsāṃ gṛhṇītād yatamā yajñiyā asan vibhājya dhīrītarā jihītāt ||
16.90.4
emā agur yoṣitaḥ śumbhamānā ut tiṣṭha nāri tavasaṃ rabhasva | supatnī patyā prajāvatyā tvā- -agan yajñaḥ prati kumbhaṃ gṛbhāya ||
16.90.5
ūrjo bhāgo nihito yaḥ purā va ṛṣipraśiṣṭāpa ā haraitāḥ | ayaṃ yajño nāthavid gātuvit prajāvid ugraḥ paśumad vīravid vo astu ||
16.90.6
agne carur yajñiyas tvādhy arukṣac chucis tapiṣṭhas tapasā tapainam | ārṣeyā daivā abhisaṃgatya bhāgam imaṃ tapiṣṭhā ṛtubhis tapantu ||
16.90.7
śuddhā āpo yoṣito yajñiyā imā āpaś carum iva sarpantu śubhrāḥ | dadat prajā bahulān paśūn me paktaudanasya sukṛtām etu lokam ||
16.90.8
brahmaṇā śuddhā uta pūtā ghṛtena somasyāṃśavas taṇḍulā yajñiyā ime | apaḥ pra viśatu prati gṛhṇātu vaś carur imaṃ paktvā sukṛtām etu lokam ||
16.90.9
abhyāvartasva prajayā sahaināṃ pratyaṅ enaṃ devatābhiḥ sahaidhi | svargaṃ lokam abhi saṃ vahainam ādityo devaḥ paramaṃ vyoma ||
16.90.10
uruḥ prathasva mahatā mahimnā sahasrapṛṣṭhaḥ sukṛtasya loke | pitāmahāḥ pitaraḥ prajopaja- -ahaṃ paktvā pañcadaśas te asmi ||
16.91.1
sahasrapṛṣṭhaḥ śatadhāro akṣito brahmaudano devayānaḥ svargaḥ | amūṃs ta ā dadhāmi prajayā reṣaya- -enaṃ balihārāya mṛḍatāṃ mahyam eva ||
16.91.2
ud ehi vediṃ prajayā vardhayainaṃ nudasva rakṣaḥ prataraṃ dhehy enam | śriyā samānān ati sarvānt syāma- -adhaspadaṃ dviṣataḥ pādayema ||
16.91.3
ṛtena taṣṭā manasā hiteyaṃ brahmaudanasya nihitā vedir agre | aṃśadhrīṃ śuddhām upa dhehi nāri tatraudanaṃ sādaya daivānām ||
16.91.4
aditer hastāṃ srucam etāṃ dvitīyāṃ saptarṣayo bhūtakṛto yām akṛṇvan | sā gātrāṇi viduṣy odanasya darvir vedyām adhy enaṃ cinotu ||
16.91.5
śṛtaṃ tvā havir upa sīdantu daivā nisṛpyāgne punar enaṃ pra sīda somena pūto jaṭhare sīda brahmaṇām ārṣeyās te mā riṣan prāśitāraḥ ||
16.91.6
soma rājan saṃjñānam ā vapaibhyaḥ subrāhmaṇā yatame tvopasīdān | ṛṣīn ārṣeyāṃs tapaso 'dhi jātān brahmaudane suhavā johavīmi ||
16.91.7
imā āpo madhumatīr ghṛtaścyuto brahmaṇāṃ hasteṣu pra pṛthak sādayāmi | yatkāma idam abhiṣiñcāmi vo 'ham indro marutvāṃs tad adād idaṃ me ||
16.91.8
idaṃ me jyotir amṛtaṃ hiraṇyaṃ pakvaṃ kṣetrāt kāmadughā ma eṣā | idaṃ dhanaṃ ni dadhe brāhmaṇeṣu kṛṇve panthāṃ pitṛṣu yaḥ svargaḥ ||
16.91.9
agnau tuṣām̐ ā vapa jātavedasi paraḥ kambūkān upa mṛḍhy etān | etaṃ śuśruma gṛharājasya bhāgam atho vidma nirṛter bhāgadheyam ||
16.91.10
śrāmyataḥ pacata edhi sunvataḥ svargaṃ lokam adhi rohayainam | yena rohāt param āpadya yad vayaḥ ||
16.92.1
babhrer adhvaryo mukham etad vi mṛḍḍhy ājyāya lokaṃ kṛṇuhi prajānan | ghṛtena gātrānu sarvā vi mṛḍḍhi kṛṇve panthāṃ pitṛṣu yaḥ svargaḥ ||
16.92.2
babhre rakṣaḥ samadam ā vapaibhyo brāhmaṇā yatame tvopasīdān | purīṣiṇaḥ prathamānāḥ purastād ārṣeyās te mā riṣan prāśitāraḥ ||
16.92.3
ārṣeyeṣu ni dadha odana tvā nānārṣeyāṇām apy asty atra | agnir me goptā marutaś ca sarve viśve devā abhi rakṣantu pakvam ||
16.92.4
yajñaṃ duhānaṃ sadam it prapīnaṃ pumāṃsaṃ dhenuṃ sadanaṃ rayīṇām | prajāmṛtatvam uta dīrgham āyū rāyaś ca poṣam upa tvā sadema ||
16.92.5
vṛṣabho 'si svarga ṛṣīn ārṣeyān gaccha | sukṛtāṃ loke sīda tan nau saṃkṛtam ||
16.92.6
sam ā cinuṣvānusaṃprehy agne pathaḥ kalpaya devayānān | ebhiḥ sukṛtair anu pra jñeṣma yajñe nāke tiṣṭhantam adhi saptaraśmau ||
16.92.7
yena devā jyotiṣā dyām udāyan brahmaudanaṃ paktvā sukṛtasya lokam | taṃ tvā pacāmi jyotiṣāṃ jyotir uttamaṃ sa nas taṃ dhehi sukṛtām uloke ||
16.93.1
prācyai tvā diśe nir vapāmi śatadhāram apakṣudham | sa paktāraṃ vaha sukṛtāṃ yatra loko yatra ṛṣayaḥ prathamajāḥ purāṇāḥ ||
16.93.2
dakṣiṇāyai tvā (…) ||
16.93.3
pratīcyai tvā (…) ||
16.93.4
udīcyai tvā (…) ||
16.93.5
dhruvāyai tvā (…) ||
16.93.6
ūrdhvāyai tvā (…) ||
16.93.7
dive tvā (…) ||
16.93.8
antarikṣāya tvā (…) ||
16.93.9
pṛthivyai tvā (…) ||
16.93.10
paśubhyas tvā (…) ||
16.95.10
sarvābhyas tvā devatābhyo nir vapāmi śatadhāram apakṣudham | sa paktāraṃ vaha sukṛtāṃ yatra loko yatra ṛṣayaḥ prathamajāḥ purāṇāḥ ||
16.96.1
pumān puṃso adhi tiṣṭha carma na te śiṣṇaṃ pra dahāj jātavedāḥ | bhavāt te straiṇam apy apsarāsu ||
16.96.2
mahatī dyāvāpṛthivī antarikṣam idaṃ mahat | mahān mahimnā sarvāṅga yas tvā pacaty odana ||
16.96.3
saptainaṃ sūryā abhitaḥ sapta puṣkariṇīr uta | sapto sahasraṃ gandharvā yas tvā pacaty odana ||
16.96.4
dhātaiṣām udgātāsīd devā hotāra ṛtvijaḥ | sarvāṅgaṃ yatraudanaṃ satyenāgre samairayan ||
16.96.5
sapta ṛṣayo bhūtakṛta ṛṣayaḥ sādhyāś ca ye | te vai sarvāṅgam odanaṃ śraddhayāgre sam airayan ||
16.96.6
yaḥ sarvāṅgaṃ pacati brāhmaṇaṃ ca na hiṃsati | tasmai jyotiṣmantaṃ lokaṃ yamo rājābhi rakṣati ||
16.96.7
taṃ sarvāṅgaṃ ghṛtapṛṣṭhaṃ dyumātraṃ devasaṃhitam | ni dhatsvāmutra śevadhiṃ taṃ te brahmābhi rakṣatu ||
16.96.8
tasyaudanasyodaram antarikṣaṃ dyauḥ pṛṣṭhaṃ diśaḥ pārśve | sūryācandramasāv akṣyāv ṛtavo dantāḥ pavamānaḥ prāṇo aṅgiraso rūpam ||
16.97.1
ā nayaitam ā rabhasva sukṛtāṃ lokam api gacchatu prajānan | tīrtvā tamāṃsi bahudhā vipaśyann ajo nākam ā kramatāṃ tṛtīyam ||
16.97.2
pra pado nenigdhi duścaritaṃ yac cacāra śuddhaiḥ śaphair ā kramatāṃ prajānan | jyotiṣmantaṃ sukṛtāṃ lokam īpsan tṛtīye nāke adhi vi kramasva ||
16.97.3
anu chya śyāmena tvacam etāṃ viśastar yathāparv asinā māti maṃsthāḥ | mābhi druhaḥ paruśaḥ kalpayainaṃ sukṛtāṃ madhye adhi vi śrayemam ||
16.97.4
bhūmyāṃ tvā bhūmim adhi dhehy etām ā siñcodakam ava dhehy enam | pary ādhattāgninā śamitāraḥ śṛto gacchatu sukṛtāṃ yatra lokaḥ ||
16.97.5
ut krāmātaḥ pari ced ataptas taptāc caror adhi nākam tṛtīyam | agner agnir adhi saṃ babhūvitha jyotiṣmān gaccha sukṛtāṃ yatra lokaḥ ||
16.97.6
pañcaudanaḥ pañcadhā vi kramasva- -ākraṃsyamānaḥ pañca jyotīm̐ṣi | ījānānāṃ sukṛtāṃ prehi madhyaṃ jyotiṣmantam abhi lokaṃ jayāsmai ||
16.97.7
ajam evāgnim ajam ij jyotir āhur ajaṃ brahmaṇe jīyatā deyam āhuḥ | ajas tamāṃsy apa hanti dūram asmiṃl loke śraddadhānena dattaḥ ||
16.97.8
etad vo jyotiḥ pitaras tṛtīyaṃ pañcaudanaṃ brahmaṇe 'jaṃ dadāti | ajas tamāṃsy apa hanti dūraṃ pañcaudano brahmaṇe dīyamānaḥ ||
16.97.9
pañcaudano brahmaṇe dīyamāno 'jo nākam ā kramatāṃ tṛtīyam | vicakramāṇaḥ sukṛtasya loke sa jyotiṣā tamo apa hanti dūram ||
16.97.10
ajā kramasva sukṛtāṃ yatra lokaḥ śarabho nu catto ati durgāṇi neṣataḥ | pañcaudano brahmaṇe dīyamāno viśvarūpā kāmadughāsy ekā ||
16.98.1
jyotiṣmantaṃ sukṛtāṃ lokam īpsan pañcaudanaṃ brahmaṇe 'jaṃ dadāti | sa vyāpnuhy abhi lokaṃ jayāsmai śivo 'smabhyaṃ pratigṛhīta edhi ||
16.98.2
ajas trināke tridive tripṛṣṭhe sukṛtāṃ loke dadivāṃsaṃ dadhāti | pañcaudano brahmaṇe dīyamānaḥ sa dātāraṃ tṛptyā tarpayāsi ||
16.98.3
ajo hy agner ajaniṣṭa śokād vipro viprasya sahaso vayodhāḥ | hutam iṣṭam abhipūrtaṃ vaṣaṭkṛtaṃ tad devā ṛtuśaḥ kalpayantu ||
16.98.4
amotaṃ vāso dadhyād dhiraṇyam api dakṣiṇām | tathā lokān samāpnuyād ye divyā ye ca pārthivāḥ ||
16.98.5
etās tvāja dhārā upa yantu viśvataḥ somyā devīr ghṛtapṛṣṭhā madhuścutaḥ | stabhāna pṛthivīṃ divaṃ sacasva nāke tiṣṭhāsy adhi saptaraśmau ||
16.98.6
pṛṣṭhāt pṛthivyā iti catasraḥ ||
16.98.7
(…) ||
16.98.8
(…) ||
16.98.9
(…) ||
16.98.10
pañcaudanaṃ pañcabhir aṅgulībhir darvyod dhara pañcadhaudanam etam | prācīṃ diśaṃ dakṣiṇāṃ pratīcīm udīcīṃ dhruvām ūrdhvāṃ diśam ā kramasva ||
16.99.1
prācyāṃ diśi śiro ajasya dhehi dakṣiṇāyāṃ diśi dakṣiṇaṃ dhehi pārśvam | pratīcyāṃ diśi bhasadam asya udīcyāṃ diśy uttaraṃ dhehi pārśvam ||
16.99.2
ajasyānūkam ūrdhvāyāṃ diśi dhehi diśi dhehi pājasyaṃ dhruvāyām | antarikṣe madhyato madhyam asya padbhiś caturbhiḥ prati tiṣṭha dikṣu ||
16.99.3
śṛtam ajaṃ śṛtayā prorṇuhi tvacā sarvair aṅgaiḥ saṃbhṛtaṃ viśvarūpam | sa ut tiṣṭha prehi nākam uttamaṃ padbhiś caturbhiḥ prati tiṣṭha dikṣu ||
16.99.4
sarvā diśaḥ saṃvidānāḥ sadhrīcīḥ sāntardeśāḥ prati gṛhṇantu tejasam | te rakṣantu tava tubhyam etaṃ tābhyo juhomi haviṣā ghṛtena ||
16.99.5
yaṃ brāhmaṇe nidadhe yaṃ ca vikṣu yā vipruṣa odanānām ajasya | sarvaṃ tad agne sukṛtasya loke jānītān naḥ saṃgamane pathīnām ||
16.99.6
ajaḥ pañcaudano vy akramata | tasyora iyam abhavad udaram antarikṣaṃ dyauḥ pṛṣṭhaṃ diśaḥ pārśve ||
16.99.7
ditiś cāditiś ca śṛṅge satyaṃ ca rtaṃ ca cakṣuṣī | viśvaṃ rūpaṃ śraddhā prāṇo virāṭ śiraḥ ||
16.99.8
eṣa vā aparimito yajño yad ajaḥ pañcaudanaḥ | aparimitaṃ lokaṃ jayaty aparimitaṃ lokam ava rundhe ya evaṃ viduṣe 'jaṃ pañcaudanaṃ dadāti ||
16.99.9
nāsyāsthīni bhindyān na majjño nir dhayet | sarvāṇi samādāya- -idaṃidaṃ pra veśayet ||
16.99.10
idam idam asya rūpaṃ tenainaṃ saṃ gamayati | svadhām ūrjam akṣitiṃ maho asmai duhe ya evaṃ viduṣe 'jaṃ pañcaudanaṃ dadāti ||
16.100.1
indrāya bhāgaṃ savitā kṛṇotv imaṃ yajñaṃ yajñapatiś ca sūriḥ | ye no dveṣanty anu tān rabhasva- -ariṣṭā vīrā yajamānasya sarve ||
16.100.2
pañca lokāḥ pañca rtavaḥ | pañcasv ṛtuṣv ṛdhnoti ya evaṃ viduṣe 'jaṃ pañcaudanaṃ dadāti ||
16.100.3
eṣa vai nidāgho yajño yad ajaḥ pañcaudanaḥ | nir apriyaṃ bhrātṛvyaṃ dahati bhavaty ātmanā parāsyāpriyo bhrātṛvyo bhavati (…) ||
16.100.4
yo vā āyantam ity ṛtuṃ veda | āyatīm evāpriyasya bhrātṛvyasya śriyam ādatte bhavaty ātmanā (…) (…) ||
16.100.5
(…) vai saṃyantam iti (…) | saṃyatīm eva (…) ||
16.100.6
(…) vai bhavantam iti (…) | bhavantīm eva (…) ||
16.100.7
(…) vā abhibhavantam iti (…) | abhibhavantīm eva (…) ||
16.100.8
(…) vā udyantam iti (…) | udyatīm eva (…) ||
16.100.9
(…) vai mūrdhānam iti (…) | mūrdhnīm eva (…) ||
16.100.10
yo vai sarvam ity ṛtuṃ veda | sarvām evāpriyasya bhrātṛvyasya śriyam ādatte bhavaty ātmanā parāsyāpriyo bhrātṛvyo bhavati ya evaṃ viduṣe 'jaṃ pañcaudanaṃ dadāti ||
16.100.11
yāvanty asya lomāni brahmāstṛṇoti vedyām | tāvatīr asya dhārāḥ samudrasyevākṣitāḥ ||
16.100.12
duhāṃ kṣīraṃ bhavatu sarpir ebhyaḥ surā bhūtvopa tiṣṭhāt surāpām | madhor dhārā madhupebhyo duhāno 'jo nāke tiṣṭhatu modamānaḥ ||
16.101.1
skambheneme viṣkabhite dyauś ca bhūmiś ca tiṣṭhataḥ | skambha idaṃ sarvam ārpitam ejad yat prāṇan nimiṣac ca yat ||
16.101.2
ekacakraṃ vartata ekanemi sahasrākṣaraṃ pra puro ni paścāt | ardhenedaṃ pari babhūva viśvaṃ yad asyārdhaṃ katamaḥ sa ketuḥ ||
16.101.3
pañcavāhi vahaty agram asya pṛṣṭayo yuktā anusaṃvahanti | ayātam asya dadṛśe na yātaṃ paraṃ nedīyo 'varaṃ davīyaḥ ||
16.101.4
idaṃ savitar vi jānīhi ṣaḍ yamā eka ekajaḥ | tasmin hāpitvam icchante ya eṣām eka ekajaḥ ||
16.101.5
tiryagbilaś camasa ūrdhvabudhno yasmin yaśo nihitaṃ viśvarūpam | atrāsata ṛṣayaḥ sapta sākaṃ ye asya gopā mahato babhūvuḥ ||
16.101.6
tisro ha prajā atyāyam āyan ny anyā arkam abhito +'viśanta | bṛhan ha tasthau rajaso vimāno harito hariṇīr ā viveśa ||
16.101.7
dvādaśa pradhayaś cakram ekaṃ trīṇi nabhyāni ka u tac ciketa | tatrāhatās trīṇi śatāni śaṅkavaḥ ṣaṣṭiś ca khīlā avicācalā ye ||
16.101.8
anantaṃ vitataṃ purutrā anantam antavac cā samakte | te nākapālaś carati prajānan vidvān bhūtaṃ yad u bhavyam asya ||
16.101.9
āviḥ san nihitaṃ guhā jaran nāma mahat padam | tatraidaṃ sarvam ārpitam ejat prāṇan nimiṣac ca yat ||
16.101.10
ūrdhvaṃ bharantam udakaṃ kumbhenevodahāryam | paśyanti sarve cakṣuṣā na sarve manasā viduḥ ||
16.102.1
ūnāt pūrṇam ud acati pūrṇād ūnam ud acyate | kaviṣ ṭad brahmā veda yatas tat pariṣicyate ||
16.102.2
prajāpatiś carati garbhe antar adṛśyamāno bahudhā pra jāyate | ardhena viśvaṃ bhuvanaṃ jajāna yad asyārdhaṃ kim u taj jajāna ||
16.102.3
yad ejati carati yac ca tiṣṭhaty aprāṇat prāṇan nimiṣac ca tiṣṭhat | tad dādhāra pṛthivīṃ viśvarūpaṃ tat saṃbhūya bhavaty ekam eva ||
16.102.4
yā purastād yujyate yota paścād yā viśvato yujyate yota sarvataḥ | yayā yajñas tāyate prāṅ tāṃ tvā pṛcchāmi katamā nu sarcām ||
16.102.5
yataḥ sūrya udety astaṃ yatra ca gacchati | tad eva manye 'haṃ jyeṣṭhaṃ tato nāpy eti kiṃ cana ||
16.102.6
satyenordhvas tapati brahmaṇā- -arvāṅ vi paśyati | prāṇena tiryaṅ prāṇati yasmin jyeṣṭham adhi śritam ||
16.102.7
yo vai te vidyād araṇī yābhyāṃ nirmathyate vasu | sa vidvān jyeṣṭhaṃ manyeta sa vidyād brāhmaṇaṃ mahat ||
16.102.8
apād agre sam abhavat so agre svar ābharat | catuṣpād bhūtvā bhogyaḥ sarvam ādatta bhojanam ||
16.102.9
bhogyo bhavad atho annam adad bahu | yo devam uttarāvantam upāsātai sanātanam ||
16.102.10
sanātanam enam āhur utādyāsat punar navaḥ | ahorātre pra jāyete anyo anyasya rūpayoḥ ||
16.103.1
śataṃ sahasram ayutaṃ nyarbudam asaṃkhyeyaṃ svam asmin niviṣṭam | tad asya ghnanty abhipaśyata eva tasmād devo rocate sa etat ||
16.103.2
ārāgramātraṃ dadṛśa utaikaṃ naiva dṛśyate | tataḥ pariṣvajīyasī devatā sā mama priyā ||
16.103.3
iyaṃ kalyāṇy ajarā martyasyāmṛtā gṛhe | yasmai kṛtā śaye sa yaś cakāra tadāra saḥ ||
16.103.4
tvaṃ strī tvaṃ pumān asi tvaṃ kumāry uta vā kumāraḥ | tvaṃ jīrṇo daṇḍena vañcasi tvaṃ jāto bhavasi viśvatomukhaḥ ||
16.103.5
utaiṣa jyeṣṭha uta vā kaniṣṭha utaiṣa bhrātota vā pitaiṣaḥ | eko devo manasi praviṣṭaḥ prathamo jātaḥ sa u garbhe antaḥ ||
16.103.6
anejaty ejati sarvam asmin viśvā bhūtāni paryābhṛtasya | sa pumān puṃso janayann ṛtena sarvān antān gacchatu tiṣṭhann eva ||
16.103.7
madhye divo nihitaḥ pṛśniraśmā vi cakramāṇau rajasasphātyantau | sa viśvābhir abhi caṣṭe śacībhir antarā pūrvam aparaṃ ca ketum ||
16.103.8
ye arvāg uta vā purāṇe vedaṃ vidvāṃsam abhito vadanti | ādityam eva te pari vadanti sarve agniṃ dvitīyaṃ trivṛtaṃ ca haṃsam ||
16.103.9
ekām ṛcaṃ sam indhate dvādaśabhir agnibhiḥ | tasyām āpas tasyāṃ gāvas tasyām oṣadhayaḥ śritāḥ ||
16.103.10
sapta suparṇā upa dhamanta bāṇam anuṣṭubhā saṃbhṛtaṃ vāyum etam | tam ātataṃ vitataṃ tantum ātataṃ manaḥ punātu salilasya pṛṣṭhe ||
16.103.11
sapta ṛṣayaḥ pratihitāḥ śarīre sapta rakṣanti sadam apramādam | saptāpaḥ svapato lokam īyus tatra jāgṛto asvapnajau satrasadau ca devau ||
16.104.1
bhavāśarvau mṛḍataṃ mābhi yātaṃ bhūtapatī paśupatī namo vām | pratihitam āyatāṃ mā vi srāṣṭaṃ mā no hiṃsiṣṭaṃ dvipado mā catuṣpadaḥ ||
16.104.2
śune kroṣṭre mā śarīrāṇi kartam aliklavebhyo gṛdhrebhyo ye ca kṛṣṇā aviṣyavaḥ | makṣikāḥ paśupate vayāṃsi te vighase mā vidanta ||
16.104.3
krandāya te prāṇāya te yāś ca te bhava ropayaḥ | namas te rudra kṛṇmaḥ sahasrākṣāmartya ||
16.104.4
purastāt te namaḥ kṛṇma uttarād adharād uta | abhīvargād divas pary antarikṣāya te namaḥ ||
16.104.5
mukhāya te paśupate yāni cakṣūṃṣi te bhava | tvace rūpāya saṃdṛśe pratīcīnāya te namaḥ ||
16.104.6
aṅgebhya udarāya jihvāyā āsyāya ca | dadbhyo gandhāya te namaḥ ||
16.104.7
astrā nīlaśikhaṇḍena sahasrākṣeṇa vājinā | rudreṇādhvagaghātinā tena mā sam arāmahi ||
16.104.8
sa no bhavaḥ pari vṛṇaktu viśvata āpa ivāgniḥ pari vṛṇaktu no bhavaḥ | mā no abhi maṃsta namo astv asmai ||
16.104.9
catur namo aṣṭakṛtvo bhavāya daśa kṛtvaḥ paśupate namas te | taveme pañca paśavo vibhaktā gāvo aśvāḥ puruṣā ād ajāvayaḥ ||
16.104.10
tava catasraḥ pradiśas tava dyaus tavedam ugrorv antarikṣam | tavedaṃ sarvam ātmanvad yad ejad adhi bhūmyām ||
16.105.1
uruḥ kośo vasudhānas tavāyaṃ yasminn imā viśvā bhūtāny antaḥ | sa no mṛḍa paśupate namas te paraḥ kroṣṭāro abhibhāḥ śvānaḥ | paro yantv agharudo vikeśyaḥ ||
16.105.2
dhanur bibharṣi haritaṃ hiraṇyayaṃ sahasraghni śatavadhaṃ śikhaṇḍin | rudrasyeṣuś carati devahetis tasmai namo yatamasyāṃ diśītaḥ ||
16.105.3
yo 'bhiyāto nilayate tvām ugra nicikīrṣati | paścād anuprayuṅkṣe taṃ viddhasya padanīr iva ||
16.105.4
bhavārudrau sayujā saṃvidānāv ubhā ugrau carato vīryāya | tayor bhūmir antarikṣaṃ svar dyaus tābhyāṃ namo bhavamatyāya kṛṇmaḥ ||
16.105.5
namas te astv āyate namo astu parāyate | namas te rudra tiṣṭhata āsīnāyota te namaḥ ||
16.105.6
namaḥ sāyaṃ namaḥ prātar namo rātryā namo divā | bhavāya ca śarvāya ca- -ubhābhyām akaraṃ namaḥ ||
16.105.7
sahasrākṣam atipaśyaṃ purastād rudram asyantaṃ bahudhā vipaścitam | mopārāma jihvayeyamānam ||
16.105.8
śyāvāsvāṃ kṛṣṇam asitaṃ mṛṇantaṃ bhīmaṃ rathaṃ keśinaḥ pādayantam | pūrve pratīmo namo astv asmai ||
16.105.9
mā no 'bhi srā matyaṃ devahetiṃ mā naḥ krudhaḥ paśupate namas te | anyatrāsmad divyāṃ śākhāṃ vi dhūnu ||
16.105.10
mā no hiṃsīr adhi brūhi pari ṇo vṛṅdhi mā krudha | mā tvayā sam arāmahi ||
16.106.1
mā no aśveṣu goṣu puruṣeṣu mā gṛdho no ajāviṣu | anyatrogra vi vartaya piyārūṇāṃ prajāṃ jahi ||
16.106.2
yasya takmā kāsikā hetir ekā- -aśvasyeva vṛṣaṇaḥ kranda eti | abhipūrvaṃ nirṇayate namo astv asmai ||
16.106.3
yas tiṣṭhati viṣṭabhito antarikṣe 'yajvanaḥ pramṛṇan devapīyūn | tasmai namo daśabhiḥ śakvarībhiḥ ||
16.106.4
tubhyam āraṇyāḥ paśavo mṛgā vane hitās tubhyaṃ vayāṃsi śakunāḥ patatriṇaḥ | tava yakṣmaṃ paśupate apsv antas tubhyaṃ kṣaranti divyā āpo vṛdhe ||
16.106.5
śiṃśumārā ajagarāḥ pulīkayā jaṣā matsyā rajasā yebhyo asyasi | na te dūraṃ na pariṣṭha- -asti te bhava sadyaḥ sarvāṃ pari paśyasi bhūmim ||
16.106.6
pūrvasmād dhaṃsy uttarasmin samudre mā no rudra takmanā na viṣeṇa | mā naḥ saṃ srā divyenāgninā- -anyatrāsmad vidyutāṃ pātayaitām ||
16.106.7
bhavo divo bhava īśe pṛthivyā bhava ā papra urv antarikṣam | tasya na prāpad ducchunā kā caneha ||
16.106.8
bhava rājan yajamānāya mṛḍa paśūnāṃ hi paśupatir babhūtha | yaḥ śraddadhāti santi devā iti catuṣpade dvipade asya mṛḍa ||
16.106.9
mā no mahāntam uta mā no arbhakaṃ mā naḥ kṣiyantaṃ uta mā no akṣitaḥ | mā no hiṃsīḥ pitaraṃ mota mātaraṃ svāṃ tanvaṃ rudra mā rīriṣo naḥ ||
16.106.10
rudrasyailabakārebhyo 'saṃsūktagirebhyaḥ | idaṃ mahāsyebhyaḥ śvabhyo akaraṃ namaḥ ||
16.106.11
namas te ghoṣiṇībhyo namas te keśinībhyaḥ | namaḥ saṃyatībhyo namo namasvatībhyaḥ ||
16.107.1
namas te jāyamānāyai jātāyā uta te namaḥ | bālebhyaḥ śaphebhyo rūpāyāghnye te namaḥ ||
16.107.2
yo vidyāt sapta pravataḥ sapta vidyāt parāvataḥ | śiro yajñasya yo vidyāt sa vaśāṃ prati gṛhṇīyāt ||
16.107.3
vedāhaṃ sapta pravataḥ sapta veda parāvataḥ | śiro yajñasyāhaṃ veda somaṃ cāsyāṃ vicakṣaṇam ||
16.107.4
yayā dyaur yayā pṛthivī yayāpo gupitā imāḥ | vaśāṃ sahasradhārāṃ brahmaṇācchā vadāmasi ||
16.107.5
śataṃ vatsāḥ śataṃ dogdhāraḥ śataṃ goptāro adhi pṛṣṭhe asyāḥ | ye devās tasyāṃ prāṇanti te vaśāṃ vidur ekadhā ||
16.107.6
yajñapadīrākṣīrā svadhāprāṇā mahīlukā | vaśā parjanyapatnī devām̐ apyeti brahmaṇā ||
16.107.7
anu tvāgniḥ prāviśad anu somo vaśe tvā | ūdhas te bhadre parjanyo vidyutas te stanā vaśe ||
16.107.8
apas tvaṃ dhukṣe prathamā urvarā aparā vaśe | tṛtīyaṃ rāṣṭraṃ dhukṣe annaṃ kṣīraṃ vaśe tvam ||
16.107.9
yad ādityair hūyamānā- -upatiṣṭha ṛtāvari | indraḥ sahasraṃ pātraiḥ somaṃ tvāpāyayad vaśe ||
16.107.10
yad anūcīndram air āt tva ṛṣabho 'hvayat | tasmāt te vṛtrahā payaḥ kṣīraṃ kruddho 'bharad vaśe ||
16.108.1
yat te kruddho dhanapatiḥ kṣīraṃ te abharad vaśe | idaṃ tad adya nākas triṣu pātreṣu rakṣati ||
16.108.2
triṣu pātreṣu taṃ somam ā devy abharad vaśā | atharvā yatra dīkṣito barhiṣy āsta hiraṇyaye ||
16.108.3
saṃ hi somenāgata sam u sarveṇa padvatā | vaśā samudre prānartīd ṛcaḥ sāmāni bibhratī ||
16.108.4
saṃ hi sūryeṇāgata sam u sarveṇa cakṣuṣā | vaśā samudram aty aṣṭhād gandharvaiḥ kalibhiḥ saha ||
16.108.5
saṃ hi vātenāgata sam u sarvaiḥ patatribhiḥ | vaśā samudram aty akhyad bhadrā jyotīṃṣi bibhratī ||
16.108.6
tad bhadrāḥ sam agacchanta vaśā deṣṭry atho svadhā | atharvā yatra dīkṣito barhiṣy āsta hiraṇyaye ||
16.108.7
abhīvṛtā hiraṇyena yad atiṣṭha ṛtāvari | aśvaḥ samudro bhūtvā- -adhy askandad vaśe tvā ||
16.108.8
vaśā mātā rājanyasya vaśā mātā svadhe tava | vaśāyā jajña āyudhaṃ tataś cittam ajāyata ||
16.108.9
ūrdhvo bindur ud acarad brahmaṇaḥ kakudād adhi | tatas tvaṃ jajñiṣe vaśe tato hotā ajāyata ||
16.108.10
āsnas te gāthā bhavantu- -uṣṇihābhyo balaṃ tava | pājasyāj jajñe te yajña stanebhyo raśmayo vaśe ||
16.109.1
īrmābhyām ayanaṃ jātaṃ sakthibhyāṃ ca vaśe tava | āntrebhyo atrā jajñira udarād adhi vīrudhaḥ ||
16.109.2
yad udaraṃ varuṇasya- -anu prāviśathā vaśe | tatas tvā brahmodahvayat sa hi netram avet tava ||
16.109.3
sarve garbhād avepanta jāyamānād asūsvaḥ | sasūva hi tām āhur vaśeti brahmaṇā kl̥pta uta bandhur asyāḥ ||
16.109.4
yudha ekaḥ saṃ sṛjati yo asyā eka id vaśī | tarāṃsi yajñā abhavan tarasāṃ cakṣur abhavad vaśā ||
16.109.5
vaśā sūryaṃ praty agṛhṇād vaśā yajñam adhārayat | vaśāyām antar āviśad odano brahmaṇā saha ||
16.109.6
vaśām evāhur amṛtaṃ vaśāṃ mṛtyum upāsate | vaśedaṃ sarvam abhavad devā manuṣyā asurāḥ pitara ṛṣayaḥ ||
16.109.7
ya evaṃ vidyāt sa vaśāṃ prati gṛhṇīyāt | tathā hi yajñaḥ sarvapād duhe dātre anapasphuran ||
16.109.8
tisro jihvā varuṇasya- -antar didyaty āsani | tāsāṃ yā madhye rājati sa vaśā duṣpratigrahā ||
16.109.9
caturdhā reto abhavad vaśāyā apas turīyam amṛtaṃ turīyaṃ yajñas turīyaṃ paśavas turīyam | ya evaṃ vidyāt sa vaśāṃ prati gṛhṇīyāt ||
16.109.10
vaśā dyaur vaśā pṛthivī vaśā viṣṇuḥ prajāpatiḥ | vaśāyā dugdham apiban sādhyā vasavaś ca ye ||
16.110.1
vaśāyā dugdhaṃ pītvā sādhyā vasavaś ca ye | amī bradhnasya viṣṭapi payo asyā upāsate ||
16.110.2
somam enām eke duhre ghṛtam eka upāsate | ya evaṃ viduṣe vaśāṃ dadus te gatās tridivaṃ divaḥ ||
16.110.3
vaśāṃ dattvā brāhmaṇebhyaḥ sarvāṃl lokān sam aśnute | ṛtaṃ hy asyām āhitam api brahmātho tapaḥ ||
16.110.4
vaśāṃ devā upa jīvanti vaśāṃ manuṣyā uta | vaśedaṃ sarvam abhavad yāvat sūryo vipaśyati ||
16.111.2
parūṃṣi yasya saṃbhārā ṛco yasyānūkyam ||
16.111.3
chandāṃsi yasya lomāni paristaraṇam id dhavir yajur hṛdayam ucyate ||
16.111.4
yad atithipatir atithīn pratipaśyati devayajanaṃ prekṣate ||
16.111.5
yad abhivadati dīkṣām upaiti yad udakaṃ yācaty apaḥ pra ṇayati | yā yajñā apaḥ praṇīyante tā eva tāḥ ||
16.111.6
yat tarpaṇam āharanti yo 'gnīṣomīyaḥ paśur badhyate sa eva saḥ ||
16.111.7
yat khātam āharanti puroḍāśā eva tau yad āvasathān kalpayanti sadohavirdhānāny eva tat kalpayanti ||
16.111.8
yad upastṛṇanti barhir eva tat ||
16.111.9
yat kaśipūpabarhaṇāny āharanti paridhaya eva te | yad upariśayanam āharanti svargam eva tena lokam ava rundhe ||
16.111.10
yad abhyañjanam āharanty ājyam eva tat | yad aśanakṛtaṃ hvayanti haviṣkṛtam eva tad u hvayanti | yad vrīhayo yad yavā nirupyante aṃśava eva te ny upyante ||
16.112.1
ulūkhalaṃ musalaṃ grāvāṇau śūrpaṃ pavitraṃ tūṣā ṛjīṣaḥ | srug darvir mekṣaṇam āyavanam āpo 'bhiṣavaṇī yad droṇakalaśaḥ kumbhī ||
16.112.2
idam eva kṛṣṇājinaṃ vāyavyāni pātrāṇi | yajamānaṃ brāhmaṇaṃ vā etad atithipatir kṛṇute yad āhāryāṇy avekṣata idaṃ bhūyā idām iti ||
16.112.3
yad āha bhūya uddhareti prajāṃ caiva tena paśūṃś ca vardhayate prāṇam eva tena varṣīyāṃsaṃ kṛṇute | yat saṃpṛcchati kāmam eva tenāva rundhe kāmaṃ hi pṛṣṭo yācati ||
16.112.4
yad udakam abhiṣiñcaty apa eva tenāva rundhe | yad upaharati havīṃṣy ā sādayati ||
16.112.5
teṣām āsannānām atithir ātmani juhoti | srukkāreṇa vaṣatkāreṇa srucā hastena prāṇe yūpe ||
16.113.1
tasmān na dviṣann adyān na dviṣato 'nnam adyān na mīmāṃsitasya na mīmāṃsyamānasya ||
16.113.2
sarvo vā eṣo jagdhapāpmā yasyānnam aśnanti ||
16.113.3
sarva u eṣo 'jagdhapāpmā yasyānnaṃ nāśnanti ||
16.113.4
prajāpater vā eṣa vikrāntam anuvikrame ya upaharanti ||
16.113.5
prajāpatyo vā etasyaiva yajño vitato ya upaharati ||
16.113.6
sarvadā vā eṣa sutasomo yuktagrāvārdrapavitra āhṛtayajñakratur vitatādhavaro ya upaharati ||
16.113.7
yo 'tithīnāṃ sa āhavanīyo yo 'nnakaraṇaḥ sa dakṣiṇāgnir yo veśmani sa gārhapatyaḥ ||
16.113.8
iṣṭaṃ ca vā eṣa pūrtaṃ cāśnāti yaḥ pūrvo 'tither aśnāti ||
16.113.9
prajāṃ ca vā eṣa paśūṃś cāśnāti (…) ||
16.113.10
ūrjaṃ ca vā eṣa payaś ca gṛhāṇām aśnāti yaḥ pūrvo 'tither aśnāti ||
16.113.11
eṣa vā atithir yac chrotriyaḥ ||
16.113.12
tasmāt pūrvo nāśnīyād aśitāvaty aśnīyāt tad vratam ||
16.113.13
yajñasyāvicchedāya yajñasya guptaye yajñasya sātmatvāya ||
16.114.1
yat kṣīram upasicyopaharati yāvad agniṣṭomea samṛddheneṣṭvāvarundhe tāvad enenāva rundhe ||
16.114.2
yat sarpir upasicyopaharati yāvat sāhnena samṛddhena (…) ||
16.114.3
yan madhūpasicyopaharati yāvad atirātreṇa samṛddhena (…) ||
16.114.4
yan māṃsam upasicyopaharati yāvad dvādaśāhnena samṛddheneṣṭvāvarundhe tāvad enenāva rundhe ||
16.114.5
yad udakam upasicyopaharati prajānāṃ prajananāya jyog jīvati sarvam āyur eti na punar ā jarasaḥ pramīyate ya evaṃ veda ||
16.115.1
tasmai vāta uṣā hiṅ kṛṇoti savitā bhūtyā pra stauti bṛhaspatir ūrjayodgāyati tvaṣṭā puṣṭyā prati harati viśve devā nidhanam | nidhanaṃ bhūtyāḥ prajāyāḥ paśūnāṃ bhavati ya evaṃ veda ||
16.115.2
tasmā udyant sūryo hiṅkṛṇoti saṃgavaḥ pra stauti madhyandina udgāyaty aparāhṇaḥ prati haraty astaṃyan nidhanam | (…) ||
16.115.3
tasmā abhro bhavan hiṅ kṛṇoti vidyotamānaḥ pra stauti stanayann udgāyati varṣan prati haraty udgṛhṇan nidhanam | (…) ||
16.115.4
atithīn prati paśyati hiṅ kṛṇoty abhi vadati pra stauty udakaṃ yācaty udgāyaty upa harati prati haraty ucchiṣṭaṃ nidhanam | nidhanaṃ bhūtyāḥ prajāyāḥ paśūnāṃ bhavati ya evaṃ veda ||
16.116.1
ete vai priyāś cāpriyāś ca rtvijaḥ svargaṃ lokaṃ gamayanti yad atithayaḥ ||
16.116.2
yat kṣattāraṃ hvayaty ā śrāvayati yat pratiśṛṇoti praty ā śrāvayati ||
16.116.3
yat pariveṣṭāra āvasathān prapadyante camasādhvaryava eva te teṣāṃ naikaś canāhotā ||
16.116.4
yat prātar upaharati prātaḥsavanam eva tat ||
16.116.5
yad dīvopaharati mādhyaṃdinam eva tat savanam ||
16.116.6
yat sāyam upaharati tṛtīyasavanam eva tat ||
16.116.7
yad atithipatir atithīn pariviṣyāsanaṃ yācate avabhṛtham eva tad upāvaiti ||
16.116.8
yat sabhāgayati dakṣiṇām eva tat sabhāgayati yad anutiṣṭhaty udavasyaty eva tat ||
16.117.1
sa upahūtaḥ pṛthivyāṃ bhakṣayaty upahūtas tasmin yat pṛthivyāṃ viśvarūpam | pṛthivyāṃ tapati pṛthivyām ā bhāti svargaloko bhavati ya evaṃ veda ||
16.117.2
sa upahūto antarikṣe bhakṣayaty upahūtas tasmin yad antarikṣe viśvarūpam | antarikṣe tapaty antarikṣa ā bhāti (…) ||
16.117.3
sa upahūto divi bhakṣayaty upahūtas tasmin yad divi viśvarūpam | divi tapati divy ā bhāti (…) ||
16.117.4
sa upahūto deveṣu bhakṣayaty upahūtas tasmin yad deveṣu viśvarūpam | deveṣu tapati deveṣv ā bhāti (…) ||
16.117.5
sa upahūto lokeṣu bhakṣayaty upahūtas tasmin yal lokeṣu viśvarūpam | lokeṣu tapati lokeṣv ā bhāti svargaloko bhavati ya evaṃ veda ||
16.118.1
yat prāṅ āsīno virvapati yajñāya ca devebhyaś cā vṛścate ||
16.118.2
yad dakṣiṇāsīno nirvapati yamāya ca pitṛbhyaś cā vṛścate ||
16.118.3
yat pratyaṅ āsīno nirvapati varuṇāyāpsuṣada ā vṛścate ||
16.118.4
yad udaṅ āsīno nirvapati somāya ca rājñe saptaṛṣibhyaś cāvṛścate ||
16.118.5
yad upasthaṃ kṛtvāsīno nirvapati vāyave cāntarikṣāya cā vṛścate ||
16.118.6
yad ūrdhvas tiṣṭhan nirvapati dive cādityāya cāvṛścate ||
16.119.1
yaṃ kāmayeta pāpīyān ātmanā prajayā paśubhir gṛhair dhanena syād iti | tasyaivaṃ nir vapet tasyaivaṃ nirupyaivam evānu nirvapet | tadaiva sa pāpīyān ātmanā paśubhir gṛhair dhanena bhavati- idamidaṃ kuryāt sā prāyaścītiḥ ||
16.119.2
yaṃ kāmayeta na vasīyān na śreyān ātmanā prajayā paśubhir gṛhair dhanena syād iti | tasyaivaṃ nir vapet tasyaivaṃ nirupayaivam evānu nirvapet | tadaiva sa na vasīyān na śreyān ātmanā prajayā paśubhir gṛhair dhanena bhavati- idamidaṃ kuryāt sa prāyaścittiḥ ||
16.119.3
yaṃ kāmayeta vasīyāñ chreyān ātmanā prajayā paśubhir gṛhair dhanena syād iti | tasyaivaṃ nir vapet tasyaivaṃ nirupyaivam evānu nirvapet | tadaiva sa vasīyāñ chreyān ātmanā prajayā paśubhir gṛhair dhanena bhavati- idamidaṃ kuryāt sā prāyaścittiḥ ||
16.120.1
yad avahanyamānasya taṇḍula skandati samāṃsamāmasya varaḥ pramāyuko bhavati ||
16.120.2
yad ayastā bhavati pitṛdevatyaṃ karoti ||
16.120.3
yad viṣyandate gṛhāṇāṃ ca paśūnāṃ ca payo vi ṣyandate ||
16.120.4
yad apasiñcati gṛhāṇāṃ ca paśūnāṃ ca payo 'pa siñcati ||
16.120.5
yad āyavanī śīryate gṛhapatir mriyate ||
16.120.6
yad darviḥ śīryate gṛhapatnī mriyate ||
16.120.7
yat kumbhī vikasati sarvajyānir dātā ca pratigṛhītā ca jīyete ||
16.121.1
yat prāñcam udvartayati yajñāya ca devebhyaś cā vṛścate ||
16.121.2
yad dakṣiṇāñcam udvartayati yamāya ca pitṛbhyaś cā vṛścate ||
16.121.3
yat pratyañcam udvartayati varuṇāyāpsuṣada ā vṛścate ||
16.121.4
yad udañcam udvartayati somāya ca rājñe saptaṛṣibhyaś cā vṛścate ||
16.121.5
yad anuvṛttam uddharati diśodiśa evainaṃ bhayam ā gacchati ||
16.122.1
yat prācīnaṃ barhi stṛṇāti yajñāya ca devebhyaś cā vṛścate ||
16.122.2
yad dakṣiṇācīnaṃ barhi stṛṇāti yamāya ca pitṛbhyaś cā vṛścate ||
16.122.3
yat pratīcīnaṃ barhi stṛṇāty akṛtapūrvaṃ karoti ||
16.122.4
yad udīcīnaṃ barhi stṛṇāti somāya ca rājñe saptaṛṣibhyaś cā vṛścate ||
16.123.1
yat purastāt pātrasya tsaruṃ karoty arśaḥ pratigrahītur mukhe jāyate ||
16.123.2
yad dakṣiṇataḥ pātrasya tsaruṃ karoti yamāya ca pitṛbhyaś cā vṛścate ||
16.123.3
yat paścāt pātrasya tsaruṃ karoti pratīcī pratigrahītāraṃ śaravya rcchati ||
16.123.4
yad uttarataḥ pātrasya tsaruṃ karoti somāya ca rājñe saptaṛṣibhyaś cā vṛścate ||
16.124.1
yac chukro bhavaty ādityānām eva priyaṃ dhāmopaiti | sa yaḥ śukraṃ prāśnīyād ādityānāṃ tvā priyeṇa dhāmnā prāśnāmīty enaṃ prāśnīyāt | tataś cainam anyena dhāmnā prāśnāty ādityebhyaś cā vṛścate ||
16.124.2
yat phalīkṛto bhavati viśveṣām eva devānāṃ priyaṃ (…) | sa yaḥ phalīkṛtaṃ prāśnīyād viśveṣāṃ tvā devānāṃ priyeṇa dhāmnā (…) | (…) prāśnāti viśvebhyo devebhyaś cā vṛścate ||
16.124.3
yad aphalīkṛto bhavati marutām eva priyaṃ (…) | sa yo 'phalīkṛtaṃ prāśnīyān marutāṃ tvā priyeṇa (…) | (…) prāśnāti marudbhyaś cā vṛścate ||
16.124.4
yad avakṣāmo bhavaty agner eva (…) | sa yo 'vakṣāmaṃ prāśnīyād agnes tvā priyeṇa (…) | (…) prāśnāty agnaye cā vṛścate ||
16.124.5
yad anavakṣāmo bhavati mitrāvaruṇayor eva (…) | sa yo 'navakṣāmaṃ prāśnīyān mitrāvaruṇayos tvā priyeṇa (…) | (…) prāśnāti mitrāvaruṇābhyāṃ cā vṛścate ||
16.124.6
yad aklinno bhavati- -indrasyaiva (…) | sa yo 'klinnaṃ prāśnīyād indrasya tvā (…) | (…) prāśnāti- -indrāya cā vṛścate ||
16.124.7
yat klinno bhavati pitṝṇām eva (…) | sa yaḥ klinnaṃ prāśnīyāt pitṝṇāṃ tvā (…) | (…) prāśnāti pitṛbhyaś cā vṛścate ||
16.124.8
yat kṣudro bhavaty apām eva (…) | sa yaḥ kṣudraṃ prāśnīyād apāṃ tvā priyeṇa (…) | (…) prāśnāty adbhyaś cā vṛścate ||
16.124.9
yac chithiro bhavati diśām eva (…) | sa yaḥ śithiraṃ prāśnīyād diśāṃ tvā (…) | [see 1d (…) prāśnāti digbhyaś cā vṛścate ||
16.124.10
yad gulantī bhavati prajāpater eva (…) | sa yo gulantinaṃ prāśnīyāt prajāpateṣ ṭvā (…) | (…) prāśnāti prajāpataye cā vṛścate ||
16.124.11
yac chuṣko bhavaty ūrdhvanabhasa eva priyaṃ dhāmopaiti | sa yaḥ śuṣkaṃ prāśnīyād ūrdhvanabhasas tvā priyeṇa dhāmnā prāśnāmīty enaṃ prāśnīyāt | tataś cainam anyena dhāmnā prāśnāty ūrdhvanabhase cā vṛścate ||
16.125.1
yat kṣīram upasicya prathamaṃ prāśnāti kilāsaḥ pratigrahītā bhavati ||
16.125.2
yat sarpir upasicya prathamaṃ prāśnāti sarpaḥ pratigrahītāraṃ hanti ||
16.125.3
yan madhūpasicya prathamaṃ prāśnāti mahādevaḥ pratigrahītāraṃ hanti ||
16.125.4
yan māṃsam upasicya prathamaṃ prāśnātīśānaḥ pratigrahītāraṃ hanti ||
16.125.5
yad udakam upasicya prathamaṃ prāśnāti tat samṛddham | jyog jīvati sarvam āyur eti na purā jarasaḥ pramīyate ya evaṃ veda ||
16.126.1
yat prāśiṣyan purastād atimṛśati | prāṅ pratigrahītuḥ prāṇaḥ pra krāmati tata evotthāya pra vrajati śiras tasya rujatīti dvādaśīn nāti jīvaty evaṃ cainaṃ prāśnantam upadraṣṭā gṛhṇāti ||
16.126.2
yat prāśiṣyan dakṣiṇataḥ pramṛśati | dakṣiṇā pratigrahītuḥ (…) ||
16.126.3
yat prāśiṣyann uttarataḥ parimṛśaty udaṅ pratigrahītuḥ prāṇaḥ pra krāmati tata evotthāya pra vrajati śiras tasya rujatīti dvādaśīn nāti jīvaty evaṃ cainaṃ prāśnantam upadraṣṭā gṛhṇāti ||
16.126.4
yat prāśiṣyan paścāt prāñcam abhimṛśati | śarmaṇā caivainaṃ tad varmaṇā cābhi mṛśati śarma caivāsmai varma ca bhavati jayaty odanam odanaloko bhavati ya evaṃ veda ||
16.127.1
indrasyauja sthendrasya saha sthendrasya balaṃ stha- -indrasya nṛmṇaṃ sthendrasya śukraṃ sthendrasya vīryaṃ stha | jiṣṇave yogāyendrayogair vo yunajmi jiṣṇave yogāya viśvāni mā rūpāṇy upa tiṣṭhantu yuktā ma āpa stha ||
16.127.2
(…) (…) yogāya kṣatrayogair vaḥ (…) ||
16.127.3
(…) (…) yogāya brahmayogair vaḥ (…) ||
16.127.4
(…) (…) yogāyānnayogair vaḥ (…) ||
16.127.5
indrasyauja sthendrasya saha sthendrasya balaṃ stha- -indrasya nṛmṇaṃ sthendrasya śukraṃ sthendrasya vīryaṃ stha | jiṣṇave yogāyāpāṃ yogair vo yunajmi jiṣṇave yogāya viśvāni mā rūpāṇy upa tiṣṭhantu yuktā ma āpa stha ||
16.128.1
agner bhāga stha | apāṃ śukraṃ devīr āpo varco asmāsu dhatta | prajāpater vo dhāmnāsmai lokāya sādaye ||
16.128.2
indrasya bhāga stha | (…) ||
16.128.3
somasya bhāga stha | (…) ||
16.128.4
varuṇasya bhāga stha | (…) ||
16.128.5
yamasya bhāga stha | (…) ||
16.128.6
pitṝṇāṃ bhāga stha | (…) ||
16.128.7
bṛhaspater bhāga stha | (…) ||
16.128.8
prajāpater bhāga stha | (…) ||
16.128.9
devasya savitur bhāga stha | apāṃ śukraṃ devīr āpo varco asmāsu dhatta | prajāpater vo dhāmnāsmai lokāya sādaye ||
16.129.1
yo va āpo apāṃ bhāgo 'psv antar yajuṣyo devayajanaḥ | idaṃ tam ati sṛjāmi taṃ mābhy ava nikṣi | tena tam abhy ati sṛjāmi yo 'smān dveṣṭi yaṃ vayaṃ dviṣmaḥ | taṃ vadheyaṃ taṃ stṛṣīyānena brahmaṇānena karmaṇānayā menyā ||
16.129.2
(…) apām ūrmir apsv antar yajuṣyaḥ (…) ||
16.129.3
(…) apāṃ vegaḥ (…) ||
16.129.4
(…) apāṃ binduḥ (…) ||
16.129.5
(…) apāṃ garbhaḥ (…) ||
16.129.6
(…) apāṃ vatsaḥ (…) ||
16.129.7
(…) apāṃ vṛṣabhaḥ (…) ||
16.129.8
(…) apām aśmā pṛśnir divyo 'psv antar yajuṣyaḥ (…) ||
16.129.9
yo va āpo apāṃ hiraṇyagarbho 'psv antar yajuṣyo devayajanaḥ | idaṃ tam ati sṛjāmi taṃ mābhy ava nikṣi | tena tam (…) ||
16.129.10
ye va āpo apām agnayo 'psv antar yajuṣyā devayajanāḥ | idaṃ tān ati sṛjāmi tān mābhy ava nikṣi | tais tam abhy ati sṛjāmi yo 'smān dveṣṭi yaṃ vayaṃ dviṣmaḥ | taṃ vadheyaṃ taṃ stviṣīyānena brahmaṇānena karmaṇānayā menyā ||
16.130.1
yad arvācīnam aikahāyanād anṛtaṃ kiṃ codima | āpo mā tasmād enaso duritāt pāntu viśvataḥ ||
16.130.2
ariprā āpo apa ripram asmat | prāsmad eno duritaṃ supratīkāḥ pra duṣvapnyaṃ pra malaṃ vahantu ||
16.130.3
samudraṃ vo 'pa sṛjāmi svāṃ yonim apītana | ariṣṭāḥ sarvahāyaso mā ca naḥ kiṃ canāmamat ||
16.131.1
viṣṇoḥ kramo 'si sapatnahā pṛthivīsaṃśito 'gnitejāḥ | pṛthivīm anu vi krame 'haṃ pṛthivyās taṃ nir bhajāmo yo 'smān dveṣṭi yaṃ vayaṃ dviṣmaḥ | pūrvajān sapatnān avainān bādhe aty enān kramāmy apāṅ apanuttaḥ sapatnaḥ ||
16.131.2
viṣṇoḥ kramo 'si sapatnahā- -antarikṣasaṃśito vāyutejāḥ | antarikṣam anu vi krame 'ham antarikṣāt taṃ nir bhajāmo yo 'smān dveṣṭi yaṃ vayaṃ dviṣmaḥ | sahajān sapatnān (…) ||
16.131.3
viṣṇoḥ kramo 'si sapatnahā dyusaṃśitaḥ sūryatejāḥ | divam anu vi krame 'haṃ divas taṃ nir bhajāmo yo 'smān dveṣṭi yaṃ vayaṃ dviṣmaḥ | aparajān sapatnān (…) ||
16.131.4
(…) sapatnahā diksaṃśito vātatejāḥ | diśo anu vi krame 'haṃ digbhyas tam (…) ||
16.131.5
(…) sapatnahā- -āśāsaṃsito manastejāḥ | āśā anu vi krame 'ham āśābhyas tam (…) ||
16.131.6
(…) sapatnahā- -apsaṃsito varuṇatejāḥ | apo anu vi krame 'ham adbhyas tam (…) ||
16.131.7
(…) sapatnahā ṛksaṃśitaḥ sāmatejāḥ | ṛco anu vi krame 'haṃ ṛgbhyas tam (…) ||
16.131.8
(…) sapatnahā yajñasaṃśito brahmatejāḥ | yajñam anu vi krame 'haṃ yajñāt tam (…) ||
16.131.9
(…) sapatnahā- -oṣadhīsaṃśitaḥ somatejāḥ | oṣadhīr anu vi krame 'ham oṣadhībhyas tam (…) ||
16.131.10
(…) sapatnahā kṛṣisaṃśitaḥ puruṣatejāḥ | kṛṣim anu vi krame 'haṃ kṛṣyās tam (…) ||
16.131.11
viṣṇoḥ kramo 'si sapatnahā prāṇasaṃśito 'nnatejāḥ | prāṇam anu vi krame 'haṃ prāṇāt taṃ nirbhajāmo yo 'smān dveṣṭi yaṃ vayaṃ dviṣmaḥ ||
16.132.1
agamaṃ svar agamaṃ jyotir abhy aṣṭhāṃ viśvāḥ pṛtanā arātīḥ | yo +'smān dveṣṭi yaṃ vayaṃ dviṣmas tasyedaṃ prāṇam āyur ni veṣṭayāmi- -idam enam adhamaṃ tamo gamayāmi ||
16.132.2
sūryasyāvṛtam anv āvarte dakṣiṇām anv āvṛtam | diśo jyotiṣmatīr abhi paryāvarte sapta ṛṣīn abhi paryāvarte brahmābhi paryāvarte brāhmaṇān abhi paryāvarte | te me draviṇaṃ yacchantu te me brāhmaṇavarcasam ||
16.132.3
yat te 'nnaṃ bhuvaspata ākṣiyati pṛthivīm anu | tasya nas tvaṃ bhuvaspate saṃprayaccha prajāpate | yaṃ vayaṃ mṛgayāmahe taṃ vadhai stṛṇavāmahi ||
16.132.4
vyātte parameṣṭhino brahmaṇāpīpadāma tam | vaiśvānarasya daṃṣṭrābhyāṃ mṛtyus taṃ samadhād abhi ||
16.132.5
iyaṃ taṃ psātv āhutiḥ samid devī sahīyasī | rājño varuṇasya bandho 'si so *'mum āmuṣyāyaṇam amuṣyāḥ putram anne prāṇe badhāna ||
16.132.6
apām asmai vajraṃ pra harāmi caturbhṛṣṭiṃ śīrṣabhidyāya vidvān | so asya parvā pra śṛṇātu sarvā tan me devā hy anu jānantu viśve ||
16.132.7
yad agne tapasā tapa upa prekṣāmahe vayam | priyāḥ śrutasya bhūyāsma- -āyuṣmantaḥ sumedhasaḥ ||
16.133.1
virāḍ vā idam agre 'jāyata tasyā jātāyā abibhet sarvam | iyam evedaṃ bhaviṣyati na vayam iti ||
16.133.2
sod akrāmat sā dakṣiṇāgnau ny akrāmat | yajñarto vāsateyo bhavati ya evaṃ veda ||
16.133.3
(…) sā gārhapatye ny akrāmat | gṛhamedhī gṛhapatir bhavati (…) ||
16.133.4
(…) sāhavanīye ny akrāmat | yanty asya devā devahūtiṃ priyo devānāṃ bhavati (…) ||
16.133.5
(…) sā sabhāyāṃ ni (…) | yanty asya sabhāṃ sabhyo bhavati (…) ||
16.133.6
(…) sā samitau ni (…) | yanty asya samitiṃ sāmityo bhavati (…) ||
16.133.7
(…) sāmantraṇe ny akrāmat | yanty asyāmantraṇam āmantraṇīyo bhavati ya evaṃ veda ||
16.133.8
(…) sāntarikṣe caturdhā vikrāntātiṣṭhat tāṃ devamanuṣyā abruvann iyaṃ tad veda yad ubhaya upajīvema- -imām upa hvāyāmahā iti tām upahvāyanta | ūrja ehi svadha ehi sūnṛta ehīrāvaty ehīti | tasyā agnir vatsa āsīd gāyatry abhidhāny abhram ūdhaḥ ||
16.133.9
tasyā bṛhac ca rathantaraṃ ca dvau stanāv āstāṃ yajñāyajñiyaṃ ca vāmadevyaṃ ca dvau | oṣadhīr vai rathantaraṃ devā aduhran vyaco bṛhad apo vāmadevyaṃ yajñaṃ yajñāyajñiyam ||
16.133.10
ete vai virājaḥ kāmadugha stanāḥ | kāmaṃkāmaṃ virājaṃ duhe ya evaṃ veda ||
16.134.1
(sod akrāmat) sā vanaspatīn āgacchat tāṃ vanaspatayo 'ghnata sā saṃvatsare sam abhavat | tasmāt saṃvatsare vanaspatīnāṃ vṛkṇam api rohati vṛścyanty asyāpriyaṃ bhrātṛvyaṃ ya (evaṃ veda) ||
16.134.2
(…) sā pitṝn āgacchat tāṃ pitaro 'ghnata sā māse sam abhavat | tasmān māse pitṛbhyo dadati svadhāvān pitṛṣu bhavati pra pitṛyāṇaṃ panthāṃ jānāti yaḥ (…) ||
16.134.3
(…) sā devān āgacchat tāṃ devā aghnata sārdhamāse sam abhavat | tasmād ardhamāse devebhyo juhvati juhoty agnihotraṃ pra devayānaṃ panthāṃ jānāti yaḥ (…) ||
16.134.4
(…) sā manuṣyān āgacchat tāṃ manuṣyā aghnata sā sadyaḥ sam abhavat | tasmād ubhayadyur manuṣyā upa haranty upāsya gṛhe haranti yaḥ (…) ||
16.135.1
sod akrāmat sāsurān āgacchat tām asurā upāhvayanta māya ehīti | tasyā virocanaḥ prāhrādur vatsa āsīd ayaspātraṃ pātram | tāṃ dvimūrdhārtviyo 'dhok tāṃ māyām adhok | tāṃ māyām asurā upa jīvanty upajīvanīyo bhavati ya evaṃ veda ||
16.135.2
(…) sā pitṝn āgacchat tāṃ pitara upāhvayanta svadha ehīti | tasyā yamo vaivasvato vatsa āsīd rajatapātraṃ pātram | tām antako mārtayo 'dhok tāṃ svadhām adhok | tāṃ svadhāṃ pitara upa (…) ||
16.135.3
(…) sā manuṣyān āgacchat tāṃ manuṣyā upāhvayanterāvaty ehīti | tasyā manur vaivasvato vatsa āsīt pṛthivīpātraṃ pātram | tāṃ pṛthur vainyo 'dhok tāṃ kṛṣiṃ ca sasyaṃ cādhok | tāṃ kṛṣiṃ ca sasyaṃ ca manuṣya upa (…) ||
16.135.4
(…) sā devān āgacchat tāṃ devā upāhvayantorja ehīti | tasyā indro vatsa āsīd dārupātraṃ pātram | tāṃ savitādhok tām ūrjam adhok | tām ūrjaṃ devā upa (…) ||
16.135.5
(…) sā sapta ṛṣīn āgacchat tāṃ sapta ṛṣaya upāhvayanta brahmaṇvaty ehīti | tasyāḥ somo vatsa āsīc chandaḥpātraṃ pātram | tāṃ bṛhaspatir āṅgiraso 'dhok tāṃ brahma ca tapaś cādhok | tad brahma ca tapaś ca sapta ṛṣaya upa (…) ||
16.135.6
(…) sā gandharvāpsarasa āgacchat tāṃ gandharvāpsarasa upāhvayanta puṇyagandha ehīti | tasyāś citrarathaḥ sauryavarcaso vatsa āsīt puṣkaraparṇaṃ pātram | tāṃ vasuruciḥ sauryavarcaso 'dhok tāṃ puṇyaṃ gandham adhok | taṃ puṇyaṃ gandhaṃ gandharvāpsarasā upa (…) ||
16.135.7
(…) sā puṇyajanān āgacchat tāṃ puṇyajanā upāhvayanta tirodha ehīti | tasyāḥ kubero vaiśravaṇo vatsa āsīd āmapātraṃ pātram | tāṃ rajatanābhiḥ kāberako 'dhok tāṃ tirodhām adhok | tāṃ tirodhāṃ puṇyajanā upa (…) ||
16.135.8
sod akrāmat sā sarpān āgacchat tāṃ sarpā upāhvayanta viṣavaty ehīti | tasyās takṣako vaiśāleyo vatsa āsīd alābupātraṃ pātram | tāṃ dhṛtarāṣṭra airāvato 'dhok tāṃ viṣam adhok | tad viṣaṃ sarpā upa jīvanty upajīvanīyo bhavati ya evaṃ veda ||
16.135.9
tasmād yasmā alābunābhiṣiñcen manasā tvā pratyāhanmīty enaṃ pratyāhanyāt | yat pratyāhanti viṣaṃ pratyāhanti na ca pratyāhanti viṣam anu prasicyate | viṣam asyāpriyaṃ bhrātṛvyaṃ hanti ya evaṃ veda ||
16.136.1
aghāyatām api nahyā mukhāni sapatneṣu vajram arpayaitam | indreṇa dattā prathamā śataudanā bhrātṛvyaghnī yajamānāya gātuḥ ||
16.136.2
vediṣ ṭe carma bhavatu barhir lomāni yāni te | eṣā tvā raśanāgrahīd grāvā tvaiṣo 'dhi nṛtyatu ||
16.136.3
bālās te prokṣaṇīḥ santu jihvā saṃ mārṣṭv aghnye | śuddhā tvaṃ yajñiyā bhūtvā divaṃ prehi śataudane ||
16.136.4
yaḥ śataudanāṃ pacati kāmapreṇa sa kalpate | prītā hy asya ṛtvijaḥ sarve yanti yathāyatham ||
16.136.5
ye te devi śamitāras tvaṃ paktāro ye ca te janāḥ | ete tvā sarve gopsyanti maibhyo bhaiṣīḥ śataudane ||
16.136.6
sa svargam ā rohati yatrādas tridivaṃ divaḥ | hiraṇyajyotiṣaṃ kṛtvā yo dadāti śataudanām ||
16.136.7
sa tāṃl lokān sam āpnoti yeṣu devāḥ samāsate | apūpaṃ nābhiṃ kṛtvā yo dadāti śataudanām ||
16.136.8
vasavas tvā dakṣiṇata uttarān marutas tvā | ādityāḥ paścād gopsyanti sātirātram agniṣṭomam ati drava ||
16.136.9
gandharvā apsaraso devi rudrā aṅgirasas tvā | ete tvā sarve gopsyanti sātirātram agniṣṭomam ati drava ||
16.136.10
antarikṣaṃ divaṃ bhūmim ādityān maruto diśaḥ | lokān sarvān āpnoti yo dadāti śataudanām ||
16.137.1
ghṛtaṃ prokṣantī subhagā devān devī gamiṣyati | paktāram aghnye mā hiṃsīr divaṃ prehi śataudane ||
16.137.2
ye pitaro diviṣado 'ntarikṣasadaś ca ye ceme bhūmyām adhi | tebhyas tvaṃ dhukṣva sarvadā kṣīraṃ sarpir atho madhu ||
16.137.3
yat te śiro ye ca śṛṅge yau karṇau yau ca te akṣyau | āmikṣāṃ duhratāṃ dātre kṣīraṃ sarpir atho madhu ||
16.137.4
yat te mukhaṃ yā jihvā ye dantā ye ca te hanū | (…) ||
16.137.5
yat te klomā yad dhṛdayaṃ purītat sahakaṇṭhikā | (…) ||
16.137.6
yat te yakṛd ye matasne āntrāṇi yāś ca te gudāḥ | (…) ||
16.137.7
yas te plāśir yo vaniṣṭur yau kukṣī yac ca ta udaram | (…) ||
16.137.8
yas te majjā yāny asthīni yan māṃsaṃ yac ca lohitam | (…) ||
16.137.9
yau te bāhū yau te aṃsau doṣaṇī yā ca te kakut | (…) ||
16.137.10
ye te skandhā yā grīvā yāḥ pṛṣṭīr yāś ca parśavaḥ | (…) ||
16.138.1
yau ta ūrū aṣṭhīvantau ye śroṇī yā ca te bhasat | (…) ||
16.138.2
yat te pucchaṃ ye te bālā yad ūdho ye ca te stanāḥ | (…) ||
16.138.3
yās te jaṅghā yāḥ kuṣṭhikā ṛtsarā ye ca te śaphāḥ | (…) ||
16.138.4
yat te carma śataudane yāni lomāny aghnye | āmikṣāṃ duhratāṃ dātre kṣīraṃ sarpir atho madhu ||
16.138.5
ayaṃ te stana āmikṣām ayaṃ sarpir ayaṃ madhu | ayaṃ te sarvān kāmān duhāṃ devi śataudane ||
16.138.6
kroḍau te stāṃ puroḍāśāv ājyenābhighāritau | tau pakṣau devi kṛtvā sā dātāraṃ divaṃ vaha ||
16.138.7
ulūkhale musale ye ca carmaṇi ye vā śūrpe taṇḍulāḥ kaṇāḥ | yad vā vāto mātariśvā mamātha- -agniṣ ṭad dhotā suhutaṃ kṛṇotu ||
16.138.8
apo devīr madhumatīr ghṛtaścuto brahmaṇāṃ hasteṣu prapṛthak sādayāmi | yatkāma idam abhiṣiñcāmi vo 'haṃ tan no astu vayaṃ syāma patayo rayīṇām ||
16.139.1
prajāpatiś ca parameṣṭhī ca śṛṅge indraḥ śiro agnir lalāṭaṃ yamaḥ kṛkāṭaṃ somo rājā mastiṣkaḥ | satyaṃ cakṣur ṛtaṃ śrotre prāṇāpānau nāsike dyaur uttarā hanuḥ pṛthivy adharā ||
16.139.2
agnir āsyaṃ vidyuj jihvā maruto dantāḥ pavamānaḥ prāṇaḥ | viśvaṃ vāyuḥ kaṇṭhaḥ svargo lokaḥ kṛṣṇadraṃ vidharaṇī vikeśyaḥ ||
16.139.3
revatī grīvāḥ kṛttikā skandhā gharmo vahaḥ śyenaḥ kroḍo antarikṣaṃ pājasyam | mitraś ca varuṇaś cāṃsau tvaṣṭā cāryamā ca doṣaṇī ||
16.139.4
mahādevo bāhū bṛhaspatiḥ kakud bṛhatīḥ kīkasāḥ | devānāṃ patnīḥ pṛṣṭaya upasadaḥ parśavaḥ ||
16.139.5
indrāṇī bhasad vātaḥ pucchaṃ pavamāno bālāḥ | brahma ca kṣatraṃ ca śroṇī balam ūrū dhātā ca savitā cāṣṭhīvantau ||
16.139.6
jaṅghā gandharvā apsarasaḥ kuṣṭhikā aditiḥ śaphāḥ | ceto hṛdayaṃ yakṛn medhā harimā pittaṃ vrataṃ purītat ||
16.139.7
kṣut kukṣir irā vaniṣṭhuḥ parvatāḥ plāśir devajanā gudā manuṣyā āntrāṇy atrā udaram itarajanā ūbadhyaṃ rakṣāṃsi lohitam | krodho vṛkkau manyur āṇḍau prajā śepaḥ ||
16.139.8
samudro vastir nadī sūtrī stanayitnur ūdho varṣasya pataya stanāḥ | viśvavyacāś carmauṣadhayo lomāni nakṣatrāṇi rūpam ||
16.139.9
abhraṃ pīvo majjā nidhanam | nidhanaṃ bhūtyāḥ prajāyāḥ paśūnāṃ bhavati ya evaṃ veda ||
16.139.10
indraḥ prāṅ tiṣṭhan dakṣiṇā tiṣṭhan yamaḥ pratyaṅ tiṣṭhan dhātodaṅ tiṣṭhan savitā | tṛṇāni prāptaḥ somo rājāvṛtta ānandaḥ | īkṣamāno mitre yujyamāno vaiśvadevo yuktaḥ prajāpatir vimuktaḥ sarvam | etad vai gorūpam | upainaṃ rūpavantaḥ paśavas tiṣṭhanti ya evaṃ veda ||
16.140.1
śrameṇa tapasā sṛṣṭā brahmaṇā vittarte śritā | satyenāvṛtā śriyā prāvṛtā yaśasā parivṛtā svadhayā parihitā śraddhayā paryūḍhā dīkṣayā guptā yajñe pratiṣṭhitā loko nidhanam ||
16.140.2
chandāṃsi rūpam aṅgirasaḥ santāpā brahma padavā- -ayaṃ brāhmaṇo 'dhipatiḥ | tām ādadānasya brahmagavīṃ jinato brāhmaṇaṃ kṣatriyasya | apa krāmati sūnṛtā vīryaṃ puṇyā lakṣmīḥ ||
16.142.1
saiṣā bhīmā brahmagavy aghaviṣā kṛtyā kūlbajam āvṛtā sarvāṇy asyāṃ krūrāṇi sarve ca mṛtyavaḥ sarvāṇy asyāṃ ghorāṇi sarve ca puruṣavadhāḥ ||
16.142.2
sā brahmajyaṃ brahmagavy ādīyamānā mṛtyoḥ paḍvīśa ā dyati | meniḥ śatavadhā hi sā brahmajyasya kṣitir hi sā ||
16.142.3
tasmād vai brāhmaṇānāṃ gaur durādharṣā vijānatā | vaiśvānara udvītā mahādevo 'pekṣamāṇā vajro dhāvantī hetiḥ śaphān utkhidantī ||
16.142.4
kṣurapavir īkṣamāṇā mṛtyur hiṅkṛṇvatī | vāśyamānābhi sphūrjati brahmagavī brahmajyam ||
16.143.1
ugro devaḥ pucchaṃ paryasyantī sarvajyāniḥ karṇau varīvarjayantī rājayakṣmo mehantī menir duhyamānā śīrṣaktir dugdhā | sedir upatiṣṭhantī mithoyodhaḥ parāmṛṣṭā śaravyā mukhe 'pinahyamāne ||
16.143.2
ṛtir hanyamānā vyṛddhir hṛtā- -aghaviṣā nipatantī tamo nipatitā | anugacchantī prāṇān upa dāsayati brahmagavī brahmajyasya ||
16.144.1
vairaṃ vikṛtyamānā pautrādyaṃ vibhājyamānā devahetir hriyamāṇāmatir hitā nirṛtir nihitā | pāpmādhidhīyamānā pāruṣyam avadhīyamānāprajastāvihitā ||
16.144.2
gharmaḥ paryādhīyamānā vaiśvānaraḥ parihitā viṣaṃ prayasyantī takmā prayastā | mūlabarhaṇī paryākriyamāṇā kṣitiḥ paryākṛtā ||
16.144.3
aghaṃ pacyamānā parābhūtiḥ pakvā | sugudhriyamāṇāśīviṣa uddhṛtāsaṃjñā gandhena ||
16.144.4
abhūtir upahriyamāṇā parābhūtir upahṛtā | śarvaḥ kruddhaḥ piśyamānā śimidā piśitā ||
16.144.5
ārtir aśyamānā vīkarto aśitā | aśitā lokāc chinatti brahmacārī brahmajyam asmāc cāmuṣmāc ca ||
16.145.1
tasyā āhananaṃ kṛtyā menir āśasanaṃ valaga ūbadhyam asvagatā parihvṛtā | agniḥ kravyād bhūtvā brahmagavī brahmajyaṃ praviśyātti ||
16.145.2
sarvāsyāṅgāni mūlāni vṛścati chinatty asya pitṛbandhūn parā bhāvayati mātṛbandhūn | vivāhāṃ jñātīn sarvān api kṣāpayati brahmagavī kṣatriyasyāpunardīyamānā ||
16.145.3
avāstum enam asvagam aprajasaṃ karoty aparāparaṇo bhavati kṣīyate | ya evaṃ viduṣo brāhmaṇasya kṣatriyo gām ādatte ||
16.145.4
kṣipraṃ vai tasyāhanane gṛdhrāḥ kurvata ailavam | (…) tasyādahanaṃ pari nṛtyanti keśinīr āghnānāḥ pāṇinorasi kurvāṇāḥ pāpam ailavam ||
16.145.5
(…) tasya vāstuṣu gaṅgaṇaṃ kurvate vṛkāḥ | kṣipraṃ vai tasya pṛcchanti yat tad āsīd idaṃ nu tāt ||
16.146.1
chindhy ā chindhi pra chindhy api kṣāpaya kṣāpaya | ādadānam āṅgirasi brahmajyam upa dāsaya ||
16.146.2
vaiśvadevī hy ucyase kṛtyā kūlbajām āvṛtā oṣantī samoṣantī brahmaṇo vajraḥ ||
16.146.3
kṣurapavir mṛtyur bhūtvāpidhāvitaḥ | ā datse jinatāṃ varca iṣṭaṃ pūrtaṃ cāśiṣaḥ ||
16.146.4
ādāya jītaṃ jītāya loke 'muṣmin pra yacchasi | aghnye padavīr bhava brāhmaṇasyābhiśastyā ||
16.146.5
meniḥ śaravyā bhavāghād aghaviṣā bhava | agnhye pra śiro jahi brahmajyasya kṛtāgasaḥ ||
16.146.6
tvayā pravṛktaṃ rajatam agnir dahatu duṣkṛtaṃ devapīyum arādhasam | vṛśca pra vṛśca chindhi pra chindhi kṛnta pra kṛnta piṃśa pra piṃśauṣa sam oṣa daha pra daha | brahmajyaṃ devy aghnya ā mūlād anu saṃdaha ||
16.147.1
yat te śīrṣaṇi daurbhāgyaṃ saktaṃ keśeṣu nihitaṃ lalāṭe | ayaṃ tad viśvabheṣajo apāmārgo 'pa lumpatu ||
16.147.2
yat te bhruvor daurbhāgyaṃ karṇayor akṣṇor hitam | (…) ||
16.147.3
(yat) te mukhe nāsikāyāṃ daurbhāgyaṃ vācy oṣṭhayoḥ | (…) ||
16.147.4
yat te datsu daurbhāgyaṃ jihvāyāṃ chubuke hitam | (…) ||
16.147.5
(yat) te manasi saṃkalpe daurbhāgyaṃ prāṇa āhitam | (…) ||
16.147.6
yat te hanvor daurbhāgyaṃ kaṇṭhe klomasu viṣṭhitam | (…) ||
16.147.7
yat te skandheṣu grīvāsu daurbhāgyaṃ kīkasāsv anūkye | (…) ||
16.147.8
yat te doṣṇor daurbhāgyam aṃsayor upapakṣayoḥ | (…) ||
16.147.9
yat te bāhvor daurbhāgyam aratnyoḥ kalkuṣīr anu | (…) ||
16.147.10
yat te hastayor daurbhāgyaṃ pāṇyor aṅgulīr anu | (…) ||
16.148.1
yat te pṛṣṭiṣu daurbhāgyaṃ jaghane sphijor hitam | (…) ||
16.148.2
yat ta urasi daurbhāgyaṃ pārśvayo stanayor hitam | (…) ||
16.148.3
yat te hṛdaye daurbhāgyaṃ nābhyāṃ vakṣaṇā anu | (…) ||
16.148.4
yat te plīhni daurbhāgyaṃ yad vā yakani vṛkkayoḥ | (…) ||
16.148.5
yat te gudāsv āntreṣu daurbhāgyam udare hitam | (…) ||
16.148.6
yat te vastau daurbhāgyaṃ vaniṣṭhau plāśāv āhitam | (…) ||
16.148.7
yat te bhaṃsasi daurbhāgyaṃ yad vā yāśuṣu muṣkayoḥ | (…) ||
16.148.8
yat te śroṇyor daurbhāgyam avacālūśayor hitam | (…) ||
16.148.9
yat te bhasadi daurbhāgyam ūrvor jānunor hitam | (…) ||
16.148.10
yat te jaṅghayor daurbhāgyaṃ sthūrayoḥ pārṣṇyor hitam | (…) ||
16.149.1
yat te gulphayor daurbhāgyaṃ pādayor aṅgulīr anu | (…) ||
16.149.2
(yat) te paruṣu daurbhāgyaṃ māṃse asthiṣu majjasu | (…) ||
16.149.3
yat te kiṃ ca daurbhāgyam aṅgeaṅge pratiṣṭhitaṃ yad vā lomasu viṣṭhitam | (…) ||
16.149.4
yat te akṣeṣu daurbhāgyaṃ prahāyām adhidevane | (…) ||
16.149.5
yat te paśuṣu daurbhāgyaṃ kṛṣyām aśaner hitam | (…) ||
16.149.6
yā te lakṣmīr brūṇahatyā- -atho yā te aputratā | (…) ||
16.149.7
yat te diṣṭaṃ pitṛṣadyam atho yā te apacitā | (…) ||
16.149.8
yā te kā ca pāpī lakṣmīr atho yā te apaśutā | ayaṃ tad viśvabheṣajo apāmārgo 'pa lumpatu ||
16.149.9
kaṇṭhadaghnām ahimārttinṛṇāṃ devebhyaḥ kilbiṣaṃ yad babhūva | imās tad āpaḥ pra vahantu ripraṃ punātu mā śatadhāraṃ pavitram ||
16.149.10
snāhi ripraṃ śamalaṃ ca sarvaṃ kṛṣṇe cele sādayitvā pāpam | hitvāvartiṃ nirṛtiṃ mṛtyupāśān sūryaṃ jyotir abhy ehy agnim ||
16.149.11
udyanto asmān mahataḥ samudrān mucyamāno aṃhasaḥ pāpmanaś ca | punar manaḥ punar āyur na āgan mā mā dabhan paṇayo yātudhānāḥ ||
16.149.12
ava ripram anikṣmahy aśastim adhy ātmanaḥ | varca ā dhīyatāṃ mayi teja ā dhīyatāṃ mayi | prāṇāpānau mā mā hāsiṣṭaṃ sarvam āyur aśīya ||
16.150.2
brahma bhrājad ud agād antarikṣaṃ divaṃ ca brahmāvādhūṣṭāmṛtena mṛtyum | brahmopadraṣṭā sukṛtasya sākṣād brahmāsmad apa hantu śamalaṃ tamaś ca ||
16.150.3
pratīcīr āyatā stara vitatāḥ paśyāmahai | samudre apsu yā hitā- -asurāṇām ayasmayī ||
16.150.4
hariḥ suparṇo divam āruho 'rciṣā ye tvā dipsanti divam utpatantam | ava tāṃ jahi harasā jātavedo 'bibhyad ugro hy arciṣā divam ā roha sūrya ||
16.150.5
ayojālā asurā māyino 'yasmayaiḥ pāśair aṅkino ye caranti | tāṃs te randhayāmi harase jātavedaḥ sahasrabhṛṣṭiḥ sapatnān pramṛṇan yāhi vajraḥ ||
16.150.6
devānām adhipā eti gharma ṛtena bhrājann amṛtaṃ vicaṣṭe | hiraṇyavarṇo nabhaso deva sūrya gharmo bhrājan divo antān pary eṣi vidyutā ||
16.150.7
vidyotante vidyuto agnijihvā hiraṇyavarṇā amṛtā apsv antaḥ samudre | rudrasya kṣipno stanayitnor vidyut tasya vaiśvānārasya hetiḥ pari ṇo vṛṇaktu ||
16.150.8
vidyutā bhrājan hṛdayaṃ yāty agnir vyāghrā apsuṣado yatra bhīmāḥ | viṣṇoḥ kramai stanayann eti rudro nudaṃ chatrūn vi mṛdho bādhamāno 'sapatnāḥ pradiśo me kṛṇotu ||
16.150.9
apo vasānaḥ samaity antarikṣaṃ divaṃ ca samiddho agnir divyas tapodhāḥ | vaiśvānaraḥ śamayā śītarūre apāṃ suparṇo diva eti pṛṣṭhe ||
16.150.10
vaiśvānaraḥ samudraṃ pary eti śukro gharmo bhrājan tejasā rocamāṇaḥ | nudaṃ chatrūn pradahan me sapatnān ādityo dyām adhyarukṣad vipaścit ||
16.151.1
vaiśvānaraḥ saṃ tapaty antarikṣaṃ divaṃ ca samiddho agnir divyas tapojāḥ | śikṣantv asmā abhi sunvanti soma ṛtena bhrājann amṛtaṃ vaste atkī ||
16.151.2
rārahyete nelayataḥ śītarūre tanvāv asya bhīme | rūpāṇy eti bahudhā vasāno guhā kṛṇvānas tanvaḥ parācīḥ ||
16.151.3
pañcāre cakre parivartamāne samārohanti bhuvanāni viśvā | tasya nākṣas tapyate bhūribhāraḥ sanād eva na chidyate sanābhiḥ ||
16.151.4
pañcabhis taptas tapaty eṣa etat sahasradhāmānam anu tiṣṭhanty enam | sapta tvā sūrya harito vahanti brahmaṇādityas trivṛtā mukhena ||
16.151.5
vi dyotate dyotata ā ca dyotate apsv antar amṛto gharma udyan | hantā vṛtrasya haritām anīkam anādhṛṣṭās tanvaḥ sūryasya ||
16.151.6
gharmaḥ paścād uta gharmaḥ purastād ayodaṃṣṭrāya dviṣato 'pi dadhmaḥ | vaiśvānaraḥ śītarūre vasānaḥ sapatnān me dviṣato hantu sarvān ||
16.151.7
ṛtūn ṛtubhiḥ śrapayati brahmaṇaikavīro gharmaḥ śucānaḥ samidhā samiddhaḥ | brahmā tvā tapati brahmaṇā tejasā ca ||
16.151.8
brahma jajñānaṃ prathamaṃ samā dade taj jāyamānaṃ na bibhide na bhidyate | tad aṅgamānaṃ pitaraṃ vyāhati tasya nāḍya ātatā vitatās tatā u tāḥ ||
16.151.9
asayajjāna sata ā jabhāra ya īṃ jajāna sa id asya bhartā | prajāpatiḥ prajābhiḥ saṃvidānas trīṇi jyotīṃṣi dadhate na pākaḥ ||
16.151.10
prajāpatiś carati garbhe antaḥ sa jāyamāno bahudhā pra jāyate | tasya padam abhi paśyanti vedhasas tasminn ārpitā bhuvanāni viśvā ||
16.152.1
yasmin devāḥ pitaro manuṣyā arā nābhāv iva śritāḥ | apāṃ tvā puṣpaṃ pṛcchāmi yatra tan māyayāhitam ||
16.152.2
yatrāpāṃ puṣpaṃ nihitaṃ māyayātihitaṃ guhā | yo vai tad vidyāt pratyakṣaṃ sa vidyād brāhmaṇaṃ mahat ||
16.152.3
maṇis triṣūtro nihitaḥ svarvid ūrdhvas tiryaṅ viśa etu prajānan | sa pumān puṃso janayann ṛtena sarvān antān gacchatu sadya eva ||
16.152.4
sarvāṃ rātrīṃ sam oṣatv ādityo jātavedasā | agner adhi divam ā rohann āyuṣā sam anaktu mā varcasā saṃ sṛjāti mā ||
16.152.5
gharmaḥ sāhasraḥ samidhā samiddho 'sapatnāḥ pradiśo me kṛṇotu | sapatnān sarvān me sūryo hantu vaiśvānaro hariḥ ||
16.152.6
gharmas taptaḥ pra dahatu bhrātṛvyān dviṣato mama | ā dattāṃ chatrūn āditya udyan sūryaḥ pṛtanyataḥ ||
16.152.7
vaiśvānaraḥ pra dahatu bhrātṛvyān dviṣato vṛṣā | udyan me śukra ādityo vi mṛdho hantu sūryaḥ ||
16.152.8
śukraṃ suparṇaṃ hari brahma bhrājad ajasraṃ jyotir divam ā tatāna | hariḥ suparṇaḥ pramathiṣṇur āśuḥ sapatnān hantu mahātā vadhena ||
16.152.9
hariḥ suparṇaḥ sudino 'bhayaṃkaro hiraṇyavarṇo durudāpa āśuḥ | sapatnān sarvān me sūrya ādityo hantu raśmibhiḥ ||
16.152.10
mahāntam arthaṃ pari sadya etv ahorātre vidadhac chukra udyan | sapatnān sarvān me sūrya etu vaiśvānaro dahan ||
16.152.11
udyann adya mitramaha ity ekā ||
16.152.12
tejas tapāṃsi mukhato bibharṣy ānandaṃ bhūtiṃ mahasaḥ pratiṣṭhām | paryūhamāṇaḥ śriyam eṣi sarvato amoghaṃ satyaṃ yaśa udyataṃ te ||
16.153.1
brahmacārīṣṇaṃś carati rodasī ubhe yasmin devāḥ saṃmanaso bhavanti | sa dādhāra pṛthivīṃ dyām utāmūṃ sa ācāryaṃ tapasā pipartu ||
16.153.2
ācārya upanayamāno brahmacāriṇaṃ kṛṇute garbham antaḥ | taṃ rātrīs tisra udare bibharti taṃ jātaṃ draṣṭum abhisaṃyanti devāḥ | brahmacāriṇaṃ pitaro manuṣyā devajanā gandharvā enam anu yanti sarve ||
16.153.3
trayastriṃśataṃ triśatān ṣaṭ sahasrān sarvān sa devāṃs tapasā piparti | iyaṃ samit pṛthivī dyaur dvitīyā- -utāntarikṣaṃ samidhā pṛṇāti | brahmacārī samidhā mekhalāvī śrameṇa lokāṃs tapasā piparti ||
16.153.4
pūrvo jāto brahmaṇo brahmacārī gharmaṃ vasānas tapaso 'dhi tiṣṭhat | tasmāj jātaṃ brāhmaṇaṃ brahma jyeṣṭhaṃ devāś ca sarve amṛtena sākam ||
16.153.5
brahmacārī samidhā samiddhaḥ kārṣṇaṃ vasāno dīkṣito dīrghaśmaśruḥ | sa sadya eti pūrvād aparaṃ samudraṃ lokān saṃrabhya muhur ācarikrat ||
16.153.6
brahmacārī janayan brahma- -apo lokaṃ prajāpatiṃ parameṣṭhiṇaṃ virājam | garbho bhūtvāmṛtasya yonāv indro bhūtvāsurāṃs tatarha ||
16.153.7
imāṃ bhūmīṃ pṛthivīṃ brahmacārī bhikṣāṃ jabhāra prathamo divaṃ ca | te brahma kṛtvā samidhā upāsate tayor ārpitā bhuvanāni viśvā ||
16.153.8
ācāryas tatakṣa nabhasī ubhe urvī gambhīre pṛthivīṃ divaṃ ca | te brahmacārī tapasābhi rakṣati tayor devāḥ sadhamādaṃ madanti ||
16.153.9
arvāg anyaḥ paro anyo guhā nidhī nihitau brāhmaṇasya | tau brahmacārī tapasābhi rakṣati tat kevalaṃ kṛṇute brahma vidvān ||
16.154.1
arvāg anyo divas pṛṣṭhād ito 'nyaḥ pṛthivyā agnī sameto nabhasī antareme | tayoḥ śrayante raśmayo 'dhi dṛḍhās tān ā tiṣṭhati tapasā brahmacārī ||
16.154.2
abhikrandann aruṇaḥ śitiṅgo bṛhacchepo 'nu bhūmau jabhāra | brahmacārī siñcati sānau retaḥ pṛthivyāṃ tena jīvanti pradiśaś catasraḥ ||
16.154.3
parjanyo mṛtyur varuṇaḥ soma oṣadhayaḥ payaḥ | jīmūtā āsan satvānas tair idaṃ svar ābharan ||
16.154.4
agnau sūrye candramasi mātariśvani brahmacāry apsu samidham ā dadhāti | teṣām arcīṃṣi pṛthag abhre caranti teṣām ājyaṃ puruṣo varṣam aśvaḥ ||
16.154.5
amā ghṛtaṃ kṛṇute kevalam ācāryo bhūtvā varuṇo yadyad aicchat prajāpatau | tad brahmacārī prāyacchat svān mitro adhy ātmanaḥ ||
16.154.6
ācāryo brahmacārī brahmacārī prajāpatiḥ | prajāpatir vi rājati virāḍ indro 'bhavad vaśī ||
16.154.7
brahmacaryeṇa tapasā rājā rāṣṭraṃ vi rakṣate | ācāryo brahmacaryeṇa brahmacāriṇam icchate ||
16.154.8
brahmacaryeṇa kanyā yuvānaṃ vindate patim | anaḍvān brahmacaryeṇa- -aśvo ghāsaṃ jigīrṣati ||
16.154.9
brahmacaryeṇa tapasā devā mṛtyum apājayan | indro ha brahmacaryeṇa- -amṛtaṃ svar ābharat ||
16.154.10
oṣadhayo bhūtā bhavyam ahorātre vanaspatayaḥ | saṃvatsaraḥ sahartubhis te jātā brahmacāriṇaḥ ||
16.155.1
pārthivā divyāḥ paśava āraṇyā grāmyā ca ye | apakṣāḥ pakṣiṇaś ca ye te jātā brahmacāriṇaḥ ||
16.155.2
pṛthak sarve prajāpatyāḥ prāṇām̐ ātmasu bibhrati | sarvāṃs tān brahma rakṣati brahmacāriṇy ābhṛtam ||
16.155.3
brahmacārī brahma bhrājad bibharti tasmin devā adhi viśve sametāḥ | sa snāto babhruḥ piṅgalaḥ pṛthivyāṃ bahu rocate ||
16.155.4
devānām etat pariṣūtam anabhyārūḍhaṃ carati rocamānam | tasmin sarve paśavas tatra yajñās tasminn annaṃ saha devatābhiḥ ||
16.155.5
prāṇāpānau janayann ād vyānaṃ cakṣuḥ śrotraṃ janayan brahma medhām | vācaṃ śreṣṭhāṃ yaśo asmāsu dhehy ||
16.155.6
annaṃ reto lohitam udaraṃ tāni kalpan | brahmacārī salilasya pṛṣṭhe tapo 'tiṣṭhat tapyamānaḥ samudre ||